MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ HỢP TÁC XÃ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI. LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TRẦN LỆ THU MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ HỢP TÁC XÃ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Hà Nội – 2010... ĐẠI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN LỆ THU

MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ HỢP TÁC XÃ

VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2010

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN LỆ THU

MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ HỢP TÁC XÃ VÀ

THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành : Luật kinh tế

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS VŨ QUANG

Hà nội – 2010

1

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Trần Lệ Thu

2

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài luận văn tốt nghiệp này tôi xin bày tỏ sự cảm ơn chân thành nhất tới thầy giáo hướng dẫn khoa học TS Vũ Quang, người đã tận tình và trực tiếp hướng dẫn tôi về kiến thức cũng như phương pháp tiếp cận đề tài để tôi có thể hoàn thành luận văn này

Xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô trong Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong việc hoàn thành luận văn; cảm ơn tất cả các Thầy giáo, Cô giáo tham gia giảng dạy tại lớp Cao học luật kinh tế 13c đã truyền đạt cho tôi những kiến thức vô cùng phong phú và quý giá trong suốt quá trình học tập

Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè , đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Kết quả của luận văn chắc chắn còn nhiều hạn chế, tác giả luận văn rất mong nhận được sự đóng góp quý báu từ các Thầy, Cô và các bạn

Hà Nội, ngày tháng 09 năm 2010

Trần Lệ Thu

3

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN 2

MỤC LỤC 3

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 6

LỜI NÓI ĐẦU 7

1 Tính cấp thiết của đề tài: 7

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài: 8

3 Tình hình nghiên cứu của đề tài: 9

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài: 10

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài: 10

6 Những điểm mới của luận văn: 11

7 Kết cấu của luận văn: 11

CHƯƠNG 1 - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỢP TÁC XÃ 12

1.1.Tổng quan về Hợp tác xã 12

1.1.1.Khái niệm Hợp tác xã và khái niệm liên hiệp Hợp tác xã 12

1.1.2 Các đặc điểm của Hợp tác xã: 15

1.1.3 Các nguyên tắc tổ chức hoạt động của Hợp tác xã: 18

1.1.4 Mục tiêu của Hợp tác xã: 22

1.1.5 Các loại hình Hợp tác xã 23

1.2 Khái quát quá trình hình thành và phát triển pháp luật Hợp tác xã 25

1.2.1 Quá trình hình hành và phát triển pháp luật Hợp tác xã trên thế giới 25

1.2.2 Quá trình hình thành và phát triển pháp luật Hợp tác xã ở Việt Nam 26

1.3 Hợp tác xã-mô hình kinh tế hoạt động như một loại hình doanh nghiệp 31

1.3.1 Vị trí, vai trò của Hợp tác xã trong hoạt động sản xuất kinh doanh ở Việt Nam 31

1.3.2 So sánh Hợp tác xã với một số loại hình doanh nghiệp 32

Trang

4

CHƯƠNG 2 - THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ THÀNH LẬP, HOẠT ĐỘNG HỢP TÁC XÃ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ

NỘI 38

2.1 Những nội dung cơ bản của pháp luật Việt Nam về Hợp tác xã 38

2.1.1 Các chính sách của nhà nước đối với Hợp tác xã 38

2.1.2 Hệ thống những quy định pháp luật về Hợp tác xã 40

2.2 Thực trạng pháp luật về thành lập, hoạt động Hợp tác xã 43

2.2.1 Trình tự, thủ tục thành lập, đăng ký kinh doanh Hợp tác xã 43

2.2.2 Hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp 50

2.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về thành lập, hoạt động Hợp tác xã trên địa bàn thành phố Hà Nội 66

2.2.1 Vài nét khái quát quá trình phát triển Hợp tác xã trên địa bàn thành phố Hà Nội 66

2.2.2.1 Thực tiễn áp dụng pháp luật về thành lập, đăng ký kinh doanh Hợp tác xã: 67

2.2.2.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về hoạt động Hợp tác xã 71

2.2.3 Đánh giá chung tình hình áp dụng Luật hợp tác xã năm 2003 về thành lập, hoạt động Hợp tác xã trên địa bàn thành phố Hà Nội 79

2.2.3.1 Những thành tựu đạt được: 79

2.2.3.2 Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân: 82

CHƯƠNG 3 - MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ THÀNH LẬP, HOẠT ĐỘNG HỢP TÁC XÃ 88

3.1 Mục đích, yêu cầu đối với việc hoàn thiện quy định pháp luật về thành lập, hoạt động Hợp tác xã 88

3.2 Những kiến nghị và giải pháp mang tính định hướng chung 89

3.2.1 Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật 89

3.2.2 Hoàn thiện và ban hành các chủ trương, chính sách, biện pháp hỗ trợ khuyến khích cho thành lập, hoạt động Hợp tác xã 90

5

3.2.3 Triển khai rộng rãi công tác tuyên truyền, tổ chức chỉ đạo thực hiện các nghị

quyết của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước về Hợp tác xã 94

3.3 Những kiến nghị và giải pháp cụ thể 96

3.3.1 Kiến nghị và giải pháp hoàn thiện pháp luật về thành lập Hợp tác xã 96

3.3.1.1 Nên tăng số lượng xã viên tối thiểu để thành lập Hợp tác xã 96

3.3.1.2 Nên miễn phí đăng ký thành lập Hợp tác xã 97

3.3.1.3 Nên giảm thời gian đăng ký thành lập Hợp tác xã 97

3.3.1.4 Nên bỏ Biên bản thông qua Hội nghị thành lập Hợp tác xã 98

3.3.1.5 Cần quy định rõ hơn cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện quản lý nhà nước về đăng ký thành lập Hợp tác xã 98

3.3.2 Kiến nghị và giải pháp hoàn thiện pháp luật hoạt động Hợp tác xã 99

3.3.2.1 Nên tăng mức vốn góp tối đa khi gia nhập Hợp tác xã 99

3.3.2.2 Nên quy định rõ trách nhiệm đối với xã viên góp sức 100

3.3.2.3 Về vấn đề huy động vốn Hợp tác xã 100

3.3.2.4 Bổ sung quy định Hợp tác xã cung cấp dịch vụ cho xã viên 101

3.3.2.5 Vấn đề xử lý tài sản và vốn Hợp tác xã khi giải thể 101

3.3.2.6 Nên bổ sung quy định về trình độ tối thiểu của Chủ nhiệm, Ban quản trị, Ban kiểm soát Hợp tác xã 102

3.3.2.7 Cần quy định rõ quyền và nghĩa vụ của Chủ nhiệm Hợp tác xã trong trường hợp đi thuê 103

3.3.2.8 Một số quy định đồng tình với Luật Hợp tác xã nên giữ nguyên 104

KẾT LUẬN 107

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 109

6

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

7

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Hợp tác xã là tổ chức kinh tế mang tính xã hội và nhân văn sâu sắc Tổ chức này đã được hình thành cách đây gần hai thế kỷ ở Châu Âu và từ đó được phát triển ở hầu khắp các nước trên thế giới

Ở Việt Nam, Hợp tác xã đã được ra đời và tồn tại trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung Hợp tác xã đã khẳng định được vị trí, vai trò lịch sử của mình là một trong hai thành phần kinh tế xương sống trong nền kinh tế của Việt Nam Hợp tác xã đã đóng vai trò to lớn trong sự nghiệp giải phóng dân tộc

Trong điều kiện và hoàn cảnh mới, nền kinh tế thị trường luôn diễn ra

sự cạnh tranh gay gắt giữa các thành phần kinh tế, HTX kiểu cũ đã có nhiều điểm không còn phù hợp, đòi hỏi phải đổi mới để thích ứng với những đặc thù của nền kinh tế thị trường, để đủ sức cạnh tranh với thành phần kinh tế khác

Chính vì thế, Luật HTX năm 1996 đã ra đời Đây là khung pháp lý quan trọng thuận lợi cho việc thành lập, hoạt động sản xuất kinh doanh của HTX Thực tiễn cho thấy quá trình áp dụng luật HTX đã thu được những kết quả nhất định góp phần phát triển HTX trong giai đoạn đó

Sau hơn 6 năm đi vào hoạt động, Luật HTX năm 1996 đã bộc lộ những hạn chế, trì trệ trong việc phát triển khu vực kinh tế tập thể Điều đó đòi hỏi phải đổi mới hệ thống pháp luật nói chung và Luật HTX nói riêng

Để đáp ứng yêu cầu bức thiết của khu vực kinh tế tập thể tại Hội nghị lần thứ 5 BCHTW Đảng khóa IX ngày 18/03/2002 đã đưa ra Nghị quyết số

13/NQ-TW “về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập

thể” Đây là cơ hội lớn để phát triển kinh tế khu vực kinh tế tập thể Thực

hiện nội dung của Nghị quyết, tại kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XI Luật HTX năm 2003 đã được thông qua và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2004

8

Thể chế hóa quan điểm đổi mới khu vực kinh tế tập thể, tại Nghị quyết 13/NQ-TW (18/3/2002) Nội dung Luật HTX năm 2003 đã có nhiều đổi mới

so với Luật HTX năm 1996 Tuy nhiên, thông qua thực tiễn, Luật HTX năm

2003 vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập, một số chính sách ưu đãi của Nhà nước đối với HTX vẫn chưa được thi hành trên thực tế Điều đó đã và đang kìm hãm sự phát triển khu vực kinh tế tập thể Cấp thiết đòi hỏi cần có những công trình nghiên cứu nghiêm túc, toàn diện về những vấn đề pháp lý của HTX để chỉ ra những hạn chế, bất cập đó Làm cơ sở cho các cơ quan chức năng chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện Luật Sao cho những quy định của Pháp luật HTX thực sự là hành lang pháp lý thông thoáng cho các HTX thành lập

và hoạt động hiệu qủa, đủ sức cạnh tranh với các doanh nghiệp khác trên thị trường Mặt khác, việc nghiên cứu chỉ ra những hạn chế, bất cập, trong quy định về thành lập, hoạt động của HTX còn có ý nghĩa to lớn trong việc tăng nhanh số lượng HTX được thành lập, tăng chất lượng hoạt động kinh doanh của HTX, giải quyết việc làm, ổn định thu nhập, cải thiện đời sống, đặc biệt cho những người nghèo Góp phần đảm bảo trật tự xã hội, phát triển kinh tế đất nước

Vì những lý do trên tác giả luận văn đã lựa chọn đề tài: “Một số vấn đề pháp lý về HTX và thực tiễn áp dụng trên địa bàn thành phố Hà Nội” làm luận văn Thạc sỹ Luật học cho mình

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài:

Việc nghiên cứu đề tài nhằm những mục đích sau:

- Hệ thống những quy định của pháp luật hiện hành về thành lập, hoạt động của HTX

- Nghiên cứu và đánh giá các quy định của Luật HTX năm 2003 về thành lập và hoạt động HTX

9

- So sánh với Luật HTX năm 1996 và các quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2005 về thành lập và hoạt động của Công ty cổ phần

- Tìm hiểu thực tiễn thành lập, hoạt động HTX trên địa bàn Thành phố

Hà Nội

- Đánh giá những ưu, nhược điểm về thành lập, hoạt động của HTX theo quy định của pháp luật hiện hành

- Đưa ra một số kiến nghị và giải pháp để tiếp tục hoàn thiện quy định của pháp luật về thành lập, hoạt động HTX

3 Tình hình nghiên cứu của đề tài:

Từ khi Luật HTX ra đời và được áp dụng vào thực tiễn, những quy định về HTX được coi là chủ đề hấp dẫn của nhiều nhà nghiên cứu pháp lý cũng như những nhà nghiên cứu thuộc lĩnh vực có liên quan Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu mới chỉ nghiên cứu trên từng góc độ của vấn đề hoạt động hoặc thành lập HTX mà chưa có công trình nghiên cứu nào chính thức và chuyên sâu về vấn đề này

Một số công trình nghiên cứu xung quanh vấn đề thành lập, hoạt động HTX :

- Kinh tế Hợp tác xã – một số vấn đề lý luận và thực tiễn – Hà Nội

1998 (Hội đồng Trung ương Liên minh các HTX Việt Nam)

- Kinh tế hợp tác trong nông nghiệp ở nước ta hiện nay NXB Chính trị Quốc gia, 2002 (PGS.TS Nguyễn Văn Kỷ chủ biên)

- Những vấn đề pháp lý về đổi mới hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch

vụ của các doanh nghiệp tập thể - Luận văn cao học của Nguyễn Đức Long,

1996

- Chế độ pháp lý xã viên HTX – Những vấn đề lý luận và thực tiễn – Luận văn cao học Luật của Nguyễn Thị Ngọc Hà, 1997

10

- Một số vấn đề pháp lý cơ bản trong quá trình chuyển đổi HTX – Luận văn cao học Luật của Hoàng Thị Vinh, 1999

- Địa vị pháp lý của các cơ quan quản lý và kiểm soát của HTX-Luận văn cao học Luật của Vũ Văn Tuấn, 2003

- Cơ sở lý luận của đổi mới tổ chức và quản lý các HTX – Luận án Tiến

sĩ Luật học của Trần Thị Thơ

Cũng như những công trình nêu trên, trong thời gian gần đây vấn đề thành lập, hoạt động HTX được một số nhà Khoa học, nhà nghiên cứu kinh tế

đề cập tới tuy nhiên nội dung về thành lập, hoạt động mới chỉ được nghiên cứu chung chung hoặc lồng ghép nghiên cứu cùng với những nội dung khác

