SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT CẨM THỦY 2 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI: KINH NGHIỆM VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN VÀ SỬ DỤNG HÌNH ẢNH ĐỂ DẠY VĂN BẢN “TÔI YÊU EM ” CỦA PU-SKIN
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT CẨM THỦY 2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI: KINH NGHIỆM VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN
VÀ SỬ DỤNG HÌNH ẢNH ĐỂ DẠY VĂN BẢN “TÔI YÊU EM ” CỦA PU-SKIN GIÚP HỌC SINH TÍCH CỰC HỌC TẬP, GIÁO DỤC LÒNG VỊ THA, SỰ CAO THƯỢNG TRONG TÌNH YÊU
Trang 2THANH HÓA NĂM 2020
Trang 4Đề tài: KINH NGHIỆM VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN VÀ SỬ
DỤNG HÌNH ẢNH ĐỂ DẠY VĂN BẢN : “ TÔI YÊU EM ” CỦA PU-SKIN GIÚP HỌC SINH TÍCH CỰC HỌC TẬP, GIÁO DỤC LÒNG VỊ THA - SỰ CAO THƯỢNG TRONG TÌNH YÊU Ở TRƯỜNG THPT CẨM THỦY 2
Để giúp học sinh học tốt môn Ngữ Văn ở Trường phổ thông, người giáo viênphải chú trọng đến phương pháp dạy học, mặt khác cũng cần phải sử dụng hiệu quảthiết bị dạy học, tăng cường ứng dụng CNTT trong giảng dạy sẽ tạo hứng thú vàniềm yêu thích bộ môn
Những năm học trước đây khi dạy văn bản “ Tôi yêu em ” bản thân không sử
dụng hình ảnh minh họa và ít vận dụng kiến thức liên môn trong tiết dạy nhận thấycác em nắm vững kiến thức cơ bản chỉ ở mức độ nhất định Năm học 2018-2019 tôi
đã sử dụng bổ trợ một số hình ảnh minh họa và lồng ghép sử dụng kiến thức liênmôn Lịch sử, âm nhạc, Giáo dục công dân trong tiết dạy và đã hết sức ngỡ ngàngkhi qua 1 số hình ảnh, lượng kiến thức liên môn được sử dụng mà truyền tải đượcrất nhiều thông tin tới học sinh, tiết học trở nên sinh động, nhẹ nhàng, học sinhhứng khởi học tập, chất lượng bài giảng được nâng lên Với hiệu quả thiết thực tôimạnh dạn chọn đề tài: Kinh nghiệm vận dụng kiến thức liên môn và sử dụng hìnhảnh minh họa dạy học văn bản : “ Tôi yêu em ” của Pu-skin giúp học sinh tích cựchọc tập và giáo dục lòng vị tha, sự cao thượng trong tình yêu ở Trường THPT CẩmThuỷ 2
1.2 Mục đích nghiên cứu: Vận dụng kiến thức liên môn và sử dụng một số
Trang 5Thuỷ 2 nhằm giúp học sinh tích cực học tập và giáo dục lòng vị tha, sự cao thượngtrong tình yêu Đồng thời góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn, chấtlượng giáo dục toàn diện trong nhà trường
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Lớp 11C Trường THPT Cẩm Thủy 2, huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa
- Văn bản “ Tôi yêu em ” của Pu-skin
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của Sáng kiến kinh nghiệm
Lí luận dạy học đã chỉ ra rằng: Hình ảnh là hình của người, vật hoặc hiện
tượng được biểu hiện bằng đường nét cụ thể hoặc bằng ấn tượng sâu sắc trong tâmtrí.Trong triết học, hình ảnh là kết quả của sự phản ánh khách thể đối tượng vào ýthức của con người Ở trình độ cảm tính, hình ảnh là những cảm giác, tri giác vàbiểu tượng Ở trình độ tư duy, đó là những khái niệm, phán đoán và suy luận Hìnhthức đặc thù của hình ảnh là hình tượng nghệ thuật Trong đề tài này tôi sử dụngkhái niệm hình ảnh theo nghĩa: “Hình ảnh là những gì chúng ta thấy được thôngqua thị giác hoặc bằng sự tưởng tượng, rồi sau đó chuyển về não giúp ta cảm nhậnhình ảnh đó một cách chân thực nhất, từ đó đưa ra các phản xạ, cảm nhận về hìnhảnh mà ta vừa thu nhận”
Vận dụng kiến thức liên môn là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống, ở
