Sự biến đổi của gia đình việt nam và phương hướng xây dựng, phát triển gia đình việt nam trong giai đoạn hiện nay

Trong quá trình đổi mới và hội nhập của đất nước, chúng ta đã thu được nhiều thành tựu to lớn trên lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội… Tuy nhiên đi đôi với sự tăng trưởng, phát triển của

LỜI MỞ ĐẦU

Gia đình – hai từ nghe rất đỗi thân thương và quen thuộc đối với chúng ta Đấy là nơi đã chứng kiến mỗi con người lớn lên, trưởng thành, chập chững từ những bước đi đầu đời đến lúc lớn khôn rồi đến khi về già, đó là nơi tạo nên những người con ưu tú cho xã hội Ngày nay gia đình đang là một vấn đề thu hút sự quan tâm chú ý của nhiều quốc gia trên thế giới Trong quá trình đổi mới và hội nhập của đất nước, chúng

ta đã thu được nhiều thành tựu to lớn trên lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội… Tuy nhiên đi đôi với sự tăng trưởng, phát triển của đất nước thì chúng ta lại phải đối mặt với sự thay đổi của gia đình Việt Nam Gia đình Việt Nam đang phải chứng kiến một

sự thật đau lòng là tỷ lệ ly hôn ngày một gia tăng, con cháu bất hiếu không được dạy

dỗ tử tế, bạo lực gia đình,…

Chính vì lẽ đó, em đã chọn đề tài: “Sự biến đổi của gia đình Việt Nam và phương hướng xây dựng, phát triển gia đình Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” để phần nào hiểu rõ hơn về gia đình Việt Nam

I – CƠ SỞ LÝ THUYẾT

1 Khái niệm gia đình.

Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, được hình thành, duy trì

và củng cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng, cùng với những quy định về quyền và nghĩa vụ của các thành viên trong gia đình

Như vậy, gia đình phải có ít nhất từ hai người trở lên, được gắn kết trên cơ sở quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống (hai quan hệ chủ yếu) và quan hệ nuôi dưỡng giữa các thành viên trong gia đình Các thành viên trong gia đình có chung những giá trị về vật chất và tinh thần; có quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm về tài sản, về người thân và cùng hướng tới mục tiêu cao nhất là phát triển kinh tế, nuôi dưỡng các thành viên và xây dựng gia đình bền chặt Ngày nay, khi xã hội phát triển, gia đình cũng biến đổi theo Ngoài hai quan hệ chủ yếu trên, thì gia đình còn xuất hiện kiểu nhận con nuôi, chỉ có bố (mẹ) ở với con cái…

2 Vị trí của gia đình.

a, Gia đình là tế bào của xã hội.

Gia đình là cơ sở để tạo nên xã hội Muốn có một xã hội phát triển lành mạnh thìtrước tiên phải quan tâm xây dựng tế bào gia đình tốt Nói cách khác, giữa gia đình

và xã hội có mối quan hệ gắn bó khăng khít, thúc đẩy lẫn nhau cùng phát triển.Xã hội tốt đẹp, tiến bộ sẽ là tiền đề cho các gia đình phát triển lành mạnh Các gia đình hạnh phúc, đầm ấm sẽ có tác động tích cực trở lại cho sự phát triển của xã hội

b, Gia đình là tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc, sự hài hòa trong đời sống cá nhân của mỗi thành viên.

Gia đình là môi trường tốt nhất để mỗi cá nhân được yêu thương, nuôi dưỡng, chăm sóc, trưởng thành, phát triển Sự yên ổn, hạnh phúc của mỗi gia đình là tiền đề cho sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi người

Ví dụ như một gia đình hay lục đục, vợ chồng hay cãi nhau, đánh nhau làm ảnh hưởng đến tính cách của con cái: cáu gắt, nóng nảy,…

c, Gia đình là cầu nối giữa cá nhân và xã hội.

Mỗi cá nhân không chỉ là thành viên của gia đình mà còn là thành viên của xã hội Gia đình chính là môi trường đầu tiên đáp ứng nhu cầu quan hệ xã hội của mỗi cá nhân Thông qua gia đình, cá nhân đến với xã hội và ngược lại, xã hội đến với cá nhân thông qua gia đình

3 Chức năng cơ bản của gia đình.

Gia đình có sứ mệnh đảm đương những chức năng đặc biệt mà không có một thiết chế xã hội nào có thể thay thế được Cụ thể, gia đình có các chức năng cơ bản sau:

a, Chức năng tái sản xuất ra con người.

