Hoạt động môi giới thuê tầu của Vietfracht - Thực trạng và những giải pháp phát triểnHoạt động môi giới thuê tầu của Vietfracht - Thực trạng và những giải pháp phát triển

Hoạt động môi giới thuê tầu của Vietfracht - Thực trạng và những giải pháp phát triển

Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

LUẬN VAN THẠC sĩ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học

TS Nguyễn Như Tiến

THƯ* VIÊN

Ì nuòs J DAI HỌC

NGOAI ĩ H u n NO

Hà Nội - 2000

MỤC LỤC Lời nói đầu Trang

1 Tính cấp thiết của đề tài Ì

2 Mục tiêu và kết quả cần đạt được 2

3 Phạm vi, đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Bố cục của luận vãn 3

Chuông 1 KHÁI QUÁT VỀ MÔI GIỎI VÀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIÓI THUÊ TÀU

1.1 Khái niệm mõi giới và mõi giãi thuê tàu

1.1.1 Khái niệm môi giới và môi giới thuê tàu 4

1.1.2 Đặc điểm hoạt đửng môi giới thuê tàu 5

1.1.3 Phân loại môi giới thuê tàu 5

1.2 Sự ra đời và phát triển của môi giới thuê tàu

1.2.1 Lịch sử ra đời 7 1.2.2 Sự phát triển của môi giới thuê tàu 8

1.2.3 Sự cần thiết và vai trò của hoạt đửng môi giới thuê tàu 11

1.3 Nửi dung của hoạt đửng môi giới thuê tàu

1.3.1 Những yếu tố ảnh hưỏng đến hoạt đửng môi giới thuê tàu 14

1.3.2 Các nghiệp vụ môi giới thuê tàu ló

1.3.3 Cơ sở trách nhiệm và địa vị pháp lý của người môi giới thuê tàu 26

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH MÔI GIÓI THUÊ TÀU

Ỏ VIE1TRACHT

2.1 Đặc điểm hoạt đửng kinh doanh môi giới thuê tàu

của Viettracht 2.1.1 Vài nét về Công ty và hoạt đửng môi giói thuê tàu 31

2.1.2 Mối quan hệ của Vietíracht với các công ty trong và ngoài nước

trong lĩnh vực môi giới thuê tàu 38

22 Thực trạng hoạt đửng môi giới thuê tàu ở Viettracht

\ 2.2.1 Hoạt đửng môi giới thuê tàu từ nhũng năm trước khi nền lánh tế

mở của 39

2.2.2 Hoạt động môi giới thuê tàu của Vietíracht từ khi nền kinh tế

2.3 Một s ố kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn hoạt động kinh

doanh mõi giới thuê tàu của Vietíracht

2.3.1 Những đánh giá chung về ưu nhược điểm của hoạt động môi giới

thuê tàu ở Vietíracht 47

2.3.2 Những kinh nghiệm thực tiễn rút ra từ hoạt động kinh doanh

môigíớithuêtàuởVietfracht 51

Chuông 3 NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM N Â N G CAO HIỆU QUÀ HOẠT ĐỘNG

MÔI GIÔ! THUÊ TÀU Ỏ VIETFRACHT

3.1 Một s ố d ự báo về tình hình phát triển hàng hải và

thương mại trong khu vực và t h ế giãi

3.1.1 Sự phát triển thị trưầng hàng hải khu vực Đông Nam Á và thế giói 63

3.Ì.2 Tình hình đội tàu thế giới và xu hướng phát triển của nó trong thập

kỷ tới 64

3 Ì 3 Dự báo nhu cầu vận chuyên hàng hoa bằng đưầng biển và phương

hướng phát triển đội tàu Việt Nam, thị phần 67

3.2 Những giải pháp phát triển hoạt động mõi giới thuê tàu

của Vietíracht

3.2.1 Phương hướng phát triển của Vietfracht trong thầi gian tới 75

3.2.2 Nhũng giải pháp chủ yếu để phát triển hoạt động môi giới thuê

tàuởVietíracht 76

3.2.3 Những kiến nghị đối với Nhà nước nhằm phát triển, quản lý

và nâng cao chất lượng hoạt động môi giới thuê tàu ở Việt Nam 78

LỜI C Á M Ơ N Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn về những hướng dẫn chi tiết và tận tình trong quá trình nghiên cứu và viết bản luận văn này của TS Nguyễn Như Tiến, giáo viên

bộ môn Vận tải - Giao nhận - Bảo hiểm Trường Đại học Ngoại Thương Hà Nội

Nhân dịp này, tôi xin trân trọng cám ơn Luật sư Võ Nhồt Thăng, Phó Tổng

Giám đốc Cồng ty Vận tái và Thuê tàu (VIETFRACHT), Luật sư Ngô Khắc Lễ, Trưởng phòng Thuê tàu n Công ty Vận tải và Thuê tàu (VDSTTRACHT), đã tần tình giúp đỡ, tham gia đóng góp những ý kiến quý báu và cung cấp những tài liệu liên quan cho việc hoàn thành bản luận văn

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn các thày giáo, cô giáo Trường Đại học Ngoại Thương l a Nội và đồc biệt là các Giáo sư,'Phó Giáo sư, Tiến sĩ, đã trực tiếp giảng dạy lớp Cao học khoa rv, Truông Đại học Ngoại Thương bằng cả những nhiệt thành của mình trong quá trinh học tập của chúng tôi

Tác giả xin được chân thành căm ơn các bạn bè, đồng nghiệp, bạn học cũ và đồc biệt chồng, con và những thành viên trong gia đình đã thông cảm động viên, khích lệ tôi về tinh thần và vật chất ừong cả thời gian học tập và hoàn thành việc nghiên cứu mà thiếu những sự cảm thông và khích lệ đó tôi không thể hoàn thành có kết quả khoá học và bản luận văn này

Cuối cùng tời xin cảm ơn tất cả các bạn nam nữ trong lớp cao học khoa IV, Trường Đại học Ngoại Thương Hà Nội đã tận tình giúp đỡ động viên tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành bản luận văn

Tác giả Hoàng Thị Tuyết

Luận văn thạc sĩ Kinh tế

LỜI NÓI Đ Ầ U

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA Đ Ể TÀI

Cùng với sự phát triển đi lên của công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo ngày càng thu được nhiều kết quả tạo đà cho các ngành kinh tế trong đó có ngành Hàng hải khai thác mọi tiềm năng để phát triển Nhu cằu giao lưu sản phẩm hàng hoa giữa các vùng và các nước bằng tàu biển ngày càng tăng, đòi hỏi ngành Hàng hải Việt Nam nói chung và nghề môi giới thuê tàu nói riêng có thể nâng cao hiệu quả của loại hỉnh kinh tế này

Nhân tố tác động mạnh nhất và quan trọng nhất để ngành M ô i giới Hàng hải phát triển là do quá trình sản xuất trao đổi hàng hoa trên thế giới đã vượt qua ngoài khuôn khổ mỗi quốc gia, nền kinh tế thế giới đang có xu hướng toàn cằu hoa và khu vực hoa Việt Nam thực hiện chiên lược phát triển nền kinh tế theo hướng mở cửa, vận động theo cơ chế thị trường càng tạo nên sự hoà nhập mạnh mẽ đó

Sự phát triển có tính chất qui luật trong buôn bán quốc tế giữa cấc nước đã dẫn

đến việc hình thành các tổ chức chuyên doanh về thuê tàu và M ô i giới Hàng hải Nói

cách khác, tổ chức thuê tàu M ô i giới Hàng hải là sản phẩm của sự phân cồng lao động xã hội để thức đẩy sự phát triển Ngoại thương và Hàng hải Chuyên m ô n hoa trong Enh vực này còn cằn thiết hơn nhiều ngành kinh tế khác vì cằn có tổ chức nắm chắc luật pháp các nước, đặc biệt là Luật Hàng hải, các Công ước quốc tế và Điều ước quốc tế, Hiệp định thương mại giữa các nước, tập quán buôn bán và giao hàng à các nước và các cảng trên thế giới Tranh chấp thường xảy ra giữa chủ tàu và chủ hàng, tổ chức môi giới thuê tàu là người thứ ba, người đứng giữa, có thể giúp thuyết phục hai bên giải quyết qua thông cảm và hiểu biết lẫn nhau hoặc qua trọn" tài Theo dự báo thì khối lượng hàng hoa xuất nhập khẩu của nước ta tăng lên đáng

kể, trong khi đó năng lực vận tải biển của ta còn hạn chế Điều này dù muốn hay không các N h à m ô i giới vẫn phải chắp nối nguồn hàng chuyên chở của ta cho các tàu nước ngoài Từ đó cho thấy cằn phải có những bước đi thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động m ô i giới thuê tàu sao cho ngày càng thu dược nhiều ngoại tệ cho đất nước

Việt Nam đang trong quá trình đổi mới, quá trinh thực hiện nền kinh tế mờ không tránh khỏi sự cạnh tranh về các loại hình dịch vụ Hãng hải nói chung và hoạt động m ô i giới thuê tàu nói riêng , đã có không ít nhũng doanh nghiệp ta đời hoạt động cạnh tranh nhau trong nghề môi giới, điều này làm giảm sụt hiệu quả kinh doanh dịch vụ Hàng hải, giảm đáng kể cho nguồn thu ngân sách N h à nước Trong bối cành đó điều cẩn phải lập lại trật tự kính doanh dịch vụ Hàng hải ờ Việt nam là rủt cần thiết tạo điểu kiện cho các đơn vị có chức năng làm dịch vụ môi giới hoạt động đảm bảo theo sự thống nhủt tập trung quản lý của N h à nước

Thông qua cơ quan thuê tàu M ô i giới Hàng hải N h à nước có thể thực hiện chức năng quản lý vĩ m ô về Ehh vực vận tải Ngoại thương, định ra các chính sách đứng đắn cho sự phát tiến của ngành Hàng hải Việt Nam

2 MỤC TIÊU VÀ KẾT QUẢ CẦN ĐẠT ĐƯỢC

2.1 Nêu bật tính tủt yếu phát triển nghề môi giới thuê tàu trên thế giới cũng như ở Việt Nam

2.2 Khái quát, đặc điểm, sự ra đời, cơ sở trách nhiệm và nội dung hoạt động môi giới thuê tàu đạc biệt về các nghiệp vụ đối vói người làm công tác m ô i giới thuê tàu

2.3 Đ ề ra nhũng giải pháp chủ yếu để phát triển hoạt động m ô i giới thuê tàu ở Vietfracht, tân dụng lợi thế của Vietíracht

2.4 Đ ư a ra những kiến nghị đối với N h à nước nhằm phát triển, quản lý và nâng cao chủt lượng hoạt động mồi giới thuê tàu ở Việt Nam

3 PHẠM VI, Đ Ố I T Ư Ợ N G NGHIÊN cứu

- Nghiên cứu, phàn tích quá trinh hoạt động môi giới thuê tàu nhũng n ă m gần đây thông qua các tổng kết hoạt động kinh doanh mỏi giới thuê tàu của Vietữacht

- Phân tích, đánh giá những ưu nhược điểm của hoạt động mỏi giới thuê tàu, đổng thời lút ra nhũng kinh nghiệm thực tiễn hoạt động lành doanh mỏi giới thuê

tàu ở Vietfracht bằng những ví dụ cụ thể

Luận văn thạc sĩ Kinh té

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu như duy vật biện chứng, phương pháp lịch sử, lô gíc, phân tích tổng hợp và phương pháp so sánh thống kê để nghiên cứu và trinh bày các ván đề thực tiễn và lý luận Trong đó, phương pháp duy vật biện chúng là chủ yếu

