Bài giảng Kinh tế phát triển nâng cao (Advanced development economics) - Chương 1: Tăng trưởng và phát triển

Bài giảng Kinh tế phát triển nâng cao (Advanced development economics) - Chương 1: Tăng trưởng và phát triển. Chương này cung cấp cho học viên những kiến thức về: các hình thái phát triển; đo lường tăng trưởng và phát triển; mô hình tăng trưởng kinh tế;... Mời các bạn cùng tham khảo!

KINH TẾ PHÁT TRIỂN

NÂNG CAO

Advanced Development Economics

BỘ MÔN KINH TẾ HỌC

GIỚI THIỆU

1

CHƯƠNG 1 TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN

CÁC HÌNH THÁI PHÁT TRIỂN Các cách tiếp cận quá trình phát triển

• Mục tiêu phát triển là đích đến của tất cả các quốc gia.

• Điều kiện (kinh tế, xã hội, chính trị)của các nước 3

SỰ ĐA DẠNG VỀ THÀNH TỰU PHÁT TRIỂN

Mặc dù có sự khác biệt về bối cảnh lịch sử, chính sách, thể chế, … song nhiều nước kém phát triển đã có được sự tăng

trưởng thu nhập kể từ năm 1965 hoặc từ năm 1980; có nhiều nước thậm chí đạt được tăng trưởng cao.

Hầu hết những nước tăng trưởng cao xảy ra quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động theo hướng tăng tỷ

trọng trong CN, giảm trong NN;

Một số nước khác vẫn trong tình trạng thu nhập thấp, trì trệ, kém phát triển;

Sự cải thiện trong điều kiện y tế, giáo dục ở hầu hết các quốc gia có thu nhập thấp;

Một số vấn đề mới phát sinh: dịch bệnh, suy thoái môi trường, …

Vấn đề già hóa dân số

Tiến bộ công nghệ và thông tin có thể đem đến cả tác động tích cực và tiêu cực

Có nhiều chiến lược khác nhau để thúc đẩy quá trình phát triển: thay thế nhập khẩu, hướng ngoại, …

• Những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển tại các quốc gia:

• - Hệ thống chính trị trả qua những thay đổi lớn;

• - Sự chuyển dịch lớn về nhân khẩu làm giảm tốc đột ăng dân số ở nhiều nước;

• - Sự lan truyền dịch bệnh;

• - Thương mại toàn cầu tăng nhanh chóng;

• - Dòng vốn di chuyển xuyên quốc gia;

• - Thông tin, ý tưởng, tiến bộ công nghệ được truyền bá khắp toàn cầu nhanh hơn; …

SỰ ĐA DẠNG VỀ

THÀNH TỰU PHÁT

TRIỂN

5

TOÀN CẦU HÓA KINH TẾ

• Thương mại toàn cầu tăng lên nhanh chóng dẫn đến gia tăng mạng lưới sản xuất toàn cầu

• Quá trình sản xuất đã chuyển mạnh từ chỗ sản xuất hàng hóa phục vụ thị trường nội địa dưới sự bảo hộ của chính phủ sang hội nhập sâu hơn vào thị trường toàn cầu

• Dòng vốn di chuyển xuyên quốc gia nhanh hơn

• Thông tin và ý tưởng đươc truyền bá khắp toàn cầu nhanh và nhiều hơn

MÔ THỨC PHÁT TRIỂN

MỚI TRONG NỀN KINH

TẾ TOÀN CẦU

YẾU TỐ LÀM THAY ĐỔI MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN

TRONG NỀN KINH TẾ TOÀN CẦU

– Cách mạng CN 4.0 – Sự phát triển nguồn năng lượng mới – Sự thay đổi kết cấu dân số

– Biến đổi khí hậu

7

XU HƯỚNG ĐẢO NGƯỢC: MỘT THẾ GIỚI

ĐANG KÉM PHẲNG HƠN

• Về không gian, xu hướng đô thị hóa và sự nở ra không ngừng của

các siêu đô thị trên thế giới, dẫn đến tri thức thực sự chỉ tập trung ở một số điểm giới hạn

• Về quy mô và chức năng Nhà nước: Chính phủ ở các nước đang

phát triển thường quá lớn và quá tham vọng trong phạm vi chức năng mà họ muốn thực hiện

ĐO LƯỜNG

TĂNG TRƯỞNG

VÀ PHÁT TRIỂN • Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng

thu nhập/sản phẩm bình quân đầu người hoặc thu nhập/sản phẩm quốc dân.

