(LUẬN văn THẠC sĩ) vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn lịch sử ở trường trung học phổ thông (phần lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10, chương trình chuẩn)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC VŨ THỊ THÚY HẢI VẬN DỤNG QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN QUỐC TẾ VÀO MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG PHẦN LỊCH SỬ T

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ THỊ THÚY HẢI

VẬN DỤNG QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN QUỐC TẾ VÀO MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI CỔ ĐẠI VÀ TRUNG ĐẠI

LỚP 10, CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ THỊ THÚY HẢI

VẬN DỤNG QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN QUỐC TẾ VÀO MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI CỔ ĐẠI VÀ TRUNG ĐẠI

LỚP 10, CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

CHUYÊN NGÀNH : LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN LỊCH SỬ)

Mã số: 60 14 10

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Kim Đỉnh

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn……….i

Danh mục các chữ viết tắt……….ii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 9

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 10

6 Giả thuyết khoa học 10

7 Đóng góp của đề tài 10

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 11

9 Cấu trúc luận văn 11

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN QUỐC TẾ VÀO MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 13

1.1 Cơ sở lí luận 13

1.1.1 Khái niệm quy trình dạy học 13

1.1.2 Quan niệm về quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế 14

1.1.3 Yêu cầu chuẩn nghề nghiệp của giáo viên trung học phổ thông Việt Nam theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo 18

1.1.4 Sự cần thiết của việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông 19

1.1.5 Yêu cầu của việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông 21

1.2 Thực trạng dạy học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông 23

1.2.1 Nội dung điều tra, khảo sát 25

1.2.2 Kết quả điều tra khảo sát 26

1.2.3 Yêu cầu đặt ra từ thực trạng dạy và học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông 33

CHƯƠNG 2 : VẬN DỤNG QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN QUỐC TẾ VÀO PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI CỔ ĐẠI VÀ TRUNG ĐẠI LỚP 10, CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN 37

2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10, chương trình chuẩn 37

2.1.1 Vị trí, mục tiêu 37

2.1.2 Nội dung cơ bản 40

2.2 Một số biện pháp vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10, chương trình chuẩn 44

2.2.1 Phân tích nhu cầu học sinh làm cơ sở xây dựng kế hoạch bài dạy 44

2.2.2 Xác định vị trí, mục tiêu, nội dung bài học làm cơ sở lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, hình thức kiểm tra, đánh giá 49

2.2.3 Lập kế hoạch đánh giá, cải tiến phát triển chuyên môn 55

2.3 Thực nghiệm sư phạm 60

2.3.1 Mục đích thực nghiệm 60

2.3.2 Nguyên tắc tiến hành thực nghiệm 60

2.3.3 Đối tượng và thời gian thực nghiệm 61

2.3.4 Nội dung thực nghiệm 61

2.3.5 Tiến trình thực nghiệm 63

2.3.6 Kết quả thực nghiệm 65

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

PHỤ LỤC 86

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam giai đoạn 2009 - 2020 đã nêu rõ: “Giáo dục và đào tạo có sứ mạng đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến của đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa, đồng thời tạo lập nền tảng và động lực công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [2, tr.15] Để đạt được mục đích này, yêu cầu đặt ra

đối với ngành giáo dục là phải đổi mới một cách toàn diện, có hệ thống từ mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy - học, phương pháp kiểm tra đánh giá cho đến việc xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, giúp người học có thể chủ động, tích cực, phát triển các kỹ năng và vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống

Trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng, việc xây dựng quy trình dạy học có vai trò đặc biệt quan trọng, góp phần quyết định vào sự thành công của từng giờ học, môn học Xây dựng quy trình dạy học giúp giáo viên có thể tư duy một cách hệ thống về các thành tố hiện hữu trong quá trình

tổ chức giờ giảng, chủ động trong thực thi và có được những đánh giá, phản hồi hữu ích trong phát triển chuyên môn Một giờ học sẽ không thể thành công nếu như mỗi giáo viên không có sự chuẩn bị chu đáo từ trước

Chương trình đào tạo cấp văn bằng, chứng chỉ quốc tế dành cho giáo viên và chuyên gia đào tạo của Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge đã và đang được triển khai ở nhiều nước trên thế giới Tham gia khóa học, các học viên đã được tiếp cận cách thức triển khai dạy học theo một quy trình sư phạm bao gồm nhiều yếu tố cấu thành được đặt trong mối liên hệ hữu cơ, mật thiết với nhau, đảm bảo các mục tiêu đặt ra của bài học, môn học, chương trình học Có thể khẳng định rằng, chương trình đào tạo của Đại học Khảo thí

Quốc tế Cambridge đã đề ra được một quy trình dạy học mới, hiệu quả và phù hợp với xu thế dạy học hiện nay ở Việt Nam, góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng dạy học nói chung và dạy học môn Lịch sử ở trường phổ thông nói riêng

Tuy nhiên, thực tế dạy và học lịch sử ở các trường phổ thông hiện nay cho thấy, hầu hết các giáo viên chưa quan tâm đúng mức tới việc triển khai bài dạy theo một quy trình phát huy được tối đa tính tích cực chủ động, sáng tạo trong học tập của học sinh Giáo viên thường chỉ quan tâm đến khâu triển khai kế hoạch bài dạy trên lớp mà chưa quan tâm, chú ý đúng mức đến khâu chuẩn bị và đánh giá cải tiến thông qua việc thu thập thông tin phản hồi của học sinh Điều đó làm ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học môn Lịch sử

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn vấn đề “Vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông (Phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp

10, chương trình chuẩn)” làm đề tài nghiên cứu của mình Xây dựng và đề

xuất một số biện pháp vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào dạy học lịch sử, chúng tôi mong muốn được đóng góp một phần nhỏ vào việc đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử hiện nay

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Xây dựng quy trình dạy học nói chung và môn Lịch sử nói riêng đã thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà nghiên cứu ở cả trong và ngoài nước Cho tới nay, đã có không ít các sách chuyên khảo, tạp chí và luận văn đề cập đến vấn đề này

Tài liệu tập huấn “Chương trình đào tạo cấp bằng, chứng chỉ quốc tế của Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge cho giáo viên và chuyên gia đào tạo” của Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge (bản dịch tiếng Việt) đã cung

cấp cho người học một quy trình rõ ràng trong triển khai dạy học Theo cách

tiếp cận của Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge, để có thể đem lại những

kết quả tốt nhất, công việc dạy học cần phải được bắt đầu từ khâu chuẩn bị kế hoạch dạy học, cho đến thực thi và đánh giá cải tiến Mỗi khâu của quy

trình lại bao gồm nhiều bước nhỏ hơn và chúng được đặt trong mối liên hệ hữu cơ với nhau Bên cạnh đó, tài liệu cũng đưa ra những chỉ dẫn khi tiến hành lập kế hoạch dạy học cho từng bài học cụ thể Đây là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng trong quá trình chúng tôi thực hiện đề tài luận văn của mình

Các tác giả Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng và Nguyễn Thị Côi

trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” (tập II) đã đưa ra quan niệm của

mình về việc chuẩn bị bài học lịch sử trước khi tiến hành triển khai trên lớp,

trong đó nhấn mạnh “Việc chuẩn bị bài học là điều kiện quan trọng để hoàn thành tốt nhiệm vụ dạy học” [21, tr.153] Ngoài ra, các tác giả còn đưa ra một

số nguyên tắc trong quá trình chuẩn bị bài học mà giáo viên phải chú ý như xác định loại bài, vị trí, mục tiêu của bài học, xây dựng đề cương và viết giáo

án bài giảng

Tác giả Phan Ngọc Liên trong cuốn “Thiết kế bài giảng lịch sử ở trường THPT”, cũng đã nêu lên sự cần thiết của việc linh hoạt, sáng tạo, tránh

công thức của giáo viên trong khi xây dựng kế hoạch dạy học Theo tác giả,

“Sự linh hoạt trong cấu trúc bài học, sự sáng tạo của giáo viên và việc tránh công thức rập khuôn khi soạn bài là những yếu tố góp phần vào thành công của bài học, bên cạnh việc cải tiến, nâng cao nội dung và phương pháp dạy học” [12, tr.7]

Tác giả Nguyễn Thị Côi trong bài viết “Thiết kế kế hoạch bài học Lịch

sử ở trường phổ thông theo tinh thần đổi mới” (Tạp chí Giáo dục, số

221/1999, tr.36), cũng đã chỉ ra các yêu cầu cơ bản của việc xây dựng kế hoạch bài dạy theo tinh thần đổi mới như: phản ánh đúng và đầy đủ mục tiêu, nội dung cơ bản của chương trình, sách giáo khoa, đối tượng học sinh và mức