Đây là chức năng đặc thù nhất của gia đình Chức năng này một mặt đáp ứng nhu cầu tình cảm riêng tự nhiên của con người, mặt khác tạo ra những công dân mới bảo đảm tái sản xuất nguồn lao động đem lại sự trường tồn trong xã hội Cũng vì đặc trưng này nên dù việc sinh đẻ diễn ra trong từng gia đình nhưng nó lại quyết định đến mật độ dân cư, liên quan mật thiết đến sự phát triển mọi mặt của đời sống xã hội Chính vì vậy cần thực hiện chức năng này một cách có kế hoạch

b, Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục.

Nuôi dưỡng và giáo dục con người trưởng thành về mọi mặt thể chất lẫn tinh thần đó là chức năng vô cùng quan trọng của gia đình Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và lâu dài trong cuộc đời của mỗi con người Việc thực hiện chức năng này góp phần tạo ra thế hệ con người có ích cho gia đình và cho xã hội, tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, thông qua sự dạy dỗ của cha mẹ đối với con cái Cha mẹ dạy cho con cái những giá trị tốt đẹp, những chuẩn mực đạo đức của xã hội để nhân cách của thế hệ trẻ phát triển toàn diện Bởi phần lớn thái độ của con người khi trưởng thành đối với xã hội phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm từ thời thơ ấu sống cùng gia đình

c, Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng.

Để đảm bảo đời sống vật chất và tinh thần cho các thành viên trong gia đình thì gia đình không những tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh mà còn tham gia vào hoạt động tiêu dùng Thực hiện tốt chức năng này, không những tạo cho gia đình

có cơ sở để tổ chức đời sống, nuôi dạy con cái, mà còn đóng góp to lớn đối với sự phát triển của xã hội

d, Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình.

Với chức năng này, gia đình trở thành hệ thống bảo trợ tốt nhất cho con người

cả về mặt vật chất và tinh thần Chỉ trong gia đình, những nhu cầu tình cảm, những khát vọng tâm - sinh lý của cá nhân mới được bộc lộ và chia sẻ và được thoả mãn một cách an toàn nhất Khi thực hiện tốt chức năng này, gia đình trở thành tổ ấm của mỗi người

Tóm lại, gia đình có vị trí và vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển cá nhân

và xã hội Gia đình chỉ phát triển lành mạnh, bền vững và góp phần to lớn vào sự phát triển của xã hội khi đồng thời thực hiện tốt các chức năng trên

II – SỰ BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM

1, Biến đổi quy mô, kết cấu của gia đình.

Số lượng gia đình tăng nhanh, kết cấu và quy mô gia đình nhỏ dần Qua mỗi một giai đoạn số lượng gia đình ở nước ta tăng: Tổng số hộ dân cư trên cả nước năm

2019 là 26.870.079 hộ dân cư, tăng 4,4 triệu hộ so với cùng thời điểm năm 2009 Bình quân mỗi hộ có 3,6 người/hộ, thấp hơn 0,2 người/hộ so với năm 2009 Trong giai đoạn 2009 – 2019, tỷ lệ tăng bình quân số hộ dân cư là 1,8%/năm, thấp hơn 1,2 điểm phần trăm so với giai đoạn 1999 – 2009 và là giai đoạn có tỷ lệ tăng số hộ dân

cư thấp nhất trong vòng 40 năm qua

Hiện nay hầu như không có gia đình bốn, năm thế hệ mà chủ yếu là gia đình hai thế hệ gọi là gia đình hạt nhân Quy mô hộ bình quân phổ biến trên cả nước là từ 2-4 người/hộ, chiếm 65,5% tổng số hộ Đáng chú ý, trong khi tỷ lệ hộ chỉ có 1 người (hộ độc thân) tăng so với năm 2009 (năm 2009: 7,2%; năm 2019: 10,9%) thì tỷ lệ hộ

có từ 5 người trở lên có xu hướng giảm (năm 2009: 28,9%; năm 2019: 23,6%) Trung

du và miền núi phía Bắc và Tây Nguyên là hai vùng có tỷ lệ hộ từ 5 người trở lên cao nhất cả nước, tương ứng là 30,0% và 27,5% Đây là hai vùng tập trung nhiều đồng bào người dân tộc thiểu số, có tập quán sinh sống theo gia đình nhiều thế hệ và có mức sinh cao

2 Biến đổi các chức năng của gia đình.

a, Biến đổi chức năng tái sản xuất ra con người.

