Bài giảng Luật hiến pháp Việt Nam: Chương 2 - Nguyễn Minh Nhật

Bài giảng Luật hiến pháp Việt Nam: Chương 2 Chế độ chính trị, cung cấp cho người học những kiến thức như: Những vấn đề lý luận chung về chế độ chính trị; Hệ thống chính trị nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Chính sách đại đoàn kết và đường lối dân tộc của nước CHXHCN Việt Nam; Chính sách đối ngoại của nước CHXHCN Việt Nam. Mời các bạn cùng tham khảo!

CH ƯƠ NG 2

CH  Đ  CHÍNH TR Ế Ộ Ị

TR ƯỜ NG Đ I H C TÂY ĐÔ Ạ Ọ

B  MÔN LU T  Ộ Ậ

N i dung ộ

2.1. Nh ng v n đ  lý lu n chung v  ch  đ  chính  ữ ấ ề ậ ề ế ộ

trị

2.2. H  th ng chính tr  n ệ ố ị ướ c C ng hòa xã h i ch   ộ ộ ủ

nghĩa Vi t Nam ệ

2.3. Chính sách đ i đoàn k t và đ ạ ế ườ ng l i dân t c  ố ộ

c a n ủ ướ c CHXHCN Vi t Nam  ệ

2.4.  Chính  sách  đ i  ngo i  c a  n ố ạ ủ ướ c  CHXHCN 

Vi t Nam  ệ

2.1. Nh ng v n đ  lý lu n chung v  ch  đ  chính trữ ấ ề ậ ề ế ộ ị

2.1.1. Khái ni m ch  đ  chính tr ệ ế ộ ị

Ch  đ   ế ộ chính tr ?  ị

"Ch  đ  chính tr " là t ng th  các ph ế ộ ị ổ ể ươ ng pháp, cách th c t   ứ ổ

ch c, th c thi quy n l c nhà n ứ ự ề ự ướ c. 

2.1. Nh ng v n đ  lý lu n chung v  ch  đ  chính ữ ấ ề ậ ề ế ộ

trị

2.1.1. Khái ni m ch  đ  chính tr   ệ ế ộ ị

Ch   đ   chính  tr   là  t ng  th   các  quy  ph m  ế ộ ị ổ ể ạ

Lu t Hi n pháp quy đ nh v   ậ ế ị ề chính th  c a nhà  ể ủ

n ướ c,  b n  ch t  c a  nhà  n ả ấ ủ ướ c,  nguyên  t c  t   ắ ổ

ch c và th c hi n quy n l c nhà n ứ ự ệ ề ự ướ c và h   ệ

th ng chính tr  c a qu c gia  ố ị ủ ố đ ượ c ch a đ ng  ứ ự

trong ch ươ ng đ u tiên c a Hi n pháp ầ ủ ế

Hình th c NN ứ

Hình th c chính th ứ ể

HTCT  quân  chủ

HTCT 

c ng  ộ hòa

QC tuy t đ i ệ ố

QC h n ch ạ ế QC nh  nguyên ị

QC đ i ngh ạ ị

CH quý t c ộ

CH dân chủ

Hình th c c u trúc  ứ ấ

NN

NN đ n nh t ơ ấ

NN liên bang

Ch  đ  chính tr ế ộ ị PP dân chủ

PP ph n dc ả

2.1.2.  Chính  th   ể c a  Nhà  n ủ ướ c  CHXHCN  Vi t  ệ

Nam

Hình th c  ứ

chính th  c a  ể ủ

nhà n ướ c là 

gì? 

2.1. Nh ng v n đ  lý lu n chung v  ch  đ  chính ữ ấ ề ậ ề ế ộ

trị

­ M i quan h  gi a các c  quan nhà n ố ệ ữ ơ ướ c v i nhau và v i nhân  ớ ớ dân. 

­  M c  đ  nhân  dân  tham  gia  vào  quá  trình hình thành  nh ng  c   ứ ộ ữ ơ quan nhà n ướ c đó. 

