SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 4 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG, SÁNG TẠO CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC GẮN VỚI SẢN XUẤT, KINH DOANH TẠI
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 4
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG, SÁNG TẠO CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC GẮN VỚI SẢN XUẤT,
KINH DOANH TẠI ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 10
Người thực hiện: Lê Thị Huế
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Công nghệ nông nghiệp
THANH HÓA, NĂM 2020
MỤC LỤC
Trang 2Nội dung Trang
2.1.2.2.Một số hình thức tổ chức dạy học, hoạt động giáo dục gắn với sản xuất
kinh doanh tại địa phương
2.3.3 Vận dụng dạy học gắn liền với sản xuất kinh doanh tại địa phương trong
dạy học phần Đất trồng và phần Tạo lập doanh nghiệp – SGK Công nghệ 10
7
2.3.3.1 Phần Khởi động để tìm hiểu tính chất của đất xám bạc màu, đất xói
mòn mạnh trơ sỏi đá
7 2.3.3.2 Phần đặc điểm của kinh doanh hộ gia đình 9 2.3.3.3 Phần mô hình cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp 12
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, bản
thân, đồng nghiệp và nhà trường
14
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Nghị quyết số 29 – NQ/TW yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ dạy và họctheo hướng hiện đại, coi trọng dạy cách học, phát huy tính tích cực, chủ động,sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng người học, khắc phục lối truyền đạt ápđặt một chiều, ghi nhớ máy móc Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chứchình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứukhoa học[1]
Giáo dục hiện nay không chỉ cung cấp cho học sinh các kiến thức hànlâm, mà phải đồng hành cùng với các em trong thực tiễn cuộc sống Trướcnhững thách thức đó, chương trình giáo dục phổ thông đòi hỏi phải đổi mớiđồng bộ từ mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học đến cách thứcđánh giá kết quả dạy học, trong đó khâu đột phá là đổi mới phương pháp dạy
học(PPDH) Chỉ có đổi mới PPDH, chúng ta mới có thể tạo ra được sự đổi mới
thực sự trong giáo dục, mới có thể đào tạo ra lớp người năng động, sáng tạo, cótiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh nhiều nước trên thế giới đang hướngđến nền kinh tế tri thức
Nhận thức một cách sâu sắc về tầm quan trọng của việc giáo dục thế hệtrẻ thời đại 4.0 là những con người có sự tâm huyết, nhiệt tình, đam mê, sángtạo, nhiều ý tưởng, sẵn sàng đối mặt và chinh phục các thử thách mới Cho nên,đổi mới tư duy dạy học và PPDH để đáp ứng tình hình giáo dục thời đại hiệnnay là vô cùng cấp thiết và quan trọng Tuy nhiên, dạy học trong trường THPTnói chung, đặc biệt là bộ môn Công nghệ 10 từ trước tới nay trong nhận thứccủa phụ huynh HS cũng như của HS đây là môn học có vai trò thứ yếu và mờnhạt trong nhà trường Việc dạy và học thường diễn ra một cách khô khan, nặng
nề, ít gây hứng thú cho HS, do đó hiệu quả giáo dục còn gặp nhiều hạn chế chưađem lại những kết quả như mong đợi của các nhà quản lý giáo dục cũng như các
GV giảng dạy bộ môn
Là một GV môn Công nghệ 10, tôi luôn ý thức nhiệm vụ của mình làphải đổi mới phương pháp để nâng cao chất lượng dạy học đồng thời phát huytính tích cực, vận dụng vào đời sống thực tế, để các em được tự do sáng tạo, tự
do trình bày ý tưởng, quan điểm của bản thân Trong suốt một năm học qua, tôi
đã áp dụng phương pháp dạy học gắn liền với sản xuất kinh doanh tại địaphương vào trong quá trình giảng dạy của mình Tôi nhận thấy, hiệu quả và chấtlượng dạy học tăng lên rất nhiều Chính vì thế, tôi chọn đề tài “Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh thông qua dạy học gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương trong dạy học Môn Công Nghệ 10”, góp phần thựchiện việc đổi mới tư duy và PPDH phát huy tích cực của HS trong trường THPThiện nay
Trang 4- Nghiên cứu việc dạy học gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương:
Phần đất trồng, phần tạo lập doanh nghiệp
- HS khối 10, trường THPT Triệu Sơn 4
1.4 Phương pháp nghiên cứu
1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- Nghiên cứu các tài liệu và cấu trúc liên quan dạy học gắn liền với sảnxuất kinh doanh tại địa phương
- Nghiên cứu nội dung, hệ thống kiến thức chương trình Công Nghệ 10nhất là nội dung phần đất trồng, các biện pháp cải tạo đất và phần tạo lập doanhnghiệp
- Nghiên cứu các cơ sở lý luận, biện pháp thiết kế và kịch bản cho các nộidung bài học có sự dụng phương pháp dạy học gắn với sản xuất kinh doanh –Môn Công nghệ 10 theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, chohọc sinh
1.4.2 Phương pháp chuyên gia
Gặp gỡ, trao đổi với các đồng nghiệp để tham khảo và rút kinh nghiệmcho bản thân trong quá trình thực hiện đề tài