những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học khác nhauhoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở cácmối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học giúp học sinh
có kiến thức sâu rộng và biết giải quyết các tình huống thực tiễn
Để phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập, phương pháp sử dụnghình ảnh và vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học Ngữ văn tỏ ra có ưu thế.Bằng sự hiểu biết của mình, giáo viên yêu cầu học sinh tìm kiếm hình ảnh trên
Trang 6mạng, sách báo hoặc các em có thể tự vẽ hình ảnh minh họa hoặc có thể vận dụngkiến thức các môn để phục vụ cho tiết học
2.2 Thực trạng của vấn đề
Qua thực tế giảng dạy bài “Tôi yêu em” ở Trường THPT Cẩm Thủy 2 trên
nhiều đối tượng học sinh, đa số các em chưa thực sự chủ động và tích cực trongtiếp thu kiến thức trên lớp
Thực trạng trên có thể được tạo nên từ nhiều nguyên nhân khác nhau:
- Từ phía học sinh: Có thể do ý thức tự giác của học sinh chưa cao, do chưa
Bản thân trong quá trình dự giờ, quan sát, khảo sát quá trình dạy và học nói
chung và dạy học văn bản : “Tôi yêu em” nói riêng ở Trường THPT Cẩm Thuỷ 2,
tôi thấy hầu hết các giáo viên đều cố gắng trình bày bằng phương pháp thuyết trình,giải thích, đưa ra hệ thống câu hỏi, ứng dụng công nghệ thông tin trong hệ thốnghóa kiến thức Kết quả, học sinh thuộc bài nhưng đa sồ còn dừng lại ở cố gắnghọc thuộc lòng, chưa hiểu sâu bản chất, khái quát, sâu chuỗi được các nội dung bàihọc với nhau và các em chưa rút ra bài học nhận thức và hành động cho bản thân.Xuất phát từ thực trạng nêu trên, việc tìm ra các giải pháp để nâng cao chất lượng
dạy và học văn bản “Tôi yêu em” luôn được bản thân quan tâm Do đó trong giảng
dạy văn bản này tôi đưa ra một giải pháp thay thế là: Giáo viên vận dụng kiến thức
liên môn và sử dụng một số hình ảnh minh họa trong dạy học văn bản: “Tôi yêu
em” ở Trường THPT Cẩm Thuỷ 2 nhằm giúp học sinh dễ ghi nhớ kiến thức, phát
triển nhận thức, khả năng tư duy, khả năng sáng tạo để tích cực hơn trong học tập.Mặt khác giúp các em hoàn thiện nhân cách Từ đó góp phần giáo dục lòng vị tha,
sự cao thượng trong tình yêu
2.3 Các giải pháp và tổ chức thực hiện
- Vận dụng kiến thức của các môn học như : Lịch sử, âm nhạc, Giáo dục công dân,
Trang 7+ Lịch sử: Thời kì Pu- skin sống ở Pêtecbua ( mùa hè năm 1828)
+ GDCD : Công dân với Tình yêu
+ Âm nhạc: Bài hát “Tôi yêu em” được phổ nhạc bởi Hải Anh
+ Mĩ thuật: Học sinh vẽ chân dung nhà thơ Pu- skin
+ Kĩ năng sống cho học sinh
- GV tự tìm kiếm hình ảnh trên mạng, sách, báo để phục vu tiết dạy
- Giao cho Tổ - nhóm hoặc cá nhân học sinh tìm kiếm hoặc vẽ hình ảnh minh họaphù hợp nội dung văn bản đề cập
Có thể tóm tắt hoạt động dạy học bài: “ Tôi yêu em ” của Pu-skin theo
trình tự:
Hoạt động 1: Khởi động
+ Giáo viên yêu cầu học sinh trả lời nhanh câu hỏi:
? Hãy kể tên một số bài thơ viết về đề tài tình yêu mà em biết
? Hãy hát một ca khúc về đề tài tình yêu
Giáo viên vào bài: Là nhà thơ có nhiều bài viết về đề tài tình yêu và có bài đượcliệt vào 100 thơ tình hay nhất thế giới Khi bước vào vườn thơ tình của nhân loại,
ta bắt gặp muôn vàn những bông hoa tình yêu với muôn vàn màu sắc Có tình yêutầm thường, tình yêu cao cả, tình yêu ích kỉ, vẩn đục, tình yêu trong sáng… và “Tôiyêu em” của Pu-skin là một trong những tình yêu ấy
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
I.Tìm hiểu về tác giả A X Pu-skin
+ Giáo viên cho học đọc tiểu dẫn
+ Nêu những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp của Pu-skin?