M Ô I GIỚI T H U Ê TÀU Ở VIETFRACHT KẾT LUởN

Chương 1 K H Á I Q U Á T V Ế M Ô I GIỚI V À H O Ạ T Đ Ộ N G M Ô I GIỚI T H U Ê T Ầ U

1.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA MÔI GIÓI THUÊ TẦU

Ì Ì Ì Khái n i ệ m m ỏ i giãi v à m õ i £*ãl thuê tàu

a/ Khói niệm môi giòi

M ô i giới là loại thương nhân trung gian giữa người mua và người bán, được

người bán hoức người mua uy thác tiến hành bán hoức mua hàng hoá hay dịch vụ

Khi tiến hành nghiệp vụ, người môi giới không được đứng tên của chính mình, m à đúng tên của người uỷ thác, không chiếm hữu hàng hoa và không chịu trách nhiệm

cá nhân trước người uy thác về việc khách hàng không thực hiện hợp đổng N g ư ờ i môi giới không tham gia vào việc thực hiện hợp đồng, trừ trường hợp được uy quyền Thông thường quan hệ giữa người uy thác với người môi giới dựa trên sự uy thác từng lần, chứ không dựa vào hợp đồng dài hạn (14,12)

b/ Khái niệm về mòi giới thuê tàu

Điều 150 - Khoản Ì (Bộ luật Hàng hải Việt Nam 1990) có khái niệm về môi giới hàng hải như sau :

" Người môi giới hàng hải là người làm trung gian trong việc ký kết hợp đồng vân chuyển, hợp đồng bảo hiểm hàng hải, hợp đồng cho thuê tàu, hợp đổng mua bán tàu, hợp đồng lai dắt, hợp đồng thuê thuyền viên và các hợp đồng khác Kên quan đến hoạt động hàng hải theo sự uy thác từng vụ việc của người uy thác" (8,185)

Từ khái niệm trên chúng ta có thể đua ra khái niệm về môi giới thuê tàu như sau :

M ô i giới thuê tầu là loại hình môi giới hàng hải trong đó người môi giới thuê tàu là người trung gian giữa chủ tàu (người cần hàng để chở) và người thuê tàu (người cần tàu để chờ) trong việc kỹ kết hợp đồng chuyên chở và được huống hoa hổng môi giới

Luận văn thạc sĩ Kinh tế

1.1.2 Đ ặ c điểm hoạt dộng môi giói thuê tàu

Như khái niệm trên về môi giới thuê tầu, thì công việc chủ yếu của người môi giới thuê tầu là làm chắp nối giữa hai bên chủ tàu và chủ hàng Đôi khi nguôi môi giới lại làm đại lý cho tầu nên về phương diện nghiệp vụ phải có những kiến thức chuyên môn đặc biệt Nói cho thật ngắn gọn là: làm việc ráp nối hai bên liên quan là chủ tầu và chủ hàng lại với nhau, cái nghề "ông tơ bà nguyệt" này sống bàng tiên hoa hồng của chủ tầu trả khi hoàn thành hộp đổng Khoản hoa hổng này thường là 1,25% trẽn tổng số cước và đã trở thành tập quán chung của nghề môi giới Tuy môi giói chia ra thành một số loại khác nhau nhưng nhìn chung các hãng môi giới làm nhiều chức năng kết hộp Ví dụ vừa làm môi giói cho chủ tầu vừa làm môi giới thuê táu cho chủ hàng Môi giới tầu hoạt động trên cơ sở tài chính của mình H ọ tự trang trải mọi chi phí về giao dịch và phương tiện hành nghề

Đặc điểm cần lưu ý ưong nghề môi giới thuê tầu là sự trung thực và tín nhiệm của chủ tầu và người thuê tầu đối với người môi giới Nhiều khi chủ tầu và chủ hàng

có thể trục tiếp giao dịch và kỹ kết với nhau các dịch vụ thuê tầu, song họ vẫn thông qua môi giới theo sự phân công đã hình thành trong xã hội Nếu họ giao dịch trực tiếp với nhau thì có thể tiết kiệm đưộc chút ít hoa hổng nhưng cũng chỉ đưộc một vài vụ mà thôi, sau đó sẽ bị các môi giới liên kết với nhau tẩy chay như là những kẻ chơi xấu và họ sẽ bị cô lập đi đến thiệt hại lớn về kinh tế và uy trá trong giới hàng hải, từ đó m à có thể dẫn đèn phá sản doanh nghiệp

1.1.3 Phân loại mãi giãi thuê tàu

Trên thực tế, không có một sự phân loại rành mạch nào trong nghề môi giới thuê tầu vì quá trình hoạt động của nó thường giống nhau Tuy nhiên, cũng có một vài điểm khác biệt mà dựa vào đó, người ta có thể chia thành một số loại môi giói như sau : (25,28-31)

- Mòi giới cho chủ tầu (Owner's Brokers) : môi giới nãy do chủ tầu chỉ định để tìm hàng cho tầu Nhiệm vụ của họ là tìm hàng hoa cho chủ tầu dể chuyên chở Họ phải cố gắng hết mình mang lại lội ích cho chủ tầu bằng cách đàm phán để có thể có

Luận văn thạc sỉ Kinh té

được giá cước cao nhất, thời hạn bốc dỡ hàng nhanh nhất và các điểu kiện chung thuận lợi nhất cho bên chủ tầu

- Môi giới cho người thuê tàu (Oiartering Agents) : môi giới này do các nhà buôn hoặc nguôi gửi hàng uy thác tìm tầu Nhũng người môi giới thuê tầu này cố gắng đạt được giá cước thấp nhất, các điều kiện về tuứi tầu, loại tầu phải phù hợp với các loại hàng hoá chuyên chở, các điểu khoản của hợp đứng phải có lợi cho hàng hoá (tức người thuê tầu) Từ đây mức giá cước trẽn thị trường thuê tầu được thiết lập bởi sự gặp nhau giũa cung và cầu, giữa môi giới cho chủ tầu và môi giới cho người thuê tầu

- Môi giới điện báo (Cable or Cabling Brokers) : môi giới điện báo ở New York

và London không thuộc hai loại môi giới thuê tầu trên Trên thực tế họ là những

người trung gian ở cấp cao hơn nhũng người môi giới chủ tầu hay các đại lý thuê tầu

bình thường ở hai bờ Đ ạ i Tây Dương Chức năng của họ là giữ bình ứn cho giá cước thuê tầu trên thị truồng của hai nước bằng sự trao đứi những thông tin phong phú và giá trị về việc chào hàng, chào tầu và việc tiên hành thuê tầu ở mỗi trung tâm Trước kia, thông tin được độc quyền truyền qua hộ thống cáp điện báo vượt qua Đại Tây Dương (vì vậy có tên gọi môi giới điện báo) Nhung ngày nay những hãng tầu lớn nhất trên thế giới đã sử dụng hệ thống thông tin liên lạc hiện đại một cách rộng rãi nên nghề môi giới mang tính cạnh tranh cao hơn, chiêm nhiều thòi gian hơn vì múi giờ giữa London và New Yoik khác nhau

- Môi giới tầu dầu (Tanker Brokeis) : môi giói tầu dầu chuyên môi giói tầu chở hàng lỏng, chủ yếu là dầu thô và các sản phẩm của nó Cũng như môi giới chở các hàng hoa khác, người môi giới tầu dầu đóng vai trò là môi giới cho chủ tầu hay môi giới cho chủ hàng (người thuê tẩu) Tuy nhiên, môi giới này có một số đặc điểm riêng biệt Mạc dù những nhà sản xuất dầu chỉ định đại lý thuê tẩu nhung họ lại đưa

ra giá cước riêng của mình Họ chỉ giao dịch với một số ít các nhà môi giới có chuyên môn cao, có kinh nghiệm và kiến thức về buôn bán dầu cũng như về các loại tầu Vì vậy, các chủ tầu có xu hướng đứ xô tới các nhà chuyên môn này để họ chào tầu của mình cho các chủ hàng Việc vận chuyển các loại hàng lỏng khác như dầu

thục vật, đường mật, và hoá chất công nghiệp cũng là lĩnh vực hoạt động của các nhà môi giói tầu dầu

- M ô i giới bốc hàng (Loadíng Brokers) : môi giới loại này cũng là một dạng chuyên m ô n hoa cao phục vụ lọi ích của các hãng vận tải H ọ thường làm việc cho một công ty vận tải nào đó trong một thôi gian nhít định trên một vài bến cảng Mặc

dù môi giới này có tên là môi giới bốc hàng nhung thục chất, họ hoạt động trên cả hai Binh vực là bốc hàng và dợ hàng Nhiệm vụ của các nhà môi giới này rất nặng nề

H ọ phải đưa cho chủ tầu nhũng tám thẻ đi biển trên đó ghi rõ tên tầu, thời gian và nơi nhận hàng, thời điểm rời và cập bến cảng hay loại hàng hoa phải xếp dợ Nhiệm

vụ của họ cũng là tìm người xếp hàng hoa, kiểm tra về số lượng và xem xét liệu tầu

đã đầy hàng hay còn chỗ trống Thời gian người môi giới làm việc cho một hãng tầu thường là 5 năm, có khi lâu hơn

- M ô i giới mua bán tàu (Sale and Purchase Brokers) : môi giới mua bán cần có các kiến thức sâu rộng về loại tầu, cấu trúc tầu, m á y m ó c của tầu Cũng như các loại môi giói khác, môi giói mua bán hoạt động nhằm đ e m lại các lợi ích cho phía mình được uy thác Nếu là một đại lý bán, họ phải cố gắng bán ở mức giá cao nhất, nếu được chỉ định để đi mua tầu, họ phải giành giật tùng xu cho người uy thác

Ì 2 SỤ RA ĐÒI VÀ PHÁT TRIỂN CÙA NGHỀ MÔI GIÒI THUÊ TẨU

1.2.1 lịch sử ra đòi

Nghề môi giới thuê tầu ra đời muộn hơn các nghề môi giới khác, vào cuối thế

kỷ 19, một cách tự phát do sự đòi hỏi cấp bách của ngành Ngoại thương và đội táu buôn thế giới là phải có một cơ chế tập trung đầu mối để sử dụng được tối đa năng lực của đội tầu buôn nhằm thoa m ã n yêu cầu chuyên chở hàng hoa ngày một tâng Được phát triển mạnh trong thế kỷ 20, giờ đây, nghề môi giói thuê tẩu có vị trí đặc biệt không thể thiếu trên thị trường vận tải biển Người môi giới thuê tầu thực hiện chức nâng chắp nối giữa một bên là các chủ hàng (người thuê tầu) và một bèn là các chủ tầu biển

Trước đây, khi trình độ sản xuất còn thấp, khối lượng hàng hoa chưa dổi dào, thông tin liên lạc chưa phát triển, công việc thuê và cho thuê tầu chi tiến hành thông qua sự tiếp xúc trực tiếp giữa các chủ hàng và chủ tầu tại các tiệm cà phê Chủ tầu cũng vừa là thuyền trưẩng đưa tầu đèn bên giao hàng và tự tìm hàng chuyên chẩ đi nơi khác, còn người có hàng cũng nực tiếp liên hệ với thuyền trưẩng để thuê tầu chẩ hàng đi bán

