SỬ CUỐI KỲ BÀI 14 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI TRÊN ĐẤT NƯỚC VIỆT NAM ? Biết được quá trình hình thành của quốc gia Văn Lang Âu Lạc 1 Thời gian đầu của cư dân văn hóa Đông Sơn ( Thiên niên kỉ I TCN ( thế kỷ I sau CN ) 1 Kinh tế + Sự xuất hiện các công cụ lao động bằng đồng thau trở nên phổ biến và bắt đầu có công cụ bằng sắt + Nông nghiệp trồng lúa nước tại vùng châu thổ sông Hồng, sông Mã, sông Cả được khai phá đất đai, dùng cày với sức kéo trâu bò khá phát triển + Kết hợp với săn bắn, chăn nuôi, đánh c.
Trang 1BÀI 14: CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI TRÊN ĐẤT NƯỚC
VIỆT NAM.
? Biết được quá trình hình thành của quốc gia Văn Lang-Âu Lạc.
1 Thời gian đầu của cư dân văn hóa Đông Sơn ( Thiên niên kỉ I TCN à thế kỷ I sau CN )
1 Kinh tế
+ Sự xuất hiện các công cụ lao động bằng đồng thau trở nên phổ
biến và bắt đầu có công cụ bằng sắt
+ Nông nghiệp trồng lúa nước tại vùng châu thổ sông Hồng, sông
Mã, sông Cả được khai phá đất đai, dùng cày với sức kéo trâu bò
+ Thủ công nghiệp phát triển và dần tách ra khỏi công nghiệp
à Chuyển sang nền kinh tế sản xuất Đời sống kinh tế vật chất tiến
bộ hơn, phát triển ở trình độ cao hơn
2 Sự phân hóa xã hội
- Sự chuyển biến trong nền kinh tế đã tạo tiền đề cho sự
chuyển biến của xã hội:
Trang 2+ Những gia đình nhỏ theo chế độ phụ hệ xuất hiện>
+ Công xã nông thôn ( làng xóm ) hình thành
+ Xã hội phân hóa thành các tầng lớp khác nhau
- Từ thời Phùng Nguyên đã bắt đầu có hiện tượng phân hóa xã hộigiữa giàu và nghèo Đến thời Đông Sơn thì ngày càng phổ biếnhơn Tuy nhiên sự phân hóa giàu nghèo chưa thật sâu sắc
à Sự chuyển biến kinh tế và xã hội đã đặt ra những yêu cầu mới:Trị thủy và thủy lợi, quản lí xã hội, chống giặc ngoại xâm
è Nhà nước Văn Lang – Âu Lạc ra đời
BÀI 15-16: THỜI BẮC THUỘC VÀ CÁC CUỘC ĐẤU
TRANH DÀNH ĐỘC LẬP DÂN TỘC ( TỪ TK II TCN à ĐẦU TK X ).
? Biết được chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương
Bắc.
- Năm 179 TCN, sau khi Triệu Đà chiếm được Âu Lạc Từ đó đến
đầu TK X, các triều đại phong kiến phương Bắc từ Triệu đếnĐường thay nhau đô hộ nước ta
1 Tổ chức bộ máy cai trị
+ Nhà Triệu chia thành 2 quận sáp nhập vào quốc gia
Nam Việt
+ Nhà Hán chia thành 3 quận, sáp nhập vào bộ Giao Chỉ
cùng với một số quận của TQ
Trang 3+ Nhà Tùy và Đường, nước ta bị chia làm nhiều châu + Từ sau khi lật đổ khởi nghĩa Hai Bà Trưng, chính
quyền đô hộ tăng cường việc kiểm soát, cử quan lại caitrị cấp huyện ( áp dụng hình thức trực trị ) à chínhquyền từ cấp huyện trở lên đều do người Hán nắm giữ
+ Các triều đại phương Bắc từ Triệu, Hán, Tùy, Đườngđều chia nước ta thành các quận huyện cử quan lại cai trịđến cấp huyện
è Mục đích phong kiến phương Bắc là sáp nhập Âu Lạc
Về đồng hóa văn hóa:
+ Truyền bá Nho giáo, mở lớp dạy chữ Nho ( Nho giáo
chỉ ảnh hưởng đến một số vùng trung tâm châu, quận )
+ Bắt nhân dân ta phải thay đổi phong tục, tập quán theongười Hán
+ Đưa người Hán vào cùng sinh sống vào người Việt
Trang 4+ Chính quyền đô hộ áp dụng luật pháp hà khắc, thẳngtay đàn áp các cuộc nổi dậy đấu tranh của nhân dân ta.
