ỨNG DỤNG DDC VÀ AACR2 rong xu thế số hóa kí hiệu phân CG tài liệu tại các thư viện khoa học và chuyên ngành, trung tâm lưu trữ thông tin, việc ứng dụng khung phân loại khoa học nhất,
Trang 1ỨNG DỤNG DDC VÀ AACR2
rong xu thế số hóa kí hiệu phân
CG tài liệu tại các thư viện khoa
học và chuyên ngành, trung tâm
lưu trữ thông tin, việc ứng dụng khung
phân loại khoa học nhất, thỏa mãn tương
đối yêu cầu phân loại tài liệu và mang
tính phổ cập là việc cần thiết Qua thời
gian dài sử dụng khung phân loại UDC
tại hệ thống thư viện công cộng, chúng
ta đã nhận ra nhiều điều bất cập khi
dung lượng và nội dụng môn ngành tri
thức của tài liệu ngày càng phong phú,
đa dạng UDC chưa đảm đương việc tạo
lập chỉ số cơ bản phản ánh nội dụng,
zø hình thức và công dụng của tài liệu
Ngay cả việc được ghép thêm bằng cách
cộng hơn hai chỉ số cơ bản đã tạo ra
không ít bối rối cho việc tạo lập bộ máy
tìm tin và thuật ngữ tìm tin Tuy nhiên
UDC đã giải quyết một số vướng mắc khi
phân loại tài liệu về Đảng và về Chủ tịch
Hồ Chí Minh hay một số chủ đề chuyên
ngành khác Với xu thế chung, DDC đã
trở lại với hệ thống thư viện công cộng
bằng việc Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là
Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) và Thư
viện Quốc gia Việt Nam đã ban hành các
văn bản liên quan về việc sử dụng thống
nhất và phổ biến áp dụng DDC cho toàn
hệ thống thư viện Cái khó của DDC là
việc chọn lọc và xác định chỉ số phân
loại duy nhất cho mỗi tài liệu Trong khi
thế giới DDC là phong phú thì việc quy
Tạp ch: THƯ VIỆN VIỆT NAM
TRƯƠNG KIM BẠ
Thư viện tỉnh Bạc Liêu
định xác lập chỉ số phân loại càng “đắt
giá” và tạo không ít “bâng khâng” cho cán bộ biên mục
Đặc điểm chung nhất là một số đề mục, phân mục của các lớp chính trong
DDC quá chỉ tiết chưa thật sự phù hợp với điều kiện xuất bản tại Việt Nam
Ngược lại một số chủ đề, chuyên ngành
lại không nhiều đề mục, phân mục phản ánh, cán bộ biên mục có "cảm giác" thiếu chỉ số phân loại cơ bản hoặc chỉ số
được ghép thêm để phân loại Bài viết đề
cập một số vấn đề về việc phân loại tài liệu khoa học xã hội và chủ đề về Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí
Minh
Trong lớp 300 - Khoa học xã hội có
nhiều nội dung đề mục liên quan với nhau, tùy thuộc vào đối tượng, chủ thể phản ánh Ví dụ: Vấn đề giới, nếu được
xét góc độ xã hội thì khác với chủ thể
kinh tế và cả luật pháp, có khi liên quan đến vấn đề tâm lý học và cả hành chính
công Tuy nhiên, ở lớp 300, nhiều chỉ số
phân loại nên dừng lại ở mức độ chung,
ví dụ: đề mục 308 - Các nhóm xã hội chỉ dùng các chỉ số cơ bản 305.23 - 305.26
để chỉ nhóm tuổi; 305.81 - 305.89 để chỉ nhóm sắc tộc và dân tộc cụ thể (không
mổ rộng các chỉ số chỉ tiết) Đề mục 340
Luật pháp và 350 - Hành chính công và khoa học quân sự có nhiều mối quan hệ
mật thiết Ở đây, chúng ta tạm chấp
45
Trang 2
46
Anh minh hoa
Anh: Manh Quang nhận điều kiện tài liệu về Luật và các
văn bản dưới luật như Nghị định của
Quốc Hội, Văn bản chỉ đạo thực hiện của
Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ về
