CHUYÊN ĐỀ THỰC TẬP : CÔNG TÁC PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN CỦA VỤ PHÁP CHẾ TỔNG CỤC HẢI QUAN

CHUYÊN ĐỀ THỰC TẬP TỐT NGHIỆP Đ ề tài CÔNG TÁC GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN CỦA VỤ PHÁP CHẾ TỔNG CỤC HẢI QUAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 3 LỜI MỞ ĐẦU 4 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN 6 1 1 Nhận thức chung về phổ biến, giáo dục pháp luật 6 1 1 1 Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan 6 1 1 2 Mục đích, vai trò của phổ biến giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan 8 1 1 3 Đối tượng, nội dung phổ biế.

CHUYÊN ĐỀ THỰC TẬP TỐT NGHIỆP

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 3LỜI MỞ ĐẦU 4CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁPLUẬT TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN 61.1 Nhận thức chung về phổ biến, giáo dục pháp luật 61.1.1 Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan 61.1.2 Mục đích, vai trò của phổ biến giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan 81.1.3 Đối tượng, nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan 91.2 Hiệu quả, phổ biến, giáo dục pháp luật và các nhân tố tác động đến hiệu quả tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan111.2.1 Hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan 111.2.2 Các nhân tố tác động đến hiệu quả tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan 12Tiểu Kết Chương 1 14CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHỔ BIẾN GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN TẠI VỤ PHÁP CHẾ - TỔNG CỤC HẢI QUAN 152.1 Tổng quan về Vụ Pháp chế - Tổng cục Hải quan 152.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của Vụ Pháp

chế………152.1.2 Nhiệm vụ của Vụ Pháp chế trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan 162.1.3 Cách thức, nội dung phổ biến giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quancủa Vụ Pháp chế 172.1.4 Tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật của Vụ Pháp chế 192.2 Thực trạng về công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan của Vụ Pháp chế 202.2.1 Những kết quả đạt được 202.2.2 Những hạn chế và bất cập 27

2.2.1 Nguyên nhân dẫn đến hạn chế, bất cập trong công tác phổ biến, giáo dục

pháp luật của Vụ Pháp chế 29

Tiểu kết Chương 2 34

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI VỤ PHÁP CHẾ - TỔNG CỤC HẢI QUAN NHẰM TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ CÔNG TÁC PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN 35

3.1 Phương hướng công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan tại Vụ Pháp chế - Tổng cục Hải quan 35

3.2 Một số đề xuất nhằm nâng cao chất lượng công tác phổ biến giáo dục pháp luật của Vụ Pháp chế 36

3.2.1 Tăng cường sự lãnh đạo của Tổng cục Hải quan đối với hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan 36

3.2.2 Chú trọng xây dựng đội ngũ thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật hải quan – vai trò quyết định chất lượng phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực này 36

3.2.3 Đổi mới nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan 37

3.2.4 Tăng cường kiểm tra, giám sát, tổng kết rút kinh nghiệm và thực hiện tốt công tác thi đua khen thưởng trong công tác phổ biến, giáo dục phap luật trong lĩnh vực hải quan 38

3.2.5 Thường xuyên hệ thống hóa văn bản pháp luật có liên quan trong lĩnh vực hải quan 38

3.2.6 Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong điều hành, hoạt động của Vụ Pháp chế trong công tác phổ biến giáo dục pháp luật hải quan 39

Tiểu kết chương 3 40

KẾT LUẬN 41

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 42

LỜI MỞ ĐẦU

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) luôn có vị trí thiết yếutrong quá trình xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa hiện nay “Phổ biến GDPL làcầu nối đưa pháp luật vào cuộc sống, đưa các chủ trương, pháp luật của Nhà nướcchuyển tải đến mọi người dân Qua đó, góp phần làm cho đối tượng của hoạt độngnày có những hiểu biết, lĩnh hội kịp thời mà không tốn quá nhiều thời gian hay côngsức học tập và tìm hiểu một lĩnh vực pháp lý nào đó.”

“Trong những năm qua, công tác tuyên truyền, PBGDPL trong lĩnh vực hảiquan của Vụ Pháp chế - Tổng cục Hải quan nhìn chung đã nhận được sự quan tâmcủa Nhà nước, Bộ, ban ngành, chính quyền địa phương “và các đối tượng có liênquan trong ngành như người khai hải quan, người nộp thuế và doanh nghiệp” VụPháp chế đã đóng góp tuyên truyền, PBGDPL hải quan cho các đối tượng trong lĩnhvực này với “những hoạt động rất phong phú với nhiều phương pháp đổi mới, hìnhthức dễ tiếp cận nên đã đạt được rất nhiều kết quả tốt “Tuy nhiên, công tác này vẫncòn hạn chế về nhiều mặt như: nhận thức của người dân, doanh nghiệp về vị trí, vaitrò, tầm quan trọng của công tác PBGDPL” trong lĩnh vực hải quan chưa đầy đủ;hoạt động tuyên truyền GDPL hải quan thời gian còn quá dàn trải, chồng chéo, chưa

có sự phối hợp chặt chẽ, vẫn còn mang tính hình thức Chất lượng và hiệu quả thựchiện công tác TT, PB, GDPL trong lĩnh vực hải quan cho các đối tượng chỉ được cảithiện và nâng cao khi vấn đề này được quan tâm và nhìn nhận, giải quyết một cáchkhoa học, có hệ thống trên cơ sở thực tiễn.””

