Bài giảng Kinh tế phát triển nâng cao (Advanced development economics) - Chương 3: Thương mại với quá trình phát triển

Bài giảng Kinh tế phát triển nâng cao (Advanced development economics) - Chương 3: Thương mại với quá trình phát triển. Chương này cung cấp cho học viên những kiến thức về: lý thuyết lợi thế so sánh; lý thuyết lợi thế so sánh tĩnh; lý thuyết lợi thế so sánh động;... Mời các bạn cùng tham khảo!

CHƯƠNG 3 THƯƠNG MẠI VỚI QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

Lý thuyết lợi thế so sánh

• Lý thuyết lợi thế so sánh tĩnh

– Lợi thế tuyệt đối

– Lợi thế tương đối

• Lý thuyết lợi thế so sánh động

– Mô hình đàn sếu bay

– Lý thuyết “bậc thang” về lợi thế so sánh

43

44

LỢI THẾ TUYỆT ĐỐI

Điểm mấu chốt của lập luận này là: chi phí

sản xuất sẽ là căn cứ cho biết từng nước nên

sản xuất mặt hàng gì để mang ra trao đổi với

các nước khác.

"Hai quốc gia tự nguyện trao đổi thương mại với nhau thì cả hai đều có lợi"

LỢI THẾ SO SÁNH

DAVID RICARDO Nhà kinh tế chính trị học người Anh(1772-1823), một trong những nhà kinh tế học thuộc trường phái cổ điển

có ảnh hưởng lớn nhất.

Lý thuyết về lợi thế so sánh Những nguyên tắc về chính trị và đánh thuế

Hai quốc gia trao đổi thương mại với nhau thì cả hai cùng có lợi

kể cả trong trường hợp cả hai sản phẩm của quốc gia này đều kém hiệu quả hơn quốc gia kia

45

Lợi thế so sánh tự nhiên và lợi thế so sánh tự tạo

§ Lợi thế so sánh tự nhiên

§ Lợi thế so sánh tự tạo

Lợi thế so sánh tĩnh và lợi thế so sánh động

§ Lợi thế so sánh tĩnh

§ Lợi thế so sánh động

47

48

Lý thuyết lợi thế so sánh

• Lý thuyết chu kỳ sản phẩm sẽ giúp chúng ta xác định tính tất yếu về kinh

tế và kỹ thuật cho sự tồn tại của một ngành sản phẩm đồng thời cũng chúnh là nguyên lý giải thích cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên phạm vi thế giới và khu vực

• Lý thuyết chu kỳ sản phẩm cũng giải thích sự thay đổi lợi thế so sánh của từng nước theo thời gian

Mô hình đàn sếu bay

• Flying-geese development pattern: là mô hình do nhà kinh tế học Nhật Bản Akamatsu Kaname khởi xướng đầu tiên từ những năm 1930

• Mô hình này ban đầu mô tả quá trình công nghiệp hoá của một nước phát triển, nhưng sau đó nó được mở rộng phạm vi áp dụng cho công nghiệp hoá, phát triển mạng lưới sản xuất và hợp tác trong khu vực

• Trong những thập kỷ sau này (từ những năm 1970 trở đi), mô hình này đã được Kojima Kiyoshi bổ sung, hoàn thiện dựa trên sự kết hợp lý thuyết của Akamtsu với các luận thuyết kinh tế học tân cổ điển

49

Mô hình đàn sếu bay

§ Nhật Bản được

xem như là con sếu

đầu đàn, tiếp theo là

các nền kinh tế mới

công nghiệp hoá NIEs,

các nước Đông Nam

Á.

LÝ THUYẾT “BẬC THANG” VỀ LỢI THẾ SO SÁNH

51

52

CHIẾN LƯỢC THAY

THẾ SẢN PHẨM

NHẬP KHẨU

• Chiến lược thay thế sản phẩm nhập khẩu

là chiến lược nhằm hướng sản xuất trong nước vào việc đáp ứng các nhu cầu nội địa thông qua các chính sách bảo hộ của Chính Phủ

 Nội dung chiến lược

 Điều kiện thực hiện chiến lược

CHIẾN LƯỢC

THAY THẾ SẢN

PHẨM NHẬP KHẨU

§ Bảo hộ bằng thuế quan danh nghĩa

§ Bảo hộ bằng thuế quan thực tế

§ Bảo hộ bằng hạn ngạch

MỘT SỐ HÌNH THỨC BẢO HỘ

CỦA CHÍNH PHỦ

53

VAI TRÒ CỦA BẢO HỘ

Đối với doanh nghiệp: Bảo hộ giúp sản xuất trong

nước phát triển

Đối với người tiêu dùng: Bảo hộ làm người

tiêu dùng phải mua hàng hóa trong nước cao

hơn giá thế giới

Đối với nền kinh tế:

• Trong ngắn hạn

• Trong dài hạn

55

56

CHIẾN LƯỢC

THAY THẾ SẢN

PHẨM NHẬP KHẨU

 Không giải quyết được thất nghiệp

 Giảm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước, các ngành CN non trẻ

 Nảy sinh một số hiện tượng tiêu cực trong xã hội

 Hạn chế sự liên hệ giữa các ngành

 Tăng nợ nước ngoài

HẠN CHẾ CỦA

CHIẾN LƯỢC

CHIẾN LƯỢC

HƯỚNG NGOẠI

Chiến lược hướng ngoại là một trong những chính lược khuyến khích xuất

khẩu, trong đó các sản phẩm xuất khẩu chủ yếu là các sản phẩm công nghiệp sử dụng nhiều lao động.

