Bài giảng Pháp luật đại cương: Chương 2 - Nguyễn Minh Nhật

Bài giảng Pháp luật đại cương: Chương 2 Những nhận thức chung về pháp luật, cung cấp cho người học những kiến thức như: Khái niệm, thuộc tính, hình thức pháp luật; Quy phạm pháp luật, văn bản quy phạm pháp luật; Quan hệ pháp luật; Thực hiện pháp luật, vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý;...Mời các bạn cùng tham khảo!

CH ƯƠ NG 2: NH NG NH N TH C  Ữ Ậ Ứ

CHUNG V  PHÁP LU T Ề Ậ

TR ƯỜ NG Đ I H C TÂY ĐÔ Ạ Ọ

B  MÔN LU T  Ộ Ậ

n i dung ộ

2.1. Khái ni m, thu c tính, hình th c pháp lu tệ ộ ứ ậ

2.2. Quy ph m pháp lu t, văn b n quy ph m pháp lu tạ ậ ả ạ ậ

2.3. Quan h  pháp lu tệ ậ

2.4. Th c hi n pháp lu t, vi ph m pháp lu t và trách nhi m pháp ự ệ ậ ạ ậ ệ

lý

2.1.  Khái  ni m,  thu c  tính,  hình  th c  pháp ệ ộ ứ

lu t2.1.1. Khái ni m pháp lu tậ ệ ậ

Pháp lu t là h  th ng các quy t c x  s  chung do nhà n ậ ệ ố ắ ử ự ướ c ban hành 

ho c th a nh n, đ  đi u ch nh các quan h  xã h i phù h p v i l i ích c a  ặ ừ ậ ể ề ỉ ệ ộ ợ ớ ợ ủ giai c p th ng tr  và đ ấ ố ị ượ c nhà n ướ c b o đ m th c hi n.  ả ả ự ệ

Đi u ch nh t t c  các m i QH ề ỉ ấ ả ốquan tr ng, c  b n, ph  bi n.ọ ơ ả ổ ế

Đ m  b o  tính  tả ả ương  quan  HT 

và ND, tính thang b cậ

Đ m  b o  th c  hi n  b ng  b  ả ả ự ệ ằ ộmáy cưỡng chế

Th  hi n ý chí c a gc th ng trể ệ ủ ố ị

2.1. Khái ni m, thu c tính, hình th c pháp lu tệ ộ ứ ậ

2.1. Khái ni m, thu c tính, hình th c pháp lu tệ ộ ứ ậ

2.1.3. Hình th c pháp lu t ứ ậ

­ Văn b n quy ph m pháp lu t  ả ạ ậ (Đi u 2 Lu t BH VBQPPL 2015) ề ậ

Văn b n quy ph m pháp lu t là văn b n có ch a quy ph m pháp lu t, ả ạ ậ ả ứ ạ ậ

được ban hành theo đúng th m quy n, hình th c, trình t , th  t c quy đ nh. ẩ ề ứ ự ủ ụ ịVBQPPL được xem là hình th c pháp lu t chính th ng trong HTPL VN. ứ ậ ố

­ T p quán pháp ậ

T p quán pháp là nh ng phong t c t p quán, quy t c x  s  chung đậ ữ ụ ậ ắ ử ự ược hình thành và t n t i qua nhi u th  h , phù h p v i ý chí Nhà nồ ạ ề ế ệ ợ ớ ước, được Nhà nước nâng lên thành lu t.ậ

2.2 Quy ph m pháp lu t, VB quy ph m pháp lu t2.2.1.Khái ni m quy ph m PLạ ệ ậ ạ ạ ậ

Quy t c x  s  chung do NN ban hành ho c th a nh n nh m ắ ử ự ặ ừ ậ ằ

đi u ch nh các m i quan h  xã h iề ỉ ố ệ ộ

Đi u 8. Đi u ki n k t hôn (Lu t Hôn nhân và Gia đình 2014)ề ề ệ ế ậ

1. Nam, n  k t hôn v i nhau ph i tuân theo các đi u ki n sau đây:ữ ế ớ ả ề ệa) Nam t  đừ ủ 20 tu i tr  lên, n  ổ ở ữ từ đ  ủ 18 tu i tr  lên;ổ ở

b) Vi c k t hôn do nam và n  t  nguy n quy t đ nh;ệ ế ữ ự ệ ế ịc) Không b  m t năng l c hành vi dân s ;ị ấ ự ự

d)  Vi c  k t  hôn  không  thu c  m t  trong  các  trệ ế ộ ộ ường  h p  c m  k t  hôn ợ ấ ếtheo quy đ nh t i các đi m a, b, c và d kho n 2 Đi u 5 c a Lu t này.ị ạ ể ả ề ủ ậ