“Cơ hội thực tập tại “Vụ Pháp chế - Tổng cục hải quan” cùng với sự hướngdẫn nhiệt tình từ PGS.TS Trần Văn Nam đã thôi thúc em đi sâu vào nghiên cứu vềvấn đề “Công tác phổ biến, GDPL trong lĩnh vực hải quan của Vụ Pháp chế - Tổngcục Hải quan” Chuyên đề thực tập sau đây gồm 03 phần chính với các thông tin vàđánh giá của em về vấn đề này:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về phổ biến, GDPL trong lĩnh vực hải quan

Chương 2: “Thực trạng công tác phổ biến, GDPL trong lĩnh vực hải quan của

Vụ Pháp chế - Tổng cục Hải quan”

Chương 3: “Đề xuất phương hướng và một số giải pháp đối với Vụ Pháp chế Tổng cục Hải quan nhằm tăng cường hiệu quả công tác phổ biến, GDPL trong lĩnhvực hải quan.”

-CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO

DỤC PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN

1.1 Nhận thức chung về phổ biến, giáo dục pháp luật

1.1.1 Khái niệm phổ biến, GDPL trong lĩnh vực hải quan

“Trên thực tiễn, GDPL hiếm khi được các nhà nghiên cứu và họcgiả thừa nhận là một khái niệm học thuật, mà được thừa nhận chung chophạm trù GDPL Dẫu vậy, trong phần lớn “các văn bản pháp luật của nhànước, các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ chuyên môn có liên quan đến lĩnhvực phổ biến, GDPL đều đề cập một cách phổ biến, thường xuyên đếnkhái niệm phổ biến, GDPL Do vậy, trong phạm vi nghiên cứu của Luậnvăn, tác giả sẽ vận dụng” cách diễn đạt khái quát về phổ biến GDPL, vớinghĩa rộng đó.”

Trong tài liệu “Tìm hiểu Luật Phổ biến, GDPL, Luật Giám định tưpháp và Luật Xử lý vi phạm hành chính” của Bộ Tư pháp có đưa ra kháiniệm về phổ biến GDPL Cụ thể, thuật ngữ PBGDPL là từ ghép được

ghép từ “phổ biến pháp luật” và “GDPL” Trong đó có hai loại nghĩa

được đề cập như sau Phổ biến pháp luật, theo nghĩa hẹp, mang đến tinhthần giới thiệu các “văn bản pháp luật cho các đối tượng của nó Còn theonghĩa rộng thì PBPL là việc phổ biến pháp luật đến mọi tầng lớp nhân dântrên cả nước”

"Phổ biến" được định nghĩa là “làm cho đông đảo mọi người đều

biết đến một vấn đề” thông qua các hình thức khác nhau nhau và bằng

cách biểu đạt trực tiếp1

Đối tượng trong công tác PBGDPL tương đối dàn trải, mang tầmquan trọng của xã hội sâu sắc Ngoài ra, PBPL mang tính nghiệp vụ cao,cung cấp nội dung pháp lý cho một hoặc nhiều đối tượng nhất định PBPL

1 Hoàng Phê (Chủ biên) (2009), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng, tr.1010

cũng nhằm bảo đảm “cho các đối tượng hiểu rõ các quy định của pháp luật”

tạo nên cho họ trong lối sống và điều kiện làm việc phù hợp với pháp luật

“Giáo dục” trong Từ điển Tiếng việt năm 2009 được định nghĩa như sau “là hoạt động nhằm giảng dạy, đào tạo một người hoặc một

nhóm người” để đối tượng ấy “có được những phẩm chất và năng lực”

một cách vững chắc đúng theo như yêu cầu đề ra 2

Cả cụm từ PBGDPL có nghĩa là “tuyên truyền PBPL cho các đốitượng nhằm nâng cao hiểu biết, học thức cùng với đó củng cố niềm tinpháp luật cho đối tượng để từ đó họ càng tôn trọng pháp luật và tuân thủpháp luật.”

Trên cơ sở quan niệm về PBGDPL đã nêu, có thể hiểu: PBGDPL

là “hoạt động truyền bá tri thức pháp luật của chủ thể lên đối tượngPBGDPL một cách có định hướng, có mục đích, nhằm phát triển một cách

có hệ thống và thường xuyên nhận thức đúng đắn về pháp luật”

Hải quan là “hoạt động của nhà nước ở cửa khẩu, trên lãnh thổ củamột nước và dùng các biện pháp mang tính chất quan thuế hay phi quanthuế (như kiểm tra, kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu, phương tiện vậntải và hành khách nhập cảnh, thu thuế xuất nhập khẩu; điều tra chốngbuôn lậu); nhằm bảo hộ, phục vụ và thúc đẩy phát triển sản xuất trongnước, đẩy mạnh xuất khẩu và tăng sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu;góp phần bảo vệ lợi ích và chủ quyền kinh tế, an ninh quốc gia, an toàn xãhội.”3

Trên cơ sở quan niệm về PBGDPL cũng như hải quan đã nêu, có

thể hiểu: “PBGDPL trong lĩnh vực hải quan là hoạt động truyền bá tri

thức pháp luật hải quan của chủ thể lên đối tượng PBGDPL một cách có định hướng, có mục đích, nhằm phát triển một cách có hệ thống và

2 Hoàng Phê (Chủ biên) (2009), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng, tr.510

thường xuyên nhận thức đúng đắn về pháp luật trong lĩnh vực của mình, thái độ chấp hành pháp luật, thói quen xử sự theo pháp luật hải quan.”