độ kiến thức cần lĩnh hội của học sinh ở từng bài, xác lập được cấu trúc bài

học cũng như thể hiện rõ được các chức năng điều khiển, lãnh đạo, tổ chức quá trình dạy học của giáo viên

Vấn đề xây dựng quy trình dạy học cũng đã được đi sâu nghiên cứu dưới góc độ các đề tài luận văn thạc sĩ như tác giả Cao Thị Mai Len - Đại học

Giáo dục - ĐHQG Hà Nội với đề tài “Xây dựng quy trình giảng dạy phần tổ hợp lớp 11 trung học phổ thông theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế” (2009), tác giả Nguyễn Thị Nghĩa - ĐHSP Hà Nội (1999) với đề tài “Thiết kế bài học lịch sử ở trường THPT”, tác giả Nguyễn Xuân Trường - ĐHSP Hà Nội (1998) với đề tài “Cấu trúc giờ học lịch sử ở trường phổ thông trung học theo hướng dạy học “lấy người học làm trung tâm” Các luận văn đã chỉ ra một số

nguyên tắc và biện pháp khi thiết kế bài học cũng như quy trình cụ thể của một giờ học lịch sử

Đặc biệt, trong đề tài khóa luận “Áp dụng quy trình trình dạy học tiếp cận chuẩn quốc tế trong xây dựng kế hoạch bài dạy môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông” (2010) của bản thân mình, chúng tôi cũng đã nghiên

cứu, tìm hiểu và đề xuất việc áp dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận

chuẩn quốc tế trong việc xây dựng kế hoạch bài dạy môn Lịch sử với mục đích nâng cao chất lượng dạy học môn học Trên cơ sở các vấn đề đặt ra ở khóa luận tốt nghiệp, luận văn tiếp tục nghiên cứu, tìm hiểu và đề xuất một số biện pháp vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch sử ở trường THPT

Như vậy, có thể nhận thấy, xung quanh vấn đề xây dựng và triển khai quy trình dạy học nói chung, dạy học môn Lịch sử nói riêng đã có khá nhiều các sách chuyên khảo, bài viết, luận văn, khóa luận tập trung nghiên cứu Tuy nhiên, các tài liệu mới chủ yếu đề cập nhiều đến việc chuẩn bị kế hoạch bài dạy, xây dựng kế hoạch bài dạy mà chưa chỉ ra được một quy trình dạy học cụ thể theo chiều hướng phát huy tính tích cực, chủ động của người học để có thể nâng cao hiệu quả dạy học môn học

Những kết quả nghiên cứu của các tác giả đi trước và khóa luận tốt nghiệp của bản thân chính là nguồn tài liệu quý báu, là những căn cứ, gợi ý có giá trị cho chúng tôi thực hiện luận văn này

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tƣợng

Một số biện pháp vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào dạy học lịch sử ở trường THPT nói chung và phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10 nói riêng

3.2 Phạm vi

Về nội dung, với phạm vi của một luận văn tốt nghiệp,đề tài tập trung vào việc nghiên cứu quy trình dạy học theo chương trình tập huấn dành cho giáo viên của trường Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge, từ đó vận dụng vào dạy học phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10, chương trình chuẩn

Về hình thức tổ chức dạy học: tập trung vào các bài học nội khóa

Về phạm vi điều tra, khảo sát thực trạng: tiến hành tại trường THPT Trần Phú - Hoàn Kiếm (Hà Nội),Bình Sơn (Vĩnh Phúc), Ngô Sỹ Liên (Bắc Giang)

Về phạm vi thực nghiệm: tiến hành tại trường THPT Bình Sơn - Vĩnh Phúc

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích

Trên cơ sở khẳng định vai trò, sự cần thiết của việc xây dựng quy trình dạy học môn Lịch sử ở trường THPT theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế, đề tài đề xuất một số biện pháp vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào dạy học phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10, chương trình chuẩn nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch

sử ở trường THPT

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu lí luận về quy trình dạy học theo chương trình tập huấn của Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge

- Tiến hành khảo sát thực trạng dạy và học môn Lịch sử tại một số trường THPT: Trần Phú - Hoàn Kiếm (Hà Nội), Bình Sơn (Vĩnh Phúc), Ngô

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận

Dựa trên những quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm đường lối của Đảng và Nhà nước ta về lịch sử, giáo dục

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lí thuyết: đọc và phân tích, tổng hợp tài liệu, sách báo, tạp chí, internet… về quy trình dạy học theo chương trình tập huấn của Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge

- Nghiên cứu thực tiễn: quan sát, dự giờ, điều tra, phỏng vấn giáo viên

và học sinh để đánh giá thực trạng dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay; thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra, đối chứng kết quả nghiên cứu của luận văn

6 Giả thuyết khoa học

Nếu giáo viên vận dụng quy trình dạy học tiếp cận chuẩn quốc tế theo cách thức mà đề tài đề xuất sẽ đáp ứng được nhu cầu người học, tạo hứng thú học tập lịch sử nói chung, học tập phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10 nói riêng, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay

7 Đo ́ ng góp của đề tài

Thực hiện tốt những nhiệm vụ đề ra, luận văn góp phần:

- Khẳng định vai trò, sự cần thiết của việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch sử ở trường THPT

- Đánh giá được thực trạng dạy học lịch sử nói chung, thực trạng triển khai quy trình dạy học trong môn Lịch sử nói riêng

- Đề xuất một số biện pháp vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch sử ở trường THPT

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa khoa học: làm phong phú thêm lí luận phương pháp dạy học lịch sử nói chung và vấn đề xây dựng quy trình dạy học môn Lịch sử ở trường THPT nói riêng

- Ý nghĩa thực tiễn: là nguồn tài liệu tham khảo cho sinh viên các trường Cao đẳng, Đại học Sư phạm, Đại học Giáo dục; GV môn Lịch sử và bản thân tác giả luận văn vận dụng trong quá trình dạy học ở trường THPT

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông

Chương 2: Vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc

tế vào Phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10, chương trình chuẩn

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN QUỐC TẾ VÀO MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Khái niệm quy trình dạy học

Để có thể làm rõ khái niệm “quy trình dạy học”, trước hết, chúng ta cần phải làm rõ khái niệm dạy - học Cho đến nay, khái niệm này đã được đề cập rất nhiều trong các công trình nghiên cứu Theo “Từ điển Tiếng Việt” thì dạy

là “truyền lại tri thức hoặc kỹ năng một cách ít nhiều có hệ thống, có phương pháp” [27, tr.244], còn học là “sự thu nhận kiến thức, luyện tập kỹ năng do người khác truyền lại” [27, tr.453]

Theo lý thuyết sư phạm tương tác của Jean-Marc Denomme’ và Madeleine Roy (Canada) vào những năm 40 - 50 của thế kỉ XX, hệ thống dạy học bao gồm ba nhân tố cơ bản và sự tương tác giữa chúng tạo nên sự hiệu quả trong dạy học Ba nhân tố đó là người học, người dạy và môi trường Người học chủ động huy động mọi năng lực cá nhân để tìm cách học hỏi và lĩnh hội tri thức cho bản thân mình Người dạy sẽ tổ chức các hoạt động giúp

đỡ, hướng dẫn người học chiếm lĩnh kiến thức Môi trường bao gồm cả môi trường bên trong và bên ngoài có ảnh hưởng trực tiếp đến cả người dạy và người học

Trong cuốn “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường”, tác giả Phan Trọng Ngọ đã cho rằng: dạy “là sự truyền lại của thế hệ trước cho thế hệ sau những kinh nghiệm mà xã hội đã sáng tạo ra và tích lũy được qua các thế hệ”; còn học là “quá trình tương tác giữa cá thể với môi trường, kết quả là sự biến đổi bền vững về nhận thức, thái độ hay hành vi của cá thể đó”

[23, tr.14-15]

Như vậy, mặc dù được nhìn nhận ở nhiều góc độ khác nhau, song các

khái niệm trên đều đã nêu bật được bản chất của dạy và học Theo đó, dạy chính là một quá trình tích cực, trong đó người dạy chia sẻ thông tin với người học, định hướng và điều chỉnh quá trình xử lý thông tin của người học, giúp người học phát triển các năng lực trí tuệ và phát triển nhân cách theo mục đích, mục tiêu giáo dục đã đề ra Học là quá trình thu thập, xử lý thông tin từ môi trường xung quanh, nhằm thay đổi hành vi một cách tổng hợp

