Tài liệu Dị ứng với lạc (Allergic to peanut) potx

Nhưng ở trẻ lên 3 tuổi thì lạc đứng hàng đầu trong các thực phẩm gây dị ứng, dễ gây ra những phản ứng nghiêm trọng.. Dấu hiệu lâm sàng Dị ứng với lạc có thể gặp rất sớm, tuổi khởi đầu đ

TCNCYH 29 (3) - 2004

Dị ứng với lạc (Allergic to peanut)

GS TSKH Hoàng Tích Huyền*

Dị ứng với lạc (đậu phộng) thường xảy ra

cho người Âu Mỹ Trong hơn 20 năm gần đây,

đã xác định được tần số, trước hết ở Hoa Kỳ,

sau đó là Tây Âu ở trẻ dưới 15 tuổi, lạc đứng

hàng thứ hai trong các thực phẩm gây dị ứng

(24%), đứng sau trứng (36%) Nhưng ở trẻ lên

3 tuổi thì lạc đứng hàng đầu trong các thực

phẩm gây dị ứng, dễ gây ra những phản ứng

nghiêm trọng Tỷ lệ toàn bộ dị ứng với lạc là

0.5 - 0.7% trong dân số chung, nhưng thế hệ

trẻ hay gặp hơn ở người lớn

Hiện nay, đã tìm thấy ít nhất lạc có 5

kháng nguyên, như Arah1 và Arah2 có trong

hạt và cả trong bơ lạc Kháng nguyên rất ổn

định với nhiệt độ, nên cũng có mặt ở lạc rang,

lạc luộc, lạc nướng Với các thứ lạc khác nhau

được trồng trên khắp thế giới, thì thành phần

gây dị ứng (như Arh1, Arh2) vẫn như vậy

Dấu hiệu lâm sàng

Dị ứng với lạc có thể gặp rất sớm, tuổi khởi

đầu để gây dị ứng ngày càng trẻ (2 - 3 năm

tuổi), mọi triệu chứng lâm sàng đều lẫn lộn

Cảm ứng sớm được mô tả ở trẻ còn bú và

chưa hề bao giờ ăn lạc, tức là đã từ lúc nào

đó, cái thai được mẫn cảm trong bụng mẹ

hoặc khi bú sữa mẹ, có khi do người mẹ dùng

thuốc có chứa tá dược là dầu lạc

Triệu chứng dị ứng lạc gặp sau khi ăn,

nhưng cả sau khi tiếp xúc hoặc ngửi "hơi lạc"

Thời gian xuất hiện dị ứng là sau khi ăn lạc

vài phút đến vài giờ (thường là sau < 30 phút),

đây là dị ứng thức ăn qua trung gian IgE, từ

ngứa đơn thuần đến choáng phản vệ Dấu

hiệu đầu tiên thường là hội chứng ở miệng:

ngứa miệng, phù môi, khó nuốt Khi ăn lạc có

thể gặp;

1 Biểu hiện tiêu hoá: buồn nôn, nôn, tiêu

chảy, đau bụng sau những phút, những giờ

sau khi ăn lạc

2 Biểu hiện hô hấp: ngứa mắt mũi, viêm mũi, hắt hơi, ho khan, phù thanh quản kèm khó thở và tiếng ho khàn khàn, tiếng rít ở lồng ngực, thậm chí cơn hen nặng;

3 Biểu hiện da/ niêm mạc: mày đay, phù môi và /hoặc mi mắt, phù mạnh và có đợt kịch phát viêm của những vết thương đã có từ trước của viêm da tạng dị ứng

4 Biểu hiện chung với choáng phản vệ: hạ huyết áp, cảm giác khó ở, mất tri thức, thậm chí ngừng tim

Nhiều loại triệu chứng có thể gặp ở một người bệnh, như ngay sau khi ăn lạc, gặp hắt hơi, ngứa miệng, mày đay, nôn Có tới 4% phản ứng là phản vệ cấp tính, như hen, choáng và tử vong do hen Tử vong do phản

vệ khi ăn lạc chiếm một nửa số tử vong do dị ứng thức ăn

Tiến triển:

Dị ứng với lạc là dị ứng bền, dai dẳng, ít có khuynh hướng qua khỏi và chứa đựng nguy cơ lan tràn toàn thân các triệu chứng khi dùng lại ngẫu nhiên: gần 3/4 số người bệnh đã ngẫu nhiên ăn lạc sau 5 năm Nhưng theo một nghiên cứu tại Pháp, thì 15% số trẻ dị ứng với lạc mà chẩn đoán được trong những tháng