việc thực hiện chế tài, bộ luật cụ thể đều
được sử dụng chỉ số phân loại cơ bản
tương thích với nội dung chủ đề luật Với
những tài liệu bao gồm nhiều bộ luật,
việc vận dụng nguyên tắc ưu tiên, ứng
dụng là cần thiết Có thể chọn chỉ số cơ
bản bao hàm các nội dung liên quan của
các bộ luật có trong tài liệu Ví dụ: Tài
liệu về thuế, thu nhập, luật kinh doanh:
bất động sản và luật xây dựng có thể
chọn chỉ số chung là 343; Các luật và
pháp lệnh trong lĩnh vực văn hóa, xã hội,
giáo dục, thể thao, du lịch, khoa học
công nghệ và môi trường: 344.597;
Những qui định về cầm cố, thế chấp tài
sản (tập hợp văn bản hiện hành):
346.597 04 Như vậy, bạn đọc có thể tìm
đến nội dung chính văn và các văn bản
liên quan đến ngành luật cụ thể Đề mục
350 chỉ dành những tài liệu về công tác
tổ chức, quản lý Nhà nước, về việc ban
hành và thực hiện các chính sách phát
triển kinh tế xã hội trong giai đoạn hiện
đại và dự báo tương lai
Đề mục 390: Phong tục, nghỉ thức,
văn hóa dân gian, chuyển tải và phản
ánh những vấn đề về nghiên cứu dân
gian với khía cạnh văn hoá vật thể, phi
vật thể, phong tục, nghi thức dân gian
Những vấn đề chuyên sâu nghiêng về nội dung nghệ thuật kiến trúc, bày trí,
nghệ thuật âm nhạc - vũ thuật dân gian
đưa về lớp 700 Và khi sử dụng chỉ số cơ bản của lớp 700, hạn chế các chỉ số phân loại chỉ tiết, tuỳ thuộc rất nhiều vào
dung lượng tài liệu theo chuyên để,
chuyên ngành mà thư viện hiện có (nhất
là đối với thư viện cấp huyện) Ví dụ: Ca dao, tục ngữ thành ngữ, câu đố Chăm: 398.209 597; Văn hóa ứng xử của người Giẻ - Triêng: 395 095 97; Dân ca Cao
Lan: 782.421 62 Dùng bảng phụ thứ 2
trong việc ghép thêm vào chỉ số cơ bản, đối với các thư viện tỉnh nên hướng đến
khu vực địa lý các châu, các nước, đặc biệt là của Việt Nam nói chung Tránh
việc chia nhỏ chỉ số phân loại đầy đủ bằng cách sử dụng chỉ tiết bảng phụ thứ
2 như đã có trong DDC Điều này tạo cơ
sở tập hợp các thông tin chuyên đề, tạo điều kiện bạn đọc tra tìm tài liệu Ví dụ: Tài liệu về dân ca Việt Nam; Phong tục
các nước Đông Nam Á; Các hình thức nghỉ lễ các nước Nam Mỹ
Trong lớp 300 - Khoa học xã học còn
rất nhiều vấn đề cần bàn luận và đưa ra những giải pháp thiết yếu giúp cho cán
bộ biên mục dễ dàng hơn trong việc chọn lựa các chỉ số phân loại như: vấn
đề tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội, nghề nghiệp ở Việt Nam và các nước khuynh hướng xã hội chủ nghĩa
Với tài liệu về Đảng cộng sản Việt
Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, tác giả
bài viết xin đưa ra một số chủ kiến như Sau:
Chỉ số cơ bản 324.259 707 là dành
riêng cho Đảng Cộng sản Việt Nam Chỉ
số 324.259 702 các Đảng phái tồn tại trong lịch sử, trước 1975 và nay không còn Phần chỉ tiết về Văn kiện Đại hội,
công tác tổ chức xây dựng và phát triển
Đảng, sự lãnh đạo của Đảng trên các
lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội và các
Trang 3mặt hoạt động khác đều thể hiện trong
chỉ số 324.259 707 1 Tuy nhiên đây là
chỉ số dành cho những tài liệu bao gồm
