Bài giảng Lịch sử nhà nước và pháp luật - Chương 3: Nhà nước và pháp luật phong kiến Việt Nam

Bài giảng Lịch sử nhà nước và pháp luật - Chương 3: Nhà nước và pháp luật phong kiến Việt Nam. Chương này cung cấp cho học viên những kiến thức về: một số nội dung cơ bản về Nhà nước và pháp luật phong kiến Việt Nam; nhà nước và pháp luật Ngô, Đinh, Tiền Lê; nhà nước và pháp luật Lý – Trần – Hồ;... Mời các bạn cùng tham khảo!

Chương 3: Nhà nước và pháp luật

I) Một số nội dung cơ bản về Nhà nước

1) Cơ sở hình thành nhà nước và pháp luật phong kiến Việt Nam

a) Cơ sở kinh tế:

- Sở hữu công:

+ Sở hữu nhà nước + Sở hữu làng xã

- Sở hữu tư nhân b) Cơ sở xã hội:

- Giai cấp địa chủ: địa chủ quý tộc và địa chủ bình dân

- Nông dân

2) Đường lối cai trị của nhà nước phong kiến Việt Nam

Tư tưởng

Nho giáo

- Được truyền bá vào Việt

Nam, trở thành đường lối cai trị quan trọng trong xã hội phong kiến VN

- Đề cập đến:

+ Ngũ luân (vua – tôi, chồng – vợ, anh – em, bè – bạn)

nghĩa – lễ - trí –tín)

Đường lối cai trị của nhà nước phong kiến Việt

3) Cấu thành thế chế chính trị quân chủ phong kiến Việt Nam

Vua

Tên húy: tên gọi trước khi lên ngôi vua

Tên hiệu: được đặt sau khi lên ngôi + Niên hiệu

(tên năm vua trị vì)

Tên thụy: Do con kế vị đặt khi vua qua đời

Miếu hiếu: địa điểm thờ tự khi Vua qua đời

- Thi tuyển

Quan - Lại

4) Pháp luật phong kiến Việt Nam

a) Nguồn

Phong tục tập quán :

- Lệ làng (hương ước)

- Tập quán chính trị

- Được ghi nhận trong BL

-Văn bản luật (Bộ luật)

- Nghi lễ Nho giáo (trongtriều, xã hội, gia đình)

b) Đặc điểm pháp luật phong kiến Việt Nam

Thể hiện 3 mối quan hệ

Lệ -Luật: Tồn tại song song, hỗ trợ pháp luật và trong chừng mực làng xã, luật bị hạn chế bởi Lệ

II) Nhà nước và pháp luật Ngô, Đinh , Tiền Lê

↓ Xã

Nhà Tiền Lê:

Lộ

↓ Phủ

↓ Châu

↓ Giáp

↓ Xã

- Nhà Đinh: Đinh quốc công, Đô hộ phủ sĩ sư,

Thập đạo tướng quân, Nha hiệu, tăng thống,

tăng lục, Sùng chân uy nghi

- Nhà Tiền lê:Đại tổng quản quân dân sự, Thái

sư, Thái úy, Nha nội đô chỉ huy sứ

Các chức quan được đặt ra ngày càng nhiều

Các chức quan ở Trung ương nhà Đinh, Tiền Lê

b) Pháp luật Ngô – Đinh – Tiền Lê

III) Nhà nước và pháp luật Lý – Trần – Hồ

Cơ quan TW (đại

thần, Bộ, cơ quan chuyên

môn)

↓

Lộ - Trại

↓ Phủ - Châu

↓ Hương, xã

Năm 1242:

Vua

↓

Cơ quan TW (đại thần,

Bộ, cơ quan chuyên môn)

↓ Lộ

↓ Phủ - châu

↓ Xã

↓ Phủ

↓ Châu

↓ Huyên

↓ Xã

Hình sự:

+ Các nguyên tắc + Hình phạt (ngũ hình: Xuy, trượng, đồ, Lưu, tử),, phạt tiền, biếm chức…

+ Quy định các nhóm tội phạm cụ thể: tội thập ác, quân sự… Dân sự:

+ Sở hữu: sở hữu nhà nước + sở hữu tư nhân + Bắt đầu quy định quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt TS + Bắt đầu xuất hiện chế định hợp đồng (hợp đồng bán đứt + hợp đồng cầm đợ)

Lĩnh vực hôn nhân gia đình: các quy định còn hạn chế, thường quy định về các trường hợp cấm kết hôn (đặc biệt là giữa các mối quan hệ bất bình đẳng: gia nô – quan, gia nô – con cái của quan…)

Các quy định cụ thể của pháp luật Lý – Trần – Hồ

TỘI THẬP ÁC

1 Mưu phản: làm nguy xã tắc

2 Mưu đại nghịch: làm nguy tông miếu, cung khuyết

3 Mưu phản nghịch: nổi loạn theo giặc

4 Ác nghịch: đánh giết ông bà cha mẹ

5 Bất đạo: giết người vô tội

6 Đại bất kính: dùng những đồ riêng cho nhà vua, trộm và giảmạo ấn của nhà vua

7 Bất hiếu: đánh chửi hay không để tang ông bà cha mẹ

8 Bất mục: đánh chết những người thân thuộc gần

9 Bất nghĩa: dân giết quân, trò giết thầy, lính giết tướng

10 Nổi loạn: thông dâm với họ hàng thân thiết, thiếp của ônghay cha

.

- Được đánh dấu bằng sự cai trị của Vua Gia Long + Minh Mệnh

- Cơ cấu BM (SV Tự đọc giáo trình)

►Là triều đại cuối cùng của phong kiến VN, xây dựng BM chặt chẽ + quy mô +hoàn thiện nhất của PK Việt Nam.

a) Bộ máy nhà nước triều Nguyễn

IV) Nhà nước và pháp luật triều Nguyễn:

Hoàng Việt

Luật lệ

- Được soạn thảo,

do vua Gia Long

giám sát

Hội điển

Tập hợp cácvăn bản đượcHoàng đế banhành

b) Pháp luật triều Nguyễn

Các quy định cụ thể của pháp luật triều Nguyễn

+ Hợp đồng : Chủ thể của hợp đồng, điều kiện hợp đồng…

+ Trách nhiệm dân sự (vi phạm khế ước + gây thiệt hại, do phạm tội)

+ Nghĩa vụ vợ chồng

-+ Chấm dứt hôn nhân

- Bộ luật

- Hương ước (lệlàng)

V) Nhà nước và pháp luật thời Pháp thuộc (1858- 1945)

1) Nhà nước (SV đọc giáo trình)

2) Pháp luật thời Pháp thuộc:

a) Nguồn gốc pháp luật

- Củng cố và bảo vệ bộ máy hành chính cai trị

- Pháp luật dân sự quy định khá toàn diện các lĩnh vực: hợp đồng, trái vụ, sở hữu, hôn nhân và gia đình

- Luật hình sự:

+ Bãi bỏ và bổ sung thêm 1 số hình phạt + Quy định 1 số tội mới như: chống lại chính phủ Pháp, tội phiến loạn

b) Đặc điểm của pháp luật thời Pháp thuộc

VI) Nhà nước và pháp luật thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954)

1) Nhà nước thời kỳ kháng chiến chống Pháp (SV đọc GT)2) Pháp luật thời kỳ kháng chiến chống Pháp

- Pháp luật về huy động sức người, sức của cho khángchiến

- Pháp luật về giảm tô, giảm tức, cải cách ruộng đất

- Pháp luật về quyền tự do dân chủ

.

VII) Nhà nước và pháp luật thời kỳ kháng chiến chống Mỹ (1954- 1976)

1) Nhà nước thời kỳ kháng chiến chống Mỹ (SV đọc GT)2) Pháp luật thời kỳ kháng chiến chống Mỹ

a) Pháp luật của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa:

- Hiến pháp 1959

- Pháp luật xây dựng BMNN

- Pháp luật về kinh tế, văn hóa, xã hội

- Pháp luật về quyền tự do dân chủb) Pháp luật của ngụy quyền:

- Hiến pháp 1967

- Bộ luật hình 1972

- Sắc lệnh của Tổng thống Ngụy

.