Hình th c chính th  là cách t  ch c và trình  ứ ể ổ ứ

t   thành  l p  các  c   quan  t i  cao  n m  gi   ự ậ ơ ố ắ ữ quy n l c Nhà n ề ự ướ c. 

2.1.2.  Chính  th   c a  Nhà  n ể ủ ướ c  CHXHCN  Vi t  ệ

Nam

Hi n pháp 1946 ế

Hi n pháp 1959  ế

2.1. Nh ng v n đ  lý lu n chung v  ch  đ  chính ữ ấ ề ậ ề ế ộ

trị

Dân ch  c ng hòa ủ ộ

Hi n pháp 1980 ế

Hi n  ế pháp  1992 

(2001)

Hi n pháp 2013   ế

C ng hòa XHCN Vi t Nam  ộ ệ

Đi u 1 HP 2013: “ ề Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước độc lập, có chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bao gồm đất liền, hải đảo, vùng biển

và vùng trời

2.1.3.  B n ch t  ả ấ Nhà n ướ c Vi t Nam ệ

Giai c p ấ

2.1. Nh ng v n đ  lý lu n chung v  ch  đ  chính ữ ấ ề ậ ề ế ộ

trị

Kho n  2  Đi u  2  HP  2013:  “ả ề N ướ c  C ng  hòa  xã  h i  ch   ộ ộ ủ nghĩa  Vi t  Nam  do  Nhân  dân  làm  ch ;  t t  c   quy n  l c  ệ ủ ấ ả ề ự nhà  n ướ c  thu c  v   Nhân  dân  mà  n n  t ng  là  ộ ề ề ả liên  minh 

gi a  giai  c p  công  nhân  v i  giai  c p  nông  dân  và  đ i  ữ ấ ớ ấ ộ

ngũ trí th c ứ ”. 

Xã h i  ộ Đi u  3  HP  2013:  “m nh,  dân  ch ,  công  b ng,  văn  minh,  m i  ng ạề ủ th c  hi n  m c  tiêu  ự ằ ệ ụ dân  giàu,  n ọ ườ ướ i  có  c 

cu c s ng  m no, t  do, h nh phúc, có đi u ki n phát  ộ ố ấ ự ạ ề ệ

B n ch t nhà n ả ấ ướ c nh ng thu c tính bên trong c a nhà n ữ ộ ủ ướ c g n li n v i  ắ ề ớ quá trình hình thành và phát tri n c a nhà n ể ủ ướ c đó.

• Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân

• Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức

• Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.

2.1. Nh ng v n đ  lý lu n chung v  ch  đ  chính ữ ấ ề ậ ề ế ộ

trị

2.1.4.  Nguyên t c t  ch c và th c hi n quy n l c  ắ ổ ứ ự ệ ề ự Nhà n ướ c Vi t Nam  ệ

(Đ 2 HP 2013)

2.2. H  th ng chính tr  nệ ố ị ước CHXHCN Vi t Nam ệ

2.2.1. Khái ni m h  th ng chính tr ệ ệ ố ị

H  th ng chính tr  Vi t Nam hi n nay là  ệ ố ị ệ ệ t ng th  các t  ch c chính  ổ ể ổ ứ

tr , các t  ch c chính tr  ­ xã h i ị ổ ứ ị ộ   đoàn k t thành m t kh i th ng  ế ộ ố ố

nh t  đ   th c  hi n  quy n  l c  nhân  dân  d ấ ể ự ệ ề ự ướ ự i  s   lãnh  đ o  c a  ĐCS  ạ ủ

Vi t Nam ệ . 