• Xuất khẩu những sản phẩm có lợi thế so sánh trên cơ sở sử dụng nhiều lao động trong cả ngành CN

và NN.

• Thực hiện nhất quán chính sách giá cả , giá cả đồng thời phản ánh sát sao giá cả thế giới và sự khan hiếm của các yếu tố sản xuất trong

KHÁI NIỆM

NỘI DUNG

57

CHIẾN LƯỢC

của các nước NICs

Mô hình hướng ngoại của các nước ASEAN

Tạo ra khả năng xây dựng cơ cấu kinh

tế mới năng động.

Tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước ngày càng

lớn mạnh, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Tạo ra nguồn thu nhập ngoại tệ đáng kể cho đất nước.

TÁC ĐỘNG CỦA CHIẾN LƯỢC HƯỚNG NGOẠI ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ

59

60

HẠN CHẾ CỦA CHIẾN LƯỢC

Nền kinh tế phụ thuộc thị trường thế giới;

Chính sách bảo hộ của các nước PT đối với các hàng hóa có lợi thế của các nước ĐPT ngăn cản thực hiện chiến lược;

Dễ phân hóa giàu nghèo, chênh lệch trình độ phát triển nếu

không quan tâm tới đối tượng yếu thế

61

THẢO LUẬN CHUNG:

NHỮNG CHÍNH SÁCH ĐÒN BẨY ĐỂ THÚC ĐẨY

CHIẾN LƯỢC HƯỚNG NGOẠI

Dỡ bỏ hạn ngạch, thuế quan và các hình thức bảo hộ khác;

Thả nổi tiền tệ theo tỷ giá hối đoái do thị trường xác định và đảm bảo ổn định

kinh tế vĩ mô;

Giảm gánh nặng pháp lý không cần thiết, giảm chi phí các thủ tục hành chính;

61

Thương mại của

các nước đang

phát triển hiện

nay

Thương mại trong bối cảnh thế giới phẳng

• Những yếu tố làm “phẳng” thế giới

Vấn đề đối với tiếp cận thị trường

• Về cạnh tranh

• Về chủ nghĩa bảo hộ mới

Vấn đề đối với “bẫy thu nhập trung bình”

• Khái niệm, nguyên nhân

• Giải pháp thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình

Những yếu tố thúc đẩy thế giới phẳng

§ Sự lan truyền nhanh chóng của công nghệ,

§ Sự gia tăng những hình thức hợp tác mới xuyên biên giới quốc gia;

§ Cuộc cách mạng công nghệ thông tin, đặc biệt là sự số hóa thông tin

63

64

Vấn đề đối với tiếp cận thị trường

• Cạnh tranh toàn cầu gia tăng, sự nổi lên của Trung Quốc và Ấn Độ

• Về chủ nghĩa bảo hộ mới: sự xuất hiện của các hàng rào phi thuế quan mới: rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, các rào cản xanh, …

BẪY THU NHẬP TRUNG BÌNH

• Khái niệm:

• Bẫy thu nhập trung bình có thể được định nghĩa chung là tình

trạng một quốc gia không thể phát triển vượt lên mức thu

nhập trung bình trong một quãng thời gian dài (có thể được

xác định là thời gian 28 năm ở mức thu nhập trung bình thấp

hoặc 14 năm ở mức thu nhập trung bình cao).

• Theo OECD, BTNTB chính là tình trạng một nước có thu

nhập trung bình không vươn lên được nhóm có thu nhập cao,

65

Các giai đoạn phát triển của một nền kinh tế

Bẫy thu

nhập trung

bình

Dấu hiệu nhận biết

Nguyên nhân dẫn đến bẫy thu nhập trung bình

Giải pháp

67

68

THẢO LUẬN

• Thách thức của bẫy thu nhập trung bình với Việt Nam;

• Giải pháp ứng phó với bẫy thu nhập trung bình

THẢO LUẬN 1. Tìm kiếm các số liệu và dữ liệu về phát triển thương

mại ở một số nước đang phát triển: trang web của ILO, WTO, IMF, GSO, Bộ Lao động - Thương binh và

xã hội,

2 Trao đổi về chiến lược thương mại và tăng trưởng ở các nước đang phát triển.

3 Trao đổi về chiến lược thương mại và tăng trưởng ở Việt Nam.

4 Trao đổi về “bẫy thu nhập trung bình”

• Yêu cầu: Sử dụng lý thuyết đã học để phân tích và giải thích.

69