1.4.3 Phương pháp thực tập sư phạm.
Tiến hành dạy học theo nội dung đề tài ở các lớp 10 của trường THPTTriệu Sơn 4
1.4.4 Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phương pháp thống kê toán học trong việc tính toán kết quả củaquá trình thực hiện
Trang 52 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Phương pháp dạy học chủ động
Phương pháp dạy học chủ động(Active Teaching), là một thuật ngữ rút
gọn, được dùng để chỉ phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tínhtích cực, chủ động, sáng tạo của người học Dạy học chủ động hướng tới việchoạt động hóa, chủ động hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tậptrung phát huy tính tích cực chủ động của học sinh chứ không phải phát huy tínhchủ động của giáo viên Do đó đòi hỏi giáo viên phải nỗ lực rất nhiều so vớiphương pháp dạy học truyền thống
Theo một số nghiên cứu của Bigas(2003), cho thấy mối quan hệ chặt chẽgiữa các hoạt động của người học với hiệu quả học tập Tỷ lệ tiếp thu kiến thứccủa người học tăng cao khi được vận dụng đa giác quan vào hoạt động học tập,được trải nghiệm và tự mình khám phá kiến thức, đặc biệt là khi truyền đạt lại
80% sử dụng trong thực tế
90% truyền đạt cho người khác
Trang 6Trong nền kinh tế thị trường, dù là hình thức sở hữu nào thì các Doanhnghiệp, nhà kinh doanh đều có mục tiêu lâu dài, mục tiêu bao trùm đó là làm saotối đa hóa lợi nhuận Sản xuất kinh doanh được hiểu là việc thực hiện một, một
số hay tất cả các công đoạn từ sản xuất, đến cung ứng các sản phẩm ra thịtrường nhằm thu lợi nhuận [3]
2.1.2.1 Ý nghĩa của hoạt động sản xuất kinh doanh đối với hoạt động giáo dục ở trường phổ thông
Các thành tố của hoạt động sản xuất kinh doanh là một nguồn nhận thức,
là một phương tiện trực quan quý giá đối với hoạt động giáo dục học sinh:
- Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức của học sinh
- Giúp học sinh phát triển kĩ năng học tập, tự chiếm lĩnh tri thức
cá nhân trong xã hội mới thực sự trở thành một công dân tốt, đặc biệt là thế hệhọc sinh là cả tương lai của đất nước sau này Do đó dạy học gắn với sản xuấtkinh doanh giúp cho học sinh một số kỹ năng mềm:
- Kỹ năng giao tiếp
- Kỹ năng quản lý thời gian
- Kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin
- Tạo điều kiện tổ chức quá trình hoạt động của giáo viên và học sinh mộtcách hợp lý [1]
2.1.2.2.Một số hình thức tổ chức dạy học, hoạt động giáo dục gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương
- Dạy học có khai thác và sử dụng thông tin về sản xuất kinh doanh
- Dạy học tại cơ sở sản xuất
- Dạy học thông qua tổ chức tham quan, học tập tại cơ sở sản xuất, kinhdoanh
- Sử dụng cơ sở sản xuất, kinh doanh để tổ chức các hoạt động giáo dục
Trang 72.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Thực trạng dạy học môn Công Nghệ 10 trong trường THPT
Dạy học Công nghệ 10 trong trường THPT hiện nay nói chung, và trongtrường Triệu Sơn 4 nói riêng vẫn còn nhiều khó khăn và bất cập Là một bộ mônthực nghiệm nhưng Công Nghệ không kéo dài suốt 3 năm học như những bộ môn
khác mà lại phân thành hai nhóm: Nông nghiệp (dạy lớp 10) và Công nghiệp (lớp
11 và 12) hoàn toàn khác nhau về mặt bản chất Do đó việc tạo ra niềm say mê và