Từ việc xem xét và chỉ ra bản chất của các khái niệm dạy - học, chúng

ta có thể đưa ra định nghĩa về quy trình dạy học như sau: Quy trình dạy - học

là một quá trình tương tác có chủ định giữa các yếu tố cấu thành nhằm tạo ra

sự thay đổi hành vi của người học, hướng tới những mục tiêu giáo dục cao hơn [9, tr.1]

Ở đây, cần phải nhấn mạnh đến thuật ngữ “quy trình” Quy trình khác với quá trình mặc dù hai khái niệm này đều thuộc cùng một phạm trù: tổ chức việc dạy học Sử dụng thuật ngữ quá trình là muốn nhấn mạnh đến việc dạy học tồn tại như một thực thể, một hoạt động mang tính xã hội đặc thù Còn thuật ngữ quy trình nhấn mạnh đến những bước triển khai logic, khoa học

nhằm thực hiện trọn vẹn một quá trình dạy học Nó nhấn mạnh vào thứ tự

thực hiện các hoạt động, các thao tác cụ thể Quá trình có thể hiểu là các bước thực hiện được diễn ra một cách đơn tuyến còn quy trình là liên tục quay

Khâu cuối của quy trình này là khâu mở đầu của một quy trình khác cao hơn

Do đó, trong dạy học, kiểm tra đánh giá là giai đoạn cuối cùng trong quá trình dạy học, song nó lại được coi là công cụ để đo mức độ đạt hiệu quả của quy trình dạy học và để điều chỉnh cho việc dạy học tiếp theo tốt hơn

1.1.2 Quan niệm về quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế

Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge (CIE) là một hệ thống hàng đầu hiện nay về cung cấp các văn bằng, chứng chỉ quốc tế cho các các nhóm đối

CIE có chương trình đào tạo cấp văn bằng, chứng chỉ quốc tế dành cho giáo viên, giảng viên và các chuyên gia đào tạo Hiện nay, CIE đã và đang hoạt động tại hơn 150 quốc gia trên toàn thế giới Các văn bằng, chứng chỉ do CIE cung cấp được các trường Đại học hàng đầu, các tổ chức giáo dục và các nhà tuyển dụng trên khắp thế giới công nhận Ở nước ta, chương trình cấp văn bằng, chứng chỉ quốc tế dành cho giáo viên và chuyên gia đào tạo chính thức được triển khai từ năm 2007, tại Khoa Sư phạm - ĐHQG Hà Nội (nay là trường ĐH Giáo dục - ĐHQG Hà Nội)

Theo cách tiếp cận trong đào tạo giáo viên đạt chuẩn quốc tế của Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge thì quy trình dạy học được xem xét trên một quan điểm hệ thống, bao gồm ba giai đoạn với các thành tố liên kết thành một chu trình và tác động qua lại với nhau theo sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.1 Quy trình dạy học tiếp cận chuẩn quốc tế

(Nguồn: Tài liệu tập huấn kỹ năng nghề nghiệp cho giảng viên của Khoa

Phân tích nhu cầu

Xác định mục tiêu môn học, bài học

Mục tiêu bài dạy

Lựa chọn, sắp xếp nội dung dạy học

Lựa chọn hình thức, PP, PT dạy học

Đánh giá kết quả học tập

Lập kế hoạch đánh giá cải tiến sau một bài, một học kỳ, một năm học

Lưu trữ hồ sơ, tài liệu

Lập kế hoạch dạy học/đề cương môn

học

Lựa chọn hình thức, PP kiểm tra, đánh

giá

Như vậy, theo chương trình tập huấn của Đại học Khảo thí Quốc tế

Cambridge, quy trình dạy học bao gồm ba khâu chính là chuẩn bị kế hoạch dạy học, thực thi kế hoạch dạy học và đánh giá cải tiến Mỗi

khâu của quy trình dạy học lại bao gồm các bước nhỏ hơn Chúng có mối liên hệ hữu cơ, mật thiết với nhau Khâu chuẩn bị là tiền đề cần thiết cho việc thực thi kế hoạch dạy học và đánh giá cải tiến sẽ giúp kiểm nghiệm, điều chỉnh để việc dạy học trở nên hiệu quả hơn

Tất nhiên, để quá trình dạy học diễn ra một cách hiệu quả, phù hợp với thực tiễn và đáp ứng được nhu cầu của học sinh, người giáo viên không được phép coi nhẹ bất cứ khâu nào của quy trình dạy học Vai trò

của từng khâu, từng bước, từng mắt xích trong quy trình dạy học cần được

nhìn nhận một cách chính xác, đúng đắn Giáo viên cần phải biết gắn kết các bước của quy trình dạy học lại thành một thể vừa thống nhất, vừa độc lập nhưng lại vừa gắn bó hữu cơ với nhau theo chiều hướng đem lại hiệu quả cao nhất cho việc dạy học

Ưu điểm của quy trình dạy học theo chương trình tập huấn của Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge là đã chỉ ra được một hệ thống rất rõ ràng các bước khác nhau trong quy trình dạy học và chúng được đặt trong mối liên hệ hữu cơ, mật thiết với nhau Thực hiện việc dạy học theo các bước của quy trình trên sẽ giúp cho giáo viên có thể đưa ra những định hướng và có được những hình dung rõ ràng về việc dạy học, từ khâu triển khai, cho đến thực thi và đánh giá cải tiến Vì vậy, việc vận dụng quy trình này vào dạy học môn Lịch sử ở trường THPT là điều rất cần thiết và

có thể đem lại hiệu quả cao trong việc dạy học nếu như người giáo viên tuân thủ quy trình và triển khai nó một cách sáng tạo

1.1.3 Yêu cầu chuẩn nghề nghiệp của giáo viên trung học phổ thông Việt Nam theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Với mục đích giúp giáo viên phổ thông có thể tự đánh giá được phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống, năng lực nghề nghiệp để từ đó xây dựng kế hoạch rèn luyện phẩm chất đạo đức và nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp

vụ của mình, ngày 22/10/2009, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành thông tư 30/2009/TT - BGDĐT quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên THCS và THPT Thông tư này bắt đầu có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10/12/2009

Theo quy định trên, chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT do Bộ Giáo dục

và Đào tạo ban hành bao gồm sáu tiêu chuẩn trên các mặt: Phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống; Năng lực tìm hiểu đối tượng và môi trường giáo dục; Năng lực dạy học; Năng lực giáo dục; Năng lực hoạt động chính trị, xã hội và Năng lực phát triển nghề nghiệp

Như vậy, trong quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam cũng đã đưa ra các tiêu chí đánh giá và yêu cầu giáo viên thực hiện để đảm bảo cho việc dạy học được tiến hành một cách có hiệu

quả từ Năng lực tìm hiểu đối tượng và môi trường giáo dục cho đến Năng lực dạy học với các khâu lập kế hoạch, lựa chọn nội dung, phương pháp, phương

tiện, hình thức kiểm tra, đánh giá và xây dựng môi trường dạy học lành mạnh, đảm bảo các điều kiện tốt nhất cho việc dạy học Điều đó cho thấy, trong việc đưa ra chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT, bên cạnh việc xây dựng các tiêu chí phù hợp với thực tiễn giáo dục Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo nước ta

đã tiếp thu kinh nghiệm tiên tiến của nền giáo dục thế giới, tiếp cận với chuẩn của mô hình đào tạo giáo viên quốc tế Yêu cầu đặt ra đối với người dạy là không chỉ vận dụng tốt các hình thức, phương pháp trong giờ học mà còn phải chú trọng đến việc tìm hiểu đối tượng, môi trường dạy học, có năng lực xây dựng kế hoạch dạy học và dùng kết quả kiểm tra, đánh giá để điều chỉnh hoạt động dạy học ngày một tốt hơn

Vì vậy, những tiêu chí về chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT cũng là

cơ sở, căn cứ cho thấy, việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào dạy học lịch sử là việc làm cần thiết, không chỉ đem lại hiệu quả trong tổ chức dạy học mà còn góp phần vào việc đáp ứng được các yêu cầu về chuẩn nghề nghiệp đối với giáo viên THPT ở nước ta hiện nay

