Bài giảng Pháp luật đại cương: Chương 1 - Nguyễn Minh Nhật

Bài giảng Pháp luật đại cương: Chương 1 Đại cương về nhà nước và pháp luật, cung cấp cho người học những kiến thức như: Nguồn gốc của nhà nước; Những nhận thức chung về nhà nước; Chức năng nhà nước; Hình thức nhà nước;...Mời các bạn cùng tham khảo!

1.1. Ngu n g c c a nhà  ồ ố ủ

n ướ c

1.1.1. Quan đi m phi mác – xít  ể

1.1.2. Quan đi m Mác – Lênin  ể

1.1. Ngu n g c c a nhà nồ ố ủ ước

1.1.1. Quan đi m phi mác – xít  ể

  Thuy t duy tâm (th n h c) ế ầ ọ

Tiêu bi u:  ể Ph.Acvin, Koct Flore, Masiten…

N i  dung:  ộ Nhà  nước  do  đ ng  siêu  nhiên  t o  ra.  Nhà ấ ạ

nướ ồ ạc t n t i vĩnh vi n và b t bi n.ễ ấ ế

M c đích ?  ụ

Làm cho giai c p b  tr  s  hãi, không đ u tranh giai c p.ấ ị ị ợ ấ ấ

02 4

 Thuy t gia tr ế ưở ng

Tiêu bi u:  ể Aristot, Philmer, Mikhailov, Medooc…

N i dung:  ộ Nhà nước là k t qu  s  phát tri n c a gia ế ả ự ể ủ

đình. Trong gia đình có người ch  trong gia đình, ngoài ủ

 Thuy t kh   ế ế ướ c xã h i (h p đ ng) ộ ợ ồ

Tiêu  bi u:  ể John  Locker,  Charles  Louis  Montesquieu, Jean Jacques Rousseau…

N i  dung:  ộ Nhà  nước  được  thành  l p  thông  qua  m t ậ ộ

h p đ ng. Nhà nợ ồ ước được thay th  b ng m t h p đ ng.ế ằ ộ ợ ồ

Thuy t  duy  tâm  (th n ế ầ

t n t i khách quan c a NN và PL  ồ ạ ủ 1.1. Ngu n g c c a nhà n ồ ố ủ ướ c

1.1.1. Quan đi m phi mác – xít  ể

Cs hình thành quy ph m XHạ

Săn b t, hái lắ ượm, s  h u chung v  ở ữ ềTLSX, s n ph m LĐ chia b ng ả ẩ ằ

nhau

Ch  đ  m u h  chuy n sang ph  ế ộ ẫ ệ ể ụ

h , m i ngệ ọ ười bình đ ngằ

HĐ th  t c đ a ra nh ng quy đ nh và ị ộ ư ữ ị

được tuân  th  d a trên thói quen ủ ự

t p quán, tín ngậ ưỡng tâm linh

HĐ th  t c qu n lý chung, tù trị ộ ả ưởng 

là ngườ ứi đ ng đ u th  t c ầ ị ộ

1.1. Ngu n g c c a nhà  ồ ố ủ

n ướ c

1.1.2.2.  Nguyên  nhân  d n  đ n  NN  đ i  theo  quan  đi m  c a  Mác  –  ẫ ế ờ ể ủ

l n phân ầcông LĐXH

L n 1: Chăn nuôi tách kh i tr ng tr t (XH có ầ ỏ ồ ọ

người giàu k  nghèo, GC ch  nô và nô l  xu t ẻ ủ ệ ấ

hi n)ệ

L n 2: Th  công nghi p tách kh i nông nghi p (các ầ ủ ệ ỏ ệngành đúc đ ng, s t, g m, d t…ra đ i)ồ ắ ố ệ ờ

L n 3: S  ra đ i c a thầ ự ờ ủ ương nghi p (hàng hóa ệ

xu t hi n, đ ng ti n tr  thành v t ngang giá ấ ệ ồ ề ở ậchung…)

1.1.2. Quan đi m Mác ­ Lênin ể

1.1. Ngu n g c c a nhà  ồ ố ủ

n ướ c

1.1.2.2.  Nguyên  nhân  d n  đ n  NN  đ i  theo  quan  đi m  c a  Mác  –  ẫ ế ờ ể ủ

Lênin

M t s  nhà n ộ ố ướ c tiêu bi u ể

Ph ươ ng  Tây:  Nhà  n ướ c  Aten  (Hy  L p)  )  TK  V,  VI  TCN,  Roma  ạ (Ý) VI TCN, Giecmanh (Đ c) TK V TCN ứ

Ph ươ ng Đông:  Nhà n ướ c Ai C p c  đ i (thiên niên k  IV TCN),  ậ ổ ạ ỷ

n Đ  c  đ i gi a thiên niên k  III TCN, Trung Qu c c  đ i cu i 

Nhà n ướ c là gì?