Trước kia khi tầu cập bến trả hàng, thuyền trưẩng còn phải đi tìm mối mới có hàng chuyên chẩ cho chuyên tiếp, tíu nay bằng phương tiện thông tin liên lạc người

ta đã có thể tìm hàng cho chuyên sau trong khi tẩu vẫn đang ẩ trên biển, thậm chí sớm hon Mặt khác cũng có khả năng thuê tầu sớm hơn cho những lô hàng đã bắt đẩu xuất xưẩng

Việc khánh thành kênh đào Suez vào n ă m 1869 và tiếp đó việc cải tiến m á y hơi nước đã thúc đẩy mạnh mẽ ngành hàng hải phát triển, hành trinh tầu chạy từ Â u sang Á ngắn hon, tốc độ tẩu tăng lên, m á y m ó c tốt hơn nên bảo đảm thời gian ghé vào cảng theo đúng lịch trình hơn Từ đó, đội tầu buôn tăng lên không ngừng cả về

số lượng lẫn sức chẩ hàng và chủng loại tầu Bất kỳ lúc nào cũng có khá nhiều tầu hoạt động ẩ khắp nơi trẽn thế giới nhằm tìm đến nhũng m ó n hàng thích hợp cho từng loại tầu và phù hợp với ý muốn của chủ tầu Trong khi đó, cũng có nhiều nhà buôn hoặc người gùi hàng đang cần tầu chẩ hàng, nhu cầu của họ cũng hết sức đa dạng, tầu chẩ hàng đi xa vài ba trăm hải lý đái hàng vạn hải lỹ với nhũng lô hàng vài ba trăm cân đ ố i hàng vạn tán Q u á trinh tìm kiêm lẫn nhau như vậy, tầu tìm hàng thích hợp, hàng tìm tầu thích hợp sẽ hết sức chậm chạp và vô cùng lộn xộn nêu không có một cơ chế trang tâm nào đó làm chức năng chọn lọc, phân loại và chắp nối C3)

Thị trường thuê tầu - cho thuê tầu và nghề môi giới ra đời thực hiện chức năng

đó

Ì 2.2 Sự phát triển c ủ a môi già thuê tàu

a/ Trên thế giói :

Nghề môi giới bắt nguồn tò nước Anh nơi mà ngành hàng hải đã ra đời và phát triển hàng trăm năm nay Ngay từ thế kỷ 17, một số quán cà phê ở Luân Đôn như quán Jerusalem, quán Vứgina đã tùng là những nơi mà các thuyền dường và các thương nhân thường lui tới để giao dịch thuê tầu Cũng từ những quán cà phê đó đã

hình thành nên sở giao dịch thuê tầu Luân Đôn (Baltic Shipping Exchange) m à nay

gần 8 0 % khối lượng hàng hoá chuyên chở bụng đường biển của thế giói đều giao dịch qua trong tâm này Nước Anh có ứiể tự hào là người đầu tiên của thế giới đã xây dụng nên những nền tảng, nguyên tắc, tiêu chuẩn mâu mực cho nghề môi giới thuê tầu Điều này giải thích tại sao ngày nay phần lớn những học thuyết, tập quán,

ấn lệ, dẫn chiếu pháp điển hàng hải và các loại hợp dồng thuê tầu, chúng từ hàng hải

đều có gốc tích từ nước Anh Và nước Anh là nước được coi là có công đầu trong việc hình thành nên thị trường thuê tầu và đề ra những tiêu chuẩn về năng lực và đạo đức của nghề mới ra đời này

Lúc bấy giờ, mặc dù thị trường Luân Đôn là thị truồng duy nhất nhụm phục vụ lợi ích của vương quốc Anh nhung rất nhanh chóng thu hút được các yêu cầu từ bên ngoài và trô thành trung tâm dịch vụ thuê tầu trên thế giói Thông qua thu nhập về hoa hổng môi giới bụng ngoại tệ, thị trường Luân Đôn đã góp một phần quan trọng vào "xuất khẩu vô hỉnh" của nước này

Tuy nhiên, mãi đãi năm 1920, nghề môi giới mới được chính thức công nhận

và ghi thành một điều khoản toong luật thuê tầu Hoàng gia Điều đó cho phép các công ty môi giới phân tán tập hợp nhau lại thành "Sở môi giới thuê tầu" và thường được gọi là "Sở giao dịch thuê tầu Baltic", đồng thời đặt ra nhũng điều kiện vào hội

và quy chế hội viên Yêu cầu đầu tiên để trở ữiành hội viên làm nghề môi giới là

phải thông qua cuộc sát hạch viết và vãn đáp Quy định này đến nay vẫn được áp

đụng ở Luân Đôn, tuy nơi này không còn là trung tâm thuê tầu duy nhất nữa Trong chiến tranh thế giới lần thứ hai, Hoa kỳ đã trở nên một nước có vai trò quan trọng trên thị trường thuê tầu thế giói và hiện nay có một tổ chức môi giới khá mạnh có tên là "Hội môi giói và đại lý tầu biển New - Yoik" thực hiện chức năng giống như "Sở giao dịch thuê tầu Baltic" (3)

Nhật bản hiện nay cũng được coi là một thị trường thuê tầu lớn của thế giới Ngoài ra còn có các thị trường khác như Oslo (Na uy), Piraeus (Hi lạp)

Các nước X H C N trước kia đều có các tổ chức môi giới tầu riêng của mỗi nước

do Nhà nước quản lý và "Cục phối hợp thuê tầu, cho thuê tầu" do H ộ i đừng Tương trợ Kinh tế thành lập ra Trên thế giói hiện nay có tổ chức "Liên đoàn các nhà môi giới và đại lý" (FONASBA : Federation of Natìonal Associatíons of Shipbrokers and

Agents) tiu sở đóng ờ Luân Đôn Ở các nước X H C N cũ tổ chức môi giới (các cơ

quan nói trên) là độc quyền vừa làm môi giới thuê tầu (ữiay mặt chủ hàng trong nước thuê tầu) vừa làm môi giới cho thuê tầu (thay mặt chủ tầu tìm người thuê)

Ở các nước tư bản phát triển thường hàng thì ít m à tầu thì nhiều V ì vậy m ô i giới thuừng là môi giói tìm hàng chuyên chở cho chủ tầu, nghĩa là môi giới thay mặt cho chủ tầu để tìm người thuê

b / Ở Việt nam

Ở nước ta, từ năm 1954 đến khi nền kinh tế mở cửa (1986) hoạt động môi giới

thuê tầu và cho thuê tầu là một trong những chức năng độc quyển của Vietfracht do Nhà nước giao , Công ty Vận tải và Thuê tầu - thành lập ngày 18/2/1963 theo quyết định số 103/BNT-QĐ-TCCB của Bộ Ngoại thương và được bàn giao sang Bộ Giao thông Vận tải theo quyết định của H ộ i đừng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) số 334/CT-HĐBTngày 1/10/1984

Trải qua hơn 35 n ă m từn tại và phát triển chất lượng công tác môi giới của Vietfracht đã được nâng cao đăng kể Từ chỗ chỉ có quan hệ môi giới với các công

ty môi giới X H C N cũ (chủ yếu là Soữacht, Polữacht, Snoíracht) đến nay Viet&acht

đã có quan hệ với hàng trăm công ty đại lý m ô i giới ở các thị nường thuê tầu khác nhau Từ chỗ chỉ môi giới thuê tầu chở hàng xuất nhập khẩu, đến nay Vietíracht đã tiến tói môi giói chở thuê (sử dụng tầu định hạn và tầu thuê mua kết hợp) K h i mới thành lập, Vietíracht mới chỉ sử dụng hai loại hợp đừng thông thường (Baltime và Gencon) đái nay đã biết sử dụng tương đối thành thạo nhiều loại hợp đừng khác như Synacomex, Co re 7, Ferticon, Ihtertankvoy, Linertime không ít trường hợp

Luận văn thạc sĩ Kinh tế

Vietfracht cũng đã đạt kết quả tốt trong việc chắp nối giữa chủ tầu và chủ hàng nước ngoài và thu về cho Nhà nước nhũng khoản hoa hổng đáng kể bằng ngoại tệ manh

Từ năm 1986, khi nền kinh tế mở cửa và nhợt là từ năm 1990, đặc biệt là sau khi Luật Hàng hải Việt Nam ra đời, nghề môi giới thuê tàu được tự do phát triển mạnh với sự tham gia của hàng trăm công ty lớn nhỏ thuộc các thành phẩn kinh tế khác nhau

Tuy vậy, do qui luật đào thải khắc nghiệt của kinh tế thị trường, số lượng công

ty có khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường giảm dần, đái nay chỉ còn khoảng 40 công ty thường xuyên có khách hàng trong và ngoài nước

ì 2.3 Sự cân thiết và vai trò cùa hoạt động môi giãi thuê tàu

Thuở xa xua, khi khối lượng hàng hoá chuyên chở bằng đường biển chưa nhiều, sức chở của các con tầu còn nhỏ và kỹ thuật thông tin liên lạc còn thợp kém, công việc thuê tầu chuyên chở hàng hoa trong ngành vận tải biển thường được tiến hành trực tiếp giữa chủ tầu và chủ hàng Lúc bợy giờ, trong nhiều trường hợp chủ tầu -và thuyền truồng cũng là một Thuyền viên làm việc trên tầu không phải ai xa lạ

m à là người nhà của thuyền trưởng, chủ tầu Không hiểm trường hợp chồng là thuyền trưởng vợ là kế toán và con cái là thuyền viên cùng làm việc trên một con tầu Ngoài việc bảo dưõng, điều khiển con tầu, thuyền trưởng còn tự mình đi tìm hàng để chuyên chở và trong nhiều trường hợp anh ta cũng mua hàng chỗ này đ e m bán chỗ kia để kiếm lời Thông thường chỉ khi nào tầu đã dỡ xong hàng chuyến trước anh ta mói đi tìm hàng chuyên chở cho chuyến sau Trong tình hình đó khổng cần thiết phải có môi giới tìiuê tầu chắp nối giữa chủ tầu và chủ hàng vì khối lượng hàng chuyên chở ít và điều kiện chuyên chở không có gì phức tạp lắm

Thời gian trôi đi, ngành vân tải biển thế giới phát triển như vũ bão Đ ộ i thương thuyền thế giới đã tăng lên nhanh chống về số lượng, chủng loại cũng như kích cỡ Những chuyến đi dài ngày qua n ă m châu bốn biển, những bái cảng có m ơ n nước sâu đủ sức cho tẩu vài vạn tợn ra vào, nhũng thiết bị xếp dỡ với công suợt hàng ngàn tợn/gíờ, những kiểu tầu Ro-Ro, tầu chở sà lan v.v không còn là những chuyện thần

kỹ đối với người làm công tác hàng hải Cũng chính vì vậy khối lượng hàng chuyên

chở trong một chuyến tầu đã lên tới con số ngàn, con số vạn, thậm chí đã xuất hiện những con tầu có sức chở nửa triệu tấn hoặc hơn thế nữa