1.1.4 Sự cần thiết của việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông

Nâng cao chất lượng dạy học là mục tiêu của bất kỳ một giáo viên hay một môn học nào Quy trình dạy học là nhân tố có vai trò quan trọng, quyết định tới việc triển khai một cách hiệu quả bài học trên lớp của giáo viên Quy trình dạy học theo chương trình tập huấn của Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge là đã chỉ ra được một hệ thống rõ ràng các bước khác nhau trong quy trình dạy học Thực hiện việc dạy học theo các bước của quy trình trên sẽ giúp cho giáo viên có thể đưa ra những định hướng và có được những hình dung rõ ràng về việc dạy học, từ khâu triển khai, cho đến thực thi và đánh giá cải tiến Vì vậy, việc vận dụng quy trình trên vào dạy học môn Lịch sử ở trường THPT là điều rất cần thiết và có thể đem lại hiệu quả cao trong việc dạy học, góp phẩn đạt được mục tiêu bài học, môn học

Chuẩn bị và triển khai bài dạy theo một quy trình là công việc cần làm của mỗi giáo viên Quy trình dạy học không những thể hiện các công việc cụ thể mà còn thể hiện mối quan hệ giữa hoạt động của giáo viên và học sinh trong quá trình triển khai bài dạy Cũng giống như bất kỳ một công việc nào khác, việc giảng dạy và học tập sẽ không thể đạt kết quả tốt nếu như nó không

được lên kế hoạch một cách cẩn thận “Một giáo viên không chuẩn bị bài trước cũng giống như một người lính ra trận mà không có vũ khí gì để anh ta sống sót” [25, tr.10] Lớp học chính là nơi mà các kỹ năng của một giáo viên

sẽ được đem ra kiểm tra Vì thế chỉ có các giáo viên đã được chuẩn bị mới có

được cơ hội để “tồn tại” với các yêu cầu của một môi trường lớp học theo

đúng nghĩa của nó Có thể đưa ra những lý do cơ bản sau để chứng minh cho

sự cần thiết của việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch sử ở trường THPT:

Thứ nhất, việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn

quốc tế sẽ mang lại cho cả người học và người dạy một ý tưởng rõ ràng

về mục tiêu bài học, mục tiêu môn học, chương trình học và cả quá trình dạy học

Thứ hai, quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế giúp cho

giáo viên có sự chuẩn bị kỹ càng, chu đáo về nội dung bài học mà họ sẽ dạy,

dự tính được những nguồn tài liệu mà họ sẽ sử dụng cho bài giảng của mình, tiết kiệm được thời gian do đã chuẩn bị chu đáo từ trước và tập trung vào nhu cầu của học sinh

Thứ ba, việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn

quốc tế làm cho giáo viên ý thức được mục đích và thành quả đạt được, đặt trọng tâm vào mục tiêu chung, không bị lạc đề sang những nội dung không cần thiết và không hoàn thành bài giảng Triển khai bài dạy theo quy trình giúp giáo viên chủ động, tự tin trong giảng dạy, thậm chí có thể dự đoán các vấn đề có thể xảy ra Dựa trên quy trình - bản kế hoạch được chuẩn bị trước, giáo viên tiến hành tổ chức các hoạt động dạy và học để giờ học đạt hiệu quả

Thứ tƣ, quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế không chỉ

tạo ra một cơ sở vững chắc để giáo viên xem xét, đánh giá bài giảng của mình

mà nó còn tạo nên một điểm khởi đầu cho những kế hoạch tiếp theo mà giáo viên phải tiến hành trong tương lai

Tóm lại, việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào dạy học lịch sử ở trường THPT là việc làm quan trọng và cần thiết, quyết định hiệu quả việc dạy học nói chung, dạy học bộ môn Lịch sử nói riêng Vì vậy, trước khi tiến hành bài học trên lớp, giáo viên nên vận dụng

và tuân thủ các bước của quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế

trong việc triển khai bài học, môn học một cách cẩn thận, sáng tạo và sử dụng

nó như một công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc dạy học nhằm đạt mục tiêu môn học, bài học

1.1.5 Yêu cầu của việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông

1.1.5.1 Vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế phải đảm bảo tính hệ thống

Theo chương trình tập huấn của Đại học Khảo thí Quốc tế Cambridge, quy trình dạy học được triển khai bao gồm ba khâu chính là chuẩn bị kế hoạch dạy học, thực thi kế hoạch dạy học và đánh giá cải tiến Mỗi khâu của quy trình dạy học lại bao gồm một hệ thống các bước nhỏ hơn Cụ thể:

- Giai đoạn Chuẩn bị được xác định bởi các bước như: Phân tích nhu

cầu; Xác định mục tiêu môn học, bài học; Lập kế hoạch dạy học/đề cương môn học

- Giai đoạn Thực thi (Kế hoạch bài dạy) được xác định bởi các bước

như: Xác định mục tiêu bài dạy; Lựa chọn, sắp xếp nội dung dạy học; Lựa chọn hình thức tổ chức dạy học, phương pháp, phương tiện, công cụ dạy học, hình thức - phương pháp kiểm tra đánh giá; Đánh giá kết quả học tập

- Giai đoạn Đánh giá cải tiến được xác định bởi các bước như: Lưu trữ

hồ sơ, tài liệu; Lập kế hoạch đánh giá cải tiến sau một bài, sau một học kỳ, sau một năm học

Có thể thấy, các khâu, các bước trong quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế có mối liên hệ hữu cơ, mật thiết với nhau Khâu chuẩn

bị là tiền đề cần thiết cho việc thực thi kế hoạch dạy học và đánh giá cải tiến

sẽ giúp kiểm nghiệm, điều chỉnh để việc dạy học trở nên hiệu quả hơn Mỗi khâu, mỗi bước trong quy trình dạy học có một chức năng, nhiệm vụ riêng, đảm bảo cho quá trình dạy học diễn ra một cách hiệu quả, phát huy được tối

đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập của học sinh

Vì vậy, khi vận dụng quy trình này vào dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng, yêu cầu đặt ra đối với các giáo viên là phải tuân thủ các bước và đảm bảo tính hệ thống của quy trình Trước khi triển khai dạy học, giáo viên cần nghiên cứu kỹ các bước trong quy trình, vận dụng nó một cách sáng tạo vào quá trình dạy học của mình để công việc dạy học môn học, bài học đạt hiệu quả

1.1.5.2 Vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế phải phù hợp với đối tượng dạy học

Mặc dù quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế là một hệ thống các bước khác nhau và chúng được đặt trong mối liên hệ hữu cơ, mật thiết với nhau, song như vậy, không có nghĩa là khi vận dụng vào dạy học, giáo viên phải tuân thủ nó một cách nguyên tắc và máy móc Việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế cần phải phù hợp với từng nhóm đối tượng dạy học (học sinh) khác nhau

Trước khi xây dựng kế hoạch dạy học, giáo viên cần phải dành thời gian và sự quan tâm đúng mức tới việc điều tra đối tượng dạy học để có thể nhận diện được đặc điểm của đối tượng dạy học Các thông tin đầy đủ về đặc điểm, nhu cầu, kỳ vọng và phong cách học tập của học sinh sẽ giúp giáo viên phác họa được kế hoạch tổ chức triển khai và quản lý hiệu quả việc dạy học, thúc đẩy các quá trình tìm kiếm cơ hội hỗ trợ cho học sinh trong suốt quá trình dạy học Giáo viên có thể tìm hiểu các thông tin liên quan đến học sinh bao gồm:

- Trình độ, kiến thức, năng lực hiện tại;

- Sở thích, hứng thú, động cơ, ý chí học tập;

- Điều kiện, hoàn cảnh học tập;

- Những mong muốn về kết quả, thành tích sẽ đạt được; về sự hỗ trợ của giáo viên; về các kiểu tổ chức hoạt động của môn học; về cách kiểm tra đánh giá…

- Kỳ vọng của học sinh

…

Trên cơ sở các thông tin tìm hiểu được về đối tượng dạy học, giáo viên tiến hành xây dựng kế hoạch dạy học phù hợp Việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế cần được tiến hành một cách linh hoạt, sáng tạo tùy vào từng điều kiện, hoàn cảnh cụ thể, phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh khác nhau Chỉ có như vậy, giáo viên mới có thể triển khai công việc dạy học của mình một cách hiệu quả, theo chiều hướng phát huy được tối đa tính tích cực, chủ động trong học tập của học sinh