Nhà n ướ c là m t t  ch c đ c bi t  ộ ổ ứ ặ ệ

c a  quy n  l c  chính  tr ,  m t  b   ủ ề ự ị ộ ộ máy  chuyên  làm  nhi m  v   c ệ ụ ưỡ ng 

1.2. Nh ng nh n th c chung v  nhà n ữ ậ ứ ề ướ c

1.2.1. Khái ni m nhà n ệ ướ c

Nhà 

n ướ c

N m TLSX ch  y u, đ t và thu thuắ ủ ế ặ ế

Xây d ng h  t  tự ệ ư ưởng c a giai c p ủ ấmình

1.2. Nh ng nh n th c chung v  nhà n ữ ậ ứ ề ướ c

1.2.2. B n ch t nhà n ả ấ ướ c

Thi t l p b  máy cai tr , cế ậ ộ ị ưỡng ch  ế

NN thi t l p  ế ậ

quy n l c  ề ự công c ng đ c  ộ ặ

bi t  ệ

NN phân chia dân 

c  theo đ n v   ư ơ ị hành chính lãnh thổ

NN có ch   ủ quy n qu c  ề ố

gia

NN ban hành PL,  quy đ nh và thu các  ị

HTKTXH CHNL ­ ki u nhà n ể ướ c ch  nô ủ

HTKTXH PK ­ ki u nhà n ể ướ c phong 

ki n ế HTKTXH TB – ki u nhà n ể ướ ư ả c t  s n HTKTXH XHCN – ki u nhà n ể ướ c 

S  thay th  c a các ki u NN tuân theo m t s  quy lu t sau: ự ế ủ ể ộ ố ậ

• Th  nh t ứ ấ : Là m t quy lu t phát tri n mang tính t t y u khách  ộ ậ ể ấ ế

quan.

• Th  hai ứ : Ki u NN sau ti n b  h n ki u NN tr ể ế ộ ơ ể ướ c

• Th   ba ứ :  S   thay  th   th ự ế ườ ng  thông  qua  các  cu c  cách  m ng,  ộ ạ

th ườ ng là b ng b o l c, đ u tranh giai c p đ  giành chính quy n ằ ạ ự ấ ấ ể ề

• Th   t ứ ư:  Có  s   k   th a  nh ng  đi m  ti n  b   c a  các  ki u  NN  ự ế ừ ữ ể ế ộ ủ ể

Ch c năng ? ứ

1.3. Ch c năng nhà n ứ ướ c

1.3.1. Khái ni m ệ

Là nh ng ph ữ ươ ng di n ho t đ ng c a nhà n ệ ạ ộ ủ ướ c nh m th c hi n  ằ ự ệ

nh ng m c tiêu, nhi m v  c a nhà n ữ ụ ệ ụ ủ ướ c. 

19

Ch c ứnăng 

đ i n iố ộ

Ch c ứnăng đ i ốngo iạ

Căn c  ph m vi ứ ạlãnh th  c a s  tác ổ ủ ự

đ ngộ

Căn c  vào lĩnh ứ

v c ho t đ ngự ạ ộ

Ch c ứnăng kinh tế

Ch c ứnăng 

Ch c ứnăng 

t  ưpháp

1.3. Ch c năng nhà n ứ ướ c

1.3.1. Khái ni m ệ

QC đ i nghạ ị

CH quý t cộ

CH dân chủHình th c ứ

c u trúc NNấ NN đ n nh tơ ấ

NN liên bang

Ch  đ  ế ộchính trị

PP dân chủ

PP ph n dcả

1.4. Hình th c nhà n ứ ướ c

1.4.1. Khái ni m ệ

1.5. Nhà n ướ c CHXHCN Vi t  ệ

Nam 1.5.1. B n ch t nhà n ả ấ ướ c CHXHCN VN

a. Tính giai c p ấ

b. Tính xã h i ộ c.Tính XH th i đ i ờ ạ

Mang tính giai c p công nhânấ

Liên minh CN, ND, TT Chăm lo l i ích toàn xã h i ợ ộHòa bình, h u ngh , m  r ng h p tác, giao ữ ị ở ộ ợ

l u v i t t c  các nư ớ ấ ả ước trên th  gi iế ớ

1.5. Nhà n ướ c CHXHCN Vi t  ệ

Nam

1.5. Nhà nước CHXHCN Vi t Namệ

1.5.3. Khái ni m b  máy nhà n ệ ộ ướ c, c  quan nhà n ơ ướ c 

B  ộ máy  nhà 

nước ? 