yêu thích bộ môn này cho học sinh là điều vô cùng khó khăn Hơn nữa với bộ mônnhư Công Nghệ 10, thường chỉ cần có một giáo viên để giảng dạy, nên việc traođổi chuyên môn trong tổ, nhóm cũng như sự đóng góp của bộ môn này trong thànhtích chung của nhà trường hầu như là không đáng kể
2.2.2 Thực trạng giáo viên
Trước đây ở hầu hết các trường THPT trong cả nước việc quan tâm đếnchất lượng giảng dạy và sự đầu tư của giáo viên cho bộ môn này còn rất hạnchế, bởi các giáo viên tham gia giảng dạy không phải là giáo viên được đào tạođúng chuyên ngành mà là giáo viên của các bộ môn khác tham gia giảng dạy
Trong những năm gần đây, cùng với sự đòi hỏi về việc nâng cao chấtlượng giáo dục sách giáo khoa Công nghệ 10 đã được đổi mới để cho phù hợp.Song song với việc đó chất lượng đội ngũ giáo viên giảng dạy cũng đã đượcquan tâm hơn rất nhiều Hiện nay ở các trường THPT đều đã có GV dạy Côngnghệ tốt nghiệp đại học đúng chuyên ngành nên việc dạy học theo phương phápđổi mới đã có nhiều thuận lợi Là một giáo viên tốt nghiệp chuyên ngành Kỹthuật Nông nghiệp, đã tham gia trực tiếp giảng dạy Công nghệ trong 10 nămqua, tôi nhận thấy rằng việc dạy bộ môn này trong nhà trường vẫn còn nhiềuđiều đáng quan tâm, đặc biệt làm thế nào để đem lại hứng thú cho học sinh, giúpcho các em nhận thức được vai trò của môn học, bản thân tôi cũng phải tìm tòi
để đổi mới PPDH, đổi mới cách truyền đạt để mỗi giờ Công Nghệ không còn là
sự nhàm chán, là sự bắt buộc học đối với học sinh
2.2.3 Thực trạng học sinh
Học sinh với bộ môn Công nghệ nói chung đều ít có hứng thú, bởi xuấtphát từ thực tế cho thấy rằng đây không phải là bộ môn thi tốt nghiệp, cũngkhông phải là môn đòi hỏi thi học sinh giỏi, lại cũng không là môn thi đại học
cho nên tâm lý của học sinh đều xem Công nghệ là “môn phụ của những môn
phụ” học với thái độ thờ ơ, không quan tâm Do đó giáo viên cần phải nắm rõ
đặc điểm của học sinh, cũng như đặc trưng của môn học để dạy học một cáchchủ động, để mỗi giờ lên lớp không còn là gánh nặng với học sinh và với cả bảnthân mình Trong hơn10 năm qua cùng với những trải nghiệm thực tế ở các lớp
về các phương pháp giảng dạy của mình tôi đã gom cho mình một số kinhnghiệm và mạnh dạn phát triển nó thành đề tài, với hi vọng sẽ góp một phần nào
Trang 8đó để các đồng nghiệp dạy cùng môn với tôi có thể tham khảo để đưa giờ họcCông nghệ trở thành giờ học được học sinh chờ đợi trong từng tuần.
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện
2.3.1 Cách bước để xây dựng phương pháp dạy học gắn liền với sản xuất kinh doanh.
Nội dung được xây dựng có thể là một chủ đề hoặc một nội dung trong chủ
đề bao gồm 2 hoặc 3 bài có liên quan về mặt kiến thức với nhau được lựa chọn từnhững mô hình, dự án, hoặc những hình ảnh từ cuộc sống thực tế có thể xảy rađược ghi lại Khi xây dựng một chủ đề dạy học gắn liền với sản xuất kinh doanhcần bao gồm các bước sau:
- Lập danh mục cơ sở sản xuất kinh doanh tại địa phương
- Lựa chọn nội dung giáo dục/ dạy học
- Khảo sát cơ sở sản xuất/ kinh doanh
- Lập kế hoạch giáo dục/ dạy học
- Thực hiện hoạt động giáo dục/ dạy học
- Sinh hoạt chuyên môn thông qua nghiên cứu bài học
- Tham gia trường học kết nối [4].