1.2 Thực trạng dạy học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông

Lịch sử thế giới nói chung, lịch sử dân tộc nói riêng là quá khứ, là sự kết tinh các giá trị mà những thế hệ sau cần tiếp nối và phát huy Với tư cách là một bộ môn khoa học cơ bản, môn học Lịch sử ở trường phổ thông

có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức và đặc biệt là truyền thống bản sắc dân tộc Những giá trị đó chính là hành trang cần thiết, vô giá cho thế hệ trẻ Việt Nam trong công cuộc mở cửa và hội nhập khu vực, quốc tế hiện nay Bởi thế, ngay từ thời cổ đại, các nhà

khoa học đã dành cho lịch sử những vị trí đặc biệt: “Lịch sử là người thầy của cuộc sống”, “Lịch sử là bó đuốc soi đường đi đến tương lai” Vì vậy,

để đáp ứng mục tiêu đào tạo và để Lịch sử xứng đáng với vai trò, ý nghĩa,

sứ mệnh đó, yêu cầu đặt ra đối với mỗi quốc gia, mỗi dân tộc là ngày càng phải nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học môn Lịch sử trong hệ thống các môn học ở trường phổ thông

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, những năm qua, việc dạy và học lịch sử ở các trường phổ thông mặc dù đã có những cố gắng và bước tiến đáng kể về nội dung, hình thức và phương pháp giảng dạy, song vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra Kết quả thi Đại học và Cao đẳng một số năm gần đây đã thu hút sự quan tâm, lo lắng của các nhà làm công tác nghiên cứu, giáo dục lịch

sử, giáo viên và toàn xã hội “Kỳ thi vào Đại học và Cao đẳng năm 2005 có 58,5% bài thi môn sử chỉ đạt điểm 1 trở xuống Điều tra 4 trường đại học lớn

ở các khu vực bao gồm: ĐHSP Hà Nội, ĐHSP Đà Lạt, ĐHSP Thành phố Hồ Chí Minh, ĐHSP Đồng Tháp có tổng số thí sinh khối C là 23.588 thì số bài được trên 5 điểm là 2.296, chiếm 9.73%” Sang đến kỳ thi năm 2006: “Tỷ lệ thí sinh có điểm thi dưới trung bình chiếm hơn 80%, trong đó 60% có điểm thi dưới 1” [5, tr.31] Có lẽ con số trên chưa phải là tất cả khi còn một số

lượng không nhỏ các bài thi bỏ giấy trắng, hoặc viết linh tinh do không biết làm gì trong giờ thi Dư luận xã hội đã phải đau lòng, cười ra nước mắt với

những thí sinh đã vô tình hay cố ý “bôi đen” lịch sử

Từ thực trạng trên, dư luận xã hội đã gióng lên hồi chuông cảnh báo đối với những người làm công tác quản lý giáo dục, những giáo viên dạy lịch sử ở trường phổ thông và ngay cả những người làm công tác đào tạo giáo viên lịch

sử ở các trường Cao đẳng và Đại học trong cả nước Có rất nhiều nguyên

nhân được đưa ra để lý giải cho tình trạng học sinh ngày càng “thờ ơ” với

môn học Lịch sử PGS.TS.Trịnh Đình Tùng - ĐHSP Hà Nội trong bài viết

“Chất lượng dạy học lịch sử ở trường phổ thông: lý luận - thực trạng và giải pháp” [24, tr.370-371], đã đưa ra 5 nguyên nhân cơ bản dẫn tới tình trạng dạy

và học lịch sử nêu trên đó là: sự quan niệm chưa đúng về vị trí môn học, sự tác động tiêu cực của cơ chế thị trường, công tác đào đạo giáo viên lịch sử cho các trường phổ thông còn kém chất lượng, và đặc biệt là do sự bảo thủ, lạc hậu, không chịu đổi mới về phương pháp dạy học… đã hạn chế chất lượng dạy và học môn Sử

Thiết nghĩ, khi nhìn nhận, đánh giá về một vấn đề nào đó, chúng ta cần phải có quan điểm khách quan, toàn diện, biện chứng, tránh cách nhìn phiến diện, chỉ dừng lại ở những hạn chế và yếu kém của nó Xã hội ghi nhận sự cố gắng, đóng góp của giáo viên và học sinh trong dạy và học lịch sử những năm qua song cũng cần phải nhìn thẳng vào sự thật, phát hiện ra những yếu kém,

sai lầm để cùng nhau khắc phục sửa chữa Vì vậy, nhiều hội thảo, nhiều công trình nghiên cứu, bài báo cáo, bài viết đã dành thời gian, công sức để tìm ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay bao gồm cả các nhóm giải pháp truyền thống, nhóm giải pháp đột phá, nhóm giải pháp chiến lược Trong đó, vấn đề đổi mới một cách toàn diện về mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức thực hiện theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, tư duy sáng tạo của người học nhằm đáp ứng nhu cầu về đào tạo được coi là một giải pháp trọng tâm Quá trình dạy học phải được thực hiện chu đáo từ khâu chuẩn bị, triển khai và kiểm tra đánh giá, trong đó khâu chuẩn bị hay xây dựng kế hoạch dạy học cho từng môn học, từng bài học cụ thể phải được thực hiện hết sức cẩn thận, nghiêm túc và sáng tạo

1.2.1 Nội dung điều tra, khảo sát

Để tìm hiểu thực trạng dạy và học môn Lịch sử ở trường THPT, chúng tôi đã tiến hành điều tra, khảo sát để có thể rút ra được những kết luận khách quan, chính xác về thực trạng triển khai bài dạy môn Lịch sử ở trường phổ thông nói riêng và thực trạng dạy học môn Lịch sử nói chung

Do điều kiện về thời gian, việc tiến hành điều tra, khảo sát thực trạng triển khai bài dạy môn Lịch sử được tiến hành chủ yếu ở các trường THPT thuộc các tỉnh, thành phố là Hà Nội (THPT Trần Phú - Hoàn Kiếm),Vĩnh Phúc (THPT Bình Sơn), Bắc Giang (THPT Ngô Sỹ Liên) (Phụ lục 1a, 1b)

Về phương pháp tiến hành, chúng tôi chủ yếu tập trung phỏng vấn một

số giáo viên, học sinh; điều tra bằng phiếu thăm dò ý kiến dành cho giáo viên, học sinh tại các trường THPT ở các địa bàn nêu trên

Đối với giáo viên: nội dung điều tra, khảo sát tập trung vào các vấn

đề cơ bản sau:

- Quan niệm của giáo viên về vai trò, sự cần thiết của việc xây dựng kế hoạch dạy học;

- Các bước triển khai khi tiến hành bài học của giáo viên;

- Vai trò và mức độ thường xuyên phân tích nhu cầu cũng như lấy ý kiến phản hồi của học sinh trong quá trình xây dựng và triển khai bài dạy;

- Những khó khăn của giáo viên trong việc triển khai quy trình dạy học

Đối với học sinh: nội dung điều tra, khảo sát tập trung vào các vấn đề

cơ bản sau:

- Mức độ yêu thích môn Lịch sử của học sinh;

- Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học lịch sử của giáo viên trong giờ học;

- Mức độ hứng thú của học sinh đối với các phương pháp dạy học mà giáo viên đã triển khai;

- Quy trình triển khai bài dạy trên lớp của giáo viên;

- Mức độ thường xuyên tạo cơ hội cho học sinh tự kiểm tra đánh giá trong giờ học;

- Mức độ thường xuyên lấy ý kiến của học sinh trước khi tiến hành bài học và ý kiến phản hồi của học sinh sau khi kết thúc giờ học để cái tiến cho bài dạy của giáo viên;

1.2.2 Kết quả điều tra, khảo sát

Sau khi tiến hành phỏng vấn trực tiếp, điều tra bằng phiếu thăm dò ý kiến đối với 17 GV và 160 HS, qua phân tích, tổng hợp chúng tôi thu được kết quả như sau:

Về phía giáo viên, 76.5% giáo viên được khảo sát đều nhận thức rõ được ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác xây dựng kế hoạch dạy học đối với việc dạy học nói chung, dạy học môn Lịch sử nói riêng như: đảm bảo cho hoạt động của giáo viên và học sinh trong giờ học có được mục đích rõ ràng; giáo viên lên lớp chủ động, phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh, nâng cao chất lượng giờ học…Tuy nhiên, một bộ phận không nhỏ giáo

viên vẫn còn có những quan niệm chưa đúng về vai trò của công việc xây dựng kế hoạch dạy học trước khi tiến hành bài học Có tới 23.5% ý kiến giáo viên cho rằng, việc xây dựng kế hoạch dạy học trước khi tiến hành bài học là việc làm không cần thiết Giáo viên vẫn có thể lên lớp một cách bình thường

mà không cần phải có sự chuẩn bị từ trước

Về các bước tiến hành trong quy trình dạy học, 94.1% giáo viên được hỏi triển khai quy trình dạy học của mình theo trình tự: xác định loại bài, vị trí, mục tiêu bài học; xây dựng đề cương và viết giáo án Chỉ có 5.9 % giáo viên quan tâm đến khâu phân tích nhu cầu học sinh trước bài học và lập kế hoạch đánh giá cải tiến sau khi kết thúc giờ học trong quy trình dạy học của mình