1.1.2 Mục đích, vai trò của PBGDPL trong lĩnh vực hải quan

1.1.2.1 Mục đích của phổ biến, GDPL trong lĩnh vực hải quan

Ý định của PBGDPL trong lĩnh vực hải quan là “những mong muốn “chủ thểhướng tới khi thực hiện công tác PBGDPL” trong lĩnh vực trên Đây là một công tácmang tính định hướng của chủ thể cao nhằm thúc đẩy sự tuân thủ và thái độ phápluật bằng cách bồi dưỡng và phát triển sự hiểu biết về các quy định trong lĩnh vựchải quan, tạo nên nhận thức và hiểu biết của đối tượng cụ thể

Phổ biến, GDPL trong lĩnh vực hải quan hướng tới những mục đích như sau:

thành, từng bước mở rộng và xây dựng tri thức về pháp luật hải quan cho đối tượng

cụ thể - đây là mục đích về nhận thức Đối tượng của PBGDPL về hải quan sẽ đượccung cấp thông tin chính xác và hiểu biết cơ bản, chuẩn mực nhất về pháp lý trongngành hải quan hỗ trợ các cá nhân có liên quan hiểu vấn đề”, giúp họ hình thành và

có những kiến thức liên quan trong các quy định về hải quan cụ thể, để khi đi vàothực tiễn trong lĩnh vực này, họ sẽ không vi phạm các quy định pháp luật hiệnhành.”

Thứ hai, mục đích về hành vi PBGDPL trong lĩnh vực hải quan nhằm phát

triển các ý định, các hành vi tích cực và những khuôn mẫu xử sự hợp pháp Bởi kiếnthức pháp luật không thể chỉ đơn giản là những lý thuyết mà còn phải được áp dụnghóa nơi thực tiễn cụ thể qua các hoạt động pháp lý liên quan đến hải quan Đây làmột mục đích đặc biệt quan trọng vì hệ quả cuối cùng của GDPL trong lĩnh vực hảiquan là hành vi tuân thủ các quy định của pháp luật, dẫn đến sự phát triển củanhững công dân tuân thủ pháp luật và sự thấu hiểu sâu sắc cũng như khả năng thựchiện những nghiệp vụ liên quan đối với lĩnh vực hải quan trong thực tiễn

“ Thứ ba, PBGDPL trong lĩnh vực hải quan nhằm giúp nâng cao ý thức tự

giác chấp hành pháp luật của đối tượng Ý thức pháp luật của người dân được hìnhthành từ hai yếu tố là tri thức pháp luật và tình cảm pháp luật Ý thức tự giác chấphành pháp luật của các đối tượng trong lĩnh vực hải quan chỉ có thể được nâng caokhi công tác này được thực hiện thường xuyên, kịp thời PBGDPL trong lĩnh vực cụthể là hải quan không chỉ thuần túy là việc tuyên truyền các văn bản, các tài liệupháp lý có liên quan và đang trong thời gian còn hiệu lực mà công tác này còn làviệc không đồng tình với các hành vi vi phạm và đồng tình với các hành vi thựchiện đúng pháp luật, tạo nên ở các đối tượng tâm lý đồng tình ủng hộ với hành vihợp pháp, lên án các hành vi vi phạm pháp luật PBGDPL trong lĩnh vực này nhằmhình thành, củng cố tình cảm tốt đẹp của đối tượng với các văn bản pháp luật và cáchiện tượng pháp luật có liên quan trong lĩnh vực của mình, từ đó nâng cao ý thứcchấp hành pháp luật hơn nữa.”

1.1.2.2 Vai trò của phổ biến, GDPL trong lĩnh vực hải quan

Một trong những nhiệm vụ quan trọng cần được ưu tiên hàng đầu trongngành Hải quan, đó là PBGDPL trong lĩnh vực này được thể hiện rõ nét qua khíacạnh sau:

“Pháp luật hải quan là tập hợp các qui tắc xử sự mang tính bắt buộc do Nhànước ban hành để điều chỉnh các quan hệ kinh tế phát sinh trong lĩnh vực hải quannhằm phát triển kinh tế Do vậy, pháp luật hải quan đã đóng một vai trò quan trọng

đó là công cụ pháp luật hoàn thành nhiệm vụ “gác cửa nền kinh tế” Bởi lẽ, chủ thểthực hiện PBGDPL về hải quan cần định hướng một cách có tổ chức để có khả năngtác động lên các chủ thể khác có liên quan những kiến thức pháp lý phát sinh tronglĩnh vực hải quan để từ đó làm thông thoáng cho hoạt động xuất nhập khẩu; thúcđẩy hoạt động xuất nhập khẩu, đầu tư, du lịch và phát triển.”