2.2. H  th ng chính tr  nệ ố ị ước CHXHCN Vi t Nam ệ

2.2.2. Đ c đi m h  th ng chính tr ặ ể ệ ố ị

S  hình thành và phát tri n c a h  th ng chính tr  g n v i s  hình  ự ể ủ ệ ố ị ắ ớ ự thành và phát tri n c a NN CHXHCNVN ể ủ

Trong  h   th ng  chính  tr   có  s   th ng  nh t  cao  v   ý  chí  và  hành  ệ ố ị ự ố ấ ề

đ ng c a các t  ch c thành viên.  ộ ủ ổ ứ

T  ch c và ho t đ ng c a h  th ng chính tr  có tính ch t dân ch   ổ ứ ạ ộ ủ ệ ố ị ấ ủ

r ng rãi.  ộ

H  th ng chính tr  do m t đ ng lãnh đ o là ĐCSVN ệ ố ị ộ ả ạ

Đ ng  C ng  s n  Vi t  Nam  ­ ả ộ ả ệ Đ i tiên phong c a giai c p công nhân, ộ ủ ấ

đ ng th i là đ i tiên phong c a nhân dân lao đ ng và c a dân t c ồ ờ ộ ủ ộ ủ ộ

Vi t Namệ , đ i bi u trung thành l i ích c a giai c p công nhân, nhân dân ạ ể ợ ủ ấ lao đ ng và c a c  dân t c, l y ch  nghĩa Mác ­ Lê nin và t  tộ ủ ả ộ ấ ủ ư ưởng H  ồ Chí Minh làm n n t ng t  tề ả ư ưởng, là l c lự ượng lãnh đ o Nhà nạ ước và 

xã h iộ  (K1 Đ4 HP)

2.2. H  th ng chính tr  nệ ố ị ước CHXHCN Vi t Nam ệ

2.2.3.V  trí, vai trò c a ĐCS Vi t Nam  ị ủ ệ

Đ ng  v ch  ra  đả ạ ường  l i  chi n  lố ế ược  v  ề đ i n i và đ i ngo i ố ộ ố ạ đ   nhà ể

nước th  ch  hóa thành pháp lu t. ể ế ậ

Nhà nước C ng hòa xã h i ch  nghĩa Vi t Nam là nhà nộ ộ ủ ệ ước pháp quy n ề

xã h i ch  nghĩa c a Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân (K1 Đ2 HP). ộ ủ ủ

2.2. H  th ng chính tr  nệ ố ị ước CHXHCN Vi t Nam ệ

2.2.3.V  trí, vai trò c a Nhà n ị ủ ướ c CHXHCN Vi t Nam  ệ

Nhà nước b o đ m ả ả và phát huy quy n làm ch  c a Nhân dân; công nhân, ề ủ ủ ̣ tôn  tr ng,  bao  vê  và  b o  đ m  quy n  con  ngọ ̉ ̣ ả ả ề ười,  quy n  công  dân;  th c ề ự

hi n m c tiêu dân giàu, nệ ụ ước m nh, dân ch , công b ng, văn minh, m i ạ ủ ằ ọ

người  có  cu c  s ng  m  no,  t   do,  h nh  phúc,  có  đi u  ki n  phát  tri n ộ ố ấ ự ạ ề ệ ể toàn di n (Đ3 HP) ệ

M t tr n T  qu c Vi t Nam là c  s  chính tr  c a chính quy n nhân dân; ặ ậ ổ ố ệ ơ ở ị ủ ề

đ i di n, b o v  quy n và l i ích h p pháp, chính đáng c a Nhân dân; ạ ệ ả ệ ề ợ ợ ủ

t p  h p,  phát  huy  s c  m nh  đ i  đoàn  k t  toàn  dân  t c,  th c  hi n  dân ậ ợ ứ ạ ạ ế ộ ự ệ

ch , tăng củ ường đ ng thu n xã h i; giám sát, ph n bi n xã h i; tham gia ồ ậ ộ ả ệ ộ xây d ng Đ ng, Nhà nự ả ước, ho t đ ng đ i ngo i nhân dân góp ph n xây ạ ộ ố ạ ầ

d ng và b o v  T  qu cự ả ệ ổ ố

2.2. H  th ng chính tr  nệ ố ị ước CHXHCN Vi t Nam ệ

2.2.3.V  trí, vai trò c a các t  ch c chính tr  ­ xã h i  ị ủ ổ ứ ị ộ

2.3.  Chính  sách  đ i  đoàn  k t  và  đạ ế ường  l i  dân  t c  c a  nố ộ ủ ước 

Hi n  ế pháp 

1946

“Hi n pháp Vi t Nam…ph i xây d ng trên nh ng  ế ệ ả ự ữ nguyên t c d ắ ướ i đây:

­ Đoàn k t toàn dân, không phân bi t gi ng nòi,  ế ệ ố gái trai, giai c p, tôn giáo ấ

­ Đ m b o các quy n t  do dân ch ả ả ề ự ủ

­  Th c  hi n  chính  quy n m nh  m  và sáng  su t  ự ệ ề ạ ẽ ố

c a nhân dân” ủ

2.3.  Chính  sách  đ i  đoàn  k t  và  đạ ế ường  l i  dân  t c  c a  nố ộ ủ ước 

Hi n  ế pháp 

1959

“Các dân t c s ng trên đ t n ộ ố ấ ướ c Vi t Nam đ u  ệ ề bình đ ng v  quy n l i và nghĩa v  Nhà n ẳ ề ề ợ ụ ướ c có  nhi m v  gi  gìn và phát tri n s  đoàn k t gi a  ệ ụ ữ ể ự ế ữ các dân t c” (Đ3 HP 1959) ộ

Hi n  ế pháp 

1980

“Nhà n ướ c b o v , tăng c ả ệ ườ ng và c ng c  kh i  ủ ố ố

đ i  đoàn  k t  dân  t c,  nghiêm  c m  m i  hành  vi  ạ ế ộ ấ ọ

mi t th , chia r  dân t c” (Đ5 HP 1980) ệ ị ẽ ộ

2.3.  Chính  sách  đ i  đoàn  k t  và  đạ ế ường  l i  dân  t c  c a  nố ộ ủ ước 

Hi n pháp  ế

1992 (2001)

“Nhà n ướ c th c hi n chính sách bình đ ng, đoàn  ự ệ ẳ

k t, t ế ươ ng tr  gi a các dân t c, nghiêm c m m i  ợ ữ ộ ấ ọ hành vi k  th , chia r  dân t c” (Đ3 HP 1959) ỳ ị ẽ ộ

Hi n  ế pháp 

2013

“Các  dân  t c  bình  đ ng,  đoàn  k t,  tôn  tr ng  và  ộ ẳ ế ọ giúp nhau cùng phát tri n; nghiêm c m m i hành  ể ấ ọ

vi k  th , chia r  dân t c.” (K2 Đ5 HP 2013) ỳ ị ẽ ộ

2.4.  Chính  sách  đ i  ngo i  c a  nố ạ ủ ước  CHXHCN  Vi t ệ

Nam 

Hi n pháp  ế

1992 (2001)

“N ướ c C ng hoà xã h i ch  nghĩa Vi t Nam th c  ộ ộ ủ ệ ự

hi n  chính  sách  ệ hoà  bình,  h u  ngh ,  m   r ng  ữ ị ở ộ

giao l u và h p tác v i t t c  các n ư ợ ớ ấ ả ướ c trên th   ế

gi i, không phân bi t ch  đ  chính tr  và xã h i  ớ ệ ế ộ ị ộ

khác nhau…” (Đ14 HP 1959)

Hi n  ế pháp 

2013

“N ướ c C ng hòa xã h i ch  nghĩa Vi t Nam th c  ộ ộ ủ ệ ự

hi n nh t quán đ ệ ấ ườ ng l i đ i  ố ố ngo i đ c l p, t   ạ ộ ậ ự

ch , hòa bình, h u ngh , h p tác và phát tri n;  ủ ữ ị ợ ể

đa ph ươ ng hóa, đa d ng hóa quan hê, ch  đ ng  ạ ̣ ủ ộ

và tích c c h i nh p, h p tác qu c t ự ộ ậ ợ ố ế” (Đ12 HP