Ngày xưa, phụ nữ đa phần là ở nhà nội trợ nên họ có rất nhiều thời gian để sinh

đẻ, cũng một phần do phong tục muốn “đông con nhiều cháu” Còn trong xã hội ngày nay, khi kinh tế ngày càng phát triển, mức thu nhập tăng cao, trình độ học vấn càng cao thì phụ nữ họ lại ít có mong muốn sinh con, họ muốn dành thời gian cho công việc hơn sinh con, làm cho tỷ suất sinh giảm Cụ thể chứng minh, số con trung bình

của mỗi phụ nữ ở tuổi sinh đẻ ở nước ta (15-49 tuổi) ngày càng giảm: năm 1994 là 3,1 con/phụ nữ; năm 1999 là 2,1 con/phụ nữ; năm 2009 là 2,03 con/phụ nữ; năm

2019 là 2,09 con/phụ nữ Đặc biệt là có thể lựa chọn giới tính làm cho mất cân bằng giới tính, theo dự báo đến năm 2050, VN thừa 3-4 triệu đàn ông không lấy được vợ

b, Biến đổi chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng.

Trong sản xuất, từ kinh tế tự cấp tự túc thành kinh tế hàng hóa, tức là từ một đơn vị kinh tế khép kín sản xuất để đáp ứng nhu cầu của gia đình thành đơn vị mà sản xuất chủ yếu để đáp ứng nhu cầu của người khác

Trong tiêu dùng, đáp ứng nhu cầu thiết yếu của nhân dân, giảm được tình trạng đói nghèo, nhu cầu tiêu dùng có xu hướng tăng nhanh, theo số liệu cũ:

- Ở thành phố có 99% gia đình có ti vi, 79% có tủ lạnh, 75,7% có điện thoại

- Ở nông thôn có 54,4% gia đình có ti vi, 71,9% có xe đạp, 13,9% có xe máy

c, Biến đổi chức năng giáo dục.

Trước kia, phần lớn mọi người đều làm nông, cho nên họ có rất nhiều thời gian bên con cái để bảo ban, dạy dỗ Còn trong xã hội hiện đại, kinh tế phát triển, thu nhập tăng cao, con người đầu tư thời gian thì giờ cho công việc hơn là con cái Theo điều tra, 17,9% trong số 900 hộ gia đình cho hay vì quá bận bịu với việc mưu sinh, họ không còn thời gian dành cho việc trò chuyện với con cái, chăm lo cho việc học hành của con 32,5% cho biết họ cố găng lắm cũng chỉ dành được 30 phút trong ngày cho con Điều đó làm cho con cái bị bỏ bê, không có sự quản thúc của bố mẹ, dễ sa đà vào các tệ nạn xã hội như bỏ học sớm, ngồi net, ma túy,… Hoặc khi biết con mặc lỗi thì cha mẹ vẫn cứ làm lơ, cho qua mà không răn dạy Bình quân mỗi năm có 11.768

em dưới 16 tuổi vi phạm pháp luật, trẻ em nghiện ma túy (2000) là 2.008, trẻ em lang thang (2000) là 22.423

d, Biến đổi chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm.