è Nhằm mục đích đồng hóa nhân dân ta để dễ cai trị
BÀI 17: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN ( TK X à TK XV )
? Nêu được sự thành lập các triều Lê sơ.
1 Hoàn cảnh ra đời
Năm 1428, sau khi cuộc khởi nghĩa Lam Sơn ( kéo dài 10 năm )
chiến thắng chống lại ách đô hộ nhà Minh do Lê Lợi lãnh đạo, sau
khi đất nước hoàn toàn giải phóng lãnh tụ tối cao của nghĩa quânLam Sơn là Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, lập ra nhà Lê, khôi phụcquốc hiệu Đại Việt Nhà nước quân chủ mới được tổ chức theo môhình thời Trần, Hồ
– Từ những năm 60 của thế kỷ XV, khi đất nước đã cường thịnh,vua Lê Thánh Tông đã tiến hành cải cách một cuộc hành chính lớn
BÀI 18: CÔNG CUỘC XÂY DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN
Trang 5- Đây là giai đoạn đầu của thế kỷ phong kiến độc lập, đồng thờicũng là thời kỳ đất nước thống nhất.
- Bối cảnh này rất thuận lợi để tạo điều kiện để phát triển nền kinhtế
- Thủy lợi được nhà nước quan tâm mở mang
- Nhà Lý đã cho xây đắp những con đê đầu tiên
- 1248, nhà Trần tổ chức đắp đê từ đầu nguồn đến cửa biển dọc các con
sông lớn, gọi là đê ‘quai vạc’ hay còn gọi là đê ‘đỉnh nhĩ’ Đặt cơ quan
‘Hà đê sứ trong nom đê điều’.
Các nhà Lý – Trần – Lê đều quan tâm bảo vệ sức kéonông nghiệp, phát triển giống cây nông nghiệp
Nhà nước cùng nhân nhân góp sức phát triển nôngnghiệp
Trang 6 Chính sách nhà nước thúc đẩy nông nghiệp phát triển,đời sống nhân dân ấm no hạnh phúc, trật tự xã hội ổnđịnh, độc lập được củng cố.
BÀI 19: NHỮNG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG
NGOẠI XÂM Ở CÁC TK X à XV
? Trình bày những nét khái quát của cuộc kháng chiến chống quân
xâm lược Minh và khởi nghĩa Lam Sơn
Nguyên nhân:
- Năm 1407, cuộc kháng chiến của nhà Hồ thất bại, nước ta rơi
vào ách thống trị đô hộ của nhà Minh
- Hàng loạt cuộc khởi nghĩa, đấu tranh bùng nổ lên khắp mọi
nơi trong cả nước ( đều bị đàn áp ) Năm 1418, cuộc khởi
nghĩa Lam Sơn ( Thanh Hóa ) bùng nổ do Lê Lợi lãnh đạo.