Trong bối cảnh đó, nếu hàng trâm ngàn chủ tẩu cứ tị minh đi tìm hàng chuyên chở và hàng ngàn vạn thương nhân trên thế giới cứ tị mình đi lùng kiếm loại tầu thích hợp với loại hàng hoa cần đua đi thì sẽ xảy ra tình trạng hỗn loạn trên thị trường thuê tầu và quá trình thiết lập các hợp đổng, các giao kèo chuyên chở sẽ diễn

ra chậm chạp, không thúc đẩy mậu dịch thế giới phát triển Ngày nay việc quản lý một con tầu cỡ vạn tân không khác gì điều hành một nhà m á y hiện đại trên đất liền

và trong chừng mịc nào đó, còn có phần phức tạp hơn vì nhà m á y này luôn luôn di dộng và chịu sị điều phối của nhiều loại luật lệ quốc tế khác nhau N g ư ờ i chủ của những nhà m á y này phải tốn nhiều công sức thì giờ để quản lý kỹ thuật, quản lý thuyền viên, nghiên cứu luật lệ quốc tế để sao cho việc duy tu bảo dưỡng con tẩu được tốt, tuổi thọ của nó được kéo dài hoạt động được nhiều ngày trong một năm Chính vì vậy anh ta không có điều kiện và khả năng tìm được những nguồn hàng thích hợp có giá cuốc hấp dẫn và chủ hàng cũng khó lòng tìm được loại tầu ưng ý

m à mình cần thuê chở nếu không có sị giúp đỡ của người trung gian là môi giới thuê tầu Đây là những người nắm rõ được tình hình ai có tầu cần cho thuê và người nào có hàng cần vận chuyển Đ ố là chức năng của tổ chức chắp nối giữa chủ tầu và chủ hàng, đóng vai trò chấp nối giũa chủ tầu và chủ hàng N h ư vậy rõ ràng sị ra đời của nghề môi giới thuê tầu là một quá trình khách quan tất yếu trong ngành kinh tế vận tải biển Nói chung, môi giói thuê tầu là người trung gian giữa chủ tầu và chủ hàng, đóng vai trò chắp mối giữa những người không hề tiếp xúc nhau và hầu như không bao giờ gặp nhau Điều này đòi hỏi người môi giới thuê tầu không những phải tài giỏi, có trách nhiệm, phàn hạnh tốt m à còn phải khéo léo, tế nhị, trung thịc Khẩu hiệu của những nhà môi giới thuê tẩu ở Luân Đôn, một trung tâm thuê tầu lớn nhất thế giới là : "Nói lời phải giữ lấy lời" Một giáo sư hàng hải nổi tiếng của nước Anh đã tùng nói: "Nghề môi giới thuê tầu tnrớc hết hoàn toàn là một nghệ thuật l ồ i mói mang tính khoa học" (25/43)

Ngày nay mọi người làm công tác hàng hải đều biết rõ việc giao dịch thuê tầu

và cho thuê tầu qua môi giới gần như là một nguyên tác khách quan C ơ sở của

Luận văn thạc sĩ Kinh tế

nẹuvên tắc này là ơ chỗ do đặc điểm công tác thuê tầu, do chuyên m ô n hoa người môi giới biết tương đối sâu xu hướng phát triển của thị trường giá cước, họ thành thạo những điều khoản, thuật ngữ ơong các loại hỡp đồng thuê tầu, nắm vũng các luật lệ hàng hải liên quan các tập quán thương mại xếp dỡ hàng hoa ở các cảng thế giói, các yêu cầu cụ thể về chuyên chở đối với tùng loại hàng trên từng luồng tuyên tầu, các giấy tờ, chứng từ, thủ tục thương mại, hàng hải phải có Nhũng vân đề này chủ tầu và chủ hàng do bận rộn công việc của mình ít có điều kiện đi sâu nắm đầy

đủ, hiểu trọn vẹn Do vậy nêu cứ tự mình đi thuê tầu hoặc cho thuê tầu sẽ khó lòng tránh khỏi nhũng hớ hênh những sự làng buộc bất lỡi trong hỡp đổng và từ đó dễ dàng dẫn tới những thua thiệt trong thu nhập và có khi còn dẫn đái nhũng vụ tranh chấp khá tốn k é m và phức tạp Việc giao dịch trực tiếp giũa chủ tầu và chủ hàng tuy

có tiết kiệm đưỡc một vài phần trăm hoa hồng cho chủ tầu nhưng có khi thiệt hại còn cao hơn số hoa hồng tiết kiệm đưỡc Ngoài ra do có quan hệ nghé nghiệp rộng nên người môi giói biết đưỡc tuông đối rõ lai lịch cũng như khả năng tài chinh của các chủ tầu, chủ hàng, điều này trong nhiều nường hỡp giúp chủ tầu, chủ hàng tránh đuỡc sự lừa đảo trong kinh doanh hàng hải - một hiện tưỡng đang xảy ra ngày càng nhiều trong lĩnh vục thương mại hàng hải thế giới

Đ ể làm tốt vai trò tiung gian chắp mối người môi giới thuê tầu phải nắm chắc yêu cầu của người uy thác, điều gì chưa rõ phải hỏi lại không đưỡc tự ỹ suy diễn theo quan điểm riêng của mình, chỉ giao dịch với đối phương về công việc đã đưỡc

uy thác Người môi giói phải thường xuyên thông báo cho người uy thác mọi tình hình, tin tức m à mình biết đưỡc và đưa ra nhũng gỡi ý hỡp lỹ để giúp hai bên đẩy nhanh quá trinh giao dịch thuê tầu, phải dàn xếp khéo léo để sao cho hai bên có lỡi ích đối lập nhau có thể nhân nhưỡng nhau, nhanh chóng xích lại gần nhau và thoa thuận đưỡc với nhau những điều kiện cơ bản của hỡp đồng chuyên chở Quá trình này là một quá trinh sinh động, hấp dẫn, luôn luôn có những cái mới xuất hiện C ó thể nói nghề môi giới thuê tầu rất phức tạp, khó khàn, nhung cũng lất lý thú và đầy tính hấp dẫn, mang nhiều mầu sắc nghệ thuật

Luận văn thạc sĩ Kinh tế

ì 3 NỘI DUNG CÙA HOẠT ĐỘNG MÔI GIÓI THUÊ TẨU

1.3.1 Nhũng yểu tố ảnh hưỏng đến hoạt dộng mỏi giãi thuê tàu

Có rất nhiều yếu tố tác động đái hoạt động môi giới thuê tầu nhung ở dây ta chỉ đề cập tới một số yêu tố chính

a/ Các yếu tố khách quan

Thị trường thuê tầu trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng có ảnh hưỏng rất lớn tới hoạt động này Sự thay đổi về cơ cấu và khối lưững hàng hoa trên thị trường xuất nhập khẩu tác động tiực tiếp tới hoạt động của những nhà vận tải và những người môi giới thuê tầu vì hiện nay hơn 9 0 % tổng khối lưững hàng hoá xuất nhập khẩu tiên thế giới đưữc vận chuyển bằng đường biển Nó cũng làm thay đổi cơ cấu tuyến đường hay loại hỉnh vận chuyển buộc các nhà mòi giới phải nắm bắt thông tin chính xác, kịp thời để nhanh chóng thích nghi với tình hình mới, đáp ứng nhu cầu vận tải hàng hoa xuất nhập khẩu của Việt Nam

Nhu cầu vận tải hàng hoá xuất nhập khẩu trên thị trường liên quan đến nhiều Bhh vực như tình hình dân số, tổng sản phẩm quốc nội (GDP), cơ cấu các ngành kinh tế trong GDP Có thể nói, yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất đái nhu cầu vận tải hàng hoa bàng đường biển trên thế giới là giá tri tổng sản lưững công nghiệp và giá tri sản lưững các ngành khác

Ví dụ : Trên cơ sở những dự báo về thị trường dầu, chúng ta cho rằng sản lưững

dầu ở các nước thành viên OECD dự kiên tiếp tục giảm sút trong thập kỷ này và thập

kỷ sau, đặc biệt là ở Mỹ Trong khi đó, mức tiêu thụ dự kiến tăng khoảng 2^%/năm

Việc sản xuất dầu trong các nước đang phát triển tiếp tục tâng tmởng một cách ổn định Điều đó nâng mức nhập khấu dầu của các nước thành viên OECD lên tới hơn

7 0 % vào năm 2010, so với khoảng 5 8 % hiện nay Trong khi đó, nhu cầu dầu trong các nước khác dự kiến tâng, thậm chí nhanh hơn trong các nước công nghiệp phát triển Yêu cầu lớn về dầu chỉ có thể đưữc thoa mãn bởi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu lửa OPEC và một số nước Trung Đông và Vê-nê-zuê- la Trong tình hình như vậy, nhu cầu về tàu dầu sẽ tăng và đầu mối các tuyên đường chuyên chở sẽ tập trung

chủ yếu ờ các nước OPEC

Luận văn thạc sĩ Kinh tế

Sự phát triển trên thế giới về các phát minh khoa học ứng dụng vào đời sống và phục vụ cho các ngành lãnh tế khác cũng là một yếu tố quan trọng Các phát minh làm cho sản xuất nhiều sản phẩm hơn, chuyên m ô n hoa lao động cao hơn dẫn đ ố i nhu cầu vận tải nhiều hơn và do đó các nhà mời giới phải làm việc tích cực hơn và hiệu quả hơn Trước đây, khi giao dửch môi giới, người ta phải dùng đến thư từ, telex thì ngày nay, nhờ có khoa học kỹ thuật phát triển, người ta dùng thư điện tử (E.mail), m á y fax, có thể truyền thông tín đi nhanh han đầy đủ hơn giúp cho các nhà môi giới làm việc hiệu quả hơn, tiết kiệm được thời gian và tiền bạc

b/ Các nhân tố chủ quan :

M ô i giới là một nghề mang tốih chất nghệ thuật hơn là khoa học, nó không

được giảng dậy ở bất cứ trường đại học nào trên thế giới như là một bộ m ô n chính

thức, m à chỉ được đề cập đến trong một số m ô n học như vận tải hay xuất nhập khẩu Chính vì vậy, việc tiêu chuẩn hoá nghiệp vụ môi giới thuê tầu để đua vào giảng dậy

là rất khó khăn m à sự thành bại của nguôi làm công tác môi giói phụ thuộc phần lớn vào chính bản thân họ, vào chính những nỗ lực học hỏi, những kỹ năng cuộc sống cũng như chinh nhũng kinh nghiệm m à họ tích lũy được

Một nhân tố khác từ phía chủ quan là ván đề về tổ chức Tổ chức đội ngũ cán

bộ công tác trong ngành môi giới như thế nào ảnh hưởng rất nhiều đến hoạt động này Ngoài việc người đố có đủ trinh độ chuyên m ô n cũng như ngoại ngữ hay không còn là việc người đó có thích hợp với nghề này và có yêu nghề nhiệt tình công tác hay không Người lãnh đạo phải biết bố tri công việc phù hợp với tùng cá nhân, có như vậy họ mới dốc hết tâm sức của mình, vận dụng khéo léo các yếu tố sân có của bản thân để đạt được kết quả cao nhất trong công tác

Ngoài ra các yếu tố như chính sách của N h à nước : chính sách tài chính, chính sách thuế, hay các yếu tố từ phía quan niệm xã hội : chỉ thích giao dửch môi giới với các cơ quan Nhà nước có tín nhiệm, tâm lý sợ các Công ty T N H H cũng có ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động môi giới thuê tầu

Ì 3.2 C á c nghiệp vụ mãi giãi thuê tàu

Đ ể thành công ương việc ký hợp đổng, làm tốt công tác môi giới thuê tàu đạt hiệu quả cao, người môi giói thuê tàu phải nắm chắc các nghiệp vụ sau đây:

+ Maiketlng trong mõi giãi

Đây là công việc cục kỳ quan trọng đối với người làm môi giới thuê tàu Trước tiên người làm môi giới thuê tàu phải tìm hiểu kỹ :