Đặc biệt, mặc dù phần lớn giáo viên cho rằng khâu phân tích nhu cầu

học sinh trước khi tiến hành bài dạy và đánh giá cải tiến sau giờ học là rất cần thiết (71%) nhưng khi được hỏi về mức độ thường xuyên phân tích nhu cầu

học sinh trước khi xây dựng kế hoạch bài dạy và lấy ý kiến phản hồi sau khi

kết thúc bài học thì chỉ có 23.5% giáo viên thỉnh thoảng thực hiện công việc này Số giáo viên thường xuyên tiến hành công việc này chỉ có 11.7%

Bảng 1.1 Mức độ tthường xuyên phân tích nhu cầu HS và lấy ý kiến

phản hồi sau giờ học của GV

Những kết quả thu được ở trên cho thấy, trong thực tế giảng dạy lịch sử

ở các trường phổ thông hiện nay, công tác xây dựng kế hoạch dạy học trước khi tiến hành bài học vẫn chưa được các giáo viên quan tâm, chú ý đúng mức

Việc xây dựng kế hoạch dạy học nhiều khi còn mang nặng tính giáo điều, chỉ thể hiện ở việc soạn giáo án mà chưa có sự điều chỉnh, cải tiến phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh khác nhau Chính điều đó làm cho giáo viên chưa chủ động trong giờ dạy của mình, làm giảm hiệu quả bài học, dẫn đến tình trạng học sinh cảm thấy khó tiếp thu và học lịch sử một cách khó khăn, kém đi sự hấp dẫn, hứng thú

Bên cạnh việc khảo sát thực trạng xây dựng quy trình dạy học môn Lịch sử bằng phiếu điều tra đối với giáo viên, chúng tôi còn có cơ hội quan sát, dự giờ của một số giáo viên dạy môn Lịch sử Qua quan sát, dự giờ, đặc biệt là được trực tiếp tham khảo một số giáo án của giáo viên, kết hợp với phiếu thăm dò ý kiến học sinh, chúng tôi có thể đưa ra nhận xét bước đầu về

về công tác xây dựng và triển khai quy trình dạy học của giáo viên ở các trường THPT hiện nay như sau:

* Về việc xác định nhu cầu và phong cách học tập của học sinh

Phần lớn giáo viên chưa thấy được ý nghĩa của khâu xác định nhu cầu

và phong cách học tập của học sinh Việc xây dựng quy trình dạy học chỉ được tiến hành dựa trên mục tiêu, nội dung cơ bản được quy định trong chuẩn kiến thức kỹ năng Vì vậy, trong quá trình triển khai bài dạy của mình, giáo viên chưa phân hóa được nội dung trên cơ sở đặc điểm của các nhóm đối tượng khác nhau trong lớp, chưa tạo được hứng thú và động cơ học tập cho học sinh

* Về việc xác định mục tiêu bài học

Hầu hết các giáo viên đã xác định được những yêu cầu cơ bản về chuẩn kiến thức, kỹ năng và thái độ phù hợp với nội dung kiến thức của từng bài học Cụ thể:

- Mục tiêu kiến thức: xác định đúng các kiến thức trọng tâm, cơ bản cần đạt theo yêu cầu của bài học trên cơ sở định hướng của sách giáo viên, bám sát chuẩn kiến thức theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Mục tiêu kỹ năng: xác định được các kỹ năng cơ bản mà học sinh cần đạt theo yêu cầu của bài học trên cơ sở định hướng của sách giáo viên, bám sát chuẩn kỹ năng quy định

- Mục tiêu thái độ: xác định đúng ý thức, thái độ cần giáo dục học sinh thông qua bài học

Mặc dù, đã chỉ ra được những mục tiêu cơ bản cần đạt của học sinh sau khi học xong bài học về các mặt kiến thức, kỹ năng, thái độ, song phần lớn các mục tiêu mà giáo viên xác định đều chưa rõ ràng, chi tiết và có thể lượng hóa được Các mục tiêu còn được xác định một cách chung chung, sử dụng các từ ngữ không lượng hóa và khó có thể quan sát được Đặc biệt, các mục tiêu mà giáo viên xác định chưa có sự phân hóa, chỉ dừng lại ở bậc 1 với những yêu cầu đơn giản mà chưa có sự định hướng tư duy bậc cao cho học sinh trong quá trình học tập Có thể dẫn ra minh chứng về việc xác định mục

tiêu bài học trong lĩnh vực kiến thức của kế hoạch bài dạy “Bài 4 - Các quôc gia cổ đại phương Tây - Hy Lạp và Rô-ma (Lịch sử 10, chương trình chuẩn)”

(trường THPT Bình Sơn - Vĩnh Phúc) như sau:

- Điều kiện tự nhiên của vùng Địa Trung Hải với sự phát triển của thủ công nghiệp và thương nghiệp đường biển với chế độ chiếm nô

- Từ cơ sở kinh tế - xã hội đã dẫn đến việc hình thành thể chế Nhà nước dân chủ - cộng hòa

Căn cứ vào các yêu cầu đặt ra đối với việc xác định mục tiêu bài học,

có thể nhận thấy rất rõ là một bộ phận không nhỏ các giáo viên hiện nay còn chưa biết cách xác định mục tiêu bài học một cách rõ ràng, chi tiết, cụ thể, chưa sử dụng các động từ có thể lượng hóa hay đo đếm được

* Về chuẩn bị phương tiện và tài liệu dạy học

Giáo viên đã xác định được những tài liệu tham khảo, các thiết bị, đồ dùng dạy học cần thiết để sử dụng, phục vụ cho bài giảng Các tài liệu dạy học mà giáo viên chuẩn bị phù hợp với nội dung và đặc thù kiến thức của

từng bài, tạo ra được sự hứng thú và hỗ trợ nhất định cho việc học của học sinh Tuy nhiên, nhìn một cách tổng thể, các tài liệu dạy học mà giáo viên chuẩn bị chưa đa dạng, phong phú Tài liệu mà giáo viên sử dụng để triển khai bài dạy của mình đôi khi chỉ dừng lại và bó hẹp trong sách giáo khoa Rất ít tài liệu tham khảo có nội dung ngoài sách giáo khoa hỗ trợ cho việc tự học, tự nghiên cứu của học sinh Trong tổng số 160 em học sinh được hỏi về việc cung cấp các tài liệu tham khảo trong giờ học, có tới 89,2 % cho biết chỉ

thỉnh thoảng các em mới được giáo viên cung cấp các tài liệu tham khảo ngoài sách giáo khoa Điều đó cho thấy, phần lớn các giáo viên chưa có sự

đầu tư, chuẩn bị chu đáo về tài liệu dạy học phục vụ cho học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức bài học

Về phương tiện dạy học, giáo viên chủ yếu sử dụng phấn, bảng kết hợp với việc sử dụng các loại tranh ảnh bản đồ có trong sách giáo khoa Ngay cả tranh ảnh, lược đồ có trong sách giáo khoa nhiều khi cũng chưa được giáo viên tận dụng, khai thác một cách triệt để và phục vụ hiệu quả cho bài dạy Nhiều giáo viên chỉ sử dụng nó để minh họa cho nội dung kiến thức bài dạy của mình

* Về tổ chức các hoạt động dạy và học

Nhìn tổng thể, kế hoạch dạy học của các giáo viên thiết kế đã thể hiện khá rõ ràng các hoạt động dạy và học của thầy và trò trong giờ học như: kiểm tra bài cũ, dạy bài mới, củng cố, sơ kết bài học…

Tuy nhiên, kế hoạch dạy học chưa thể hiện được những thao tác cụ thể của giáo viên và học sinh dự kiến diễn ra trong giờ học Do vậy, khi tiến hành bài giảng, chủ yếu diễn ra dưới dạng thuyết trình (truyền thụ) những nội dung

đã được trình bày trong sách giáo khoa, học sinh lắng nghe và ghi chép, làm mất đi khả năng tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập của các em