Diễn biến và kết quả:
- Mùa xuân năm 1418, khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ đạt được
những thắng lợi tiêu biểu:
+ Cuộc khởi nghĩa bắt đầu từ Lam Sơn ( Thanh Hóa )
được sự hưởng ứng của nhân dân vùng giải phóng mởrộng từ Thanh Hóa vào Nam ( làm chủ ), nghĩa quân tiếptục tấn công ra Bắc, chiến đấu quyết liệt với quân Minh
tháng 11/1426 chiến thắng Tốt Động – Chúc Động đẩy
quân Minh vào thế bị động
Trang 7+ 1427, Chiến thắng Chi Lăng – Xương Giang đập tan
10 vạn quân cứu viện khiến giặc quẫn tháo chạy về nước
è Chiến thắng
Nguyên nhân và ý nghĩa thắng lợi
1 Nguyên nhân:
- Sự lãnh đạo tài tình của vua quan nhà Trần, Lý ( tiêu biểu là
Lê Lợi, Nguyễn Trãi, ) với những chiến thuật tài giỏi, có bộ
tham mưu sáng suốt Biết kết hợp sức mạnh quân sự và ngoạigiao để chiến thắng kẻ thù
- Sự đoàn kết của nhân dân
- Nghĩa quân Lam Sơn được nhân dân ủng hộ
- Nhân dân ta có truyền thống yêu nước, tinh thần quyết chiếnđánh giặc đã tham gia, giúp đỡ cuộc khởi nghĩa vượt qua mọikhó khăn
2 Ý nghĩa:
- Kết thúc 20 năm dộ hộ của nhà Minh
- Giành lại độc lập tự chủ, chủ quyền dân tộc
- Mở ra một thời kì mới của đất nước ta – Lê sơ.
- Đập tan âm mưu xâm lược của nhà Minh
- Thể hiện tinh thần yêu nước của nhân dân ta, long dũng cảm
và tinh thần chiến đấu bất khuất cũng như tinh thần nhân đạosang ngời của dân tộc
Trang 8 Đặc điểm:
- Từ một cuộc chiến tranh địa phương phát triển thành mộtcuộc đấu tranh giải phóng dân tộc
- Suốt từ đầu đến cuối cuộc khởi nghĩa tư tưởng nhân nghĩa
được đề cao ( nghĩa quân đã ‘thể đức hiếu sinh’ cấp ngựa và thuyền cho chúng rút về nước )
- Có đại bàn doanh, căn cứ địa
BÀI 20: BIẾT ĐƯỢC NHỮNG NÉT CHÍNH VỀ TƯ
TƯỞNG VÀ TÔN GIÁO.
? Trình bày những nét chính về tư tưởng và tôn giáo.
chính thống của giai cấp
- Giữ vai trò quan trọng tronh nhân dân.
- Phật giáo
- Tuy không được phổ cập nhưng hòa lẫn với các tính ngưỡng nhân
Trang 9thống trị (
song không phổ biến trong nhân dân )
- Chi phối toàn bộ nội dung thi cử.
- Là công cụ
để cai trị xã hội.
được suy tôn thành quốc giáo.
- Các nhà sư được triều định trọng dụng, chùa chiền được xây dựng nhiều nơi.
Bị suy dần,
người theo đạo
- Nét độc đáo: hiện tượng “tam giáo đồng nguyên” kết hợp với tín ngưỡng bản địa.
BÀI 21: NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TRONG CÁC THẾ KỶ X-XV.
? Biết được khái quát về những biến đổi của nhà nước phong kiếntrong các thế kỉ XVI – XVIII
Trang 101 Sự sụp đổ của triều Lê sơ Nhà Mạc được thành lập
a) Nguyên nhân làm nhà Lê suy sụp:
- Đầu thế kỷ XVI, các vua ăn chơi sa đọa, quan lại chiến đoạt
ruộng đất, hạch sách nhân dân,nhân dân nổi dậy đáu tranh ởnhiều nơi, các thế lực phong kiến tranh chấp quyền hành
è Năm 1527, Mặc Đăng Dung ép vua Lê nhường ngôi, thành lậptriều đại mới – triều Mạc
b) Chính sách của nhà Mạc
- Xây dựng chính quyền theo mô hình thời Lê
- Giáo dục: tổ chức thi cử tuyển chọn quan lại
- Quân đội: tập trung xây dựng một đạo quân thường trực mạnh
- Giải quyết vấn đề ruộng đất, ổn định lại đất nước
- Giữa lúc đó nhà Mạc chịu sức ép từ hai phía:
+ Phía Bắc: Vua Minh cho tiến quân xuống, phao tin xâm lượcnước ta
+ Phía Nam: Một số cựu thần nhà Lê tập hợp lực lượng nổi dậychống nhà Mạc
è Thần phục nhà Minh
c) Chiến tranh Nam Bắc triều
- 1527, Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê thành lạp nhà Mạc –Bắc triều
Trang 11- 1533, một số quan lại cũ của nhà Lê đứng đầu là Nguyễn Kimkéo vào Thanh Hóa lập ra Nam triều.