* Đ ố i với chủ tàu : Nắm được thông tin của chủ tàu có tàu hoạt đầng tuyến nào

và có các cỡ tàu nào, cách làm việc của từng chủ tàu để láp nối hàng đuợc phù hợp Ngoài ra cần nắm được tình hỉnh khác của chủ tàu như: Tàu đã được trang bị theo Bầ luật về quản lý an toàn quốc tế chưa, đã mua bảo hiểm thân tàu chua để khi

tàu có những vẩn đề vướng mắc trong giao dịch xử Vỹ được ngay

Ví dụ : Mầt tàu khi đến cảng xép hàng, kiểm tra xem tàu đó đã mua bảo hiểm thân tàu chua Nếu chưa mua, chưa nên cho xếp hàng Vì trách nhiệm Kên đới khi có

sự cố xảy ra có thể liên đới tới hàng hoa xếp trên tàu Lúc đó người môi giới phải kiểm tra để nắm tình hình xem tàu đó đã mua bảo hiểm chưa, mua qua công ty nào Biết rõ sẽ xử lý được tình huống tốt hơn

Thực tế cho thấy, nhờ làm tốt công tác tiếp thị trong môi giới đã giúp cho các nhà môi giới có được những thông tin như có thể rút kinh nghiệm là chủ tàu đó có khả năng tài chính như thế nào, từ đó nguôi làm công tác môi giói sẽ thận trọng trong công tác giao dịch

* Đ ố i với chủ hàng : Thường xuyên liên hệ vói chủ hàng xem họ có hàng gì, khả năng về hàng hoa ra sao, họ cần loại tàu nào, họ quan tâm tới vân đề gì

Ví dụ : Chủ hàng xuất gạo có những lô lớn nhỏ, xuất vào nhiều đạt, đi những cảng nào, họ cần những loại tàu nào Đ ể đưa ra những con tàu thích hợp chào chủ hàng

Hoặc khi họ có những vướng mắc gì sẽ giúp làm tư văn cho chủ hàng C ó như vậy cả lúc có hàng cũng như không có hàng, chủ hàng sẽ luôn nhớ đãi người môi giới và có khi còn giói thiệu khách hàng cho người môi giới

Luận văn thạc sĩ Kinh tế

N h ư vây, việc maiketing trong môi giới thuê tàu, quan hệ với khách hằng là việc làm cần thiết, và quan trọng, tạo ra một mối quan hệ rộng đối với cả chủ tàu, chủ hàng Nêu quan hệ tốt sẽ nắm được nhiều thông tin, có những thông tin còn bổ trợ cho Ehh vực khác Trong môi giới thuê tàu, tiếp thị tốt sẽ có hiệu quả cao + Tổ chởc maricetlng

Đ ể nắm được thông tin một cách tin cây và nhanh chóng, người làm công tác môi giới thuê tàu phải tổ chởc được mạng lưới maiketing ở các noi, các chi nhánh, đại diện ờ trong và ngoài nước để nắm thông tin về hàng, về tàu

Ví dụ : L ô hàng nhụa đường có tàu B đến Hải Phòng để xếp hàng Cần kiểm

ưa chủ tàu xem tàu đã đái chưa, kiểm tra chủ hàng xem hàng đã sẵn sàng chưa, có

gì vướng mắc kiểm tra ngay để xử lý tùy theo tình huống

+ Đ à m phán kỹ kết hạp dồng

Trong quá trình giao dịch, ráp nối thông tin, đàm phán để đi đ ố i ký kết hợp đồng, người môi giới phải hiểu được cách làm việc của hai bên, có chủ hàng làm cẩn thận, chắc chắn, làm hợp đồng kỹ, có chủ hàng làm đơn giản để ương khi đàm phán đua ra những điều cài thiết, điều gì nên đưa ra và điều gì chưa nên đưa ra vội Nói đến đâu và có cần nói ra hay không

Ví dụ : Tàu xếp gạo, chủ hàng yêu cầu trong hợp đồng ghi rõ điều khoản tàu phải đảm bảo tốt như hầm hàng phải sạch sẽ, hun tràng Người m ô i giới thấy có những điều kiện chi tiết không quan trọng thì cở ghi vào hợp đổng làm cho hai bên

đễ dàng gặp nhau Nếu không sẽ đổ vỡ chỉ vì một vài các chi tiết nhỏ không quan trọng

Người môi giới là làm trang gian giữa hai bên nên nghệ thuật trong đàm phán của người môi giới là phải biết nói lúc nào và phải nói như thế nào, lúc nào nói rõ

để tạo lòng tin vói chủ tàu, chủ hàng vói mình và để chủ hàng yên tâm

Ví dụ : Sau khi thoa thuận xong một số điều khoản chính của hợp đồng để đi đái ký kết hợp đồng, có chủ tàu đến cuối cùng còn phân vàn, như trả lời không đúng

giờ, có người thuê tưởng có tàu nhưng chỉ vì sau một ữ\ời gií rrlầUírtgi tríìỊời, chủ

Luận văn thạc sĩ Kinh tế

tàu đã ký một hợp đồng và đi lô khác Lúc này người môi giói phải có nghệ thuật giải thích bằng các kiến thức hiểu biết của mình để các bên hiểu nhau thống nhất được hợp đồng

+ Nghiên cứu thị truồng v ậ n tải q u ố c tổ

K h i người xuất nhập khẩu muốn có nhũng thuận lợi trong việc thuê tàu chuyên chở thì cần phải tính tịi hai yêu tố quan trọng sau đây: Thứ nhất, người xuất nhập khẩu phải biết loại tàu nào thích hợp cho việc chuyên chở hàng hoa của mình trên đoạn đường qui định, cũng như nhũng điều khoản cơ bản có thể áp dụng cho việc chuyên chở đó Thứ hai, người xuất nhập khẩu phải giám sát được, nắm được thị trường cưịc phí vân tải thế giịi Tuy nhiên, thị nường thương thuyền là thị trường

rất phức tạp Những thị trường lịn tập trung ở London, Hamburg, Oslo, Piiaeus,

Singapore, Hông kong và những cảng khác thường xa người nhập khẩu ở phần lịn các nưịc đang phát triển Giữ quan hệ trực tiếp vịi thị trường vận tải biển quốc tế hàng ngày quả là khó và tốn kém đối vịi người xuất nhập khẩu Bởi vì những thị trường lịn thường phức tạp, xa xôi và không đáng để làm như vậy Đ ể tiếp cận được vịi thị trường thương thuyền này, các nhà xuất khẩu Việt Nam đã không ngần ngại giữ mối Hên lạc thường xuyên vịi Vietfracht vì Vietữacht có quan hệ công tác trao đổi thông tin vịi nhiều hãng vận tải biển trong nưịc và quốc tế Chính vì vậy những nhà môi giịi của Vietíracht không bị lạc hậu đối vịi những chiều hưịng phát triển của thị trường H ọ thuồng xuyên nghiên cứu và biết hãng vận tải nào chuyên chở hàng bách hoá và tàu nào đang cần hàng để chở H ọ có khả năng dự đoán trưịc những hiện tượng khác, chẳng hạn nhu sự cố trong quá Hình vân chuyển, bão biển, hay những tai ương khác do thiên nhiên gây ra, hoặc nhũng xung đột chính trị có thể ảnh hưởng tịi giá cưịc ưên một số tuyên đường và đối vịi một số loại hàng V à cũng không ai khác ngoài họ hiểu rõ được nhũng lắt léo trong Enh vực thuê tàu, chẳng hạn như một tàu chợ phi công hội có thể đi theo đuờng vòng để tịi cảng qui định không nhanh bằng tàu chợ của công hội Tuy nhiên có thể bù đắp thời gian vận chuyển lâu hơn bàng mức cưịc thấp hơn

Đ ể phục vụ tốt cho khách hàng của mình, người môi giới luôn phải cập nhật, nghiên cứu các thông tin của các yếu tố cung cầu trong thị trường vận tải biển thế giới: (28)

a/ Những đặc tính tổng quát giữa cung và cầu

N h ư bất cứ ngành nào khác, giá cước phí vận tải đưộc quyết định chủ yếu bởi

sự tác động giữa hai yếu tố cung và cầu Nhu cầu về dịch vụ vận tải là nhu cầu xuất phát từ hoạt động của hàng hoá hữu hình trong buôn bán quốc tế Nêu kim ngạch buôn bán tăng thì mức độ hoạt đông của ngành vận tải biển tăng (heo và dẫn đái những yếu tố khác cũng tăng theo Nhu cầu về dịch vụ vận tải cũng bị tác động bởi nhũng nguồn cung cấp mới Nêu những thay đổi như vậy góp phẩn làm tăng thêm quãng đường vận tải m à tàu phải đi thì tàu sẽ phải di chuyển lâu han trên biển và kết quả là thiếu nguồn cung dẫn tới sự tăng cước phí

Tổng số nguồn cung của dịch vụ vân tải biển có liên quan trực tiếp đái qui m ô của đội tàu buôn thế giới trong điều kiên đủ khả năng đi biển vào thời điểm nhất định, nhung nó có thể tăng hoặc giảm phụ thuộc vào đánh giá của các nhà đầu tư về lọi nhuận sẽ đạt đưộc của việc đầu tư vào ngành vận tải biển so với các ngành khác Việc đóng tàu không chỉ đòi hỏi sự tập trung về vốn m à nó còn đòi hỏi một thời gian cài để đóng tàu

Ngành vân tải biển có hai đặc tính cơ bản là "bùng nổ nhanh chóng" và 'đi xuống nhanh chóng" K h i nhu cầu trước mắt và tuông lai cao thì mức độ đầu tư cũng cao Còn khi nhu cầu đó chậm lại thì lưộng đầu tư cũng chậm lại và giảm xuống Trong thời điểm nhu cầu về vận tải biển giảm xuống thì nhũng con tàu cũ (đã sử dụng hết niên hạn) sẽ không đưộc sửa chữa để phục vụ trò lại m à đưộc đưa đi phá lấy sắt vụn đổ bán Vào những thời điểm như thế này, sự dầu tư sẽ ngừng lại và tàu buôn cũng sẽ bị thu nhỏ vé số lưộng

b/ Thị trường cước phí vận tải

Thị trường dịch vụ vận tải không phải là một thị trường thống nhất m à nó bao gồm hai phần chính với khả năng thay thế hạn chế Điều này có nghĩa là các dịch

vụ của phần này chỉ có thể thay thế và đáp úng nhu cầu các dịch vụ của phần kia vói

một mức độ giới hạn Hai phần này là thị nường thuê tàu chuyến và thị tniờng thuê tàu chợ

- Thi trường thuê tàu chuyên

Bản thân thị trường cho thuê tàu chuyến có thể được chia làm hai tiểu thị trường chính Đ ó là :

- Thi trường cho thuê tàu chở hàng lỏng

- Thị trường cho thuê tàu chuyên chở hàng khô, l ờ i

Thị trường cước phí vận tải bên ưong mỗi tiểu thị trường này được quyết định

bởi những điều kiện cung và cầu cổa việc chuyên chở những mặt hàng cụ thể

Trong thời điểm bùng nổ kinh tế, không phải là bình thường khi nhu cầu về số lượng lớn hàng nguyên liệu lời buôn bán trên thị trường quốc tế tăng đồng thời cùng một lúc làm gia tăng nhu cầu tổng thể về dịch vụ vận tải hàng hoa và cước phí vận tải Trong thời điểm suy thoái kinh tế, điều đó là ngược lại

