(LUẬN văn THẠC sĩ) quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường THPT công nghiệp việt trì – tỉnh phú thọ trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC LÊ THỊ NGUYỆT NGA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG THPT CÔNG NGHIỆP VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ THỊ NGUYỆT NGA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG THPT CÔNG NGHIỆP VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI

GIÁO DỤC HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2 / 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ THỊ NGUYỆT NGA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG THPT CÔNG NGHIỆP VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI

GIÁO DỤC HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số : 60.14.01.14

Người hướng dẫn khoa học : T.S Đỗ Thị Thu Hằng

HÀ NỘI – 2 / 2017

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn: “Quản lí hoạt động tổ chuyên môn ở

trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay ”, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ, tạo điều

kiện của Ban Giám hiệu Trường Đại học Giáo dục, Lãnh đạo Phòng Đào tạo và Công tác sinh viên, Ban Chủ nhiệm Khoa quản lý giáo dục, cùng toàn thể các thầy cô, các cán bộ, chuyên viên các phòng, ban chức năng trường Đại học Giáo dục Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành về sự giúp đỡ đó

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Đỗ Thị Thu Hằng – Cô giáo

đã trực tiếp định hướng và hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các chuyên viên Sở giáo dục và đào tạo Phú Thọ đã hết lòng giúp đỡ và cung cấp những thông tin hết sức quý báu về ngành giáo dục của tỉnh nhà

Tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc tới Ban giám hiệu và các đồng nghiệp của tôi đang công tác tại trường THPT Công Nghiệp Việt Trì đã hết lòng giúp đỡ và cung cấp những thông tin cấp thiết cho Luận văn Cảm ơn gia đình đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn này

Do thời gian và khả năng có hạn, luận văn khó có thể tránh khỏi những hạn chế Kính mong nhận được sự đóng góp, chỉ bảo của các thầy cô trong hội đồng khoa học, bạn bè và đồng nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Hà Nội, tháng 1 năm 2017

Tác giả luận văn

Lê Thị Nguyệt Nga

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

BẢNG DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ vii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ viii

MỞ ĐẦU viii

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu, đối tượng khảo sát 3

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài : 3

5 Câu hỏi nghiên cứu 3

6 Giả thuyết nghiên cứu: 3

7 Nhiệm vụ nghiên cứu: 4

8 Phương pháp nghiên cứu: 4

9 Đóng góp mới của đề tài: 4

10 Cấu trúc luận văn: 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG THPT TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.2 Một số khái niệm liên quan 8

1.2.1 Quản lý 8

1.2.2 Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 11

1.2.3 Tổ chuyên môn: 12

1.3 Những vấn đề lý luận về hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT 14

1.3.1 Vị trí, vai trò của tổ chuyên môn 14

1.3.2 Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn 15

1.4 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT 21

1.4.1 Sự cần thiết phải đổi mới quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường

THPT 21

1.4.2 Những yêu cầu đổi mới quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT hiện nay 22

1.4.3 Nội dung quản lý hoạt động của tổ chuyên môn trong bối cảnh đổi mới GD hiện nay 24

1.5 Một số yếu tổ ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT 31

1.5.1 Yếu tố chủ quan 31

1.5.2 Yếu tố khách quan 33

Tiểu kết chương 1 34

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG THPT CÔNG NGHIỆP VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ 36

2.1 Khái quát về tình hình giáo dục thành phố Việt Trì và trường THPT Công nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 36

2.1.1 Tình hình phát triển GD&ĐT của thành phố Việt Trì trong thời kỳ mới 36

2.1.2 Khái quát về trường THPT Công Nghiệp Việt Trì 36

2.2 Thực trạng hoạt động của tổ chuyên môn tại trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 41

2.2.1 Cơ cấu tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Công nghiệp Việt Trì 41

2.2.2 Hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, thành phố Việt Trì 42

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Công nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 47

2 3.1 Thực trạng công tác quy hoạch, bổ nhiệm tổ trưởng chuyên môn 47

2.3.2 Thực trạng quản lý xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn 50

2 3.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học của tổ chuyên môn ở trường THPT