Hiện nay, các gia đình ngày càng nhận thức cao về tầm quan trọng của trách nhiệm, chia sẻ trong đời sống gia đình Đó là việc chia sẻ những mối quan tâm, lắng nghe tâm tư, suy nghĩ của các thành viên trong gia đình Các gia đình có mức độ hiện đại hóa càng cao, mang nhiều đặc điểm hiện đại, như sống ở đô thị, có việc làm, có học vấn cao, mức sống cao, các khu vực kinh tế phát triển hơn thì các giá trị chia sẻ

và trân trọng càng được các cặp vợ chồng thể hiện rõ Ngày nay, nữ giới đã được

tham gia nhiều hoạt động Tỷ lệ nữ tham chính cũng ngày một tăng Nam giới cũng sẵn sàng chia sẻ công việc gia đình với người phụ nữ

Trong các gia đình Việt hiện nay, các bậc cha mẹ đã có sự tôn trọng quyền tự

do cá nhân của con cái thể hiện ở việc trao quyền cho con cái trong các quyết định hôn nhân và lựa chọn nghề nghiệp chứ không còn nặng nề quan niệm "cha mẹ đặt đâu, con ngồi" đó như xưa Điều này cũng thể hiện sự thay đổi đáng kể trong việc lựa chọn các khuôn mẫu ứng xử trong gia đình

3 Tình trạng kết hôn, ly hôn.

Ngày trước, gia đình luôn ấm êm, thuận hòa Đến khi xã hội phát triển, gia đình lại nảy sinh nhiều xung đột hơn Cụ thể số vụ ly hôn đang tăng nhanh Thống kê của ngành tòa án cho thấy, nếu năm 2000 chỉ có 51.361 vụ thì năm 2005 đã tăng lên 65.929 vụ; đến năm 2010, con số này lên tới 126.325 vụ

Hơn nữa, theo một số thống kê, tỷ lệ phụ nữ làm đơn ly hôn cao gấp 2 lần so với đàn ông, sức chịu đựng trung bình của một người phụ nữ trong một cuộc hôn nhân trước khi ly hôn là khoảng 9 năm Có 4 nguyên nhân thường xảy ra nhiều là: Mâu thuẫn về lối sống: (chiếm 27,7%); ngoại tình (25,9%); kinh tế (13%); bạo lực gia đình (6,7%) Đấy là do khi lấy nhau không cân nhắc, tìm hiểu sơ sài, hoặc do tư tưởng mê tín dị đoan, ép duyên,…

Ở nước ta việc kết hôn phải đăng ký và do cơ quan nhà nước thực hiện, hiện nay nước ta có 92,3% các cuộc hôn nhân có đăng ký, thành phố là 93,5%, đồng bằng

là 92,2%, miền núi 91,7% Việc hôn nhân do nam nữ quyết định không bên nào ép buộc bên nào và không được kết hôn trong những trường hợp pháp luật cấm

4 Hình thức gia đình ngày càng phong phú, phức tạp.

Hình thức hôn nhân một vợ - một chồng là hình thức gia đình phù hợp nhất Và hiện nay còn xuất hiện thêm hình thức gia đình nửa hạt nhân, gia đình thiếu thành phần (thiếu vợ, hoặc chồng, không thể có con, ), gia đình hỗn hợp (con anh, con tôi, ), gia đình có yếu tố nước ngoài (lấy vợ nước ngoài, cho con làm con nuôi nước ngoài,…),…

III – PHƯƠNG HƯỚNG CƠ BẢN XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY.

Trong bối cảnh các giá trị gia đình vẫn là giá trị được người dân ưu tiên hàng đầu trong cuộc sống cũng như quy mô, cơ cấu, chức năng gia đình đang thay đổi theo

hướng hiện đại hóa, cá nhân hóa, hạt nhân hóa, cần đẩy mạnh thực hiện một số giải pháp sau:

1 Gia đình mới hiện đại ra đời trên sự kế thừa những truyền thống và tiếp thu những tiến bộ của gia đình mới hiện đại.

Gia đình truyền thống được hun đúc từ lâu đời trong lịch sử dân tộc Bước vào thời kỳ mới gia đình ấy bộc lộ cả những mặt tích cực và tiêu cực Do vậy Nhà nước cũng như các cơ quan văn hóa các ban ngành lên quan phải xác định, duy trì những nét đẹp có ích: đồng thời, tìm ra những hạn chế và tiến tới khắc phục những hủ tục của gia đình cũ Tất nhiên, kết thừa không phải là “ phục cổ” Nhưng những gì tiếp thu của gia đình quá khứ đều nhằm bổ sung và làm phong phú thêm gia đình mới hiện nay

2 Thực hiện hôn nhân tiến bộ là một trong những phương hướng quan trọng để hình thành gia đình mới hòa thuận – bình đẳng – hạnh phúc.