- Thị trường tàu chợ

Hoạt động vận tải tàu chợ được tiến hành và kiểm soát chổ yếu bởi các Hiệp hội, những nhóm chổ tàu hoặc các nhà dịch vụ vận tải M ỗ i Hiệp hội ấn định nhũng tuyến đường cho các thành viên hoạt động H ọ cũng án định và công bố cho mỗi

tuyển đường những mức cước phí dưới dạng danh mục biểu cước áp dụng cho mỗi

loại hàng hoá theo mỗi tuyến đường khác nhau Tuy nhiên danh mục cước phí không thể bao tràm được hết tất cá các mặt hàng m à một hiệp hội chấp nhận vận chuyển trong những tnrờng hợp như vậy, cước phí là mở và có thể được thương lượng giữa chổ hàng và Hiệp hội thông qua người môi giói

+ Xúc tiến kỹ kết hợp dồng

Người môi giới làm trung gian ráp nối nhũng nhu cầu về tàu về hàng Sau khi nghiên cứu thị trường vận tải biển và các điều kiện đặt ra trong các bản chào tàu và chaò hàng, người môi giới sẽ cung cấp thông tin về cước phí, tuyái đường cũng như phương thức thuê tàu phù hợp cho khách hàng Theo tập quán, người m ô i giới có

Luận văn thạc sĩ Kinh té

trách nhiệm soạn thảo hợp đổng Việc sửa đổi hợp đổng cũng do người môi giói làm Đ ố i với vái đổ ký hợp đổng, nêu hai bên uy thác cho người môi giới ký thì trong hợp đổng thuê tàu chỉ có một chữ ký của ngươi môi giới k è m theo câu "thay mặt cho cả hai bên" (For and ôn behalí of both parties) và ghi thêm "chỉ là người môi giới" (as brokers only) để ưánh mọi trách nhiệm làng buộc về sau, nếu có Nếu chỉ có một trong hai bên uy quyền cho người môi giới kỗ thì sau khi ký, người môi giới sẽ gùi cho bên kia ít nhất hai bản chính để phía bên kia ký rồi giữ lại một bản và gửi lại cho người môi giới bản còn lại (có chữ ký) để người môi giới gửi cho bên còn lại Thông thường, mỗi bên có một bản chính và hai bản phụ

Đ ể cho các bên có hợp đồng thuê tàu để tham khảo trong quá trình thực hiện hợp đồng, trong tnrờng hợp một trong hai bên không uy nhiệm cho người môi giới

kỗ người môi giới nên gửi một bản hợp đồng chưa có đầy đủ chữ ký cho bên chưa

có hợp đồng để thực hiện hợp đồng được thuận lọi Bản hợp đổng này được gọi là bản để thực hiện (working copy)

+ Trình tự ký kểt họp đổng thông qua người môi giãi

K h i người chủ tàu có nhu cầu cho thuê tàu thì họ sẽ gửi cho người môi giói đơn chào hàng trong đó nêu rõ các đạc điểm của con tàu như trọng tải, vận tốc, hành lình (nếu là tàu chợ) cũng như các điều kiện Kên quan khác Song song với quá trinh này là các bản chào hàng của những chủ hàng cần tìm tàu để chuyên chở được gửi

về cho người môi giới Trong đơn chào hàng cũng ghi rõ tên hàng cần chuyên chở, mức cước phí cao nhất có thể chấp nhận được, tên cảng bốc dỡ và cả những yêu cầu về tính năng kỗ thuật của con tàu

N g ư ờ i môi giới dựa trên các đơn chào tàu và chào hàng sẽ làm nhiêm vụ ráp nối các nhu cầu về tàu và về hàng lại với nhau V à khi công việc này thành công thì hai bên sẽ bắt đầu trao đổi các điều kiện khác của hợp đồng thuê tàu để đi đến kỗ kết hợp đổng

Cũng có lúc, có rất nhiều đơn chào hàng gửi tới nhưng không có đơn chào tàu nào phù hợp thì người môi giới bằng kinh nghiệm của mình nhận biết có những tàu

Luận văn thạc sĩ Kinh tí

nào hoặc tuyái tàu chợ nào hay hoạt động trong khu vực hàng cần vận chuyển để chủ động đái liên hệ thuê tàu với đại lý hoặc môi giới của tàu đó

Trước hết, chủ tàu hoặc người thuê đưa ra một số điều khoản chinh (main terms) để đối phương xem xét và ơả lòi có chấp nhận những điều khoản đó hay không Nêu không chấp nhận và đụng thời đưa ra bản chào mới, gọi là hoàn giá (counter offer hoặc counter bid) Hai bên cứ tiếp tục giao dịch qua lại thông qua

người môi giới cho đến khi nhất trí đuợc mọi điêù khoản chính hoặc nếu không nhất

trí được thì giao dịch coi như bị huy bỏ

Trên thục tế, tuỳ tình hình thị trường và khả nâng kinh doanh cụ thể cùa mình

m à các bên đưa ra các đơn chào cho thích hợp

Tên hợp đụng mẫu sẽ được thảo luận nếu các bên nhất tri được các điều khoản chính

Các điều khoản chính được đưa ra giao dịch, vói hợp đổng thuê tàu chuyên chờ hàng khô thường là : cở tàu, loại tàu, cờ tàu, cầu cảng xếp dỡ, thời gian tàu phải đến cảng xếp (laydays), ngày huy hợp đụng, mức xếp dỡ và các điều kiện xếp dỡ, mức thưởng phạt (nếu có), mức cước phí, cơ sở tính cước, hoa hụng, loại hợp đụng mẫu

V ớ i hợp đổng thuê tàu chở dầu, cũng tương tự như trẽn trừ thời gian tổng cộng dành cho việc xếp và dỡ, cước tính theo "scale" nào V ớ i hợp đụng thuê tàu định hạn,

thường là : cỡ tàu, loại tàu, xếp hạng tàu, các đặc điểm chính của tàu, nơi giao và trả

tàu, Khu vực tàu được phép hoạt động, mức tiền thuê, điều kiện manh toán, hoa hổng, loại hợp đổng và theo BIMCO nhũng điều khoản còn lại gọi là điều khoản chi tiết (sút)- details ) của hợp đụng, nghĩa là những gì chua đề cập đái trong nội dung trẽn và một số trường hợp còn gụm cả những điều khoản đánh m á y bổ sung cho một mẫu hợp đổng in sải nào đó, hoặc một số điểm sửa đổi trong các điều khoản in sần Theo tập quán thuê tàu và cho thuê tàu, "sub-details" có nghĩa là sau khi hai bên

đã thống nhất được về các điều khoản chính, các điều khoản chi tiết của hợp đụng sẽ đitợc thoa thuận Nếu vì một lý do nào dó, một trong các chi tiết của hợp đụng không được một trong hai bên chấp nhận, hợp đụng coi như chua ký kết

Thực tế cho thấy, để hai bên chấp nhân các điều khoản chinh đã là một khó khăn, và có khi một giao dịch bị huy bỏ tuy sắp đi đái kết thúc chỉ vì một chi tiết nhỏ mà hai bên không đi đối thống nhất

Trong thực tế giao dịch thuê tàu và cho thuê tàu, có rất nhiều quan niệm khác nhau về sub-details Sau đây là một ví dụ : Sau một thời gian giao dịch qua người môi giới, ADied Shipping Ihtematíonal (người thuê tàu) và Seanav Ihternatìonal Co., Ltd (chủ tàu/hguời chuyên chở) đã nhất trí đưạc điều khoản chính trong hạp đổng

và tiến hành thoa thuận các điều khoản chi tiết Sau đó, chỉ còn lại một vài điều khoản chi tiết là hai bên không đi đái thống nhất Chủ tàu gia hạn một thời gian ngắn để người thuê chấp nhận các điều kiện chi tiết do mình đua ra Quá thời hạn trả

lời, không thấy người thuê có ỹ MỐI gì, chủ tàu đã tiên hành tìm một lô hàng khác

cho tàu và đã ký đưạc hạp đồng và điều tàu đi thực hiện hạp đồng mới này Người thuê tàu (AHied Shipping Ihternational) điện cho chủ tàu : "Theo như các điều kiện

đã giao dịch, hạp đổng thuê tàu "Swee Loan" coi như đã đưạc ký kết trên cơ sở hạp đồng thuê tàu chở hàng lời BFC, chỉ còn một vài chi tiết chua thoa thuận xong Chủ tàu không có quyền cho người khác thuê tàu này nữa và người thuê sẽ bắt giữ tàu nếu chủ tàu không thục hiện hạp đổng đã ký kết " Còn chủ tàu cho làng hạp đồng chua đưạc coi là đã ký kết nên chủ tàu có quyền cho người khác thuê Người thuê tàu đã bắt giữ tàu tại cảng Hanston

Hai bên khiếu nại lên trọng tài Hội đồng trọng tài sau khi xem xét mọi tình tiết diễn biến của sự việc đã đi đến kết luận ràng khi giao dịch thuê tàu và cho thuê tàu, nếu hai bên đã thống nhất đưạc nhũng điều khoản chính nhung không nhất trí

về các điều khoản chi tiết thì hạp đổng coi như đã ký kết và các điều khoản chi tiết còn tranh chấp sẽ đưạc áp dụng theo các điều khoản chi tiết i n sẩn của hạp đồng mẫu BFC

Tuy vậy không có nghĩa là các bên không đi đến thống nhất một hoặc một vài điều khoản chi tiết cua hạp đồng thì các bên vẫn bị ràng buộc vào quan hệ hạp đồng và phải áp dụng các điều khoản chi tiết in sẩn trong hạp đồng mẫu Tuy từng trường hạp cụ thể mà Toà án hoặc trọng tài sẽ xem xét để đi đến kết luận hai bên đã

Luận văn thạc sĩ Kinh tí

có quan hệ hợp đổng hay chưa : Chảng hạn như trường hợp của Ưniow và Holena Trust không thoa thuận được với nhau về điều khoản chi tiết liên quan đến việc làm ngoài giờ của các thúy thủ Toà án phán quyết vì hai bên chưa đi đái thống nhất về điều khoản chi tiết này nên hợp đổng chưa được ký kết giữa hai bên

Theo luật Anh và quan điểm của các toà án và trọng tài tại Anh, từ trước đến nay, họ đều cho rằng sau khi đã đỹng ý các điều khoản chính, các bên sẽ thảo luận các điều khoản chi tiết của hợp đổng Dù còn một chi tiết nhỏ không đi đến Hiếng nhất, hợp đỹng coi như chua được ký kết Quan điểm này hiện nay đang phổ biến trong giới thương mại hàng hải trên thế giới

Song song với quan điểm tiên, các toà án Mỹ đã xét sử một số vụ tranh chấp theo quan điểm hợp đổng coi như được ký kết khi các điều khoản chính đã được thoa thuận xong mặc dù các bên chua thảo luận các điêu khoản chi tiết

Tóm lại, quá trinh đi đến ký kết một hợp đổng thuê tàu là khá phức tạp Người môi giới cần phải thoa thuận trước với hai bên theo quan điểm nào về thời điểm hợp đổng được ký kết đã nêu trên vì mỗi quan điểm sẽ cho người môi giới một thòi điểm được quyền nhận hoa hỹng Khác nhau Theo luật thương mại Việt Nam quyền hưởng thù lao của người môi giới phát sinh từ thòi điểm các bên ký hợp đỹng

+ Hoa hổng mãi gãi

Mọi nỗ lực của người môi giới đều nhằm có được tiền hoa hỹng môi giới Vì vậy, người môi giới luôn chú ý qui định chặt chẽ việc trả tiền hoa hỹng trong hợp đỹng thuê tàu Đ ể đảm bảo chắc chắn và thu được tiền nhanh chóng, thông thường nguôi môi giới yêu cầu người thuê tàu trì* ngay tiền hoa hỹng môi giói từ số tiền cước được thanh toán lần thứ nhất (thông thường từ 90 đến 9 5 % tổng số tiền cước