1.1.3 Đối tượng và nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan

Đối tượng PBGDPL trong lĩnh vực hải quan là những người hay nhữngnhóm người, một cộng đồng xã hội có liên quan tiếp nhận tác động các loại hoạtđộng GDPL trong lĩnh vực này Theo Luật PBGDPL năm 2012 thì “nội dungPBGDPL bao gồm nội dung chung cho người dân và nội dung cho một số đối tượngđặc thù4” Do đó, đối với lĩnh vực hải quan, ta có hai nhóm đối tượng như sau:

- “Cán bộ, công chức, viên chức hải quan”: “Trong lĩnh vực hải quan, bảnthân họ có vai trò vô cùng đặc biệt Đối với tư cách chủ thể, “đây là những ngườiđược đào tạo chuyên môn về pháp luật và có thời gian công tác nhất định cũng như

có hiểu biết chuyên sâu về lĩnh vực hải quan”; nhiệt tình, tâm huyết, tận tụy với hoạtđộng PBGDPL; biết tích lũy tư liệu, kiến thức pháp lý, pháp luật hiện hành, kiếnthức chuyên môn, kiến thức xã hội và biết nắm vững những kỹ năng, phương phápđược vận dụng trong PBGDPL.” Còn đối với tư cách là một đối tượng, PBGDPLhải quan hướng tới cán bộ, công chức, viên chức hải quan trong việc phổ biến, quántriệt, triển khai các “văn bản của Chính phủ về hải quan, công tác hải quan, các quyđịnh pháp luật về cán bộ, công chức, thực hành “tiết kiệm”, “chống lãng phí”,

“chống tham nhũng”, “thực hiện quy chế dân chủ cơ sở”” …

- “Người khai hải quan, người nộp thuế và doanh nghiệp”: PBGDPL trong

lĩnh vực hải quan cho các đối tượng này xuất phát từ nhu cầu về kiến thức pháp luật

áp dụng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, xuất khẩu bắt nguồn từyêu cầu quản lý kinh tế của Nhà nước “Việc hiểu biết về pháp luật hải quan sẽ giúpngười lao động và doanh nghiệp có hiểu biết về pháp luật trong lĩnh vực họ hoạtđộng sẽ giúp họ luôn đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của mình để thực hiện cácnghĩa vụ đối với Nhà nước, tránh tình trạng vi phạm pháp luật.”

1.1.4 Hình thức phổ biến, GDPL hải quan

4 Chương II, Luật PBGDPL năm 2012

Hình thức PBGDPL là một yếu tố quan trọng để đánh giá hiệu quả của côngtác này, được quy định tại Điều 11 Luật Phổ biến GDPL 2012 như sau:

“Điều 11 Hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật

1 Họp báo, thông cáo báo chí

2 Phổ biến pháp luật trực tiếp; tư vấn, hướng dẫn tìm hiểu pháp luật; cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật

3 Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, loa truyền thanh, internet, pa-nô, áp-phích, tranh cổ động; đăng tải trên Công báo; đăng tải thông tin pháp luật trên trang thông tin điện tử; niêm yết tại trụ sở, bảng tin của cơ quan, tổ chức, khu dân cư

4 Tổ chức thi tìm hiểu pháp luật

5 Thông qua công tác xét xử, xử lý vi phạm hành chính, hoạt động tiếpcông dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân và hoạt động khác củacác cơ quan trong bộ máy nhà nước; thông qua hoạt động trợ giúp pháp

lý, hòa giải ở cơ sở

6 Lồng ghép trong hoạt động văn hóa, văn nghệ, sinh hoạt của tổ chức chính trị và các đoàn thể, câu lạc bộ, tủ sách pháp luật và các thiết chế vănhóa khác ở cơ sở

7 Thông qua chương trình giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân

8 Các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật khác phù hợp với từng đối tượng cụ thể mà các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền có thể

áp dụng để bảo đảm cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đem lại hiệu quả.”

Tiếp thu từ các quy định thực định về phổ biến GDPL, toàn Ngành Hải quancũng đã có những hình thức phổ biến GDPL hải quan tương tự như quy định thựcđịnh về PBGDPL

1.2 Hiệu quả, phổ biến, giáo dục pháp luật và các nhân tố tác động đến

hiệu quả tuyên truyền, phổ biến, GDPL trong lĩnh vực hải quan

1.2.1 Hiệu quả phổ biến, GDPL trong lĩnh vực hải quan

Tại “Chương XXII Giáo trình Lý luận Nhà nước và pháp luật của Trường

Đại học Luật Hà Nội” có nhắc đến khái niệm về hiệu quả của pháp luật, cụ thể:

“Hiệu quả của pháp luật là kết quả thực tế đạt được do sự điều chỉnh, tác động của

pháp luật mang lại, trong những phạm vi và điều kiện nhất định, biểu hiện ở trạng thái của các quan hệ xã hội phù hợp với những mục đích, yêu cầu và định hướng

Tương tự như vậy, hiệu quả PBGDPL trong lĩnh vực hải quan được hiểu là

“kết quả thực tế đạt được trong quá trình của hoạt động PBGDPL” tác động vào cácđối tượng trong lĩnh vực này “nhằm đạt được mục đích và yêu cầu đề ra.”

