Cá nhân tôi là giáo viên đang giảng dạy môn Văn tại trường THCS Đông Thọ mạnh dạn đưa ra một nguyên nhân quan trọng đó là giáo viên chưa tìm ra được phương pháp và sự hứng thú trong công
Trang 1MỤC LỤC
1.1.Lí do chọn đề tài Trang 1
2.3.1 Tạo ấn tượng tích cực, không khí thoải mái,phấn khởi,thân
thiện khi bước vào giờ học
Trang 4
2.3.2.Công việc soạn giáo án, giảng bài trong giờ học phải linh
hoạt
Trang 6
2.3.3.Thường xuyên kiểm tra việc học bài và soạn bài mới, chú
trọng việc hướng dẫn tự học ở nhà của học sinh
Trang 7
2.3.4.Phương pháp giúp học sinh dễ học thuộc thơ, tóm tắt nội
dung tác phẩm
Trang 9
2.3.5.Rèn luyện kĩ năng phát hiện và bình giá các dấu hiệu nghệ
thuật đặc sắc, tạo các câu hỏi tình huống nhằm khơi dậy sự sáng
tạo.
Trang 9
2.3.6.Áp dụng phương pháp dạy học liên môn và ứng dụng công
nghệ thông tin trong dạy học môn ngữ văn
Trang 10
2.3.7.Tổ chức cho các em luyện tập, trình bày cảm nhận của mình
về tác phẩm
Trang 12
Trang 2
MỘT SỐ KĨ NĂNG NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO
HỌC SINH TRONG CÁC TIẾT HỌC MÔN NGỮ VĂN
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÔNG THỌ
1- MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài:
Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định "Đổi mới căn
bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế'' Giáo dục và Đào tạo có sứ mệnh nâng cao
dân trí, phát triển nguồn lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng xây dựng đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam Thực hiện nghiêm túc tinh thần Nghị quyết 40/2000-QH10 của Quốc hội khóa X và Chỉ thị số 14/2001/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đặc biệt chú trọng đến việc bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên từng bước nâng cao trình độ, đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, xem đây là một nhiệm vụ vừa bức thiết lại vừa trọng tâm xuyên suốt cả quá trình đổi mới
Trong những năm qua, cùng với việc đổi mới đồng bộ căn bản trong giáo dục, môn Ngữ Văn có vai trò quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân
tộc và giáo dục đạo đức, tri thức cho học sinh M.Goóc- Ki nói:''Văn học giúp
con người hiểu được bản thân mình, nâng cao niềm tin vào bản thân mình và làm nảy nở con người khát vọng hướng tới chân lý".Văn học "chắp đôi cánh" để
các em đến với mọi thời đại văn minh, với mọi nền văn hoá, xây dựng trong các
em niềm tin vào cuộc sống, con người, trang bị cho các em vốn sống, hướng tới đỉnh cao của Chân-Thiện- Mỹ
Văn học có vai trò quan trọng đối với mỗi con người đặc biệt là học sinh Chính vì thế những câu hỏi đặt ra: Làm thế nào để có giờ học tốt? Làm thế nào
để học sinh say mê, hứng thú trong giờ học Ngữ văn? Có rất nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề này như: Phải biết thiết kế một giờ dạy theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học, lấy học sinh làm trung tâm Nhưng thực tế vẫn còn nhiều học sinh chưa quan tâm đến môn Ngữ văn, không chú ý nghe giảng, thậm chí còn nói chuyện riêng trong giờ học Thực hiện vấn đề này quả không đơn giản,
nó đòi hỏi mỗi giáo viên dạy Ngữ văn phải mất nhiều thời gian và công sức tìm tòi, sáng tạo cho mỗi giờ lên lớp Cá nhân tôi là giáo viên đang giảng dạy môn Văn tại trường THCS Đông Thọ mạnh dạn đưa ra một nguyên nhân quan trọng
đó là giáo viên chưa tìm ra được phương pháp và sự hứng thú trong công việc dạy văn với từng đối tượng học sinh trong tiết dạy Các phương pháp thì đúng, nhưng đa số giáo viên đang áp dụng phương pháp đó cho tất cả học sinh chuyên, không chuyên, giỏi, khá cũng như yếu là chưa đạt hiệu quả Xuất phát từ thực
Trang 3tế trên, tôi chọn đề tài “Một số kĩ năng để giáo viên tạo hứng thú cho học sinh
trong các tiết học ngữ văn ở trường THCS Đông Thọ” với mong muốn được
trình bày những kinh nghiệm của mình để các đồng nghiệp cùng chia sẻ, góp ý
