Bài giảng Kinh tế phát triển nâng cao (Advanced development economics) - Chương 2: Nhà nước và thị trường ở các nước đang phát triển

Bài giảng Kinh tế phát triển nâng cao (Advanced development economics) - Chương 2: Nhà nước và thị trường ở các nước đang phát triển. Chương này cung cấp cho học viên những kiến thức về: thị trường và thất bại thị trường; lý thuyết về can thiệp của nhà nước trong nền kinh tế; kinh nghiệm về sự can thiệp của nhà nước vào thị trường ở một số nước đang phát triển;... Mời các bạn cùng tham khảo!

NHÀ NƯỚC VÀ THỊ TRƯỜNG Ở CÁC NƯỚC

ĐANG PHÁT TRIỂN

THỊ TRƯỜNG VÀ

THẤT BẠI THỊ

TRƯỜNG • THỊ TRƯỜNGchức năng điều phối sản xuất và tiêu dùnglà tổ chức hoặc thể chế có

các hàng hóa và dich vụ thông qua các giao dịch tự nguyện

• KINH TẾ THỊ TRƯỜNG là kiểu tổ chức kinh

tế xã hội mà trong đó các quan hệ kinh tế, phân phối sản phẩm, lợi ích đều do các quy luật của thị trường chi phối

• NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG là nền kinh tế trong đó các quyết đinh đầu tư, sản xuất và phân phối đều thông qua hệ thống thị trường

và do thị trường quyết định

THỊ TRƯỜNG VÀ

CẠNH TRANH

CÁC KHÁI NIỆM

25

THỊ TRƯỜNG VÀ

THẤT BẠI THỊ

TRƯỜNG

CƠ CHẾ VẬN HÀNH CỦA THỊ TRƯỜNG

• Cạnh tranh công bằng theo nguyên tắc bàn tay vô hình.

• Thượng tôn pháp luật

• Hoạt động trong nền kinh tế tuân theo các quy luật kinh

tế như quy luật cung cầu, quy luật giá trị.

THỊ TRƯỜNG

VÀ CẠNH TRANH

THỊ TRƯỜNG VÀ

THẤT BẠI THỊ

TRƯỜNG

THỊ TRƯỜNG VÀ

CẠNH TRANH

Các dạng kinh tế thị trường:

(1) kinh tế thị trường tự do hoàn toàn (laissez-faire), (2) kinh tế thị trường tự do bị điều tiết,

(3) kinh tế thị trường bị điều tiết hoàn toàn

• Kinh tế thị trường

• Kinh tế chỉ huy

• Kinh tế hỗn hợp

27

28

VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG

Thị trường đáp ứng những điều kiện nhất định có thể phân phối

khối lượng lớn hàng hóa và dịch vụ một cách hiệu quả nhất;

Thị trường thường linh hoạt hơn chính phủ và có khả năng thích

nghi tốt hơn, thúc đẩy tăng trưởng, sáng tạo, thay đổi cơ cấu.

Thị trường thúc đẩy cạnh tranh;

Thị trường mở ra cơ hội lớn hơn cho việc phân chia quyền lực kinh tế;

THỊ TRƯỜNG VÀ

THẤT BẠI THỊ

TRƯỜNG

THẤT BẠI THỊ TRƯỜNG đề cập đến các điều kiện theo đó nền kinh tế thị trường thất bại trong việc phân bổ các nguồn lực hiệu quả Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thất bại của thị trường và nhiều mức độ của sự thất bại.

Ba khuyết tật của thị trường:

• Luôn luôn xảy ra khủng hoảng thừa hoặc thiếu

do “bàn tay vô hình”

THẤT BẠI THỊ

TRƯỜNG Ở CÁC

NƯỚC ĐANG PHÁT

TRIỂN

29

THẤT BẠI THỊ TRƯỜNG

Thứ nhất, tình trạng cạnh tranh không hoàn hảo

Thứ hai, ảnh hưởng ngoại sinh xuất hiện

Thứ ba, thông tin không hoàn hảo.