Để đánh giá được về độ hiệu quả phổ biến GDPL trong lĩnh vực hải quan thìcần có những tiêu chí nhất định Về cơ bản thì cũng tương tự với các tiêu chí đánhgiá hiệu quả PBGDPL nói chung, cụ thể như sau:

“So sánh kiến thức tình trạng ban đầu của đối tượng trong lĩnh vực hải quantrước và sau khi có sự tác động của PBGDPL Cụ thể, sau khi có sự tác động vềpháp luật hải quan, các đối tượng trong lĩnh vực này đã có sự chuyển biến trongnhận thức, được trang bị những kiến thức pháp luật để phục vụ công tác như thếnào Có thể nói, hiểu biết nhiều hơn về pháp luật trong lĩnh vực hải quan có thểđược coi là tiêu chí ban đầu và cơ bản nhất để đánh giá hiệu quả thực thi hoạt độngPBGDPL trong lĩnh vực hải quan.”

““Liên quan đến động cơ và hành vi tích cực hợp pháp của đối tượngPBGDPL này là một tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ thành công của côngtác hỗ trợ pháp lý Vì mục đích của hoạt động này là đối tượng sau khi được tácđộng sẽ có tri thức pháp luật và sẽ không thực hiện những hành vi mà pháp luậttrong lĩnh vực này cấm; qua đó, tạo cho họ thói quen áp dụng pháp luật mà mìnhđược tiếp thu một cách đúng đắn để có thể đối phó với những thách thức nảy sinhtrong cuộc sống hàng ngày.”

5 Chương XXII Giáo trình Lý luận Nhà nước và pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội

1.2.2 Các nhân tố tác động đến hiệu quả phổ biến giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan

1.2.2.1 Đội ngũ cán bộ làm công tác PBGDPL

“Để nâng cao hiệu quả của công tác PBGDPL trong lĩnh vực hải quan thìnhân tố con người là quan trọng nhất, nó quyết định đến chất lượng, hiệu quả củacông tác này.” Đội ngũ cán bộ làm công tác này là những người trực tiếp truyền đạttinh thần, nội dung pháp luật đến doanh nghiệp, người khai hải quan, người nộpthuế vậy nên trình độ văn hóa pháp lý, quá trình thực thi pháp luật, thái độ tôn trọngpháp luật sẽ quyết định trực tiếp đến chất lượng cũng như hiệu quả của công tác nàytrong thực tế.”

Cần tuyển chọn những người có phẩm chất tốt, trình độ chuyên môn vữngvàng, có kỹ năng truyền đạt, am hiểu pháp luật hải quan và kiến thức xã hội, có lòngnhiệt tình, say mê với lĩnh vực hải quan, có như vậy mới đáp ứng được nhiệm vụ đề

ra” Ngoài ra, cũng phải đặc biệt chú trọng vào việc rà soát, phân loại, đào tạo và bồidưỡng nghiệp vụ cũng như định hướng các nội dung GDPL hải quan thường xuyêncho đội ngũ cán bộ làm công tác này

1.2.2.2 Nội dung, hình thức PBGDPL

“Nội dung, hình thức, phương pháp PBGDPL trong lĩnh vực hải quan phảiphong phú, đa dạng và thiết thực đối với doanh nghiệp, người khai hải quan vàngười nộp thuế Do số lượng văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực này đượcban hành hằng năm là khá lớn “nên để công tác PBGDPL về hải quan có hiệu quảthiết thực” thì các đơn vị nên tập trung thống kê một số điểm mới các văn bản hay ápdụng Nhằm góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác PBGDPL,” kế hoạchPBGDPL về hải quan cần phải được xây dựng và triển khai, đồng thời, nội dung,hình thức phổ biến cần được lựa chọn phù hợp tùy theo yêu cầu của từng giai đoạn

cụ thể, căn cứ trên cơ sở của đặc điểm địa bàn và nhóm đối tượng

1.2.2.3 Cơ sở vật chất, kinh phí cho hoạt động PBGDPL

Bên cạnh “các biện pháp bảo đảm về tổ chức, cán bộ, là các biện pháp đảmbảo về cơ sở vật chất, phương tiện và kinh phí cho công tác PBGPL được tiếp thutheo quy định” theo điều 38 và điều 39 Luật PBGDPL 2012 Tuy nhiên, cần quantâm và đầu tư thích đáng về cơ sở vật chất, kinh phí tương ứng với vai trò và tầmquan trọng của công tác PBGDPL trong lĩnh vực hải quan “Theo “Thông tư số14/2014/TTLT-BTC-BTP ngày 27/01/2014 đã tạo điều kiện thuận lợi cho ngànhHải quan chủ động trong việc bố trí ngân sách hàng năm cho công tác PBGDPL.Hằng năm, căn cứ vào nhiệm vụ PBGDPL của năm sau, cơ quan ngành Hải quan tổchức xây dựng dự toán kinh phí PBGDPL và tổng hợp chung vào dự toán ngân sáchNhà nước của cấp mình trình cấp có thẩm quyền quyết định theo quy định của phápluật về ngân sách nhà nước.”

Tiểu Kết Chương 1

“Như vậy, PBGDPL trong lĩnh vực hải quan là hoạt động truyền bátri thức pháp luật hải quan của chủ thể lên đối tượng PBGDPL một cách

có định hướng, có mục đích, nhằm phát triển một cách có hệ thống vàthường xuyên nhận thức đúng đắn về pháp luật trong lĩnh vực của mình,thái độ chấp hành pháp luật, thói quen xử sự theo pháp luật hải quan.”