Mặc dù có xác định mục tiêu trong bản kế hoạch của mình, song trong quá trình triển khai các hoạt động dạy và học, giáo viên hầu như không cung

cấp hoặc chưa chỉ ra cho học sinh của mình hiểu rõ các mục tiêu của bài học Điều đó đã gây khó khăn cho các em trong việc lựa chọn nội dung kiến thức bài học để ghi nhớ, tiếp thu

Nội dung kiến thức bài học thể hiện trong bản kế hoạch đảm bảo tính chính xác, khoa học, có hệ thống, bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng và yêu cầu về thái độ, đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với sự phát triển tư duy của học sinh THPT Tuy nhiên, những nội dung kiến thức mà giáo viên triển khai còn trừu tượng, chưa được cụ thể, chi tiết hóa, trực quan hóa một cách tối đa Đặc biệt các kiến thức trong mà giáo viên triển khai chưa bám sát các nhóm đối tượng học sinh trong lớp, tức là chưa tính đến sự đa dạng và đáp ứng sự phân hóa của người học

Các phương pháp mà giáo viên sử dụng khá phù hợp với đặc trưng, mục tiêu và nội dung bài học, tuy nhiên chưa đa dạng, phong phú, đáp ứng các phong cách học khác nhau của người học Qua khảo sát ý kiến của 160 học sinh ở một số trường THPT trên địa bàn Hà Nội, Vĩnh Phúc Bắc Giang… chúng tôi thu được kết quả về mức độ sử dụng các phương pháp dạy học lịch sử của giáo viên như sau:

Vấn đáp Thảo luận Trực quan Nêu vấn đề

Hình 1.1 Biểu đồ so sánh mức độ sử dụng PPDH lịch sử của GV

Như vậy, qua quan sát biểu đồ, có thể thấy rằng, phần lớn giáo viên chỉ

sử dụng phương pháp thuyết trình và vấn đáp trong giờ học, chưa chú ý và

quan tâm đúng mức tới các phương pháp dạy học phát huy được tính tích cực,

chủ động, sáng tạo của học sinh như: thảo luận, nêu vấn đề, trực quan… Điều

này cho thấy, kiến thức lịch sử mà học sinh thu nhận được chủ yếu thông qua truyền thụ một chiều từ phía giáo viên Học sinh không có nhiều cơ hội để phát triển khả năng tư duy, sáng tạo và chủ động chiếm lĩnh Đây chính là một trong những lý do làm cho học sinh dần cảm thấy nhàm chán, khó khăn đối với việc học môn Lịch sử

Về hình thức tổ chức dạy học, các giáo viên đã lựa chọn và thể hiện rõ các hình thức tổ chức dạy học cho học sinh hoạt động ứng với mỗi nội dung dạy học, giúp học sinh khai thác, phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức mới và ôn tập, củng cố kiến thức đã học Với các nội dung khó, mới, giáo viên dành thời

gian để hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh kiến thức trên lớp Với các nội dung đơn giản, có thể tự học, tự nghiên cứu, giáo viên giao nhiệm vụ để học sinh về nhà tự hoàn thành

Các hình thức và phương pháp kiểm tra, đánh giá thường xuyên trong giờ học được giáo viên thiết kế, lựa chọn chưa đa dạng, phong phú chủ yếu diễn ra dưới hình thức giáo viên hỏi, học sinh trả lời, ít tạo cơ hội thực hành cho người học Hơn nữa, khi triển khai lại chưa kịp thời, chưa khuyến khích, tạo động lực cho người học, đáp ứng được yêu cầu về mặt phân hóa cũng như chưa đem đến sự hài lòng từ phía người học

Qua quan sát, dự giờ chúng tôi cũng nhận thấy việc phân bố thời gian trong giờ học của giáo viên là tương đối hợp lý đối với từng nội dung cụ thể Các phần kiến thức trọng tâm được tập trung thời gian nhiều hơn Tuy nhiên, giáo viên còn dành ít thời gian cho việc sơ kết, củng cố bài học đặc biệt là chưa dành thời gian để lấy ý kiến phản hồi của học sinh trong giờ học hay sau khi kết thúc giờ học 92.8% học sinh được hỏi ý kiến đều cho rằng giáo viên của mình chưa bao giờ lấy ý kiến phản hồi sau giờ học hay điều tra nhu cầu học sinh trước khi tiến hành bài học mới Việc phân tích nhu cầu trước bài học hay lấy ý kiến phản hồi sau giờ học là việc làm hết sức quan trọng Điều tra nhu cầu trước bài học sẽ giúp giáo viên đưa ra được các chiến lược dạy học có hiệu quả phù hợp với đặc điểm các đối tượng học sinh khác nhau Đánh giá cải tiến sẽ đưa ra được những thông tin cần thiết giúp cho việc dạy học hiệu quả hơn ở những bước hay bài dạy tiếp theo

1.2.3 Yêu cầu đặt ra từ thực trạng dạy và học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông

Như vậy, qua phân tích, đánh giá việc xây dựng kế hoạch và triển khai bài dạy môn Lịch sử ở một số trường THPT trên địa bàn Hà Nội và các tỉnh Vĩnh Phúc, Bắc Giang, chúng ta có thể thấy rằng, thực trạng triển khai quy

trình dạy học môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay, bên cạnh những việc đã làm tốt, còn tồn tại một số hạn chế, bất cập sau:

- Thứ nhất, việc xác định mục tiêu bài học chưa cụ thể, rõ ràng và chi

tiết Các mục tiêu mà giáo viên xác định còn chung chung và chưa lượng hóa được Hơn nữa, trong tiến trình giờ dạy của mình, hầu hết các giáo viên chưa thông báo tới học sinh các mục tiêu mà học sinh cần đạt trước khi bắt đầu bài học Vì vậy, học sinh chưa có định hướng rõ ràng cho việc học tập

- Thứ hai, các phương pháp dạy học mà giáo viên triển khai chưa đa

dạng, phong phú, chưa đáp được các phong cách học tập khác nhau cũng như chưa phát huy được hết tính tích cực, chủ động của học sinh trong việc chủ động chiếm lĩnh kiến thức

- Thứ ba, các phương tiện và tài liệu dạy học mà giáo viên sử dụng

trong bài dạy cũng chưa phong phú, đa dạng Một số phương tiện, tài liệu trong sách giáo khoa như tranh ảnh, lược đồ… còn chưa được các giáo viên

sử dụng một cách triệt để theo chiều hướng phát huy tính tích cực, chủ động cho học sinh Điều đó làm hạn chế khả năng tiếp nhận thông tin của các em, giảm sự hứng thú, hấp dẫn đối với môn học

- Thứ tư, các hình thức kiểm tra đánh giá việc đạt mục tiêu dạy học của

giáo viên đôi khi còn mang tính chất hình thức, giáo điều, chưa kịp thời, khuyến khích và tạo động lực cho người học, vì sự tiến bộ của người học

- Thứ năm, trong quá trình xây dựng quy trình dạy học, giáo viên chưa

quan tâm và dành thời gian cho việc phân tích, điều tra nhu cầu trước khi tiến hành bài dạy hay thực hiện việc lấy ý kiến phản hồi để đánh giá cải tiến tốt hơn cho bài dạy lần sau

Những hạn chế trên đã một lần nữa chứng tỏ công tác chuẩn bị và triển khai bài học lịch sử của giáo viên ở các trường THPT hiện nay còn tồn tại nhiều bất cập và chưa thực sự được bản thân mỗi giáo viên chú ý đúng mức Nhiều giáo viên chưa biết cách xây dựng và triển khai bài dạy theo một quy

trình phát huy được tối đa tính tích cực, chủ động của học sinh, chưa chỉ rõ được trình tự các bước tiến hành, cũng như từng hoạt động cụ thể trong giờ học Vì vậy, việc đưa ra một quy trình cụ thể với những hướng dẫn chi tiết cho việc dạy học là điều cần thiết để nâng cao hiệu quả bài học Lịch sử ở trường THPT Đây chính là cơ sở thực tiễn để chúng tôi đề xuất một số biện pháp vận quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch

sử ở trường THPT

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Chương 1 đã tập trung làm rõ một số vấn đề lý luận của việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch sử ở trường THPT như quan niệm về quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế, vai trò, sự cần thiết cũng như các yêu cầu đặt ra khi vận dụng quy trình dạy học trên vào môn Lịch sử ở trường THPT