2.3.2 Tiến trình thực hiện
Tiến trình các giai đoạn được trình bày sau đây là tiến trình lý tưởng đểdạy học theo chủ đề gắn với hoạt động sản xuất kinh doanh Trong thực tiễn vậndụng có thể linh hoạt, chẳng hạn có những giai đoạn được rút gọn, kéo dài hơnhoặc bỏ qua tùy theo trường hợp cụ thể
Các bước tiến hành:
1 Giới thiệu: Giới thiệu, tìm hiểu cơ sở sản xuất kinh doanh: Có thể khảo
sát thực tế hoặc qua các hình ảnh, video
2 Triển khai nhiệm vụ:Tổ chức dạy học tên lớp/ tới thực địa: Tùy từng
nội dung và giai đoạn khác nhau có thể tổ chức tị lớp hoặc tại cơ sở kinh doanh
3 Giao nhiệm vụ cho học sinh
4 Tạo tình huống học tập: Giáo viên lôi cuốn người học vào một câu
chuyện trực quan và khuyến khích người học giải quyết những vấn đề nêu ratrong câu chuyện đó
5 Giới thiệu bài mới: Giáo viên có thể giới thiệu những khái niệm, ý
tưởng mới, thông tin nền như là một hoạt động khởi động nhằm lôi cuốn ngườihọc vào quá trình học tập, hay nhằm mô tả một vấn đề
6 Giúp người học tổng kết những kiến thức mới: Giáo viên có thể yêu
cầu người học mô tả lại những gì họ đã được học, hay để tổng hợp kiến thức,v.v
7 Để ôn tập và đánh giá kết quả học tập: Giáo viên tổng kết trực quan
về những khái niệm chính trong bài học nhằm ôn tập và tổng kết bài.[4].
Trang 92.3.3 Vận dụng dạy học gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương vào dạy học phần Đất Trồng– SGK Công nghệ 10 để phát huy tính tích cực,
sự sáng tạo cho học sinh
2.3.3.1 Phần Khởi động: Tìm hiểu tính chất của đất xám bạc màu, đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá (Bài 9: Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu, đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá)
Hình thức: sử dụng và khai thác thông tin( hình ảnh) về cơ sở sản xuất
Để dạy phần này, GV cho HS xem một đoạn video về tình hình sử dụng
đất của bà con được quay tại xóm 8, xã Thọ Dân, Huyện Triệu Sơn, Thanh Hóa
https://www.youtube.com/watch?v=LCO-Sh0P3oU
Trang 10(GV đang trình chiếu đoạn video được quay tại thực địa và yêu cầu học sinh thảo
luận)
Câu hỏi thảo luận:
- Đất Việt Nam có những đặc điểm gì?
- Hiện trạng bà con nông dân tại xóm 8, Xã Thọ Dân sử dụng đất như thếnào?
- Nguyên nhân nào dẫ đến việc bà con sử dụng đất như vậy?