2.  Nhà  nước  không  th a  nh n  hôn  nhân  gi a  nh ng  ngừ ậ ữ ữ ười  cùng  gi i ớtính

2.2. Quy ph m pháp lu t, VB quy ph m pháp lu tạ ậ ạ ậ

Là công c  đi u ch nh các quan h  xã ụ ề ỉ ệ

h iLà ranh gi i phân bi t hành vi h p pháp và b t h p ộ ớ ệ ợ ấ ợpháp

2.2. Quy ph m pháp lu t, VB quy ph m pháp lu tạ ậ ạ ậ

2.2.3. C  c u quy ph m PLơ ấ ạ

"Ng ườ i  ph m  t i  trong  ạ ộ

tình  tr ng  m t  kh   năng  ạ ấ ả

nh n  th c  ho c  kh   ậ ứ ặ ả

năng  đi u  khi n  hành  vi  ề ể

c a  mình  do  dùng  r ủ ượ u, 

bia  ho c  ch t  kích  thích  ặ ấ

m nh  khác ạ ,  thì  v n  ph i  ẫ ả

ch u  trách  nhi m  hình  ị ệ

s ự ”  (Đ13  BLHS  2015, 

s a đ i b  sung 2017) ử ổ ổ

Vi c  k t  hôn  ph i  đ ệ ế ả ượ c  đăng  ký  và  do  c   quan  nhà  ơ

n ướ c có th m quy n th c hi n  ẩ ề ự ệ theo  quy  đ nh  c a  Lu t  này  và  ị ủ ậ pháp  lu t  v   h   t ch.  ậ ề ộ ị Vi c  k t  ệ ế hôn  không  đ ượ c  đăng  ký  theo  quy  đ nh ị  t i  kho n  này  ạ ả thì  không  có  giá  tr   pháp  lý ị .  (Đ9  LHNGĐ 2014)

"Ng ườ i nào c ướ p 

gi t tài s n c a ng ậ ả ủ ườ i  khác, thì b  ph t tù t   ị ạ ừ

01 năm đ n 05 năm ế " 

(Kho n 1 Đi u 171  ả ề BLHS 2015 s a đ i, b   ử ổ ổ sung 2017)

2.2. Quy ph m pháp lu t, VB quy ph m pháp lu tạ ậ ạ ậ

2.2.4. Văn b n quy ph m pháp lu t  ả ạ ậ

gì?

2.2. Quy ph m pháp lu t, VB quy ph m pháp lu tạ ậ ạ ậ

2.2.5. Phân lo i văn b n quy ph m pháp lu t  ạ ả ạ ậ

Chánh án TANDTC

Vi n trệ ưởng VKSNDTC Thông tư

B  trộ ưởng, TTCQNB

T ng ki m toán NNổ ể Quy t đ nhế ị

C pấ   C  quan ban hànhơ Tên văn b n quy ph m pháp lu tả ạ ậ

7 Vi n tr ệ ưở ng Vi n ki m sát nhân dân t i cao ệ ể ố

8 B  tr ộ ưở ng, th  tr ủ ưở ng c  quan ngang B ơ ộ

9 T ng ki m toán nhà n ổ ể ướ c Quy t đ nh ế ị

10 UBTVQH v i c  quan Trung  ớ ơ ươ ng c a TC CTXH ủ

2.2. Quy ph m pháp lu t, VB quy ph m pháp lu tạ ậ ạ ậ

2.2.6. Hi u l c c a văn b n quy ph m pháp lu t  ệ ự ủ ả ạ ậ

3.2.6.1. Hi u l c v  th i gian ệ ự ề ờ

Là ph m vi tác đ ng c a văn b n v  m t th i gian, ph m vi này đạ ộ ủ ả ề ặ ờ ạ ược xác 