“Công tác PBGDPL trong lĩnh vực hải quan đảm bảo tuân thủ theođúng quy định của Luật Phổ biến GDPL 2012 hiện hành Thêm vào đó,chất lượng của hoạt động PBGDPL hải quan phụ thuộc vào nhiều yếu tốkhác nhau Vì vậy, trong quá trình tổ chức thực hiện triển khai, cần phảiđánh giá và nhận diện đầy đủ những tác động đó, từ đó xây dựng các giảipháp tổng thể, hữu hiệu nâng cao chất lượng hoạt động PBGDPL.”

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHỔ BIẾN GDPL TRONG LĨNH

VỰC HẢI QUAN TẠI VỤ PHÁP CHẾ - TỔNG CỤC HẢI QUAN

2.1 Tổng quan về Vụ Pháp chế - Tổng cục Hải quan

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của Vụ Pháp chế

Vụ Pháp chế là “đơn vị thuộc Tổng cục Hải quan”6 có chức năng “tham mưu,giúp Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan thực hiện quản lý nhà nước bằng phápluật về hải quan và tổ chức thực hiện công tác pháp chế”7 của Tổng cục Hải quantheo quy định của pháp luật

Trước năm 1993, “ngành Hải quan chưa thành lập tổ chức pháp chế độc lập,công tác pháp chế tại Tổng cục Hải quan được giao cho Phòng Pháp chế xử lý thuộcVăn phòng Tổng cục với vai trò tham mưu xây dựng văn bản pháp luật và xử lý viphạm hành chính trong lĩnh vực hải quan.”8

Ngày 08/5/1993, Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan đã ký “Quyết định vềviệc thành lập Vụ pháp chế Tổng cục Hải quan”9 “Qua những năm xây dựng vàphát triển, đơn vị đã trưởng thành về mọi mặt, khẳng định vị trí, vai trò là cơ quantham mưu hữu hiệu, không thể thay thế trong việc thực hiện quản lý nhà nước vềhải quan bằng pháp luật, góp phần xây dựng, cải cách, hiện đại hóa, phát triểnngành Hải quan theo hướng chuyên nghiệp – minh bạch – hiệu quả.”10

“Mặc dù đến năm 1993, Vụ Pháp chế của ngành Hải quan mới chính thức cóquyết định thành lập (Quyết định số 201/TCHQ-TCCB), nhưng các hoạt động phápchế thực sự đã luôn phát huy vai trò “giúp lãnh đạo theo dõi việc thực hiện chínhsách pháp luật bắt đầu ngay từ khi Nhà nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa ra đời”.Pháp chế Hải quan đã giúp người đứng đầu cơ quan quản lý nhà nước về hải quanban hành các văn bản về chính sách quản lý xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa, góp

phần để giữ vững chủ quyền, an ninh quốc gia và quản lý nhà nước, quản lý xã hội

có hiệu lực, hiệu quả.”

Vào năm 2003, Vụ đã thay đổi về cơ cấu nhân sự và tổ chức không thiết lậpcác Phòng trong Vụ 11

Từ ngày 26/5/2016 đến nay, Vụ Pháp chế thực hiện theo chế độ chuyên viên(không có tổ chức cấp Phòng trong Vụ).12

Hiện nay, Vụ Pháp chế có “03 lãnh đạo cấp Vụ (01 Vụ trưởng và 02 Phó Vụtrưởng) cùng 24 chuyên viên (bao gồm 01 đ/c văn thư).”13

2.1.2 “ Nhiệm vụ của Vụ Pháp chế trong công tác phổ biến, GDPL trong lĩnh vực hải quan ”

“Vụ Pháp chế thực hiện các nhiệm vụ theo quy định tại Điều 2 Quyết định số1051/QĐ-BTC ngày 16/5/2016 của Bộ trưởng Bộ Tài chính và một số nhiệm vụkhác Tuy nhiên, cụ thể tại khoản 7 Điều 2 Quyết định số 1051/QĐ-BTC, Vụ sẽ cónhững nhiệm vụ như sau:”

“7 Về tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp:

a) Xây dựng kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật; hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp;

b) Chủ trì hoặc phối hợp với các đơn vị của Tổng cục Hải quan tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật về hải quan; hướng dẫn, kiểm tra các đơn vị thuộc, trực thuộc Tổng cục Hải quan thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp;

c) Phối hợp với các đơn vị trong và ngoài ngành hải quan tổ chức các hoạt động phổ biến, hỗ trợ, cung cấp thông tin về pháp luật hải quan, phápluật thuế cho người khai hải quan, người nộp thuế.”