- Cuối thế kỷ XVI, triều Mạc bị lạt đổ, đất nước bước đầu đượcthống nhất
d) Chiến tranh Trịnh – Nguyễn ( 1627-1672 )
- 1545, Nguyễn Kim chết, con rể là Trịnh Kiểm nắm toàn bộbinh quyền
- Từ sông Gianh ( Quảng Bình ) ra Bắc thuộc họ Trịnh ( TrịnhTùng ), là Đàng ngoài ( Bắc Hà) biến vua Lê thành bù nhìn
- Từ sông Gianh ( Quảng Bình ) vào Nam là Đang trong thuộc
họ Nguyễn ( Nam Hà )
Bài 22: Tình hình kinh tế ở các thế kỉ XVI – XVIII
? Trình bày tình hình phát triển kinh tế nông nghiệp ở thế kỷ
XVI-XVIII
- Cuối Tk XV đến đầu TK XVI ruộng đất ngày càng tập trungvào tay tầng lớp địa chủ, quan lại, nông nghiệp sa sút, mấtmùa đói kém xảy ra liên mien, bị chiến tranh tàn phá, nhànước cũng không quan tâm đến sản xuất như trước
- Từ nữa sau TK XVII mới dần đân ổn định trở lại : tình hìnhchính trị ổn định, nông nghiệp Đàng Trong và Đàng Ngoàiphát triển:
Trang 12+ Đàng Ngoài, nhân dân tiếp tục khai hoang mở rộng diện tíchcanh tác.
+ Đàng Trong, các chúa Nguyễn khuyến khích nhân dân khai pháđất hoang, nhanh chóng mở rộng ruộng đồng
à Ruộng đất cả hai đàng được mở rộng Nhất là Đàng Trong
- Thủy lợi được củng cố
- Giống cây ngày càng phong phú
- Ngoài trồng lúa, họ cũng trồng thêm khoai, sắn, ngô, đậu,dâu, bong, mía, đay,…
- Kinh nghiệm “nước, phân, cần , giống” được đúc kết thôngqua thực tế sản xuất
- Đặc biệt ở đất Nam Bộ ( Đàng Trong ), ruộng đất nhanhchóng mở rộng, đất đai, thời tiết thuận lợi nhân đân đã sảnxuất được nhiều thóc gạo phục vụ thị trường, nâng cao đờisống Nghề trồng vườn với cây ăn quả khá phát triển
- Ở cả hai Đàng, chế độ tư hữu ruộng đất rất phát triển, đâycũng là giai đoạn gia tăng tình trạng tập trung ruộng đất vàotay giai các địa chủ phong kiến
BÀI 23: PHONG TRÀO TÂY SƠN VÀ SỰ NGHIỆP THỐNG NHẤT ĐẤT NƯỚC, BẢO VỆ TỔ QUỐC CUỐI
TK XVIII.