đ nh t  th i đi m văn b n quy ph m pháp lu t b t đ u phát sinh hi u l c ị ừ ờ ể ả ạ ậ ắ ầ ệ ựcho đ n th i đi m văn b n đó ch m d t hi u l c.ế ờ ể ả ấ ứ ệ ự

a. Th i đi m b t đ u có hi u l c c a văn b n quy ph m pháp lu t (Đ151,  ờ ể ắ ầ ệ ự ủ ả ạ ậ LBHVBVPPL 2015)

Th i đi m có hi u l c c a toàn b  ho c m t ph n văn b n quy ph m pháp ờ ể ệ ự ủ ộ ặ ộ ầ ả ạ

lu t ậ được quy đ nh t i văn b n đó nh ng không s m h n 45 ngày k  t  ngày ị ạ ả ư ớ ơ ể ừthông  qua  ho c  ký  ban  hành ặ đ i  v i  văn  b n  quy  ph m  pháp  lu t  c a  c  ố ớ ả ạ ậ ủ ơquan nhà nước trung ương;

­ Không s m h n 10 ngày ớ ơ k  t  ngày ký ban hành đ i v i văn b n quy ể ừ ố ớ ả

ph m pháp lu t c a ạ ậ ủ H i đ ng nhân dân;  y ban nhân dân c p t nhộ ồ Ủ ấ ỉ ;

­ Không s m h n 07 ngày ớ ơ k  t  ngày ký ban hành đ i v i văn b n quy ể ừ ố ớ ả

ph m pháp lu t c a ạ ậ ủ H i đ ng nhân dân,  y ban nhân dân c p huy n và ộ ồ Ủ ấ ệ

c p xã. ấ

­ Văn b n quy ph m pháp lu t đả ạ ậ ược ban hành theo trình t , th  t c rút ự ủ ụ

g n thì có th  có hi u l c k  t  ngày thông qua ho c ký ban hành, đ ng ọ ể ệ ự ể ừ ặ ồ

th i ph i đờ ả ược đăng ngay trên C ng thông tin đi n t  c a c  quan ban ổ ệ ử ủ ơhành và ph i đả ược đ a tin trên phư ương ti n thông tin đ i chúng.ệ ạ

3.2. Quy ph m pháp lu t, VB quy ph m pháp lu tạ ậ ạ ậ

b. Hi u l c tr  v  tr ệ ự ở ề ướ ủ c c a VBQPPL (hi u l c h i t ) Đ152,  ệ ự ồ ố LBHVBQPPL 2015)

2.2. Quy ph m pháp lu t, VB quy ph m pháp lu tạ ậ ạ ậ

c. VBQPPL ng ng hi u l c ( ư ệ ự Đ153, LBHVBQPPL 2015)

Văn b n quy ph m pháp lu t có d u hi u trái v i văn b n c p trên thì ả ạ ậ ấ ệ ớ ả ấ

s  b  đình ch  thi hành. Văn b n quy ph m pháp lu t b  đình ch  vi c thi ẽ ị ỉ ả ạ ậ ị ỉ ệhành thì t m ng ng hi u l c cho  đ n khi có quy t  đ nh x  lý c a c  ạ ư ệ ự ế ế ị ử ủ ơquan nhà nước có th m quy nẩ ề

d. Nh ng tr ữ ườ ng h p VBQPPL h t hi u l c ( ợ ế ệ ự Đ154, LBHVBQPPL 2015)

H t th i h n có hi u l c đế ờ ạ ệ ự ược quy đ nh trong VBị

Đượ ửc s a đ i, b   sung ho c thay th  b ng VB ổ ổ ặ ế ằ

m iớ

2.2. Quy ph m pháp lu t, VB quy ph m pháp lu tạ ậ ạ ậ

2.2.6.2. Hi u l c v  không gian ệ ự ề

­ Đ i v i văn b n c a c p Trung ố ớ ả ủ ấ ương ban hành ?

­ Đ i v i văn b n c a H i đ ng nhân dân và  y ban nhân dân các c p ban ố ớ ả ủ ộ ồ Ủ ấhành ?