được trả khi xếp xong hàng) Tồi chuyển vào ngân hàng do người môi giới chỉ định

và yêu cầu họ xác nhận làm việc này

Về mức hoa hổng (% được hưởng từ tổng số tiền cước, cước khống nếu có), nếu nắm được tình hình điều vận tàu của chủ tàu kết hợp với kỹ thuật giao dịch khéo léo, người môi giới có thể được hưởng mức hoa hổng cao hơn mức theo tập quán Thực tế cho thấy, với cùng một chủ tàu, dịch vụ đầu tiên họ chi trả cho người môi

giới Vietíracht 1,25% hoa hồng nhung ở dịch vụ sau, do người môi giới vận dụng tốt các yếu tố nên được hưởng 5 % hoa hổng mạc dù số lượng hàng, tiền cước ngang nhau

+ Nhũng yêu cẩu dối VÓI người môi giãi

Người môi giới thuê tàu là người trung gian giữa chủ tàu và chủ hàng, chắp nối nhu cầu của những người không hề tiếp xúc với nhau và hầu như không bao giờ gặp nhau Điều này đòi hểi người môi giới thuê tàu phải có sự hiểu biết sâu rộng về rất nhiều Ehh vực Từ những Enh vực liên quan đến chuyên môn nghiệp vụ như các Công ước quốc tế, Luật hàng hải, thông lệ của các cảng trên thế giới, các loại hợp đồng chuyên dụng, sự biến động của giá cước đái các lĩnh vực kỹ thuật như khả năng bốc xếp, tính năng kỹ thuật của lừng loại tàu sao cho phù hợp với mặt hàng chuyên chở và thậm chí cả các lĩnh vực liên quan tới cuộc sống nói chung

Mặt khác, người môi giới phải là người có bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng

Họ luôn phải trau dồi kỹ thuật nghiệp vụ, cập nhật với những biến đổi, dù nhể trong các chứng từ, tài liệu có liên quan M ọ i hành động của người môi giói đều nhằm mục đích gây dụng uy tín, lòng tin nơi khách hàng Đ ể làm được như vậy, những người môi giới phải sử dụng thành thạo ngoại ngữ, am hiểu những nét văn hoa đặc thù của đối tác, có kỹ năng nghệ thuật đàm phán Cỗ như vậy, họ mới có thể thống nhất được các l ậ ích trái ngược nhau, đưa ra được những điều kiện hợp lý thoa mãn cho các bên

Nghề môi giới không chỉ đòi hểi người môi giới có trách nhiệm, tài giểi, có phẩm hạnh tốt mà còn phải khéo léo, mẫn cán, tế nhị và đặc biệt là phải trung thực Khẩu hiệu của các nhà môi giới luôn là "nói KHỈ phải giữ lấy lời" (our words our bonds)

Ngoài ra, trong tình hình thế giới hiện nay, quan hẹ quốc tế không còn đối

đâu quân sự căng thẳng, tàu bè đi lại tương đối dễ dàng hơn, nhưng không vì thế mà tình hỉnh lãnh hải giũa các nước ưở nên đom giản Người môi giới cần có đủ trinh độ

và kinh nghiệm để đối phó với những vấn đề có liên quan tới an ninh chính tri và sự toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam

Luận văn thạc sĩ Kinh tế

Ì 3.3 C ơ sỏ trách nhiệm và địa vị pháp lý cùa nguôi môi giãi Ihuô tàu

a/ Cơ sở trách nhiệm của hoạt động môi giới thuê tàu

Dù ở đâu, những người môi giới luôn hoạt động với một nguyên tắc : đó là

tính trung thực Thực ra cũng không thể khác được vì trách nhiệm hành nghề của người môi giới là bảo vệ quyền lợi cho các bên hữu quan - những người khổng hề tiếp xúc với nhau và hốu như chẳng bao giờ gặp nhau Trong khi đó, việc làm của người môi giới lại gắn liền với nhũng số tiền rất lớn về giá tri hàng hoá và tốu bè Mặt khác, tập quán của công tác thuê tốu là tiến hành giao dịch bằng điện thoại ở cách xa nhau sau đó mối làm vãn bản ký kết, viêc ký kết cũng chi là phốn thủ tục và thường diễn ra chậm chạp sau khi việc chở hàng đã bắt đốu sớm hơn theo nhưng giao kèo bằng miệng hoặc bằng diện tín, fax

Vói tính chít nghề nghiệp là tổn tại trên cơ sở uy thác, người làm nghề môi giới chẳng những phải có năng lực, kiến thức rộng mà còn phải có phẩm chất, lương tâm nghề nghiệp Người môi giói phải nghiêm chỉnh thực hiện một cách cốn mẫn, thích đáng, hợp lý những yêu cốu mà người uy thác đề ra, phải thông báo đốy đủ, kịp thời mọi tin tức, tỉnh hỉnh cho khách hàng Trong bất kỳ trường hợp nào cũng không được lợi dụng những yêu cốu của khách hàng đã đề ra, nếu chưa hiểu biết một cách chắc chắn các yêu cốu đó thì phải hỏi lại chứ không được tự ý thay đổi

Ở Vương quốc Anh, nơi được mệnh danh là thúy tổ của nghề môi giới thuê tốu, chỉ có những người môi giới là hội viên của "Sở giao dịch thuê tốu Baltic" mới

có tư cách hành nghề Điều đó không có nghĩa là họ có nănglực và trung thực hơn những người môi giới đứng ngoài hội nhung một điều đảm bảo là họ chỉ được hành nghề trong điều kiện phải tuân thủ nhũng nguyên tắc về tư cách phẩm chất do sờ đặt

Luận văn thạc sĩ Kinh tỉ

tầu, hợp đồng lai dắt, hợp đồng thuê thuyền viên và các hợp đồng khác liên quan đến hoạt động hàng hải, theo sự uy thác từng vụ việc của người uy thác

- Người môi giới hàng hải chỉ được hưởng hoa hịng môi giới khi họp đồng đuợc ký kết do hoạt động trung gian của mỉnh Người môi giới và nguừi uy thác thoa toàn về hoa hịng môi giói, nếu không có thoa thuận trước thì hoa hịng môi giới được xác định trên cơ sở tập quán địa phương

- Trên cơ sở uy thác, người môi giới hàng hải nhân danh người uy thác ký kết hợp địng hoặc thu các khoản tiền liên quan, nếu khịng có sự hạn chế rõ ràng mà phía bên lõa đã biết

- Người môi giới hàng hải cỗ quyền phục vụ các bên tham gia hợp đồng với điều kiện phải thông báo cho tất cả các bên biết về việc đó và có nghĩa vụ quan tâm thích đáng đến quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan

- Thời hiệu khiếu nại về việc thực hiện hoạt động môi giới hàng hải giữa người môi giới và người uỷ thác là hai năm tính từ ngày phát sinh vụ việc

- Theo tập quán, chủ tàu trả hoa hồng

Luật hàng hải điều chỉnh các hành vi hoạt động trong Ehh vực hàng hải Tuy nhiên để so sánh với Luật Thương mại (các điều từ 93 đái 96), cũng qui định về môi giới thương mại nhu sau: (lố, 22-23)

Người môi giới thương mại là thương nhân làm trung gian cho các bên mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ thương mại trong việc đàm phán, ký kết hợp đồng mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ ữiương mại và được hưởng thù lao theo hợp đồng môi giới Người môi giới có nhũng nghĩa vụ sau :

- Có nghĩa vụ môi giới trung thực

- Bảo quàn mẫu hàng hoa, tài liệu được giao và phải hoằn trả cho người được môi giới sau khi hoàn thành môi giới

- Giữ bí mật thông tin

- Bồi thường thiệt hại do mình gây ra cho các bên được môi giói

Luận văn thạc sĩ Kinh tế

- Chịu trách nhiệm về tư cách pháp lý của các bên được môi giới, nhưng không chịu trách nhiệm về khả nâng thanh toán của họ

- Không được tham gia vào việc thực hiện hợp đổng giữa các bên được môi giói, trừ trường hợp có uy quyền của người được môi giói

- Việc môi giới phải được xác lập bằng hợp đổng

Bên cạnh đó, Luật thương mại cũng qui đính người môi giới được hưởng những quyền sau :

+ Người môi giới có quyền hưởng thù lao môi giới phát sinh từ thời điỗm các bên được môi giới đã ký kết hợp đổng

+ Người môi giới có quyền yêu cầu người được môi giới thanh toán các chi phí hợp lý Mên quan đối việc môi giói kỗ cả trong trường hợp việc môi giới không mang lại kết quả cho các bên được môi giới

Như vậy Luật thương mại khác với Luât hàng hải ồ chỗ :

- Người môi giới có quyền yêu cầu người được môi giới thanh toán các chi phí hợp lý liên quan đái việc môi giói kỗ cả trong trường hợp việc môi giới không mang lại kết quả cho các bên được môi giới

- Người môi giới được hưỏng thù lao từ người băn (hàng, dịch vụ) Và có thỗ được hưởng thù lao từ cả hai phía

Tốm lại, với chức năng là người thay mặt của người thuê và cho thuê tầu, người môi giới thuê tầu không bị làng buộc về pháp lý đối với nghĩa vụ và trách nhiệm của hợp đổng thuê tầu mà chỉ chịu trách nhiệm về việc thi hành những uy quyền m à

họ được chủ tầu hoặc chủ hàng giao cho Họ không phải là một bên tham gia hợp đổng thuê tẩu, nhung cũng thường được người uy thác giao cho họ ký tên trong hợp

đổng, nhất là khi hai bên tham gia hợp đổng ở cách xa nhau Khi thi hành uy quyền,

ký tên, họ chỉ tuân thủ nguyên tắc thiết lặp hợp đồng thuê tầu là phải nói rõ họ ký tên theo "sự uy quyền" và không chịu trách nhiệm về việc thực hiện hợp đổng mà

"chỉ là môi giới" hoặc "chỉ là đại lý"

b/ Địa vị pháp lý của người môi giới thuê tàu

Người môi giới nói chung, người môi giới thuê tàu nói riêng là thương nhân làm trung gian cho các bên trong việc đàm phán, kỹ kết hợp đổng , cung ứng dịch vụ

và được hưởng hoa hồng theo thoa thuận giữa các bên

Một khi người môi giói đã chắp nối xong các yêu cẫu của hai bên và hai bên ung thuận ký kết hợp đồng thì nghĩa vụ của người môi giới cũng châm dứt và dù hợp

đồng có được thực hiện hay không người môi giới vẫn có quyền được hưởng hoa

hổng Chính vì vậy, trong điều 15 hợp đồng mẫu GENCON 1994 qui định khi hợp đồng không thực hiện vì lỗi của một bên thì bên có lỗi trong việc làm cho hợp đổng không thực hiện được phải ưả cho môi giới 1/3 tiền hoa hổng đã qui định Điều 95, khoản 5 Luật thương mại Việt Nam cũng qui định "Người môi giới thương mại chịu trách nhiêm về tư cách pháp lý của các bên được môi giói, nhung không chịu trách nhiệm về khả năng thanh toán của họ"