Trang 13? Trình bày phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước( đánh đổ chúa Nguyễn, chúa Trịnh: bước đầu thống nhất đấtnước )
- Giữa TK XVIII, chế độ phong kiến Đàng Ngoài khủng hoảngsâu sắc Phong trào nông dân bùng lên rầm rộ
- Cùng thời gian này, 1744, Đàng Trong chúa nguyễn xưngvương, lập triều đình riêng à Đất nước bị chia cắt thành haimiền, chính quyền mới bị suy thoái khủng hoảng Nhân dânkhổ cực Phong trào nông dân bùng nổ ở Đàng Trong
- 1771, khởi nghĩa nông dân bùng lên ở ấp Tây Sơn ( BÌnhĐịnh ) do 3 anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữlãnh đạo
- Từ một cuộc khởi nghĩa phát triển nhanh chóng thành phongtrào tiến lên đánh dổ chính quyền chúa Nguyễn, làm chủ phầnđất từ Quảng Nam trở vào
- 1786 – 1788, nghĩa quân tiến quân ra Bắc, đánh đổ hai tậpđoàn phong kiến Trịnh, Lê và làm chủ toàn bộ đất nước
è Sự nghiệp thống nhất đất nước bược đầu được hoàn thành
BÀI 24: TÌNH HÌNH VĂN HÓA Ở CÁC THẾ KỶ XVIII
XVI-? Trình bày được sự phát triển tư tưởng ở các thế kỷ XVI-XVIII
- Từ thế kỷ XVI, nho giáo từng bước suy thoái
Trang 14+ Trật tự phong kiến bị đảo lộn.
+ Thi cử không còn nghiêm túc như trước
+ Tôn ti trật tự phong kiến không còn được tôn trọng như thời
Lê sơ
- Phật giáo, Đạo giáo có điều kiện khôi phục lại nhưng khôngđược như thời Lý, Trần
+ Nhiều chùa quán được xây dựng thêm
+ Sữa sang trùng tu các ngôi chùa lớn nhưng không phát triểnnhư thời Lý
- TK XVI – XVIII, đạo Thiên Chúa theo các thuyền buôn nướcngoài du nhập vào nước ta và được truyền bá ngày càng rộngrãi
- TK XVII, chữ Quốc ngữ theo mẫu tự Latinh cũng được sángtạo, nhưng chưa được truyền bá rộng rãi
- Tín ngưỡng truyền thống ngày càng được phát huy:
+ Thờ cúng tổ tiên, thần linh, những người có công với làngnước đặc biệt là với Tổ quốc
+ Đời sống tín ngưỡng ngày càng phong phú
BÀI 25: TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ KINH TẾ DƯỚI TRIỀU NGUYỄN ( NỮA ĐẦU TK XIX )
? Một số chính sách của nhà Nguyễn về kinh tế
Nông nghiệp
Trang 15- Nhà Nguyễn thực hiện chính sách quân điền, song do diện tíchđất công ít (20% tổng diện tích đất), đối tượng được hưởng nhiều,
vì vậy tác dụng không lớn
- Khuyến khích khai hoang bằng nhiều hình thức, nhà nước vànhân dân cùng khai hoang
- Nhà nước còn bỏ tiền, huy động nhân dân sửa, đắp đê điều
- Trong nhân dân, kinh tế tiểu nông cá thể vẫn duy trì như cũ
* Nhà Nguyễn đã có những biện pháp phát triển nông nghiệp, song
đó chỉ là những biện pháp truyền thống, lúc này không có hiệu quảcao Nông nghiệp Việt Nam vẫn là một nền nông nghiệp thuầnphong kiến, rất lạc hậu
Thủ công nghiệp
- Thủ công nghiệp nhà nước:
+ Tổ chức quy mô lớn, các quan xưởng được xây dựng, sản xuấttiền, vũ khí, đóng thuyền, làm đồ trang sức, làm gạch ngói (nghềcũ)
+ Thợ quan xưởng đã đóng tàu thủy - được tiếp cận với kỹ thuật
chạy bằng máy hơi nước
- Trong nhân dân: nghề thủ công truyền thống được duy trì
nhưng không phát triển như trước
Thương nghiệp
Trang 16+ Nội thương: Nội dung phát triển chậm chạp do chính sách thuếkhóa phức tạp của Nhà nước.