TỔNG QUAN TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ THẾ

GIỚI

ĐO LƯỜNG TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ: ĐIỀU

GÌ BỊ BỎ QUÊN CÁC MỤC TIÊU CỦA PHÁT

TRIỂN KINH TẾ

9

ĐO LƯỜNG

TĂNG TRƯỞNG

VÀ PHÁT TRIỂN

TỔNG QUAN TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ

THẾ GIỚI

ĐO LƯỜNG TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ:

ĐIỀU GÌ BỊ BỎ QUÊN

CÁC MỤC TIÊU CỦA

PHÁT TRIỂN KINH TẾ

ĐO LƯỜNG

TĂNG TRƯỞNG

VÀ PHÁT TRIỂN

ĐO LƯỜNG TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ:

ĐIỀU GÌ BỊ BỎ QUÊN

11

CHỈ TIÊU TUYỆT ĐỐI Thể hiện mức thay đổi tuyệt đối của quy mô sản lượng trong hai thời kỳ

Yt= Yt – Yt-1

Trong đó:

• Yt: Biểu thị sự thay đổi về qui mô sản lượng hay thu nhập của năm t và năm (t-1)

• Y chính là GNP, GDP hay GDP/ người…

• Yt: Sản lượng hay thu nhập của năm t

• Yt-1: Sản lượng hay thu nhập của năm trước.

CHỈ TIÊU TƯƠNG ĐỐI Thể hiện sự gia tăng của sản lượng nhanh hay chậm so với thời điểm gốc

ĐO LƯỜNG TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ

% 100

*

1







t

t Y

Y

Y g

ĐO LƯỜNG TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ

Chỉ tiêu GDP

13

ĐO LƯỜNG

TĂNG TRƯỞNG

VÀ PHÁT TRIỂN

• Khái niệm:

mặt của nền kinh tế, bao gồm

o Sự gia tăng về thu nhập

o Sự thay đổi của cơ cấu kinh tế

o Sự biến đổi về mặt xã hội của nền kinh tế

CÁC MỤC TIÊU CỦA

PHÁT TRIỂN KINH

TẾ

Tăng trưởng kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

PHÁT TRIỂN KINH TẾ

Thay đổi về lượng

Thay đổi về chất

15

Quá trình nhận thức về phát triển

– Vào những năm 50 của TK20: phát triển là tăng trưởng kinh tế

– Đến những năm 1970: phát triển biểu hiện qua tỷ lệ giảm nghèo

– Đến những năm1990: phát triển biểu hiện ở chỉ số phát triển con

người (HDI) – Từ 2000 đến nay: phát triển gắn với phát triển bền vững

MDG 1 : Xóa đói giảm nghèo

MDG 2: Đạt phổ cập giáo dục

tiểu học

MDG 3: Tăng cường bình

đẳng giới và nâng cao năng

lực, vị thế cho phụ nữ

MDGs 4 : Giảm tử vong trẻ em

MDGs 5: Cải thiện sức khỏe

bà mẹ

MDGs 6: Phòng chống

HIV/AIDs, bệnh sốt rét và bệnh

lây nhiễm khác.

MDGs 7: Đảm bảo môi trường

bền vững

MDGs 8: Phát triển quan hệ

UN: Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ

17

PHÁT TRIỂN

BỀN VỮNG

KINH TẾ

MÔI TRƯỜN G

XÃ HỘI

PTBV

MÔ HÌNH TĂNG

 Phương thức tạo ra tăng trưởng năng suất.

 Môi trường pháp luật, chính trị, thể chế.

CÁC YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ

MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG VÀ ĐẶC

ĐIỂM CỦA NHỮNG QUỐC GIA CÓ

TỐC ĐỘ TĂNG TRƯỞNG NHANH

19

MÔ HÌNH TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ

HỆ GIỮA CÁC NHÂN TỐ CƠ BẢN CỦA QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT – VỐN VÀ LAO ĐỘNG – VÀ TỔNG SẢN LƯỢNG CỦA NỀN KINH TẾ.

CÁC YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH

TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Hàm sản xuất cơ bản: Y = f (K, L)

MÔ HÌNH TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ

1 Ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô

2 Đầu tư vào y tế, giáo dục

3 Các thể chế và quản lý nhà nước hữu hiệu

4 Môi trường thuận lợi cho tư nhân

5 Điều kiện địa lý thuận lợi

MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG VÀ

ĐẶC ĐIỂM CỦA NHỮNG

QUỐC GIA CÓ TỐC ĐỘ TĂNG

TRƯỞNG NHANH

Đặc điểm của những quốc gia có tốc độ

tăng trưởng nhanh

21

MÔ HÌNH TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ

Về nguồn lực đầu vào: tiết kiệm đầu tư, nguồn lực đầu vào: tài nguyên lao động

Về định hướng sản lượng đầu ra: hướng nội

Về cấu trúc nền kinh tế: thành phần kinh tế, liên kết trong kinh tế

Về hệ thống luật pháp, thể chế: hiệu lực của pháp luật, hiệu quả các chính sách kinh tế

NHỮNG HẠN CHẾ

TRONG MÔ HÌNH

TĂNG TRƯỞNG Ở

CÁC QUỐC GIA

ĐANG PHÁT TRIỂN

THẢO LUẬN 1 Tìm kiếm các số liệu và dữ liệu về tăng trưởng và phát

triển kinh tế ở một số nước đang phát triển: trang web của ILO, WTO, IMF, GSO, Bộ Lao động - Thương binh và xã hội,

2 Trao đổi về vấn đề tăng trưởng và phát triển kinh tế ở Việt Nam, các địa phương.

3 Trao đổi về tăng trưởng và phát triển kinh tế ở một số nước đang phát triển.

4 Trao đổi về một số mô hình tăng trưởng kinh tế.

23