11 Quyết định 30/2003/QĐ-BTC ngày 17/3/2003, được sửa đổi bằng Quyết định 54/2007/QĐ-BTC của Bộ trưởng Bộ Tài chính

12 Quyết định số 1051/QĐ-BTC ngày 16/5/2016 của Bộ trưởng Bộ Tài chính

2.1.3 Cách thức, nội dung phổ biến GDPL trong lĩnh vực hải quan của Vụ Pháp chế

“Trong thời gian vừa qua, Vụ Pháp chế đã thực hiện phổ biến GDPL hải quanbằng các cách thức sau:”

Thứ nhất, “nội dung hình thức tuyên truyền phổ biến, GDPL cho cán bộ, công chức, viên chức”

“Các đơn vị trong toàn Ngành thực hiện phổ biến quán triệt đến công chức,viên chức nội dung các luật, pháp lệnh đã được Quốc hội khóa XIV thông qua tại kỳhọp thứ 10 và kỳ họp thứ 11 khóa XIV; đăng tải đề cương các Luật này trên cổngthông tin điện tử của Ngành.” Ngoài ra, hình thức tuyên truyền được các đơn vị trongtoàn Ngành thực hiện đa dạng, linh hoạt; lồng ghép tại các cuộc họp giao ban lãnhđạo chủ chốt; họp đơn vị định kỳ; các buổi sinh hoạt Đảng, đoàn thể; thông qua cáclớp tập huấn, bồi dưỡng; đăng tải trên trang thông tin điện tử Hải quan; Tạp chí Hảiquan; hộp thư nội bộ; phát hành các tờ rơi, ấn phẩm tuyên truyền, tổ chức các cuộcthi trực tuyến “Tìm hiểu pháp luật năm 2021” …

Thứ hai, “hướng dẫn trực tiếp người khai hải quan, người nộp thuế tại trụ sở

cơ sở hải quan.”

“Vụ Pháp chế phối hợp cùng các đơn vị trong tổng cục đã tổ chức việc tiếpnhận, giải quyết các yêu cầu về hỗ trợ, cung cấp thông tin pháp luật hải quan củangười khai hải quan, người nộp thuế tại cơ quan Tổng cục Hải quan, cụ thể tạiPhòng Giao dịch và tiếp công dân tại Tầng 1 Tòa nhà” Tổng cục Hải quan để thựchiện việc tiếp nhận, phối hợp với các đơn vị, cán bộ có liên quan giải quyết kịp thờicác yêu cầu về cung cấp thông tin pháp luật hải quan của người khai hải quan,người nộp thuế, doanh nghiệp.”

Thứ ba, “hướng dẫn giải đáp cho người khai hải quan, người nộp thuế qua điện thoại.”

Bộ phận tiếp nhận, giải quyết các yêu cầu về hỗ trợ, cung cấp thông tin phápluật hải quan của người khai hải quan, người nộp thuế, doanh nghiệp tại cơ quanTổng cục Hải quan đồng thời thực hiện việc tiếp nhận, hướng dẫn, giải đáp chongười khai hải quan, người nộp thuế qua điện thoại Cán bộ trực tiếp tiếp nhận thựchiện thực hiện theo quy trình do Tổng cục Hải quan quy định; có sẵn sổ ghi chépđầy đủ thông tin cần thiết về cuộc gọi, chuyển máy đến các cán bộ, chuyên viên của

Thứ năm, “phổ biến GDPL hải quan, cung cấp thông tin qua tổ chức hội nghị, hội nghị, tập huấn, tọa đàm.”

“Ngành Hải quan luôn chú trọng hình thức “tuyên truyền, hỗ trợ, cung cấpthông tin cho người khai hải quan, người nộp thuế, doanh nghiệp thông qua tổ chứchội nghị, hội thảo, tập huấn Vụ Pháp chế có nhiệm vụ xây dựng kế hoạch tổ chứchội nghị, hội thảo, tập huấn cho”người khai hải quan, người nộp thuế và doanhnghiệp trong năm và triển khai thực hiện sao cho đảm bảo tiến độ, chất lượng.”

Thứ sáu, phổ biến GDPL hải quan thông qua tuyên truyền trên “báo”, “đài”,

“tạp chí”, “các phương tiện thông tin đại chúng” nhằm tăng cường nội dung về hoạtđộng của “Ngành Hải quan nói chung và về pháp luật hải quan nói riêng thông quahình thức tuyên truyền miệng

qua việc cung cấp thông tin trên trang điện tử” của Tổng cục Hải quan

Cổng thông tin điện tử của Tổng cục liên tục duy trì các đề mục, chuyên mụcnhư “văn bản”, “chỉ đạo”, “tài liệu đối thoại với doanh nghiệp”, “hỏi đáp về văn bản

pháp luật hải quan” … Toàn bộ các thông tin được Vụ Pháp chế phụ trách đăng tảilên cổng thông điện tử này sẽ hoàn toàn công khai, minh bạch, tạo điều kiện tối đacho việc tra cứu của những đối tượng có liên quan trong ngành.

2.1.4 “ Tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác phổ biến, GDPL của Vụ Pháp chế ”

nghị định liên quan trong lĩnh vực hải quan; đảm bảo tuân thủ “LuậtPBGDPL và các văn bản pháp lý có liên quan.”