Yêu cầu: HS thảo luận trong thời gian quy định, HS thấy được những
hình ảnh được trình chiếu về việc sử dụng đất taị địa phương của bà con nôngdân Việc sử dụng đất có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, hoặcxuất phát từ nhu cầu của bà con Do đó học sinh có thể suy luận, liên hệ thực tế
để tìm hiểu
GV nhận xét: Việt Nam chúng ta nằm trong khu vực có kiểu khí hậu
nhiệt đới gió mùa: nắng lắm, mưa nhiều; cùng với sự phân bố có tới ¾ diện tíchthuộc khu vực đồi núi nên chịu ảnh hưởng mạnh của quá trình rửa trôi đất Đất ởhầu hết của khu vực Đồng bằng bắc bộ đều có phù sa nhiều và màu mỡ Tuynhiên ở khu vực Huyện Triệu Sơn là một vùng nằm ở phía Tây Thanh Hóa,thuộc địa phận của các huyện trung du miền núi nên đất đai ở đây không thực sự
có nhiều chất dinh dưỡng Có thể thấy qua đoạn video ở trên, ta thấy rằng saumỗi mùa thu hoạch, cả một cánh đồng rộng lớn nhưng bà con đều bỏ hoang màkhông có một cây trồng vụ Đông nào Điều đó cho ta thấy bà con chúng ta nóichung và tại xóm 8, Xã Thọ Dân nói riêng sử dụng nguồn tài nguyên Đất chưathực sự hiệu quả Từ đó chúng ta sẽ đề xuất các biện pháp cải tạo hợp lý
Nội dung bài học: Sau khi tìm hiểu đoạn video, GV dẫn dắt vào nội dung
bài học:
Đất Việt Nam có đặc điểm chủ yếu:
Trang 11- Được hình thành trong điều kiện nhiệt đới nóng ẩm nên chất hữu cơ vàmùn trong đất rất dễ bị khoáng hóa
- Các chất dinh dưỡng trong đất dễ bị hòa tan và bị nước mưa rửa trôi
- Hơn 70% diện tích đất tự nhiên phân bố ở khu vực đồi núi nên chịu ảnhhưởng mạnh của quá trình rửa trôi
- Đất xấu nhiều hơn đất tốt
2.3.3.2 Phần Đặc điểm của Kinh doanh hộ gia đình( Bài 51: Doanh nghiệp và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp)
Hình thức: tổ chức hoạt động dạy học tại cơ sở sản xuất, kinh doanh và
tham gia trải nghiệm thực tế
GV cho HS tham quan địa điểm kinh doanh tại địa phương: Cửa hàng tạphóa Minh Nhật tại xóm 7, Xã Thọ Dân, Triệu Sơn Thanh Hóa
(Địa điểm học sinh tham quan, học tập tại Cửa hàng Minh Nhật)
Trang 12(Học sinh trực tiếp tham gia các hoạt động trải nghiệm kinh doanh khởi nghiệp)
Trên địa bàn Xã Thọ Dân và các xã lân cận thuộc khu vực đặt trườngTHPT Triệu Sơn 4 có rất nhiều hộ gia đình kinh doanh đủ các loại mặt hàng từsản xuất Nông nghiệp, Tiểu thủ công nghiệp, buôn bán hàng tạp hóa, quần áo,
mỹ phẩm… Với ưu thế, là một cửa hàng gần với Trường THPT Triệu Sơn 4,nên cửa hàng tạp hóa Minh Nhật phù hợp với việc tham quan, học hỏi cho họcsinh Thông qua hoạt động này học sinh có thể quan sát, tiếp cận và thực hiệncác hoạt động buôn bán đơn giản diễn ra trong phạm vi nhỏ Giúp cho quá trìnhtrải nghiệm bản thân của các em được phong phú, từ đó chủ động hơn, tự tinhơn với các hoạt động giao tiếp và hoàn thiện bản thân Sau khi tham quan hoạtđộng kinh doanh, học sinh sẽ được tham gia trải nghiệm tại trường học
GV cho HS quan sát các hoạt động diễn ra trong cửa hàng và nêu câu hỏi thảo luận
Câu hỏi thảo luận:
- Hoạt động kinh doanh thuộc lĩnh vực nào?
- Kinh doanh hộ gia đình là loại hình kinh doanh như thế nào?
- Hoạt động này sử dụng những công cụ, thiết bị gì khi triển khai các hoạtđộng kinh doanh?
- Lực lượng lao động tham gia hoạt động này là ai? Số lượng như thế nào?
- Trang trại có loại hình kinh doanh hộ gia đình hay không? Vì sao?
- Vận dụng vào trải nghiệm thực tế để tìm hiểu một vài chiến lược mà cửahàng đưa ra để thu hút khách hàng
Yêu cầu:
Sau thời gian cụ thể cho học sinh quan sát, sau đó tiến hành thảo luận vớinhau, cần đưa ra các nhận định về việc tổ chức hoạt động kinh doanh của hộ giađình Nhận xét về quy mô kinh doanh, lực lượng tham gia, và công nghệ kinhdoanh HS đọc tài liệu, nghiên cứu, quan sát, phân tích và nêu quan điểm Trên