đầu khi ra đời sẽ qua khỏi dị ứng ở tuổi lên 5 -

6 Nhiều trẻ mẫn cảm với lạc, tức là có test dương tính ở da với dị ứng nguyên của lạc, sẽ hết mẫn cảm mà không có biểu hiện lâm sàng Có tới 3,5 - 8% trẻ còn bú (4 tháng tuổi)

bị mẫn cảm với lạc, nhưng tỷ lệ toàn bộ của dị ứng lạc chỉ có khoảng 1% ở trẻ 4 năm tuổi

Điều trị:

Trước hết, sau khi chẩn đoán chắc chắn là

dị ứng do lạc, thì phải bỏ ăn lạc, tránh thuốc

86

* GS TSKH Hoàng Tích Huyền nguyên Trưởng bộ môn Dược lý – Trường Đại học Y Hà Nội

TCNCYH 29 (3) - 2004

87

có lạc, nhịn ăn kẹo lạc, bánh đúc lạc, nộm có

lạc v.v để ngăn ngừa bất trắc do dị ứng Rất

khó, vì lạc có mặt trong quá nhiều sản phẩm

nông nghiệp, công nghiệp, lạc là ví dụ điển

hình của typ kháng nguyên dấu mặt

1 Có nên bỏ dầu lạc không?

Dầu lạc thô có chứa các protein khoảng

150 - 500 microgam/lít Dầu lạc tinh chế chỉ

chứa 0,1 - 0,2 microgam protein/lít (dù thấp,

nhưng hàm lượng này đủ gây mẫn cảm cho

trẻ) Khoảng > 20% người dị ứng với lạc cũng

có phản ứng với dầu lạc Dù sao, cũng nên

thận trọng với từng trường hợp để dò xem có

cho ăn dầu lạc tinh chế được không?

2 Có nên bỏ thực phẩm họ Đậu không?

Dị ứng chéo với một hoặc nhiều cây họ

đậu chỉ xảy ra với 5% người dị ứng lạc, vì vậy

không cần loại trừ hẳn các loại đậu (đậu Hà

Lan, đậu lăng, đậu trắng, đậu nành, đậu tằm,

đậu lupin v.v ) Để cảnh giác, nên điều tra về

ăn uống và làm test lẩy da Dị ứng với đậu

lupin dễ xảy ra kháng chéo với lạc

3 Điều trị triệu chứng cấp tính

Mỗi người có tiền sử dị ứng nên có túi cấp

cứu, người thân và người thường tiếp xúc với

họ cũng cần có những thông tin về cách điều

trị khi gặp sự cố Tuỳ theo mức độ của triệu

chứng mà có cách chữa:

- Chỉ có hội chứng miệng, mày đay quanh

miệng, thì dùng thuốc kháng histamin H1;

- Nếu mày đay rộng hơn: dùng corticoid

cùng kháng H1;

- Nếu phù, cảm giác khó ở, khó chịu

đường thở, cần tiêm bắp adrenalin

ở trường học, khách sạn, các trẻ đã có tiền sử dị ứng nặng với lạc cần được săn sóc

đặc biệt Thầy cô giáo, thầy thuốc, nhân viên khách sạn cần nắm vững chế độ theo dõi, triệu chứng xảy ra, cách điều trị Trường học, khách sạn phải luôn luôn sẵn sàng có túi thuốc cấp cứu

Ngăn ngừa dị ứng với lạc:

Dị ứng với lạc càng ngày càng gặp ở tuổi

đời rất sớm, ngay cả thai nằm trong bụng mẹ

đã có kháng nguyên của lạc rồi Một số biện pháp để tránh tiếp xúc quá sớm với dị nguyên của lạc như:

- Tránh để mẹ dùng lạc khi mang thai và trong suốt thời kỳ cho con bú;

- Tránh để cho trẻ ở tuổi còn bú (và cả tuổi lớn hơn) dùng dầu lạc trong thức ăn, trong chế phẩm thuốc;

- Tránh dùng thuốc mỡ, thuốc bôi chứa dầu lạc và chứa dầu hạnh nhân;

- Chỉ quá tuổi 5 - 6 mới dùng thức ăn chứa lạc, dầu lạc

Những đề xuất trên chủ yếu cho các trẻ có nguy cơ tạng dị ứng hoặc trẻ có thân nhân có tạng dị ứng Tuy nhiên, do tần số týp dị ứng lạc ngày càng tăng, nên cũng cần loại bỏ triệt

để lạc và các hạt khác (thuộc họ Đậu) trong các vườn trẻ, các lớp mẫu giáo và vỡ lòng (Theo Archive de Pédietrie; 9; 739 - 743; 2002)