Công nghiệp Việt Trì 52

2.3.4 Thực trạng quản lý, chỉ đạo thực hiện đổi mới sinh hoạt chuyên môn trong các tổ chuyên môn trường THPT Công Nghiệp Việt Trì 54

2.3.5 Thực trạng quản lý thực hiện bồi dưỡng, tự bồi dưỡng của giáo viên ở các tổ chuyên môn trường THPT Công Nghiệp Việt Trì 56

2.3.6 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiệp Việt Trì 60

2.4 Đánh giá chung về thực trạng công tác quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiệp Việt Trì 64

Tiểu kết chương 2: 68

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG THPT CÔNG NGHIỆP VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 69

3.1 Những nguyên tắc đề xuất các biện pháp 69

3.1.1 Bảo đảm tính mục tiêu 69

3.1.2 Đảm bảo tính đồng bộ 69

3.1.3 Đảm bảo tính kế thừa 69

3.1.4 Đảm bảo tính khả thi 70

3.1.5 Đảm bảo tính thực tiễn: 70

3.1.6 Đảm bảo tính hiệu quả 70

3.2 Một số biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 70

3.2.1 Đổi mới quản lý xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn 70

3.2.2 Quản lý hoạt động dạy học của tổ chuyên môn theo định hướng phát triển năng lực học sinh 74

3.2.3 Quản lý, chỉ đạo tổ chuyên môn thực hiện đổi mới sinh hoạt chuyên môn, nâng cao chất lượng dạy học 79

3.2.4 Lựa chọn và bổ nhiệm tổ trưởng chuyên môn có phẩm chất, năng lực đáp

ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao 82

3.2.5 Cải tiến cách thức bồi dưỡng nâng cao trình độ và năng lực quản lý, chuyên môn nghiệp vụ cho tổ trưởng, tổ phó tổ chuyên môn, nhóm trưởng chuyên môn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 85

3.2.6 Tăng cường kiểm tra, đánh giá hoạt động của tổ chuyên môn 88

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đã đề xuất trong đề tài 90

3.4 Khảo nghiệm mức độ cấp thiết và khả thi của các biện pháp: 91

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm: 91

3.4.2 Đối tượng và phương pháp khảo nghiệm: 91

3.4.3 Nội dung và kết quả khảo nghiệm: 92

Tiểu kết chương 3: 96

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 97

1 Kết luận 97

2 Khuyến nghị 98

2.1 Đối với Bộ GD&ĐT và Sở GD&ĐT Phú Thọ: 98

2.2 Đối với UBND tỉnh Phú Thọ: 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 100 PHỤ LỤC 1

PHỤ LỤC 2

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Mô hình các chức năng QL trong một chu trình quản lý 10

Sơ đồ 1.2: Quản lý nhà trường: 12

Sơ đồ 1.3 Quy trình xây dựng và phê duyệt kế hoạch của tổ chuyên môn……24

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Bảng 2.1 Thống kê về số lượng đội ngũ giáo viên các năm học từ 2013-2014 đến 2015-2016 38Bảng 2.2.Thống kê về trình độ, năng lực đội ngũ giáo viên các năm học từ 2013-

2014 đến 2015-2016 38Bảng 2.3 Thống kê về cơ cấu tổ chuyên môn trường THPT Công nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ năm học 2015-2016 41Bảng 2.4 Tổng hợp kết quả khảo sát đánh giá chất lượng hoạt động của các tổ chuyên môn trường THPT Công nghiệp Việt Trì, Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 44Bảng 2.5 Kết quả khảo sát công tác quy hoạch, bổ nhiệm Tổ trưởng chuyên môn ở trường THPT Công nghiệp Việt Trì 47Bảng 2.6 Kết quả khảo sát quản lý xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện hoạt động của tổ chuyên môn 50Bảng 2.7 Kết quả khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy học của tổ chuyên môn ở trường THPT Công nghiệp Việt Trì 52Bảng 2.8 Kết quả khảo sát quản lý, chỉ đạo thực hiện đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiệp Việt Trì 54Bảng 2.9 Kết quả khảo sát việc quản lý thực hiện bồi dưỡng, tự bồi dưỡng của giáo viên ở các tổ CM trường THPT Công Nghiệp Việt Trì 56Bảng 2.10 Kết quả khảo sát thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiệp Việt Trì 60Bảng 3.1: Tổng hợp ý kiến các đối tượng đánh giá về tính cấp thiết của các biện pháp đã đề xuất 92Bảng 3.2: Tổng hợp ý kiến các đối tượng đánh giá về tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất 93

Biểu đồ 2.1: Độ tuổi của đội ngũ GV trường THPT Công Nghiệp Việt Trì Năm học 2015 – 2016 39Biểu đồ 2.2: Trình độ CM của đội ngũ GV trường THPT Công Nghiệp Việt Trì trong 3 năm( từ 2013 – 2014 đến 2015-2016) 39Biểu đồ 2.3: Năng lực CM của đội ngũ GV trường THPT Công Nghiệp Việt Trì trong 3 năm( từ 2013 – 2014 đến 2015-2016) 40

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Chiến lược phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2011 - 2020 của Đảng đã khẳng định: “Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ” [1 Tr 22]

Tại Nghị quyết 29-NQ-TW ngày 04/11/2013 của BCH TW Đảng cũng đã chỉ rõ: “Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế ”, đồng thời đã chỉ ra những yếu kém của GD&ĐT đó là: “Chất lượng giáo dục và đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, nhất là đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao vẫn còn hạn chế; chưa chuyển mạnh sang đáp ứng nhu cầu xã hội Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng số lượng quy mô với nâng cao chất lượng, giữa dạy chữ và dạy người Chương trình, nội dung phương pháp dạy và học lạc hậu, chậm đổi mới; cơ cấu giáo dục không hợp lý giữa các lĩnh vực, ngành nghề đào tạo; chất lượng giáo dục giảm sút, chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ” [1 Tr 5]

Để thực hiện công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục quốc gia, nâng cao chất lượng giáo dục, góp phần thực hiện thắng lợi chiến lược phát triển KT-XH của đất nước thì phải thực sự đổi mới đồng bộ các thành tố của quá trình

GD, trong đó đổi mới công tác quản lý giáo dục, hướng tới đạt mục tiêu và yêu cầu của đổi mới GD, được coi là vấn đề cấp bách, là nhiệm vụ quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị trung tâm của các nhà trường nói chung và trường THPT nói riêng

Trong trường THPT, tổ chuyên môn là đơn vị cơ sở trực tiếp quản lý, điều hành, kiểm tra đánh giá hoạt động chuyên môn của các nhà giáo Các tổ chuyên môn có vai trò quan trọng trong quá trình thực hiện đổi mới dạy và học của thầy

và trò, trong đó đặc biệt đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết

quả học tập của học sinh; là “trung tâm” bồi dưỡng giáo viên nhằm giúp giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn nói chung và thực hiện tốt việc đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá nói riêng Chỉ có ở tổ chuyên môn, giáo viên mới có đủ điều kiện thuận lợi nhất để rèn luyện và từng bước nâng cao trình độ tay nghề của mình

Hoạt động chuyên môn của tổ chuyên môn là hoạt động thiết yếu, chủ lực trong tất cả hoạt động giáo dục Do đó, đổi mới GD trong mỗi nhà trường phải bắt đầu từ đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn

Mặt khác, hiện nay Bộ GD&ĐT đang chỉ đạo thực hiện nhiều nội dung đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn như: Sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học; đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và KTĐG; xây dựng chủ đề và dạy học theo chủ đề… Vì vậy cán bộ quản lý các trường THPT phải cần có những thay đổi trong quản lý để các hoạt động của tổ chuyên môn được thực hiện có hiệu quả

Thực tế, hoạt động và quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ vẫn còn một số tồn tại, các hoạt động như xây dựng kế hoạch hoạt động, công tác tổ chức các hoạt động chuyên môn chuyên sâu theo chuyên đề, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn cho đội ngũ giáo viên, tổng kết kinh nghiệm hoạt động của tổ chuyên môn chưa đảm bảo khoa học và phù hợp với thực tiễn yêu cầu phát triển nhà trường

Để góp phần tháo gỡ khó khăn thực hiện tốt yêu cầu đổi mới hoạt động của

tổ chuyên môn, với cương vị là phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn ở trường

THPT Công Nghiệp Việt Trì nên tác giả chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt

động tổ chuyên môn tại trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ với mong

muốn tìm ra các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn tốt hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận có liên quan và khảo sát thực tế

về hoạt động tổ chuyên môn và công tác quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn của nhà trường, phù hợp với yêu cầu mới về hoạt động tổ chuyên môn trong giai đoạn hiện nay

3 Đối tƣợng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu, đối tƣợng khảo sát

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động tổ chuyên môn tại các trường THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

3.3 Đối tượng khảo sát:

Khảo sát trên tổng thể 61 người gồm: 4 cán bộ quản lý, 12 Tổ trưởng, Nhóm trưởng chuyên môn và 45 giáo viên của trường THPT Công nghiệp Việt Trì

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài :

Do giới hạn của thời gian nghiên cứu nên chỉ nghiên cứu thực trạng hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Công nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ Các

số liệu điều tra, khảo sát thực hiện trong phạm vi thời gian 3 năm học: 2013- 2014; 2014-2015 và 2015-2016

5 Câu hỏi nghiên cứu

Thực trạng hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiệp Việt Trì diễn ra như thế nào? Biện pháp quản lý nào sẽ quản lý hiệu quả hoạt động tổ chuyên môn tại trường THPT Công nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ trước những yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay?

6 Giả thuyết nghiên cứu:

Hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ trong một số năm qua đã được chỉ đạo sát sao, chặt chẽ của các cấp

QLGD và đã có hiệu quả nhất định trong việc góp phần nâng cao chất lượng

GD Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu đổi mới GD thì còn một số bất cập, chất lượng, hiệu quả hoạt động của tổ chuyên môn chưa cao Nếu đề xuất được hệ thống các biện pháp quản lý đảm bảo tính khoa học và phù hợp với thực tiễn của nhà trường và bối cảnh đổi mới thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy học và giáo dục của trường THPT Công nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

7 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích nghiên cứu, đề tài tập trung vào giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động và quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT

- Khảo sát thực trạng hoạt động tổ chuyên môn và quản lý họat động tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiêp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ phù hợp với yêu cầu đổi mới GD hiện nay

8 Phương pháp nghiên cứu:

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận:

Hệ thống hóa các vấn đề lý luận thông qua việc thu thấp thông tin, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các công trình về hoạt động và quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT

8.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tế:

- Điều tra, khảo sát

- Nghiên cứu sản phẩm GD

- Xin ý kiến chuyên gia

8.3 Phương pháp bổ trợ : PP Thống kê toán học để xử lý số liệu điều tra khảo sát

9 Đóng góp mới của đề tài:

Hệ thống biện pháp của đề tài sẽ được áp dụng để quản lý nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

10 Cấu trúc luận văn:

Ngoài phần mở đầu và kết luận đề tài cấu trúc 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường

THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

Chương 2: Thực trạng hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt động tổ

chuyên môn tại Trường THPT Công Nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

Chương 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở

trường THPT Công nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG THPT TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 1.1 Tổng quan nghiên cứu

Nghị quyết 29 - NQ/TW ngày 04/11/2013 của BCH TW Đảng ta đã chỉ rõ: “ Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết,

từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện đảm bảo thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở GD-ĐT và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học.”[1 tr 2 ]

Để thực hiện công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục, góp phần thực hiện thắng lợi chiến lược phát triển KT-XH của đất nước thì nhà trường trong các cấp học, ngành học của HTGDQD phải thực sự đổi mới theo đường lối đổi mới GD&ĐT của Đảng

Trong trường THPT, tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành của bộ máy

tổ chức, quản lý nhà trường Là nơi trực tiếp quản lý, điều hành, kiểm tra đánh giá hoạt động chuyên môn và bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn của các nhà giáo Hoạt động chuyên môn của tổ chuyên môn là hoạt động thiết yếu, chủ lực trong tất cả hoạt động giáo dục trong nhà trường Vai trò quản lý của Tổ trưởng góp phần không nhỏ vào việc nâng cao chất lượng giáo dục Do đó, đổi mới GD trong mỗi nhà trường phải bắt đầu từ đổi mới, nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn của các tổ chuyên môn

Với tiếp cận trên cơ sở khoa học và thực tiễn đổi mới QLGD như vậy, những năm gần đây, nhiều nhà nghiên cứu về khoa học QLGD trong nước đã có các công trình nghiên cứu về QLGD nói chung và QL hoạt động của tổ chuyên môn nói riêng Có thể kể đến là các công trình của các tác giả: Hà Sỹ Hồ, Nguyễn Ngọc Quang, Đặng Quốc Bảo, Trần Kiểm, Nguyễn Thị Mỹ Lộc Trong các công trình nghiên cứu, các tác giả không chỉ đề cập đến các vấn đề

chung về quản lý GD, quản lý trường học mà còn đề cập riêng đến các nội dung về quản lý hoạt động của tổ chuyên môn (TCM) Đây chính là cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng để CBQL, giáo viên trong các nhà trường nghiên cứu vận dụng sáng tạo vào điều kiện thực tế của cơ sở mình, nhằm nâng cao chất lượng GD

Ở cấp THPT, thời gian gần đây đã có một số tác giả nghiên cứu về lĩnh vực quản lý hoạt động của tổ chuyên môn như: sáng kiến kinh nghiệm: “Kinh nghiệm chỉ đạo hoạt động của tổ chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT Nguyễn Đình Chiểu, tỉnh Đồng Nai’’, năm học 2007-2008 của tác giả Lê Nguyệt Ánh; Đề tài : “Một số biện pháp đổi mới sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn Ngữ văn ở trường THPT Ngô Gia - Cam Ranh - Khánh Hòa”, năm 2010 của tác giả Nguyễn Thị Yến

Đặc biệt, để hoàn thành chương trình đào tạo cao học chuyên ngành QLGD tại các trường ĐHGD- ĐHQG HN, ĐHSP HN, học viên các khóa học đã rất quan tâm nghiên cứu về lĩnh vực quản lý hoạt động của tổ chuyên môn, có thể kể đến một số luận văn trong thời gian gần đây như: Luận văn của Nguyễn

Thị Hải Yến: “Một số biện pháp quản lý hoạt động TCM ở trường THPT Nghi Xuân tỉnh Hà Tĩnh, năm 2012”; luận văn của tác giả Hoàng Mạnh Hùng: “Quản

lý hoạt động TCM ở trường THPT Đồng Bành , tỉnh Lạng Sơn, năm 2013” Các

luận văn này đã hệ thống hóa được một số vấn đề lý luận có liên quan đến quản

lý tổ chuyên môn và khảo sát thực tiễn quản lý hoa ̣t đô ̣ng T CM ở trường THPT Đồng Bành, tỉnh Lạng Sơn, trường THPT Nghi Xuân tỉnh Hà Tĩnh, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoa ̣t đô ̣ng TCM dựa trên cơ sở các chức năng quản lý:

Kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của

tổ chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng GD của nhà trường

Trong bối cảnh thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện nền GD theo tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TƯ của BCH TƯ Đảng hiện nay, các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn lại có những sắc thái tươi mới, thiết thực hơn, đi vào những vấn đề cụ thể nhằm thực hiện đổi mới các thành tố cơ bản của quá trình GD như: Đổi mới nội dung chương trình; đổi mới PPDH, GD;

đổi mới hình thức tổ chức DH và KTĐG… thông qua thực hiện đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn Về vấn đề này, có thể kể đến một số công trình nghiên cứu

như: Luận văn“ Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường trung học phổ thông Bắc Thăng Long, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay” 2015 của tác giả Nguyễn Thị Phượng; luận văn:“Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở Trường trung học phổ thông Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên”2015 của tác giả Luyện Ngọc Thắng

Thực tế thời gian qua, cũng như các trường THPT khác, trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT, trường THPT Công nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ cũng đang nỗ lực tìm các giải pháp QL hữu hiệu nhằm đáp ứng các yêu cầu đổi mới, nâng cao chất lượng GD của nhà trường Một trong những giải pháp đó là: Vấn đề QL có chất lượng, hiệu quả hoạt động của tổ chuyên môn Tuy nhiên trong công tác QL, CBQL nhà trường chưa có điều kiện để tổng kết, đánh giá về vấn đề này Vì vậy ở luận văn này, tác giả với tư cách là Phó hiệu trưởng đang trực tiếp quản lý, điều hành các hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường, sẽ đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn sinh hoạt tổ chuyên môn và đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Công nghiệp Việt Trì, góp phần không ngừng nâng cao chất lượng

và được định nghĩa ở nhiều khía cạnh khác nhau trên cơ sở những quan điểm và các cách tiếp cận khác nhau:

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng:

“Định nghĩa quản lý một cách kinh điển nhất là: tác động có định hướng,

có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị

quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [10 tr 32 ]

Từ sự phân tích cách tiếp cận và quan niệm của các học giả đã nêu ta có

thể hiểu: Quản lý là tác động có định hướng có chủ định của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đưa hệ thống đạt đến mục tiêu đã định và làm cho

nó vận hành tiến lên một trạng thái mới về chất

Mỗi hệ quản lý bao gồm hai bộ phận gắn bó khăng khít với nhau:

Bộ phận quản lý (giữ vai trò chủ thể quản lý) có chức năng điều khiển hệ quản lý, làm cho nó vận hành với mục tiêu đã đặt ra

Bộ phận bị quản lý (đối tượng quản lý - giữ vai trò khách thể quản lý) gồm những người thừa hành trực tiếp sản xuất và bản thân quá trình sản xuất

Trong quản lý chủ thể quản lý và đối tượng quản lý lại có mối quan hệ hữu

cơ, tác động qua lại với nhau nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức Khi mục tiêu của tổ chức thay đổi sẽ tác động đến đối tượng quản lý thông qua chủ thể quản lý

* Chức năng của quản lý:

Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc, quản lý là quá trình hoạt động gồm bốn chức năng cơ bản: Kế hoạch hoá (planning); tổ chức (organizing); lãnh đạo / chỉ đạo (Leading) và kiểm tra (controlling) [10, tr 33]

Trong bốn chức năng quản lý, chức năng kế hoạch hóa là nền tảng của quản lý, đó là việc xây dựng các định hướng và đưa ra quyết định tổ chức thực hiện trong thời gian nhất định của tổ chức Chức năng kế hoạch bao gồm việc xác định

sứ mệnh, dự báo tương lai của tổ chức trên cơ sở thu thập thông tin về thực trạng của tổ chức từ đó xác định mục tiêu dựa trên việc tính toán các nguồn lực, các giải pháp Mục đích của việc lập kế hoạch là lựa chọn một đường lối hành động mà một

tổ chức nào đó và mọi bộ phận của nó phải tuân theo nhằm hoàn thành các mục tiêu của tổ chức đã đề ra

Chức năng tiếp theo của quản lý là tổ chức Tổ chức chính là việc sắp xếp,

tuyển chọn xác định một cơ cấu định trước về các vai trò của từng con người đảm đương trong một cơ sở thông qua việc phân tích công việc, đề ra nhiệm vụ

để lựa chọn người vào việc và cả việc tính toán phân bổ nguồn lực khác để xây dựng cơ chế làm việc thích hợp Như vậy tổ chức là một công cụ của quản lý

Để tổ chức cơ sở hoạt động có hiệu quả, người quản lý cần thực hiện chức năng lãnh đạo, chỉ đạo Đây là quá trình tác động điều khiển con người làm cho họ nhiệt tình, tự giác nỗ lực phấn đấu đạt được các mục tiêu của tổ chức Người quản lý phải ra quyết định, có thông báo, hướng dẫn để động viên mọi thành viên trong tập thể hăng hái làm việc

Kiểm tra, đánh giá là việc đo lường và điều chỉnh các hoạt động của các

bộ phận trong tổ chức Kiểm tra là đánh giá kết quả của việc thực hiện các mục tiêu của tổ chức nhằm tìm ra những mặt ưu điểm, hạn chế để điều chỉnh việc lập

kế hoạch, tổ chức và chỉ đạo Để công tác kiểm tra đánh giá chính xác, sử dụng kết quả đánh giá sao cho có lợi, cần xây dựng các tiêu chí (chuẩn) để thực hiện kiểm tra đánh giá, sử dụng các phương pháp phù hợp, thu thập thông tin đầy đủ

Trong một chu trình quản lý cả bốn chức năng trên có liên quan mật thiết với nhau, phối hợp, bổ sung cho nhau tạo sự kết nối giữa các chu trình theo hướng phát triển Trong đó thông tin luôn là yếu tố xuyên suốt không thể thiếu trong việc thực hiện các chức năng quản lý và là cơ sở cho việc ra quyết định trong quản lý Có thể sơ đồ hoá chu trình quản lý như sau:

1.2.2 Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường

* Quản lý giáo dục:

Từ khái niệm quản lý nói chung, có thể hiểu quản lý giáo dục là: “Hệ thống tác động có mục đích,có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ thống vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học – giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ GD tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất” [17 tr 31 ]

Trong quản lý giáo dục chủ thể quản lý ở các cấp chính là bộ máy quản lý giáo dục từ Trung ương đến địa phương, còn đối tượng quản lý chính là nguồn nhân lực, cơ sở vật chất kỹ thuật và các hoạt động thực hiện chức năng của giáo dục đào tạo

Hay diễn đạt cách khác: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau nhằm mục đích đảm bảo sự hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ, trên cơ sở nhận thức

và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật của quản lý giáo dục, của sự phát triển tâm lý và thể lực trẻ em” [18 tr 24]

Ngày nay, với quan điểm học tập thường xuyên, học tập suốt đời, giáo dục không chỉ dành cho thế hệ trẻ mà giáo dục còn cho tất cả mọi người, nên quản lý giáo dục được hiểu là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các trường, các

cơ sở giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân nhằm thực hiện mục tiêu: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài

* Quản lý nhà trường:

Theo Từ điển giáo dục học: “Quản lí trường học là thực hiện hoạt động quản lí giáo dục trong tổ chức nhà trường Hoạt động quản lí trường học do chủ thể quản lí nhà trường thực hiện, bao gồm các hoạt động quản lí bên trong nhà trường như: Quản lí giáo viên; quản lí học sinh; quản lí quá trình dạy học, giáo dục; quản lí cơ sở vật chất, thiết bị trường học; quản lí tài chính trường học; quản lí quan hệ nhà trường và cộng đồng xã hội…[23, tr 52]

Quản lý nhà trường có 2 cấp độ: vĩ mô và vi mô

Vĩ mô; là quản lý của các chủ thể đứng trên và đứng ngoài nhà trường ( Ví dụ: Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT)

Vi mô: Là quản lý của những nhà quản lý trong nhà trường (Ví dụ: Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn )” [25 tr 172]

Sơ đồ 1.2: Quản lý nhà trường:

Theo sơ đồ trên ta thấy: Trong nhà trường, giáo viên và học sinh vừa là đối tượng bị quản lý, nhưng cũng là chủ thể quản lý Quản lý nhà trường thực chất là việc xác định vị trí của mỗi người trong hệ thống, là qui định chức năng, quyền hạn, nghĩa vụ, quan hệ cùng vai trò xã hội của họ trong phạm vi nhà trường

Như vậy, có thể hiểu: Quản lý nhà trường là những tác động của chủ thể quản lý đến các thành tố của quá trình sư phạm nhằm đảm bảo kết quả giáo dục phù hợp với mục tiêu đã đề ra

1.2.3 Tổ chuyên môn:

1.2.3.1 Khái niệm Tổ chuyên môn: Tổ chuyên môn là một loại hình tổ chức trong nhà trường,do hiệu trưởng quyết địnhtrong cơ cấu tổ chức của nhà trường Điều 16, điều lệ trường trung học cơ sở, trường THPT nhiều cấp học được ban hành kèm theo Thông tư 12/2011/TT-BGD & đào tạo ngày 28/03/2011 gọi tắt là điều lệ trường trung hoc đã quy định: “ Mỗi tổ chuyên môn có tổ trưởng, từ 1 đến 2 tổ phó chịu sự quản lý, chỉ đạo cuả Hiệu trưởng,

do Hiệu trưởng bổ nhiệm và giao nhiệm vụ vào đầu năm học.” [ 5, tr.10]

Trong trường THPT, tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành của bộ máy

tổ chức nhà trường, là nơi trực tiếp quản lý, điều hành, kiểm tra đánh giá hoạt động chuyên môn và bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn của các nhà giáo

Đối tượng quản lý

Mục tiêu quản lý Chủ thể

quản lý

Theo quy định tại khoản 1 điều 16 - Điều lệ trường THCS, THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học ban hành kèm theo Thông tư 12/2011/TT-BGD&ĐT ngày 28/3/2011 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, tổ chuyên môn trường THPT là tổ chức bao gồm: “ Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng, giáo viên, viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh của trường trung học được tổ chức thành tổ chuyên môn theo môn học, nhóm môn học hoặc nhóm các hoạt động ở từng cấp học THCS, THPT” [3 tr 8]

Trong trường trung học có 2 loại tổ chuyên môn phổ biến: Tổ đơn môn và

tổ liên môn Đối với những trường có quy mô lớn có tổ đơn môn (tổ Toán, tổ

Lý, tổ Văn…), những trường có quy mô nhỏ thường có tổ liên môn (tổ khoa học

tự nhiên, tổ khoa học xã hội, hay tổ toán – lý, tổ hóa – sinh, tổ văn – sử…) Cũng có những trường có cả hai loại tổ chuyên môn này Đối với tổ liên môn, trong sinh hoạt chuyên môn lại được tách thành các nhóm chuyên môn để sinh hoạt theo điều kiện thực tế và yêu cầu triển khai nhiệm vụ

1.2.3.2 Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn :

Điều 19 Điều lệ trường trung học quy định nhiệm vụ và quyền hạn hiệu trưởng :

a Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường;

b.Thực hiện các quyết nghị của Hội đồng trường được quy định tại khoản

3 điều 20 của điều lệ này;

c Xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường , xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch năm học; Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện trước hội đồng trường và các cấp có thẩm quyền

d Thành lập các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các hội đồng tư vấn trong nhà trường; Bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó; Đề xuất các thành viên của hội đồng trường, trình cấp có thẩm quyền quyết định;

đ Quản lý giáo viên, nhân viên; Quản lý chuyên môn; phân công công tác, kiểm tra đánh giá xếp loại giáo viên, nhân viên; thực hiện công tác khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên, nhân viên, tuyển dụng giáo viên, nhân viên; ký

hợp đồng lao động; tiếp nhận điều động giáo viên, nhân viên theo quy định của nhà nước;

e Quản lý học sinh và các hoạt động của học sinh do nhà trường tổ chức; Xét duyệt kết quả đánh giá xếp loại học sinh, ký xác nhận học bạ các quyết định khen thưởng học sinh;

g Quản lý tài sản, tài chính của nhà trường;

h Thực hiện chế độ chính sách của nhà nước, nhân viên, học sinh; thực hiện quy chế dân chủ trong nhà trường, thực hiện công tác xã hội hóa giáo dục;

i Chỉ đạo thực hiện các phong trào thi đua, các cuộc vận động của nghành; thực hiện công khai đối với nhà trường;

k Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật;

1.3 Những vấn đề lý luận về hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT

1.3.1 Vị trí, vai trò của tổ chuyên môn

Tổ chuyên môn là một bộ phận trong bộ máy tổ chức, quản lý của trường THCS, THPT Trong trường, các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp các bộ phận nghiệp vụ khác và các tổ chức Đảng, đoàn thể trong nhà trường nhằm thực hiện chiến lược phát triển của nhà trường, chương trình GD và các hoạt động GD, các hoạt động khác hướng tới mục tiêu GD

- Tổ chuyên môn là nơi trực tiếp triển khai các mặt hoạt động của nhà trường, trong đó trọng tâm là hoạt động GD và dạy học

- Tổ chuyên môn là đầu mối quản lý mà Hiệu trưởng nhất thiết phải tập trung dựa vào đó để quản lý nhà trường trên nhiều phương diện, nhưng cơ bản nhất là hoạt động GD, dạy học và hoạt động sư phạm của GV

- Đặc biệt tổ chuyên môn là nơi có điều kiện sâu sát để hiểu tâm tư, tình cảm và những khó khăn trong đời sống của GV trong tổ, kịp thời động viên, giúp đỡ nhau Chính vì thế, tổ chuyên môn có vai trò tập hợp, đoàn kết các thành viên trong tổ để hoàn thành tốt nhiệm vụ của người GV trong nhà trường [7 tr 64]