- HS trả lời những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp
- Sau đó giáo viên chốt lại ý chính trên màn hình máy chiếu
*Cuộc đời
- A X Pu-skin (1799 - 1837) “mặt trời của thi ca Nga”
- Thời thơ ấu, trong những tháng hè, Pu-skin thường tới sống với bà ngoại tại ngôi
làng nhỏ Zakharov, ngoại ô Moskva
- Chứng kiến cuộc chiến tranh giữa quân đội Nga hoàng với quân Pháp củaNapoléon I (1812)
Trang 8- Sau khi tốt nghiệp Lyceum, Pu-skin tích cực tham gia vào các hoạt động văn học
nghệ thuật của giới quý tộc trí thức trẻ tại Sankt-Peterburg
- Mùa xuân 1820, do những bài thơ cách mạng, thống đốc Sankt-Peterburg, bá tước
M Miloradovich, đã quyết định đày Pu-skin tới Sibir
- Năm 1831, Pu-skin kết hôn với người đẹp Natalia Goncharova, người đã đem lại
cho ông cảm hứng sáng tác lớn lao
- Trong lúc Pu-skin tập trung trí lực vào sáng tác thì bọn quý tộc đã tìm mọi cáchhãm hại thi sĩ Chúng phao tin để gây xung đột giữa tên Pháp lưu vong Ðăngxtet vànhà thơ Ðể bảo vệ danh dự và chính nghĩa, Pu-skin đã đấu súng, cả hai đều bịthương, nhưng Pu-skin đã bị trọng thương và qua đời hai ngày sau đó
* Sáng tác: Thơ, tiểu thuyết bằng thơ, bi kịch lịch sử , trường ca , truyện ngắn…
- Tác phẩm tiêu biểu: Tự do (1817), Những câu chuyện thần thoại Noel (1818), GởiSađaép (1818), Làng (1819), Tôi yêu em (1829)
Trang 9Tiểu kết: Pu-skin là nhà thơ vĩ đại có ý nghĩa to lớn không chỉ trong lịch sử
văn chương mà cả trong lịch sử thức tỉnh của dân tộc Nga Tên tuổi Pu-skin trở
thành biểu tượng của văn hóa Nga
(Tượng đài Pu-skin ở Mát-xcơ-va )
( Phố Pu-skin)
Trang 10( Bảo tàng Pu- skin )
( Đêm dạ hội kỉ niệm ngày sinh của Pu-skin)
Trang 11II Đọc - hiểu văn bản
Giáo viên giới thiệu : “Tôi yêu em” và “ Một chút tên tôi đối với nàng” là
hai bài thơ tình hoàn hảo và hay tới mức chỉ riêng hai bài này cũng đủ để thừa nhận tác giả của chúng ta là nhà thơ vĩ đại.- (Gôrôđétxki).
* Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu
1 Hoàn cảnh ra đời của bài thơ
- Giáo viên yêu cầu học sinh nêu hoàn cảnh ra đời của bài thơ
* Giáo viên chốt
- “Tôi yêu em” được viết năm 1829, in trong tập: “ Những bông hoa phương bắc”
- Là 1 trong số những bài thơ tình đặc sắc nhất của Pu-skin ( Khơi nguồn từ mốitình của nhà thơ với A.A.Ô-lê-nhi-a => mối tình đơn phương)
+ Tích hợp Lịch sử: Thời kì Pu- skin sống ở Pêtecbua ( mùa hè năm 1828)
- Cuộc khởi nghĩa chống Nga hoàng bị lật đổ và hàng trăm người tham gia bị bắt,
bị xử tử, bị kết án đày đi Xibiri, trong đó có nhiều người là bạn thân thiết của
Pu- skin Kể từ đây, Pu-skin phải cùng lúc đối đầu với hai kẻ thù lớn, đó là Ngahoàng và sự bi quan, thất vọng
- Nhận thấy việc lưu đày Pu-skin về phương Nam không thể đàn áp được tinh thầncủa ông, Nga hoàng quyết định đày Pu-skin về phương Bắc Thời gian lưu đày ởđây ông sống tại làng Mikhailôpxkôe và bị quản thúc chặt chẽ Pu-skin dường nhưphải sống trong cô đơn và cách li hoàn toàn Người thân duy nhất bên ông lúc này
là nhũ mẫu Aria Rôđiônnôpna Những đêm mùa đông lạnh lẽo, bà thường kể cho
Trang 12Pu-skin những câu chuyện cổ tích, hát những khúc dân ca Nga buồn thương Chính
bà đã giúp cho Pu-skin hiểu được thế nào là tâm hồn Nga bình dị, tinh thần cao cả
của nhân dân Nga
* Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu:
2 Nhan đề bài thơ: Я вас любил
? Hiểu nhan đề bài thơ như thế nào?
- Học sinh trả lời Giáo viên chốt
- Sử dụng : Tôi yêu em, bản dịch của Thúy Toàn đã diễn tả chính xác một quan hệvừa gần vừa xa, vừa rụt rè vừa đằm thắm Nhân vật tôi chưa thân thiết với cô gáiđến mức xưng anh Khi xưng tôi quan hệ tình yêu lại mang một sắc thái trầm tĩnh,
tự tin, đúng mực, có ý thức về mình
* Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản:
- Giáo viên trình chiếu văn bản gốc bài thơ bằng Tiếng Nga
- Bản dịch của Thúy Toàn
Tôi yêu em: đến nay chừng có thể
Ngọn lửa tình chưa hẳn đã tàn phai;
Nhưng không để em bận lòng thêm nữa,
Hay hồn em phải gợn bóng u hoài
Tôi yêu em âm thầm không hi vọng,
Lúc rụt rè, khi hậm hực lòng ghen,
Trang 13Tôi yêu em, yêu chân thành đằm thắm,
Cầu em được người tình như tôi đã yêu em
- Giáo viên yêu cầu HS phân chia bố cục chốt lại
Bài thơ được chia 3 phần:
Bốn câu đầu: Những mâu thuẫn giằng xé.
Hai câu giữa: Nỗi khổ đau, tuyệt vọng.
Hai câu cuối: Sự cao thượng chân thành.
3 Nội dung
3.1 Bốn câu đầu: Những mâu thuẫn giằng xé
HS Thảo luận nhóm
- Nhóm 1: Nhận xét về cách mở đầu bài thơ của tác giả? So với bản dịch nghĩa
thì bản dịch thơ đã chuyển dịch hết ý nghĩa chưa?
- Nhóm 2: Em có nhận xét gì về giọng điệu những câu thơ này? Nhận xét về ý
nghĩa đặc biệt của các dấu câu?
- Nhóm 3: Em hãy nêu nhận xét của em về tình cảm của nhân vật “tôi“?Bản dịch
thơ sáng tạo ở một điểm, hãy phát hiện ra điều đó và nêu tác dụng của nó?Qua đó,
em cảm nhận được tình yêu của chàng trai là một tình yêu như thế nào?