Khi truyền đạt phải trung thành với văn bản quy phạm pháp luậtđược tuyên truyền Đối với các điều luật thì khi phổ biến, giáo dục phảihết sức chuẩn xác; giải thích về các văn bản pháp luật và các điều luật đó,đảm bảo tính khoa học PBGDPL không thể nói sai, thiếu thông tin, thiếuchính xác về các điều luật, có như vậy các quy tắc xử sự được quy địnhtrong pháp luật mới được thực hiện chính xác, đầy đủ và thống nhất.PBGDPL phải “bảo đảm tính logic”, chặt chẽ để tránh dẫn đến việc hiểunhầm, nhận thức sai lệch và dẫn tới những đối tượng liên quan như doanhnghiệp, người khai hải quan, cán bộ, công chức hải quan “có những hành

vi đi ngược lại với nội dung văn bản.”

hiểu, dễ nhớ, dễ áp dụng” Để tất cả các đối tượng trong lĩnh vực hải quan

có thể nắm bắt và chấp hành pháp luật, cần đổi mới nội dung, hình thứcPBGDPL gắn với những vấn đề dư luận quan tâm, định hướng dư luận, ápdụng mô hình PBGDPL mới, có hiệu quả trong thực tiễn.”

Thứ ba, “lựa chọn hình thức phù hợp với đối tượng” Đối tượng

PBGDPL của Vụ Pháp chế rất khác nhau về nhu cầu, lứa tuổi, giới tính,nghề nghiệp… Vì vậy, Vụ phải lựa chọn hình thức PBGDPL phù hợp với

14

từng đối tượng Ngoài ra, PBGDPL phải biết lồng ghép với những hoạtđộng phục vụ đời sống tinh thần, biết cách tận dụng tối đa các tập quán tốtđẹp để hoạt động PBGDPL đạt hiệu quả tốt hơn.

hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội” Đưa hoạt động PBGDPL về hải

quan thành nhiệm vụ thường xuyên; tăng cường “sự phối hợp giữa các cấp,các ngành, các tổ chức đoàn thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt độngPBGDPL” Đổi mới nội dung, hình thức PBGDPL gắn với những vấn đề

dư luận quan tâm, hướng hoạt động PBGDPL về những cơ sở, đơn vị hảiquan.”

2.2 Thực trạng về công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong lĩnh vực hải quan của Vụ Pháp chế

2.2.1 Những kết quả đạt được

“Một trong những trách nhiệm chính của Tổng cục Hải quan là tuyên truyền,phổ biến và giáo dục về pháp luật hải quan.” Do đó, bắt đầu từ tháng 1 năm 2021, VụPháp chế đã tích cực tham gia vào công tác tuyên truyền và GDPL trong toànNgành.”

Ngày 28/01/2021, đơn vị đã trình Tổng cục “Kế hoạch phổ biến, giáo dụcpháp luật cho công chức, viên chức Hải quan; tuyên truyền, hỗ trợ, cung cấp thôngtin cho người khai hải quan, người nộp thuế của ngành Hải quan năm 2021”;15

Ngày 8/9/2021, đơn vị trình Tổng cục ban hành “Kế hoạch tổ chức Ngàypháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Ngày pháp luật Tài chính vàNgày pháp luật Hải quan năm 2021”16

Theo đó, trong năm 2021, toàn bộ các công tác này đã được tổ chức triểnkhai đồng bộ, thiết thực, cụ thể như sau:

15 Quyết định số 218/QĐ-TCHQ

- Vụ đã chủ trì, phối hợp với VCCI tổ chức Hội nghị đối thoại với doanhnghiệp toàn quốc về chính sách thuế và hải quan (đã tổ chức vào tháng 12/2021 tại

Hà Nội)

- Vụ Pháp chế đã tham mưu cho Tổng cục yêu cầu các đơn vị trong Ngànhthực hiện “phổ biến, quán triệt đến các công chức, viên chức hải quan nội dungpháp luật, pháp lệnh đã được Quốc hội khóa XIV thông qua tại kỳ họp thứ 10 và kỳhọp thứ 11 khóa XIV”17;

- Vụ đã đăng tải đề cương các Luật trên cổng thông tin điện tử của Ngànhbao gồm 15 Luật, Bộ Luật và một số Nghị định hướng dẫn, có thể kể đến: “LuậtQuản lý thuế (sửa đổi); Luật Chứng khoán (sửa đổi); Bộ Luật lao động (sửa đổi);Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật;Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 34/2016/NĐ-CP ngày14/6/2016 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Ban hành vănbản quy phạm pháp luật; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, côngchức và Luật Viên chức; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cư trú 2020;Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính 2020; LuậtThỏa thuận quốc tế 2020; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người ViệtNam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng 2020; Luật Biên phòng 2020; Nghịđịnh số 18/2021/NĐ-CP ngày 11/3/2021 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghịđịnh số 134/2016/NĐ-Cp ngày 01/9/2016 của Chính phủ quy định chi tiết một sốđiều và biện pháp thi hành Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; Nghị định số02/2021/NĐ-CP ngày 07/01/2021 của Chính phủ quy định về cờ truyền thống, cờhiệu, biểu tượng, hải quan hiệu, phù hiệu, biển tên, cấp hiệu, trang phục, chứngminh hải quan và dấu hiệu đặc trưng phương tiện tuần tra, kiểm soát, giám sát hảiquan…”18 “Qua đó, các cán bộ, công chức, viên chức công tác tại Tổng cục Hảiquan nắm bắt được rất rõ ràng về những văn bản quy phạm pháp luật có liên quan

17 Báo cáo Tổng kết năm 2021 của Vụ PC-TCHQ

18 Báo cáo Tổng kết năm 2021 của Vụ PC-TCHQ