+ Ngoại thương: Nhà nước nắm độc quyền, buôn bán với các nướcláng giềng như Trung Hoa, Xiêm, Mã lai Thuyền bè các nước lánggiềng phía Nam chủ yếu ra vào một số cảng ở Gia Định
+ Dè dặt với phương Tây, tàu thuyền các nước phương Tây chỉđược ra vào cảng Đà Nẵng
+ Cho nên đô thị tàn lụi dần
BÀI 26: TÌNH HÌNH XÃ HỘI NỮA ĐẦU THẾ KỶ XIX
VÀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CỦA NHÂN DÂN
? Biết được tình hình xã hội và đời sống nhân dân nữa đầu thế kỷXIX
* Xã hội:
- Trong xã hội sự phân chia giai cấp ngày càng cách biệt:
+ Giai cấp thống trị bao gồm vua quan, địa chủ, cường hào
+ Giai cấp bị trị bao gồm đại đa số là nông dân
- Tệ tham quan ô lại thời Nguyễn rất phổ biến
- Ở nông thôn địa chủ cường hào ức hiếp nhân dân Nhà nước cònhuy động sức người, sức của để phục vụ những công trình xâydựng kinh thành, lăng tẩm, dinh thự
* Đời sống nhân dân phải chịu nhiều gánh nặng:
Trang 17- Sưu cao, thuế nặng Nhà nước chia vùng để đánh thuế rất nặng, tôtức của địa chủ cũng khá cao Mỗi năm một người dân đinh phảichịu 60 ngày lao động nặng nhọc.
- Chế độ lao dịch nặng nề
- Thiên tai, mất mùa đói kém thường xuyên
- Đời sống của nhân dân cực khổ hơn so với các triều đại trước
- Mâu thuẫn xã hội lên cao bùng nổ thành các cuộc đấu tranh
BÀI 29: CÁCH MẠNG TƯ SẢN ANH
? Nguyên nhân bùng nổ cách mạng tư sản anh giữa TK XVII
□ Nguyên nhân sâu xa:
- Kinh tế: đầu thế kỷ XVII, nền kinh tế nước Anh phát triển nhất
châu Âu
- Xã hội: tư sản, quý tộc mới giàu lên nhanh chóng.
- Chính trị: chế độ phong kiến kìm hãm lực lượng sản xuất tư bản
chủ nghĩa
⇒ Mâu thuẫn giữa tư sản, quý tộc mới với phong kiến Cách mạngbùng nổ
□ Nguyên nhân trực tiếp:
- Tháng 4-1640 Vua Sac lơ I triệu tập quốc hội để tăng thuế nhằmđàn áp cuộc nổi dậy của người Xcốt- len
- Quốc hội không phê duyệt, và công kích chính sách bạo ngượccủa nhà vua, đòi kiểm soát quân đội, tài chính và giáo hội
Trang 18- Sac lơ I dùng vũ lực đàn áp Quốc hội, bị thất bại phải chạy lênphía Bắc Luân Đôn chuẩn bị lực lượng phản công.
? Hình thức và ý nghĩa lịch sử của cuộc cách mạng tư sản Anh
- Hình thức: nội chiến
- Ý nghĩa:
+ Lật đổ chế độ phong kiến mở đường cho chủ nghĩa tư bản ở Anhphát triển
+ Mở ra thời kỳ quá độ từ chế độ phong kiến sang chế độ tư bản
? Phân tích các sự kiện đưa cách mạng Anh đạt tới đỉnh cao
- Do áp lực của quần chúng, đầu năm 1649 Sác-lơ I bị xử tử Anhtrở thành nước cộng hòa do Ô-li-vơ Crôm-oen (1599 - 1658) đứngđầu Cách mạng đạt tới đỉnh cao
- Ngày 30 -1-1649 Crôm-oen( chỉ huy quân đội quốc hội ) đưa vuaSác-lơ I ra xử tử Nước Anh chuyển sang nền cộng hòa và cáchmạng đạt tới đỉnh cao
? Phân tích vai trò của Crôm-oen trong cách mạng tư sản Anh
- Là một nhà lãnh đạo chính trị và quân sự người Anh, là ngườiđóng vai trò quan trọng trong việc thành lập nền cộng hòa ở Anh
và sau đó là Huân tước bảo vệ của Anh, Scotland và Ireland Ông
là một trong những chỉ huy của lực lượng quân đội mới đánh bạinhững người bảo hoàng trong cuộc nội chiến Anh Sau khi vuaCharles I của Anh bị xử tử năm 1649, Cromwell chinh phục