Trang 14Giáo viên chốt
- “Tôi (đã) yêu em”: Vừa là lời bày tỏ ngắn gọn, trực tiếp, giản dị, vừa là lời tự nhủ,
khẳng định
+ Thì quá khứ Khẳng định sự trường tồn của tình cảm
+ Đại từ “em : nhà thơ dễ dàng bộc lộ tình yêu của mình + cách xưng “tôi”: giữkhoảng cách tạo nên cách xưng hô vừa gần vừa xa tinh tế
- Giọng thơ: dè dặt, ngập ngừng
+ Dấu(: )mang ý nghĩa diễn giải, thú nhận, trần tình, tình cảm của nhân vật trữ tình
làm nhịp thơ đứt quãng, cảm xúc thơ dàn trãi, đứt quãng
+ Dấu (;) ngắt câu thơ thành 2 ý thơ vừa đồng đẳng vừa đối lập
- Ẩn dụ (ngọn lửa tình -> ngọn lửa tình yêu): khẳng định tình yêu còn rạo rực
trong trái tim nhân vật trữ tình, rất tha thiết, mãnh liệt
- Chưa hẳn (đã tàn phai) cách nói phủ định khẳng định tôi đã, đang và vẫn yêu
em
Tiếng nói của trái tim chân thành về tình yêu chung thủy, vững bền của nhân vậttrữ tình
- “Nhưng”: hư từ chỉ sự tương phản đối lập: tình yêu của tôi – tình cảm của em
(buồn phiền, bận lòng) Khép lại việc thể hiện tình cảm ở 2 câu trên, mở ra thế
giới suy tư lí trí + “Không”: hư từ phủ định Lí trí kìm chế cảm xúc: dập tắt
“ngọn lửa tình”, khẳng định sự tự nguyện từ bỏ tình cảm của mình
- Tình cảm><lí trí sự tự ý thức về tình yêu của mình và cũng là một tiếng nói
đầy trân trọng với “em”.
Rõ ràng ở đây đang có một cái tôi tự soi vào chính tâm hồn mình, ở đó tính yêuvẫn chưa tắt hẳn, nhưng lại có một cía tôi khác hướng tới người mình yêu dùng lítrí để kìm chế cảm xúc
- Quan niệm tình yêu: tình yêu phải có sự kết hợp giữa cảm xúc và lí trí Tình yêu
không có chỗ cho sự ép buộc nó phải xuất phát từ tình cảm chân thành của cả haiphía Trong tình yêu, tôn trọng người mình yêu cũng chính là tôn trọng chính bảnthân mình
3.2 Hai câu tiếp: Nỗi khổ đau, tuyệt vọng
Trang 15? Những tâm trạng nào đã được nhân vật trữ tình bộc lộ ở đây? Tại sao sau khi đã quyết định đè nén tình cảm, đến đây nhân vật trữ tình lại bộc lộ nhiều trạng thái cảm xúc đến như vậy?
?Em suy nghĩ như thế nào về “lòng ghen”? Lời tự nhận như vậy bộc lộ tâm trạng như thế nào của chàng trai?
? Em hãy tìm một số bài ca dao cũng thể hiện cung bậc cảm xúc của tình yêu?
* Giáo viên chốt
Tôi yêu em/ âm thầm/ không hi vọng
Lúc rụt rè/ khi hậm hực lòng ghen
- Nhịp thơ ngắt, gấp gáp
- Cấu trúc: “lúc khi” trạng thái, cảm xúc tình yêu biến đổi dồn dập
- “Tôi yêu em”: lần 2 lí lẽ con tim không còn tuân theo mệnh lệnh của lí trí mà
cảm xúc vẫn trào dâng, tha thiết
- Từ diễn tả tâm trạng: âm thầm, không hi vọng, hâm hực, rụt rè, ghen => tình cảm
đa sắc thái, mãnh liệt, tuôn trào
- “Ghen” mặt ích kỉ của tình yêu tâm trạng nặng nề, u ám trong nhân vật trữtình Nhân vật trữ tình rơi vào đáy sâu của nỗi đau khổ, dày vò, dằn vặt hành hạ
=> Hai câu thơ là lời giãi bày thành thực những cảm xúc của nhân vật trự tình đồng thời diễn tả nỗi tuyệt vọng của nhân vật trữ tình như rơi vào đáy sâu của nỗi khổ đau, dằn vặt.