Thứ tư, hàng hoá công cộng

Thứ năm, kinh tế vĩ mô bất ổn

LÝ THUYẾT VỀ

CAN THIỆP CỦA

NHÀ NƯỚC

TRONG NỀN

KINH TẾ

Nhà nước can thiệp vào nền kinh tế nhằm khắc phục thất bại thị trường (can thiệp tối thiểu)

Nhà nước can thiệp vào nền kinh tế nhằm ổn định và điều chỉnh thị trường (can thiệp tối đa hoặc tương tác với thị trường)

Hạn chế của nhà nước khi can thiệp và thị trường:

thất bại nhà nước

Vai trò của nhà nước ở các nước đang phát triển

CÁC LÝ THUYẾT ỦNG

HỘ SỰ CAN THIỆP CỦA

NHÀ NƯỚC VÀO THỊ

TRƯỜNG

CÁC CAN THIỆP CỦA

NHÀ NƯỚC NHẰM ỔN

ĐỊNH VÀ ĐIỀU CHỈNH

THỊ TRƯỜNG

31

32

LÝ THUYẾT VỀ

CAN THIỆP CỦA

NHÀ NƯỚC

TRONG NỀN

KINH TẾ

CAN THIỆP CỦA NHÀ NƯỚC NHẰM KHẮC PHỤC/ SỬA CHỮA THẤT BẠI THỊ TRƯỜNG

CÁC LÝ THUYẾT ỦNG

HỘ SỰ CAN THIỆP CỦA

NHÀ NƯỚC VÀO THỊ

TRƯỜNG

33

THẤT BẠI CỦA NHÀ NƯỚC

• Khái niệm: Thất bại của nhà nước xảy ra khi sự can thiệp của

nhà nước:

– Làm thất bại thị trường trở nên nghiêm trọng hơn, thị trường mất

cân bằng hơn;

– Dẫn tới những thất bại khác hoặc hệ lụy tiêu cực cho tương lai.

LÝ THUYẾT VỀ

CAN THIỆP CỦA

NHÀ NƯỚC

TRONG NỀN

KINH TẾ

BA THẤT BẠI CỦA NHÀ NƯỚC

CÁC LÝ THUYẾT

ỦNG HỘ SỰ CAN

THIỆP CỦA NHÀ

NƯỚC VÀO THỊ

TRƯỜNG

35

36

NGUYÊN NHÂN THẤT BẠI CỦA NHÀ NƯỚC

 Thông tin không đầy đủ

 Thiếu khả năng kiểm soát phản ứng của cá nhân

 Thiếu khả năng kiểm soát bộ máy hành chính quan liêu

 Hạn chế do quá trình ra quyết định công cộng: động cơ cá nhân, lợi ích

nhóm

VAI TRÒ NHÀ NƯỚC Ở CÁC NƯỚC

ĐANG PHÁT TRIỂN

Các nước đang phát triển có kinh tế thị trường

chưa hoàn hảo

Các can thiệp của chính phủ vào nền kinh tế hỗn hợp ở các nước đang phát triển bao gồm:

•Ổn định kinh tế vĩ mô

•Điều chỉnh cơ cấu 37

CAN THIỆP CỦA NHÀ NƯỚC Ở CÁC

NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN

§ Bảo vệ quyền con người

§ Giữ vững công bằng xã hội

§ Quản lý kinh tế vĩ mô

§ Cung cấp hàng hóa công cộng

§ Thực hiện trợ cấp và hỗ trợ

§ Quản lý ngoại ứng

CÁC CÔNG CỤ NHÀ NƯỚC SỬ DỤNG ĐỂ

TƯƠNG TÁC VỚI THỊ TRƯỜNG

§ Các thể chế tạo lập thị trường

§ Các thể chế điều tiết thị trường

§ Các thể chế ổn định thị trường

§ Các thể chế hợp thức hóa thị trường

39

40

KINH NGHIỆM

VỀ SỰ CAN THIỆP

CỦA NHÀ NƯỚC

VÀO THỊ TRƯỜNG

Ở MỘT SỐ

NƯỚC ĐANG

PHÁT TRIỂN

Vai trò nhà nước của NICs Đông Á Vai trò nhà nước của ASEAN Kinh nghiệm của World Bank

Bài học rút ra

THẢO LUẬN 1 Tìm kiếm các số liệu và dữ liệu về phát triển thương

mại ở một số nước đang phát triển: trang web của ILO, WTO, IMF, GSO, Bộ Lao động - Thương binh và

xã hội,

2 Trao đổi về Thị trường và thất bại thị trường ở các nước đang phát triển.

3 Trao đổi về Lý thuyết về can thiệp của nhà nước trong nền kinh tế.

4 Trao đổi về “Kinh nghiệm về sự can thiệp của nhà nước vào thị trường ở một số nước đang phát triển”

• Yêu cầu: Sử dụng lý thuyết đã học để phân tích và giải thích.

41