Hôn nhân tiến bộ coi tình yêu là cơ sở tinh thần chủ yếu, là yếu tố quyết định nhất của hôn nhân Tình yêu là phạm lớn của vấn đề hôn nhân và gia đình Những yếu tố cơ bản về một tình yêu chân chính đã được Ph Ăngghen nêu ra trong tác

phẩm “ Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của Nhà nước” Hôn nhân tiến

bộ còn bao hàm nguyên tắc tự nguyện Hôn nhân tự nguyện đảm bảo tối đa cho tình yêu tiến tới hôn nhân một cách hiện thực

3 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao nhận thức của xã hội về xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam.

4 Tiếp tụ phát triển và nâng cao chất lượng phong trào xây dựng gia đình văn hóa.

Để phát triển gia đình Việt Nam hiện nay cần tiếp tục nghiên cứu, nhân rộng xây dựng các mô hình gia đình văn hóa trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa với những giá trị tiên tiến cần tiếp thu và dự báo những biến đổi về gia đình trong thời kỳ mới

IV – TRÁCH NHIỆM CỦA SINH VIÊN

Trên đời này tình cảm cao cả và thiêng liêng nhất chính là tình cảm gia đình Tình cảm ấy sẽ luôn nhắc nhắc cá nhân mỗi sinh viên chúng ta, phận làm con phải có trách nhiệm với gia đình Trách nhiệm có nghĩa là mỗi người cần phải ý thức tự giác làm những gì mình được giao và những gì người khác muốn mình làm, cụ thể ở đây

chính là cha mẹ Đó là bổn phận mà con cái phải hoàn thành, đây cũng chính là đạo làm con từ xưa đến nay Mỗi con người cần phải xác định rõ và thực hiện tốt trách nhiệm của mình đối với cha mẹ Bổn phận lớn nhất của con cái là phải biết vâng lời cha mẹ, nghe theo những lời hay lẽ phải của cha mẹ Khi còn ngồi trên ghế nhà trường, chúng ta phải học tập thật tốt để có thể xây dựng một tương lai tươi đẹp cho bản thân, không phụ công ơn nuôi dưỡng của cha mẹ Ngoài ra còn phải biết tránh xa những thói hư tật xấu của xã hội và rèn luyện những đức tính tốt đẹp cho bản thân như cư xử đúng mực với những người xung quanh, nhất là người lớn, yêu thương và tôn trọng mọi người, không xa hoa đua đòi Và quan trọng hơn hết, chúng ta phải biết quan tâm, chăm sóc và giúp đỡ cha mẹ từ những việc nhỏ nhất Đối với ông bà cũng vậy

KẾT LUẬN

Trong bối cảnh xã hội Việt Nam hiện nay, quan hệ giữa các thế hệ cũng như các giá trị, chuẩn mực văn hóa của gia đình cũng không ngừng biến đổi Những biến đổi trong quan hệ gia đình cho thấy, thách thức lớn nhất đặt ra cho gia đình Việt Nam là mâu thuẫn giữa các thế hệ, do sự khác biệt về tuổi tác, khi cùng chung sống với nhau

và nhiều vấn đề khác nữa Mặc dù biến đổi là vậy, chúng ta vẫn phải giữ gìn lấy giá trị cốt lõi của gia đình, giúp nó tiếp tục thực hiện những chức năng của mình, không

để nó ngày bị mai một biến mất Tất cả nhằm hướng tới thực hiện mục tiêu làm cho gia đình thực sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là tổ ấm của mỗi người

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình chủ nghĩa xã hội khoa học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2019.

2 Thông cáo báo chí Kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, Tổng cục

thống kê

3 ThS.Lương Văn Úc, Giáo trình xã hội học, NXB đại học Kinh tế quốc dân, 2015.

4 https://giadinh.net.vn/gia-dinh/nhung-thay-doi-vua-dang-mung-vua-dang-so-cua-gia-dinh-viet

MỤC LỤC TRANG

4 Hình thức gia đình ngày càng phong phú, phức tạp 6 III – PHƯƠNG HƯỚNG CƠ BẢN XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN