Bài viết Sử dụng phương pháp AHP phân tích thứ bậc các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ thi công công trình thủy lợi - huyện Phú Tân, tỉnh Cà Mau phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ thi công công trình thủy lợi sau đó áp dụng phương pháp phân tích thứ bậc Analytic Hierarchy Process (AHP) để xếp loại mức độ ảnh hưởng của các yếu tố.
Trang 1SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP AHP PHÂN TÍCH THỨ BẬC CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TIẾN ĐỘ THI CÔNG CÔNG TRÌNH THỦY LỢI - HUYỆN PHÚ TÂN, TỈNH CÀ MAU
Lê Trung Thành1, Phạm Tiến Bình2
1 Phân hiệu trường Đại học Thủy lợi, email: Thanh@tlu.edu.vn
2 Trung tâm Quản lý, khai thác công trình thủy lợi Cà Mau
1 GIỚI THIỆU CHUNG
Trong những năm qua, thực trạng công tác
quản lý nhà nước tại các dự án công trình
thủy lợi trên địa bàn huyện Phú Tân, tỉnh Cà
Mau đã có nhiều cải thiện và nhiều thành tích
đạt được Tuy nhiên, để các công trình đảm
bảo về chất lượng, tiến độ, đem lại hiệu quả
về kinh tế - xã hội, vẫn còn nhiều vấn đề cần
phải xem xét, đánh giá cũng như phân tích để
tìm hướng khắc phục Trong đó, việc tiến độ
thi công các công trình bị kéo dài là một vấn
đề nổi lên cần biện pháp giải quyết sớm
Tiến độ thi công chậm có thể do nhiều
nguyên nhân khác nhau như: thời gian thực
hiện đền bù giải phóng mặt bằng chậm; tiến
độ bàn giao mặt bằng không đáp ứng được
tiến độ thi công; lựa chọn nhà thầu không
đáp ứng được yêu cầu của dự án; một số
nhà thầu thi công không huy động được
máy móc, nhân lực như yêu cầu trong hợp
đồng, hoặc năng lực tài chính yếu, một số
còn phải đi thuê lại các nhà thầu phụ,… nên
ảnh hưởng tới tiến độ, thường phải kéo dài
thời gian gây nhiều thiệt hại cho nhà nước,
người dân [3]
Để đẩy nhanh tiến độ thi công các dự án
công trình thủy lợi trên địa bàn huyện Phú
Tân, tỉnh Cà Mau nhằm sớm phát huy hiệu
quả đầu tư và đáp ứng được kỳ vọng của
người dân trong điều kiện biến đổi khí hậu và
nước biển dâng như hiện nay là rất cần thiết
Với mục tiêu như vậy trong nghiên cứu này
sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ
thi công công trình thủy lợi sau đó áp dụng
phương pháp phân tích thứ bậc Analytic Hierarchy Process (AHP) [4] để xếp loại mức
độ ảnh hưởng của các yếu tố Dựa trên kết quả đó, các đơn vị quản lý sẽ thuận lợi hơn trong việc đề xuất các giải pháp quản lý tiến
độ thực hiện các dự án tại địa phương
2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Mục tiêu của nghiên cứu là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ thi công công trình thủy lợi và xếp hạng các yếu tố được xác định Trên cơ sở lấy ý kiến từ những chuyên gia trong ngành xây dựng công trình thủy lợi, một bảng câu hỏi thô được hình thành và gửi đến các cá nhân để phỏng vấn
về các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ thi công công trình thủy lợi Sau đó phân tích, đánh giá, loại bỏ các yếu tố thừa, bổ sung các yếu
tố thiếu đối với bảng câu hỏi thô Cuối cùng một bảng câu hỏi hoàn chỉnh được hình thành
để đánh giá tầm ảnh hưởng của các yếu tố đến tiến độ thi công công trình thủy lợi bằng phương pháp phân tích thứ bậc AHP
Qua phân tích thực trạng tiến độ thi công công trình thủy lợi tại huyện Phú Tân tỉnh Cà Mau và dựa trên việc thu thập ý kiến chuyên gia hoạt động cùng lĩnh vực cho thấy các nhóm yếu tố tác động đến tiến độ thi công công trình bao gồm 4 nhóm: Nhóm yếu tố về năng lực chủ thể tham gia; Nhóm yếu tố về nguồn vốn; Nhóm yếu tố về giải phóng mặt bằng và nhóm yếu tố về đặc thù công trình Sau khi gửi đi lấy ý kiến về các yếu tố ảnh hưởng theo 4 nhóm, nghiên cứu đã tập hợp
Trang 2và đề xuất 7 yếu tố ảnh hưởng chính đến tiến
độ thi công công trình thủy lợi như sau:
- Yếu tố 1: Năng lực và kinh nghiệm tổ
chức thi công của nhà thầu
- Yếu tố 2: Công tác giải phóng và bàn
giao mặt bằng thi công
- Yếu tố 3: Công tác kiểm soát chất lượng
và tiến độ trên công trường
- Yếu tố 4: Khả năng, kinh nghiệm quản lý
của chủ đầu tư
- Yếu tố 5: Khả năng tài chính và cung ứng
vốn của chủ đầu tư
- Yếu tố 6: Chất lượng hồ sơ thiết kế và
khảo sát (tính đầy đủ chính xác)
- Yếu tố 7: Mức độ phức tạp và tính chất
đặc thù của công trình
Vai trò và mức độ ảnh hưởng của các yếu
tố trên đến tiến độ thi công công trình thủy
lợi là không giống nhau, do đó cần phải xác
định trọng số của các yếu tố theo phương
pháp phân tích thứ bậc AHP Đây là phương
pháp được phát triển bởi Thomas L.Saaty từ
những năm 1970 Phương pháp AHP dựa
trên kết quả việc lấy ý kiến chuyên gia để xây
dựng một hệ thống các cặp ma trận so sánh
giữa các yếu tố ảnh hưởng khác nhau Theo
đó mỗi yếu tố sẽ được so sánh trực tiếp với
các yếu tố khác để xác định tầm quan trọng
của chúng
Kết quả của phương pháp AHP sẽ xác định
được trọng số của từng yếu tố và sắp xếp
chúng theo mức độ ảnh hưởng Để tiến hành
nghiên cứu, cần phải lập bảng câu hỏi so sánh
mức độ ảnh hưởng của từng cặp yếu tố với
nhau Theo thuật toán của phương pháp AHP
mức độ so sánh hay còn gọi là thang đo được
chia các cấp như bảng 1
Bảng 1 Bảng chấm điểm mức độ ảnh hưởng
khi so sánh 2 yếu tố trong AHP
3 Ảnh hưởng hơn vừa phải
5 Ảnh hưởng hơn nhiều
7 Ảnh hưởng hơn rất nhiều
Trong việc lấy ý kiến chuyên gia, số lượng các phiếu khảo sát phải đảm bảo kích thước tối thiểu ít nhất phải gấp 5 lần số biến trong phân tích nhân tố [1], [2] Do vậy, bảng câu hỏi được gửi đến lấy ý kiến 38 chuyên gia có kinh nghiêm lâu năm và nắm rõ về thực trạng tiến độ công trình thủy lợi tại tỉnh Cà Mau Theo phương pháp AHP, để kiểm tra độ tin cậy của các phiếu lấy ý kiến chuyên gia cần phải tính tỷ số nhất quán của dữ liệu (Consistency Ratio - CR) Tỷ số này so sánh mức độ nhất quán với tính khách quan (ngẫu nhiên) của dữ liệu:
CI CR RI
CI - chỉ số nhất quán (Consistency Index);
RI - chỉ số ngẫu nhiên (Random Index)
max 1
n CI
n
N - số chỉ tiêu
max - giá trị riêng của ma trận so sánh các yếu tố được xác định theo công thức:
1 max
1
n
ij j
w
Đối với mỗi một ma trận so sánh cấp n, Saaty [2] đã thử nghiệm tạo ra các ma trận ngẫu nhiên và tính ra chỉ số RI (chỉ số ngẫu nhiên) tương ứng với các cấp ma trận Với 38 phiếu thu về, sau khi lập các ma trận so sánh
vá tính chỉ số CI và CR cho thấy hệ số max = 7,43; Chỉ số nhất quán CI = 0,045 và tỉ số nhất quán CR = 0,05, thỏa mãn điều kiện CR
< 0,1, như vậy kết quả lấy ý kiến chuyên gia
là đồng nhất và đảm bảo độ tin cậy
3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Qua việc lập các ma trận so sánh các yếu
tố, ma trận tính trọng số và ma trận tính hệ số
CI và CR ra được kết quả điều tra khảo sát lấy ý kiến các chuyên gia Theo đó, tiến độ thi công công trình thủy lợi chịu ảnh hưởng chính bởi các yếu tố sắp xếp theo mức độ như sau:
1 - Năng lực và kinh nghiệm tổ chức thi công của nhà thầu giữ mức 29%