nhiều đề tài hoặc một đề tài mà trải qua
nhiều giai đoạn lịch sử, thời kỳ của Đảng
Những vấn đề cụ thể gắn với một thời kỳ
nhất định của Đảng như 1936-1939, thời
kỳ xây dựng CNXH ở miền Bắc, thời kỳ
đấu tranh thống nhất đất nước, và công
cuộc đổi mới hiện nay cần sử dụng các
chỉ số của thời kỳ tương ứng Các tài liệu
về tiểu sử, sự nghiệp và hoạt động cách
mạng của các lãnh tụ Đảng qua các thời
kỳ cần sử dụng chỉ số chung 324.259
707 09 Nhưng những tài liệu của các
lãnh tụ về từng vấn đề cụ thể hoặc tập
hợp nhiều vấn đề của Đảng thì sử dụng
các chỉ số của từng thời kỳ Điều này phù
hợp với việc tạo lập thư mục chuyên đề
về Đảng
Với tài liệu Chủ tịch Hồ Chí Minh,
DDC đã tạo ra nhiều tình huống phân
cấp trong việc chọn lựa chỉ số phân loại
Một số vấn đề mang tính trọng tâm về tài
liệu Chủ tịch Hồ Chí Minh có thể được
tóm lược như sau:
+ Tài liệu về tiểu sử thân thế sự
nghiệp nên chọn chỉ số 324.259 707 09
hay 959.703 109 2
+ Tài liệu về Tư tưởng Hồ Chí Minh
(dù đề cập đến chủ đề nào hay lĩnh vực
nào) đều sử dụng chung 335.434 6
+ Những tác phẩm cá biệt hay văn tập
chuyên đề của Chủ tịch Hồ Chí Minh
mang tính sử kiện và giá trị lịch sử (gắn
liền với công cuộc xây dựng CNXH miền
Bắc và đấu tranh giải phóng dân tộc) thì
sử dụng chỉ số 959.704 và của từng giai
đoạn, ví dụ: Thư gởi Tổng thống Mỹ Giôn
Xơn; Các bài viết chính luận đấu tranh
thống nhất đất nước; Di chúc; Bản tuyên
ngôn độc lập
Nhưng theo qui cách DDC thì phân
loại theo chủ đề, ngành thì linh hoạt với
những tài liệu của Bác thuộc về ngành
Tạp ch: THƯ VIỆN VIỆT NAM
nào thì đưa về chỉ số ngành đó Ví dụ: Bác Hồ với sự nghiệp trồng người; Bác
Hồ với thương binh, tiệt sĩ
Những tác phẩm của Bác mang tính
văn học (thơ ca, truyện ký ) sử dụng chỉ
số 800 - Văn học và tu từ học Với tài liệu
lịch sử nghiên cứu phê bình về tác phẩm mang tính văn học của Bác nên sử dụng
lớp 800 Ví dụ: Những suy nghĩ mới về Nhật ký trong tù, Vần thơ của Bác vần thơ thép; Cảm nhận từ truyện ký Hồ Chí
Minh
Tài liệu Hồ Chí Minh ở nước ta hiện nay rất phong phú và đa dạng về hình
thức (ảnh, bút tích, nhạc, họa, từ điển -
bách khoa, bằng tra cứu ) Có thế sử dụng bảng tiểu phân mục chung dành
riêng cho tác phẩm của Hồ Chí Minh, tuy
nhiên tuỳ thuộc vào qui tắc sử dụng của DDC - đây là vấn đề cần đặt ra Ví dụ sử dụng các ký hiệu 01, 022, 03, 05, 07,
092 cho các tài liệu tập ảnh, từ điển bách
khoa, giáo trình
Trên đây là một số suy nghĩ của người viết về vấn đề phân loại tài liệu khoa học
xã hội, Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh theo DDC ấn bản 14 rút gọn Bàn luận một cách nghiêm túc, điều nghiên một cách cẩn thận để tìm ra những điểm mấu chốt chung nhất trong
việc phân loại tài liệu là hướng đến việc
tạo lập cơ sở dữ liệu, biên mục thống nhất Chúng ta bước vào thế giới DDC là chấp nhận những thách thức và tiếp nhận những ưu điểm mà DDC đã tạo lập trên bước đường chinh phục thế giới tri
thức nhân loại mà tài liệu hàm chứa,
mang lại Điều cốt lõi của vấn đề là tạo
ra sự hoàn thiện về nội dung, hoàn mỹ