Trong Chương 1, đề tài cũng đã tập trung khảo sát thực trạng xây dựng

và triển khai quy trình dạy học ở các trường THPT hiện nay, từ đó chỉ ra một

số hạn chế mà các giáo viên thường gặp phải trong quá trình xây dựng và triển khai bài dạy Đó là cơ sở thực tiễn quan trọng để chúng tôi đề xuất việc vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào môn Lịch

sử ở trường THPT

Trong chương 2, đề tài sẽ đi sâu vào việc đề xuất một số biện pháp vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào dạy học phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10, chương trình chuẩn

CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN QUỐC TẾ VÀO PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI CỔ ĐẠI VÀ

TRUNG ĐẠI LỚP 10, CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN

2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10, chương trình chuẩn

2.1.1 Vị trí, mục tiêu

2.1.1.1 Vị trí

Bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông được xây dựng theo nguyên tắc đồng tâm kết hợp đường thẳng Ở cấp THCS, học sinh được trang bị những kiến thức cơ bản, có hệ thống về sự phát triển của lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc từ thời nguyên thuỷ cho đến nay Lên cấp THPT, học sinh tiếp tục được trang bị những kiến thức cơ bản, có hệ thống về sự phát triển của lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc từ nguyên thủy cho đến nay nhưng ở mức độ nhận thức cao hơn, sâu hơn Vì vậy, khi tiến hành dạy học, yêu cầu đặt ra đối với giáo viên là phải căn cứ vào nội dung, chương trình của môn học, cấp học nhằm đánh giá toàn diện học sinh trên cả ba mặt kiến thức, kỹ năng và định hướng thái độ

Bắt đầu từ năm học 2006 - 2007, chương trình, sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 mới chính thức được triển khai (chương trình phân ban) bao gồm hai cuốn sách giáo khoa theo hai chương trình chuẩn và nâng cao Phần Lịch sử thế giới thời cổ đại và trung đại là phần nội dung kế tiếp phần Lịch sử thế giới thời nguyên thủy trong chương trình lớp 10 Đây là phần nối tiếp của Lịch sử thế giới thời nguyên thủy - thời kì đầu tiên của xã hội loài người; là phần nói về những đặc trưng của xã hội cổ đại và trung đại với sự phát triển của hai nền văn minh phương Đông và phương Tây Vì vậy, nội dung phần

Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại có vị trí không thể tách rời lịch sử phát triển của xã hội loài người Tìm hiểu về xã hội cổ đại và trung đại về cả mặt kinh tế, chính trị và tư tưởng sẽ giúp học sinh hiểu được bước phát triển của lịch sử xã hội loài người, chuẩn bị những điều kiện cần thiết để định hướng cách học cho cả quá trình học tập môn Lịch sử bậc THPT Nhận thức đúng đắn, chính xác, nắm được quy luật đi lên của lịch sử giai đoạn này mới có thể hiểu bản chất và giúp cho việc học tập giai đoạn sau tốt hơn

2.1.1.2 Mục tiêu

Theo Luật Giáo dục “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, tri thức… nhằm tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc” Môn Lịch sử ở trường phổ thông nhằm giúp học sinh “đạt được trình độ văn hóa phổ thông

về lịch sử”, “củng cố vững chắc thế giới quan khoa học, nâng cao lòng yêu nước, yêu quê hương, giữ vững tinh thần dân tộc, tinh thần quốc tế chân chính” từ đó có ý thức tự bồi dưỡng, nâng cao năng lực tư duy, hành động,

“có thái độ ứng xử đúng đắn trong cuộc sống”, đồng thời “chuẩn bị tiềm lực cho việc tiếp tục học tập ở bậc cao hơn”

Trên cơ sở mục tiêu chung của giáo dục phổ thông và của bộ môn Lịch

sử, sau khi học xong phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10, chương trình chuẩn, học sinh cần đạt được những mục tiêu sau:

- Vê kiến thức:

Học sinh hiểu được những nét chính về điều kiện tự nhiên, sự phát triển

và đặc điểm kinh tế của các quốc gia cổ đại phương Đông và phương Tây Trên cơ sở đó, học sinh so sánh được các đặc điểm cơ bản về tự nhiên, kinh

tế, xã hội cũng như những thành tựu đạt được giữa các quốc gia của hai khu vực này

Bước sang thời kỳ phong kiến, học sinh hiểu được quá trình hình thành

xã hội phong kiến của Trung Quốc, Ấn Độ, các nước Đông Nam Á Qua đó

phân tích để thấy được những đặc điểm riêng về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của từng quốc gia; Học sinh phải đánh giá được giá trị của văn hóa thời kỳ này đối với nền văn minh của nhân loại

Đối với phần Tây Âu thời trung đại, học sinh cần hiểu được quá trình

hình thành xã hội phong kiến châu Âu; Hiểu được khái niệm “lãnh địa phong kiến” và đặc trưng của kinh tế lãnh địa; Giải thích được nguyên nhân xuất

hiện của thành thị trung đại và vai trò của thành thị đối với tiến trình đi lên của Lịch sử nhân loại; Đánh giá được những đóng góp của các cuộc phát kiến địa lý đối với sự phát triển kinh tế châu Âu thời trung đại

Như vậy, để việc dạy và học đạt hiệu quả cao giáo viên cần xác định mục tiêu kiến thức cần đạt theo ba mức độ nhận thức, thông qua đó xác định kiến thức trọng tâm để có thể đưa ra được quy trình dạy học phù hợp cho từng nội dung, từng bài học

- Về kỹ năng:

Là phần có dung lượng kiến thức phong phú nên sau khi học xong phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại, giáo viên cần hình thành các kỹ năng cần thiết trong học tập bộ môn nói chung như kỹ năng xem xét các sự kiện lịch sử trong các quan hệ không gian, thời gian (đồng đại, lịch đại), kỹ năng làm việc với sách giáo khoa và các nguồn sử liệu, kỹ năng phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát, đánh giá các sự kiện, hiện tượng, các quy luật phát triển của lịch sử Ngoài ra, khi học phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại còn giúp học sinh bồi dưỡng năng lực phát hiện, đề xuất và giải quyết các vấn đề trong học tập lịch sử như việc điều tra, thu thập, xử lí thông tin, nêu dự kiến giải quyết vấn đề, tổ chức thực hiện dự kiến, kiểm tra tính đúng đắn của kết quả, thông báo, trình bày về kết quả, vận dụng kiến thức đã học vào thực tế đời sống và là nền tảng để học sinh tiếp cận với các giai đoạn lịch sử tiếp theo Hơn nữa, sau khi học xong phần này còn giúp học sinh hình thành năng lực tự học, tự làm

giàu tri thức lịch sử cho bản thân thông qua các nguồn sử liệu khác nhau, có những phát hiện mới và rút ra cách học, cách nghiên cứu riêng cho từng em

- Về thái độ:

Khi học về lịch sử, văn hóa của các quốc gia cổ phương Đông và phương Tây đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ, Hi - Lạp, Rôma, học sinh hình thành ý thức trân trọng nền văn hoá của các dân tộc trên thế giới, có tinh thần quốc tế chân chính, vì hoà bình, tiến bộ xã hội

Bên cạnh đó, dựa vào ý nghĩa của những bài học trong chương trình học sinh có được những phẩm chất cần thiết nhất của người công dân: thái độ tích cực trong việc thực hiện nghĩa vụ, yêu lao động, tôn trọng lao động và của cải con người làm ra, trách nhiệm đối với đất nước - cộng đồng; sống nhân ái, có kỉ luật, tôn trọng và làm theo luật pháp, đoàn kết dân tộc và hiểu biết về quá trình đi lên của đất nước cũng như sự đi lên của từng quốc gia trên thế giới

Như vậy, quy trình dạy học cần phải được triển khai trên cơ sở xác định mục tiêu của môn học, bài học Tuy nhiên, khi tiến hành dạy học, để có thể tạo hứng thú và hiệu quả học tập cho học sinh, ngoài việc căn cứ chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình, giáo viên cũng cần phải dựa vào đặc điểm của từng nhóm đối tượng khác nhau, dựa trên cơ sở nhu cầu, sở thích và phong cách học tập của học để đưa ra quy trình dạy học cho phù hợp

Trên cơ sở những mục tiêu đã xác định ở trên kết hợp với việc tìm hiểu nhu cầu và phong cách học tập của học sinh sẽ là căn cứ để chúng tôi vận dụng quy trình dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế vào phần Lịch sử thế giới cổ đại và trung đại lớp 10, chương trình chuẩn

2.1.2 Nội dung cơ bản