Bản thân người môi giói thuê tàu khổng phải là người cam kết thực hiện hợp đồng, họ chỉ đơn thuẫn đi tìm người có thể đáp ứng được những yêu cẫu m à người

uy thác đã đề ra Một khi họ đã có những cố gắng thích đáng, hợp lý và đã tìm được đối tác để hai bên ký được hợp đổng thì công việc môi giói của họ đã hoàn thành Như vậy khi hợp đổng đã ký kết thì việc có thực hiện được hay không, trục trặc nhiều hay ít là trách nhiệm giữa hai bên, người môi giới không có nghĩa vụ và ưách nhiệm gì cả với quá trinh đó Có chăng chi là sự sứt mẻ về uy tái của người môi giới

mà nhũng lẫn sau một trong các bên của hợp đồng sẽ không sử dụng môi giới đó nữa

Quá trinh đàm phán thuê tàu là một quá trinh mặc cả giữa hai bên cổ lợi ích đối lập : Chủ tàu cố gắng cho thuê tàu được cước cao, ngược lại người thuê tàu muốn ghỉm giá hạ Quá trình đó đòi hỏi người môi giới phải có kỹ năng và nghệ thuật đàm phán cũng như kinh nghiệm nghê nghiệp, am hiểu tình hình thị trường, thế và lực của đối phương Đó là một quá trình sinh động hấp dẫn, đặc biệt với nhũng người có nhạy cảm nghề nghiệp Cho nên, có thể nói nghề môi giới rất phức tạp, khó khăn nhung cũng hết sức lý thú và luôn có sự đổi mới hàng ngày Chính vì vậy người ta cho rằng nghề môi giới thuê tàu mang nặng tính nghệ thuật hơn là khoa học V ớ i

chức nâng là nguời thay mặt cho những bên uỷ thác, nguôi môi giới không bị ràng buộc về pháp lý đối với nghĩa vụ và trách nhiệm của hợp đổng thuê tàu m à chồ chịu trách nhiệm về việc thi hành nhũng uy quyền m à họ được chủ tàu hoặc chủ hàng giao cho Họ không phải là các bên tham gia hợp đồng thuê tàu vì vậy họ không tham gia vào việc thực hiện hợp đổng đã kỹ kết, nhung thường được người uy thác giao cho ký kết trong hợp đổng, nhất là khi hai bên tham gia hợp đồng ở cách xa nhau Khi thi hành uy quyền ký tên, họ phải tuân thủ nguyên tắc thiết lập hợp đổng thuê tàu là phải nói rô họ ký tên theo "sự uy quyền" và không chịu trách nhiệm về việc thục hiện hợp đổng m à "chồ là môi giới" m à thôi

Luận văn thạc sĩ Kinh tế

Chương 2 T H Ự C T R Ạ N G H O Ạ T Đ Ộ N G M Ô I GIỚI T H U Ê T Ầ U

Ở VIETFRACHT

2.1 ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG KINH DOANH MÔI GIỎI THUÊ TẨU CỦA VIETFRACHT

2.1.1 VÒI nét vế Công ty và hoạt dộng mỗi giãi thuê tàu

VIETPRACHT, Công ty Vận tải và Thuê tễu, có trụ sở chính tại 74 Nguyễn

Du, quận Hai Bà Trung, H à Nội, được thành lập vào ngày 18/2/1963 theo quyết định

số 103/BNGT-QĐ-TCCB của Bộ Ngoại thương Lúc này Công ty mang tên Tcty Vận tải Ngoại thương - Việt Nam National Foreign Trade Transportation Corporation Tháng 11/1984, Tcty được chuyển giao từ Bộ Ngoại thương sang Bộ Giao thông Vận tải và được đổi tên thành Tổng Công ty Thuê tễu và M ô i giới Hàng hải, không chỉ giới hạn hoạt động trong Enh vực hàng hải, Công ty còn mở lộng các hình thức hoạt động vận tải nội địa và gễn đây là vận tải hàng không nên đến ngày

11 tháng 10 năm 1991, đơn vị được đổi tên thành Công ty Vận tải và Thuê tễu Tuy qua nhiều lễn đổi tên nhưng đến nay tên giao dịch quốc tế của Công ty là Vietfracht vẫn không thay đổi

Thực hiện Nghị định 388/HĐBTngày 20 tháng l i n ă m 1991 của H ộ i đổng Bộ trưởng (nay là Chính phủ), Công ty Vận tải và Thuê tễu (Vietíracht) đã được thành lập lại là một doanh nghiệp Nhà nước theo quyết định số 1084QĐ/TCCB ngày 1/6/1993 của Bộ Giao thông Vận tải Công ty có các đại diện và chi nhánh tại những thành phố sau :

Chi nhánh Viet&acht tại Hải Phòng

Chi nhánh Vietíracht tại TP H ổ Chí Minh

Chi nhánh Vietíiacht tại Đ à Nâng

Chi nhánh Vietíracht tại Qui Nhơn

Chi nhánh Vieứracht tại Vũng Tễu

Chi nhánh Vietíracht tại Cễn Thơ

Theo quyết định này Vietfracht được kinh doanh các ngành nghề chủ yêu sau : + Vận tải hàng hoa kể cả hàng hoa đóng trong container bằng đường biển

+ Thuê tầu, cho thuê tầu, môi giói và các dịch vụ khác kể cả dịch vụ tiếp vận (logicstic)

+ Đại lý tầu biển, đại lý giao nhận, vận tải, đường biển, đường bộ, đường không, container, kể cả giao nhận vận tải đa phương thức theo uy thác của chủ hàng

và chủ phương tiên

+ Vận tải hàng hoa bàng đường bộ, kinh doanh kho bãi và vận chuyển hàng hoa quá cảnh

+ Dịch vụ chuyển phát nhanh quốc tế, đại lý bán vé máy bay

+ Dịch vụ tư ván hàng hải cho các tổ chức ưong và ngoài nước

Công ty hoạt động với tổng số vốn kinh doanh là 48 tấ 740 triệu đồng, trong đó:

Vốn ngân sách Nhà nước cấp 4.806 triệu đồng

Vốn doanh nghiệp tự bổ sung 16.270 triệu đồng

Vốn vay 28.664 triệu đồng

Quyết định nói tiên cũng qui đỉnh : Công ty Vận tải và Thuê tẩu là tổ chức sản xuất kinh doanh, hạch toán kinh tế độc lập, có tư cách pháp nhân độc lập, được phép

mở tài khoản tại Ngân hàng, được phép sử dụng con dấu riêng Đồng thời, doanh

nghiệp phải có trách nhiệm đây đủ các thủ tục về đăng ký kinh doanh và hoạt động theo đúng pháp luật

Thực hiện quyết định của Bộ Giao thông Vận tải, nhiệm vụ đặt ra cho Công ty

là phải tổ chức hoạt động kinh doanh một cách có hiệu quả, góp phần thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoa, tổ chức các hoạt động dịch vụ để khai thác tốt nhất đội tầu, chắp nối chủ tầu và người thuê tầu, làm tâng nguồn thu ngàn sách, tạo công ăn việc làm ổn định cho hàng trăm cán bộ công nhàn viên và đội ngũ sĩ quan thuyên viên

Hơn 35 năm xây dụng, hoạt động và phát triển, Vietíracht rất nhiều lần phải thay đổi cơ cấu tổ chức, bộ máy quản lý cho phù hợp với tình hình thực tế và các chính sách của Nhà nước Là một doanh nghiệp Nhà nước, để phù hợp với chính sách mở cửa của Đảng và Nhà nước ta, nhàm phù hợp vồi cơ chế thị trường và chức năng nhiệm vụ mà Bộ Giao thông Vân tải giao cho, Vietíiacht đã sáp xếp lại bộ máy như sau :

Sơ đồ Ì : Cơ cấu bộ máy quản lý của Vietữacht

Tổng Giám đốc

Đai điên CNĨlánh CNhánh CNhánh Đaidiân CNhănh Đai diên Đai điên

V F t ặ VFHài V F Đ à V F t ã VFTP VFtại V F t ã Q-Nhon Phòng Ninh NSng V.Tâu HCM Cẩn Thơ Vinh

Trong nhiều năm quaVietíracht đã được biết đến như là một tổ chức vận tải có

kinh nghiệm trẽn thị trường thế giói VietTracht hiện nay là một trong sồ những cổng

ty vận tải hàng đầu của Việt Nam, hoạt động rộng khắp trên toàn thế giói với nhiều loại hình vận chuyển hàng hoá Với 7 chi nhánh và đại diện trong nước, hai Công ty

liên doanh với nước ngoài và gần 100 đại lý tại các cảng chính trên thế giới, Công

ty có được một mạng lưới quồc tế rộng khắp về vận chuyển hàng hoa Nó đảm bảo

để Công ty có thể phục vụ tốt nhít tại tất cả các trung tâm giao dịch buôn bán nội địa cũng như trên toàn thế giới

Dựa trên chính sách mở cửa của Việt Nam, Vietfracht có nhiều hoạt động kinh doanh mới Hiên nay, công ty có thể cung cấp rất nhiều loại dịch vụ như quản lý tầu, thuê tầu, môi giới, đại diện xuất nhập khứu, vận tải hàng không, dịch vụ hàng hoa bao gồm từ việc khai thác vận chuyển đa phương thức đến đại lý tứu và dịch vụ tư vứn,

V ớ i hoạt động thuê tầu và môi giới tầu, Vietữacht đóng vai trò là người môi giới của chủ hàng cũng như đại lỹ cho thuê tầu ưong các hoạt động cụ thể như thuê tầu chở hàng xuất nhập khứu : hàng khô, hàng đông lạnh, tầu chở dầu, Số lượng

hàng hoá được thực hiện thông qua các hoạt động đại lý thuê tầu cùa công ty tói 400

ngàn táh/iiăm

Vietíracht là một trong những hội viên đầu tiên của Hiệp hội giao nhận vận tải Việt Nam (VEFFAS) và Hiệp hội môi giới và đại lý tầu Việt Nam Trong lĩnh vục giao nhận, công ty có thể cung cấp cho khách hàng các dịch vụ như vận tải nội địa, kho bãi, khai thuê hải quan, thu gom hàng hoa, giải quyết tranh chấp hàng hoa và các dịch vụ khác Gần đây, công ty đã bắt đầu lãnh doanh dịch vụ vân tải hàng

không Vì có mối quan hệ thân thiết với các khách hàng tiềm năng trong khu vực,

công ty có thể cung cấp dịch vụ hoàn hảo về vận tải hàng không ra và vào Việt Nam Cùng với các chuyên gia kinh tế, chuyên gia kỹ thuật có nhiều kinh nghiệm, công ty đáp ứng tốt nhất nhu cầu của khách hàng về việc xuất nhập khứu thiết bị vận tải,

m á y móc, nguyên liệu và các hàng hoa khác cũng như đáp ứng về việc buôn bán quốc tế

Trên đất liền, tại các cảng, trên biển hay hàng không, Vietíracht đều có thể đáp ứng các dịch vụ vận tải cũng như các văn đề liên quan Vói trinh độ nghiệp vụ vững chắc của cán bộ nhân viên và việc tổ chức bộ m á y hợp lý, thống nhất đã đảm bảo cho Vietíracht có thể thành công trên mọi lĩnh vực vận tải và các loại hỉnh dịch vụ khác Đặc biệt trong ữnh vực hoạt động môi giới thuê tầu

Trong nhiều năm liền, công ty luôn hoàn thành vượt mức kế hoạch vận chuyển hàng hoa và kế hoạch tài chính Kết quả hoạt động kinh doanh của công ty trong những năm qua được thể hiện qua hai bảng sau :

Bảng 1 KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA VIBTRACHT TỦ N Ă M 1990-1998

(Đơnvị: l.OOOđ)

Mức doanh lọi %)

Tổng lãi

Doanh thu Chi phí