3.3 Hai câu cuối: Sự cao thượng chân thành
- Tình yêu trải qua nhiều sắc thái nhưng cuối cùng vẫn là “chân thành, đằm thắm”
- Tiết tấu: nhanh, gấp, tươi sáng hơn
Tình yêu cháy sáng mạnh mẽ vượt lên trên nỗi buồn đau, sự u ám, lòng ghentuông ích kỉ để hướng tới sự cao thượng, đẹp đẽ trong tâm hồn, mang đâm tínhnhân văn
- Đi ngược logic thông thường là mong ước tốt đẹp, độ lượng gửi tới người mìnhyêu thay cho lời vĩnh biệt một tình yêu không thành mà còn mang những ý vị riêng:+ Lời cầu chúc chân thành: Cầu em được người tình như tôi đã yêu em
+ So sánh với một người khác: câu thơ còn có ý khẳng định, thách thức Điều đó cónghĩa là: không có một ai yêu em như tôi đã yêu em!
Trang 16+ Câu thơ còn là biểu hiện của một niềm hy vọng, một khát vọng thánh thiện giàutính nhân văn: tình yêu chân thành lẽ nào không được đến đáp Em cứ đi tìm, tôivẫn đợi.
+ Lời giã biệt, khép lại một mối tình
Câu thơ đưa tình yêu lên ngôi, làm sáng chói nhân cách của nhân vật trữ tình:yêu tha thiết, mãnh liệt và trong sáng vô cùng, cao thượng vô cùng
+ GV tích hợp môn GDCD: Tình yêu là thứ tình cảm đáng quí Khuyên ta luôngiữ mãi ngọn lửa tình để không bao giờ lụi tắt
+GV tích hợp Kĩ năng sống cho học sinh:
- Tình yêu là sự tự nguyện từ hai phía
- Tình yêu phải xuất phát từ những tình cảm chân thành, say đắm, mãnh liệt và vịtha
- Trong tình yêu, phải có thái độ tôn trọng tình cảm của người mình yêu
- Ghen tuông chỉ dẫn con người đến sự mù quáng, thấp hèn
- Cần phải có thái độ ứng xử văn hóa trong tình yêu nói riêng và cuộc sống nóichung : tôn trọng người yêu (người khác) và vị tha, nhân hậu, cao thượng trong tìnhyêu (trong cuộc sống)
- Tình yêu đơn phương, vô vọng không đồng nghĩa với hận thù, “đạp đổ” mà tráilại nên “Cầu em được người tình như tôi đã yêu em” Nếu người mình yêu tìmđược hạnh phúc thì nên chúc mừng và cầu mong cho tình yêu của họ mãi vững bền
Đó chính là thái độ sống đẹp của những người có văn hóa
III Tổng kết
* Giáo viên yêu cầu tìm hiểu phần tổng kết
- Qua bài Tôi yêu em của Pu- skin cho chúng ta thấy tình yêu là thứ tình
cảm đáng quý nhất của toàn nhân loại mà đặc biệt gắn với tuổi trẻ Bởi lẽ: “ Làmsao sống được mà không yêu Không nhớ, không thương một kẻ nào? ” Vì vậy tácgiả thiết tha kêu gọi mỗi người, đặc biệt là tuổi trẻ hãy yêu hết mình và say mê.Nhưng nếu không đến được với nhau thì hãy cầu chúc cho người mình yêu những
điều tốt đẹp nhất- chân thành nhất từ đáy lòng
- Bài thơ đã trường tồn cùng thời gian không chỉ bởi giá trị nội dung mà còn