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Với thời lượng hạn chế, Luận văn Thạc sỹ này chỉ nghiên cứu một số vấn đề về thành lập và hoạt động của HTX được quy định trong Luật HTX năm 2003 và các văn bản pháp luật khác có liên quan Bên cạnh đó, tác giả luận văn nghiên cứu luật HTX năm 1996, Luật Doanh nghiệp năm 2005 để so sánh và làm rõ những vấn đề pháp lý đặt ra

Thông qua việc tìm hiểu thực tiễn thành lập, hoạt động của HTX trên địa bàn thành phố Hà Nội, tác giả chỉ rõ những hạn chế, mâu thuẫn, bất cập giữa quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng Qua đó chỉ rõ những quy định pháp luật HTX không còn phù hợp

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài:

Tác giả luận văn đã lựa chọn những phương pháp nghiên cứu như sau: phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương pháp phân tích, tổng hợp, quy nạp, diễn giải, so sánh, thống kê…Ngoài ra tác giả còn sử dụng phương pháp thu thập số liệu để tập

11

hợp số liệu từ các công trình nghiên cứu về thực tiễn, phương pháp xã hội học

6 Những điểm mới của luận văn:

Những điểm mới của việc nghiên cứu đề tài là:

- Tập hợp một cách đầy đủ và toàn diện các quy định về thành lập, một

số quy định về hoạt động của HTX Chỉ rõ những ưu nhược điểm

- Tìm hiểu một số quy định pháp luật về thành lập và hoạt động của HTX một số nước trên thế giới và của một số loại hình doanh nghiệp có tính chất tương đồng

- Tìm hiểu thực tiễn áp dụng luật trên địa bàn thành phố Hà Nội để tìm

ra những phù hợp và sai lệch giữa lý luận và thực tiễn

- Chỉ rõ những quy định phù hợp và những hạn chế của pháp luật hiện hành về thành lập và hoạt động HTX

- Đánh giá những tồn tại, bất cập và nguyên nhân, để từ đó đưa ra một

số kiến nghị và giải pháp nhằm hoàn thiện một số quy định pháp luật về thành lập, hoạt động HTX

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài lời nói đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn bao gồm 3 chương như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về Hợp tác xã Chương 2: Thực trạng pháp luật về thành lập, hoạt động Hợp tác xã và thực tiễn áp dụng trên địa bàn thành phố Hà Nội

Chương 3: Một số kiến nghị và giải pháp hoàn thiện pháp luật về thành lập, hoạt động của Hợp tác xã

12

CHƯƠNG 1 - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỢP TÁC XÃ 1.1.Tổng quan về Hợp tác xã

1.1.1.Khái niệm Hợp tác xã và khái niệm liên hiệp Hợp tác xã

* Khái niệm HTX:

Hợp tác là nhu cầu tất yếu đã có từ xa xưa, khi loài người phải đoàn kết hợp lực với nhau để phòng chống thiên tai địch họa, bảo vệ sản xuất, bảo vệ cộng đồng Đoàn kết là hợp lực, là hợp tác lao động trong quá trình sản xuất,

về vật tư tiền vốn và tiêu thụ sản phẩm hàng hóa Cuộc sống đòi hỏi phải hợp tác Chính vì vậy, mà các loại hình hợp tác đã xuất hiện Hợp tác theo phường

hội, theo địa vực làng xã, theo dòng tộc

Công cuộc hợp tác hóa nông nghiệp ở nước ta bắt đầu từ cuối những năm 1950 Những năm trước đây trong hoàn cảnh đất nước vừa có hòa bình, vừa có chiến tranh, với những yêu cầu đặc biệt, hợp tác xã đã đóng vai trò to lớn trong sự nghiệp giải phóng dân tộc Nay trong điều kiện và hoàn cảnh mới, các hợp tác xã kiểu cũ đã có những điểm không còn phù hợp, đòi hỏi phải đổi mới Do đó những quy định của pháp luật về hợp tác xã cũng cần đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thời đại

Vậy hợp tác xã là gì? Đề cập đến khái niệm Hợp tác xã (HTX) đã có nhiều nguồn tư liệu, nhiều tổ chức quốc tế và các nhà khoa học đã đưa ra khái niệm:

Theo Liên minh HTX quốc tế (ICA) đã định nghĩa HTX như sau:

“HTX là một tổ chức tự chủ của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ” Định nghĩa này

được hoàn thiện vào năm 1995 thông qua tuyên bố như sau: “HTX dựa trên ý

nghĩa tự cứu giúp mình, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, công bằng và đoàn