về nghệ thuật, hoàn bị về học thuật của
phân loại tài liệu theo DDC chỉ nhằm
phục vụ nhu cầu tra cứu tìm tin của bạn
đọc sao cho nhanh chóng, thuận lợi, khoa học và tốt nhất Chắc chắn những
Xem tiếp trang 34
47
Trang 434
9 Virtual Reference//Computers in
Library, Nov/Dec2002, Vol 22 Issue 10,
p67, 2p
10 Roy L., Novotny E How Do We
Learn? Contributions of Learning Theory
to Reference Service and Library
Instructionii Reference Librarian 2000,
Vol 33 Issue 69/70, pp.129-140
11 Tyckoson D A What Is the Best
Model of Reference Service?// Library
Trends 12001; Fall Vol 50 Issue 2,
pp.183-196
12 Viên Hồng Quân Phương pháp
luận xây dựng mô hình dịch vụ tham
khảo/Thu Minh d Tư liệu dịch chưa xuất
bắn 22 tr (Tài liệu gốc tiếng Trung: Tạp
chí Công tác Thông tin thư viện tại Viện
Hàn lâm khoa học Trung Quốc)
Dịch vụ tham khảo tại các thư viện và
cơ quan thông tin được quan tâm nghiên
cứu và phát triển trong những năm gần
đây Tuy nhiên dịch vụ này vẫn chưa được
phát triển rộng rãi và hiệu quả Với bài viết
này, tác giả mong muốn đưa đến cho
người đọc, đặc biệt là các cán bộ làm
công tác thư viện những thông tin khái
lược về dịch vụ tham khảo, nội dung cơ
bản của dịch vụ tham khảo, các công việc
chuẩn bị và điều kiện cần thiết để tiến
hành, các loại hình dịch vụ tham khảo,
trong đó có dịch vụ tham khảo số nhằm
góp phần phát triển mạnh hơn, hiệu quả
hơn dịch vụ này tại các thư viện và trung
tâm thông tin trong cả nước
Library reference services has been
studied and developed in recent years in
Vietnam However, this services have not
been developed widely and effectively
The author expects to provide major infor-
mation about reference services, its con-
tents, preparation and prerequirements
for the introduction and development of
reference services in Vietnam
DDC ẤN BẢN 14 RUT GON
Tiếp theo trang 47 điều bài viết đề cập cần có nhiều ý kiến trao đổi, phân tích, bàn luận DDC vì thế trở nên cần thiết và gần gũi với những
người làm công tác thư viện nói chung và cán bộ biên mục nói riêng hơn bao giờ
hết
Bài viết đã đưa ra những phân tích cụ
thể và lí do xác đáng của việc chuyển
sang sử dụng bảng phân loại DDC ở các thư viện Việt Nam, đặc biệt là trong hệ
thống thư viện công cộng Những suy nghĩ của tác giả về vấn đề phân loại tài liệu khoa học xã hội, Đảng Cộng sản Việt Nam
và Chủ tịch Hồ-Chí Minh theo DDC ấn bản
14 rút gọn để từ đó tìm ra những điểm
chung, thống nhất trog việc phân loại các tài liệu, hướng đến tạo lập cơ sở dữ liệu
thư mục dùng chung trong các thư viện Việt Nam cũng như giúp bạn đọc tra tìm
thông tin được nhanh chóng, dễ dàng,
thuận tiện
The paper provides detailed analysis and relevant explanations for moving to using DDC, especially in public libraries Considerations on classifying materials on social sciences, Socialist Party of
Vietnam, and Ho Chi Minh were dis-
cussed to find out common points of these disciplines for the union bibliographies in
Vietnam, therefore supporting library users in retrieving materials effectively,
conveniently and easily