B   máy  nhà  nộ ước  là  h   th ng  các ệ ố

c   quan  t   trung ơ ừ ương  đ n  đ a ế ị

phương đượ ổc t  ch c và ho t đ ng ứ ạ ộ

theo  nguyên  t c  chung  th ng  nh t ắ ố ấ

nh m  th c  hi n  nh ng  nhi m  v  ằ ự ệ ữ ệ ụ

và ch c năng c a nhà nứ ủ ước

Là b  ph n c u thành nên b  máy ộ ậ ấ ộnhà  nước,  là  t   ch c  mang  quy n ổ ứ ề

1.5. Nhà nước CHXHCN Vi t Namệ

1.5.4. H  th ng t  ch c b  máy chính quy n   VN ệ ố ổ ứ ộ ề ở

M y c p?  ấ ấ

• C p trung  ấ ươ ng

• C p t nh (t nh, thành ph  tr c thu c trung  ấ ỉ ỉ ố ự ộ ươ ng)

• C p huy n (huy n, qu n, th  xã thành ph  thu c t nh) ấ ệ ệ ậ ị ố ộ ỉ

• C p xã (xã, ph ấ ườ ng, th  tr n) ị ấ

25

1.5. Nhà nước CHXHCN Vi t ệ

Nam

1.5.5.2. H  th ng c  quan quy n l c nhà n ệ ố ơ ề ự ướ c

a   Qu c h i:  ố ộ là c  quan quy n l c nhà n ơ ề ự ướ c cao nh t, nhi m k  c a qu c  ấ ệ ỳ ủ ố

h i là 5 năm. Qu c h i là c  quan duy nh t có quy n l p hi n và l p pháp (Đ69  ộ ố ộ ơ ấ ề ậ ế ậ HP2013). 

b   Ủ y ban th ườ ng v  Qu c h i:  ụ ố ộ là c  quan th ơ ườ ng tr c c a qu c h i quy t  ự ủ ố ộ ế

đ nh nh ng v n đ  do qu c h i giao th ị ữ ấ ề ố ộ ườ ng xuyên ho c trong th i gian qu c  ặ ờ ố

h i không h p ộ ọ

c.H i  đ ng  nhân  dân  các  c p:  ộ ồ ấ Đây  là  c   quan  quy n  l c  nhà  n ơ ề ự ướ ở ị c    đ a 

ph ươ ng, do nhân dân đ a ph ị ươ ng b u ra,  đ i di n cho  ý chí và nguy n v ng  ầ ạ ệ ệ ọ

c a nhân dân đ a ph ủ ị ươ ng (Đ113, HP2013). 

27

1.5. Nhà nước CHXHCN Vi t Namệ

1.5.5.3. H  th ng c  quan qu n lý nhà n ệ ố ơ ả ướ c

• Nhánh c  quan có th m quy n chung ơ ẩ ề : bao g m Chính ph  và UBND các c p ồ ủ ấ

 a.Chính ph : ủ  Là c  quan ch p hành c a Qu c h i, c  quan hành chính nhà  ơ ấ ủ ố ộ ơ

n ướ c cao nh t.  ấ

b.Th  t ủ ướ ng chính ph :  ủ Là ng ườ ứ i đ ng đ u chính ph ầ ủ

c.  y ban nhân dân các c p: Ủ ấ  Là h  th ng c  quan th c hi n ch c năng qu n  ệ ố ơ ự ệ ứ ả

lý nhà n ướ c trên h u h t các ngành các lĩnh v c c a đ i s ng xã h i trên đ a  ầ ế ự ủ ờ ố ộ ị bàn đ a ph ị ươ ng.

• Nhánh c  quan có th m quy n chuyên môn ơ ẩ ề . Bao g m B , S , Phòng và  ồ ộ ở công ch c chuyên trách c p xã ứ ấ

d. B , c  quan ngang b ộ ơ ộ

e. S , Phòng, Công ch c chuyên trách c p xã ở ứ ấ

f. H  th ng c  quan qu c phòng an ninh  ệ ố ơ ố

1.5. Nhà nước CHXHCN Vi t Namệ

Tương  ng v i h  th ng c  quan xét x , nứ ớ ệ ố ơ ử ước ta có hai h  th ng c  ệ ố ơ

qu n  ki m  sát:  h   th ng  c   quan  ki m  sát  nhân  dân  và  h   th ng  c  ả ể ệ ố ơ ể ệ ố ơquan ki m sát quân s  ể ự

29

1.5. Nhà nước CHXHCN Vi t Namệ