2.2.6.3. Hi u l c v  đ i t ệ ự ề ố ượ ng tác đ ng ộ

­ Người có qu c t ch VNố ị

­ Ngườ ưới n c ngoài

­ Người không qu c t chố ị

lu t ậ

Quan 

h  ệpháp 

lu t ậ

Quan 

h  ệpháp 

lu t  ậhành 

N i dungộ

Quan 

h  ệpháp 

lu t ậ

n i ộ

Quan 

h  ệpháp 

lu t ậhình 

Được thành l p h p ậ ợ

pháp

C  c u t  ch c ch t ơ ấ ổ ứ ặ

chẽTài s n đ c l p, nhân ả ộ ậdanh mình tham gia các quan h  pháp lu tệ ậ

2.4. Th c hi n pháp lu t, vi ph m pháp lu t và trách nhi m pháp lýự ệ ậ ạ ậ ệ

2.4. Th c hi n pháp lu t, vi ph m pháp lu t và trách nhi m pháp ự ệ ậ ạ ậ ệ

lý 2.4.4. C u thành c a vi ph m pháp lu t ấ ủ ạ ậ

Ch  th  c a vppl (cá nhân, t  ch c)ủ ể ủ ổ ứKhách th  c a vppl (qhxh để ủ ược pháp lu t b o ậ ả

2.4. Th c hi n pháp lu t, vi ph m pháp lu t và trách nhi m pháp ự ệ ậ ạ ậ ệ

lý 2.4.5. Các lo i vi ph m pháp lu t ạ ạ ậ

Vi ph m hình s  ạ ự

Vi ph m hành chính ạ

Vi ph m dân s  ạ ự

Vi ph m k  lu tạ ỷ ậ

2.4. Th c hi n pháp lu t, vi ph m pháp lu t và trách nhi m pháp ự ệ ậ ạ ậ ệ

C  s  c a vi c truy c u TNPL là quy t đ nh c a c  quan ơ ở ủ ệ ứ ế ị ủ ơ

NN có th m quy n đã có hi u l c PLẩ ề ệ ự

2.4. Th c hi n pháp lu t, vi ph m pháp lu t và trách nhi m pháp ự ệ ậ ạ ậ ệ

lý

2.4.8. Các tr ườ ng h p vi ph m không ch u TNPL ợ ạ ị

Quá th i hi u truy c u TNPLờ ệ ứ

Đ i v i các đ i tố ớ ố ượng được mi n tr  ngo i ễ ừ ạgiao

HVVPPL c a ch  th  không b  phát hi nủ ủ ể ị ệ

Ch  th  th c hi n HVVPPL ch t, m t NL ủ ể ự ệ ế ấHVDS

HVVPPL đã chuy n hóaể

2.4. Th c hi n pháp lu t, vi ph m pháp lu t và trách nhi m pháp ự ệ ậ ạ ậ ệ

lý

2.4.9. Các tr ườ ng h p ch  th  ph i ch u TNPL không có HVVPPL ợ ủ ể ả ị

Cha m  ph i ch u trách nhi m pháp lý v  b i thẹ ả ị ệ ề ồ ường thi t h i ệ ạ

do con dưới 15 tu i gây ra; ổ

Ch  s  h u ph i b i thủ ở ữ ả ồ ường thi t h i do súc v t c a mình gây ệ ạ ậ ủra; 

Ch  s  h u ph i b i thủ ở ữ ả ồ ường thi t h i do ngu n nguy hi m cao ệ ạ ồ ể

đ  c a mình gây ra…ộ ủ

2.4. Th c hi n pháp lu t, vi ph m pháp lu t và trách nhi m pháp ự ệ ậ ạ ậ ệ

lý

 Các lo i trách nhi m pháp lý ạ ệ

Căn c  vào tiêu chí phân chia các ngành lu tứ ậ

Trách nhi m hình sệ ựTrách nhi m dân sệ ựTrách nhi m hành chínhệTrách nhi m k  lu tệ ỷ ậ

Trách nhi m v t ch tệ ậ ấ

­ C  c u c a vi ph m pháp lu t?ơ ấ ủ ạ ậ

­ Hi u l c c a văn b n quy ph m pháp lu t?ệ ự ủ ả ạ ậ

­ Quan h  pháp lu t là gì?ệ ậ

­ Vi ph m pháp lu t là gì?ạ ậ