Trang 32 - Khả năng và kinh nghiệm quản lý của
chủ đầu tư giữ mức 24.4%
3 - Chất lượng hồ sơ thiết kế và khảo sát
(tính đầy đủ chính xác) mức 17.8%
4 - Công tác kiểm soát chất lượng và tiến
độ thi công trên công trường giữa các bên
mức 9.2%
5 - Khả năng tài chính và cung ứng vốn
của chủ đầu tư mức 8.9%
6 - Công tác và bàn giao giải phóng mặt
bằng thi công mức 8.6%
7 - Mức độ phức tạp và tính chất đặc thù
của công trình - 2.1%
Thực trạng công tác quản lý tiến độ thi
công công trình thủy tại huyện Phú Tân trong
5 năm gần đây cho thấy tỷ lệ công trình chậm
tiến độ chiếm tỷ lệ lớn từ 20 đến 40% Cụ thể
năm 2015, 7/17 công trình bị chậm tiến độ 07
công trình, chiếm tỷ lệ 41,18% Năm 2018 là
năm có tỷ lệ chậm tiến độ thấp nhất 3/22
công trình chậm tiến độ chiếm tỷ lệ 13,63%
Phân tích các công trình chậm tiến độ chỉ ra
nguyên nhân thời gian thi công bị kéo dài là
do công tác quản lý của nhà nước một số bộ
phận tổ chức, chủ đầu tư, nhà thầu tư vấn,
nhà thầu thi công, nhà thầu giám sát còn hạn
chế về năng lực
Nguyên nhân ảnh hưởng đến chậm tiến độ
thi công lớn nhất là nhà thầu thi công không
giám sát chặt chẽ, buông lỏng, thiếu sự kiểm
soát, kiểm tra nên chưa đáp ứng được tiến độ
Một số nhà thầu thi công có năng lực tài
chính cũng như phương tiện thi công không
đảm bảo, không đúng như hồ sơ năng lực
Nhận nhiều công trình ở nhiều địa bàn khác
nhau nhưng phương tiện ít nên không thể
điều hành đúng tiến độ
Kết hợp với nguyên nhân trên là khả năng
quản lý của chủ đầu tư còn hạn chế, thiếu
nhân lực và hầu hết các công trình có giá trị
nhỏ, nằm rải rác nhiều địa bàn cách xa nên
việc quản lý, giám sát gặp khó khăn
Một nguyên nhân nữa là năng lực một số
đơn vị tư vấn chưa đạt yêu cầu, công tác khảo
sát ban đầu thiếu chính xác, không đầy đủ nên khi đưa vào thực hiện phải điều chỉnh, bổ sung nhiều lần Công tác giám sát khảo sát địa chất không tốt nên các báo cáo địa chất không đầy đủ và chưa chính xác, dẫn đến khi thi công công trình lại phải xử lý và bổ sung
4 KẾT LUẬN
Thông qua việc đánh giá thực trạng tiến độ thi công công trình thủy lợi tại huyện Phú Tân kết hợp với phương pháp phân tích thứ bậc AHP dựa trên kết quả việc lấy ý kiến chuyên gia để xây dựng một hệ thống các cặp
ma trận so sánh giữa các yếu tố ảnh hưởng khác nhau, kết quả nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng mạnh đến tiến độ thi công sắp xếp theo thứ tự là: Năng lực và kinh nghiệm tổ chức thi công của nhà thầu; Khả năng và kinh nghiệm quản lý của chủ đầu tư chiếm và Chất lượng hồ sơ thiết kế và khảo sát (tính đầy đủ chính xác) Ngoài ra còn các yếu tố khác cũng ảnh hưởng đáng kể đến tiến
độ thi công công trình thủy lợi bao gồm: Công tác kiểm soát chất lượng và tiến độ thi công trên công trường giữa các bên; Khả năng tài chính và cung ứng vốn của chủ đầu tư; Công tác và bàn giao giải phóng mặt bằng thi công; Mức độ phức tạp và tính chất đặc thù của công trình
5 TÀ LIỆU THAM KHẢO
[1] Hair, J.F., Black, W.C., Babin, B.J., Anderson, R.E and Tatham, R.L 2009 Análise Multivariada de Dados, 6a ed., Bookman, Porto Alegre
[2] Hoàng Trọng, Chu Nguyễn Mộng Ngọc
2008 Phân tích dữ liệu nghiên cứu với SPSS 1&2, Nhà xuất bản Hồng Đức [3] Nguyễn Trọng Tư 2018 Bài giảng Quản lý tiến độ xây dựng Đại học Thủy lợi
[4] Saaty, L.T 1980 The Analytic Hierarchy Process, New York, McGraw-Hill International