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Với đề tài này, tôi đưa ra một số biện pháp cụ thể nhằm khơi gợi sự hứng thú của học sinh, làm cho giờ học Văn đạt hiệu quả hơn: học sinh hiểu bài, chăm chỉ, say mê học tập, không còn mệt mỏi, uể oải, buồn ngủ khi đến tiết Văn Xa hơn, đó là hình thành những con người có lí tưởng ý thức tự tu dưỡng, biết yêu thương quý trọng gia đình, bè bạn; có lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội; biết hướng tới những tư tưởng, tình cảm cao đẹp như lòng nhân ái, biết tôn trọng lẽ phải, sự công bằng, căm ghét cái xấu, cái ác, có kĩ năng sống, kĩ năng giao tiếp Với các biện pháp này cũng đáp ứng được yêu cầu của phương pháp dạy học đổi mới
Qua đề tài nhằm mục đích trao đổi với đồng nghiệp để cùng nhau xây dựng cho giải pháp hoàn thiện hơn, áp dụng có hiệu quả trong quá trình dạy học
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
+Sáng kiến kinh nghiệm này được vận dụng vào thực tế giảng dạy ở lớp 9A,9C trường THCS Đông Thọ
+Thời gian nghiên cứu : Từ tháng 8-2018 đến tháng 4-2019
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Để thực hiện tốt đề tài nghiên cứu bản thân tôi đã thực hiện các nhiệm vụ:
- Nghiên cứu các tài liệu về “Phương pháp dạy học Ngữ Văn”, tài liệu tâm
lí học
- Nghiên cứu tài liệu gây hứng thú về dạy học phân môn Văn học lớp 9
- Sách giáo khoa, sách giáo viên Ngữ văn, chuẩn KTKN môn Ngữ Văn
- Kiểm tra đánh giá học sinh và làm bài để từ đó có điều chỉnh và bổ sung hợp lí
- Phương pháp thực nghiệm, đối chiếu, so sánh
- Thao giảng, dự giờ đồng nghiệp trao đổi rút kinh nghiệm qua từng tiết dạy
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận:
Môn Ngữ Văn có vai trò quan trọng trong nhà trường THCS Mục tiêu giáo dục của môn Văn là khơi dậy năng lực sáng tạo, phát triển nhân cách, định hướng cho các em những tiêu chí sống khi bước vào đời Môn Văn giúp học sinh
hoàn thiện nhân cách bởi "Văn học là nhân học" Sức mạnh của môn Ngữ Văn là
sức mạnh tổng hợp của khoa học và nghệ thuật, trí tuệ và tâm hồn Nội dung
Trang 4môn Ngữ Văn luôn hướng con người tới những tình cảm cao đẹp, vươn tới Chân- Thiện- Mĩ
Việc cảm thụ văn chương ở mỗi người là không giống nhau Khả năng cảm nhận, biểu đạt, dùng từ đặt câu của các em cũng có sự khác biệt Hơn nữa, hoạt động thưởng thức văn chương của học sinh trong nhà trường giới hạn nhất định về thời gian, kể cả chính khóa và ngoại khóa, có sự hướng dẫn của giáo viên, có sự kích thích, tác động lẫn nhau của những người cùng thưởng thức, được khuyến khích phát hiện thưởng thức cái hay, cái đẹp theo cách riêng nhưng hướng tới mục tiêu chung Rõ ràng, việc tạo hứng thú cho học sinh học môn ngữ văn đòi hỏi người giáo viên phải có rất nhiều kĩ năng, sự tìm tòi, sáng tạo trong mỗi tiết dạy Làm sao qua các tiết học môn ngữ văn, giáo viên truyền được cảm hứng cho học sinh năng lực cảm thụ cái hay, cái đẹp trong văn chương, trong cuộc sống, học sinh biết cách cảm nhận, bày tỏ, bình giá, đó là vấn đề cần đặt ra đối với người thầy trong quá trình dạy học
Hiện nay có thể thấy môn Ngữ văn chiếm một số lượng lớn trong khung chương trình của nhà trường Số tiết môn Ngữ văn là khá lớn, kiến thức nặng, phân phối lượng thời gian cho từng bài chưa thật hợp lí Việc dạy học môn ngữ văn chưa đồng bộ về phương pháp Nhiều GV còn lệ thuộc nhiều vào sách hướng dẫn, khai thác bài học chưa sâu, diễn nôm, quên hẳn một điều phải lấy học sinh làm trung tâm để tạo ra sự hứng thú trong mỗi tiết học ngữ văn cho học sinh.Học sinh chưa thật yêu thích môn Văn, học đối phó hoặc có xu hướng chạy theo các môn học tự nhiên nên không chuyên tâm học, khả năng cảm thụ thơ văn còn hạn chế, sáo mòn trong cách viết, cánh học
2.2 Thực trạng:
* Thuận lợi
Thứ nhất, môn Ngữ văn có vị trí rất quan trọng, chiếm thời gian lớn trong chương trình học của học sinh, nó góp phần giáo dục tư tưởng và bồi dưỡng
hoàn thiện nhân cách cho học sinh Như Bác Hồ của chúng ta đã từng nói "có tài
mà không có đức thì là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó", nhà văn Nga lỗi lạc M.Go-ro-ki đã từng viết "Văn học là nhân học",
Giáo sư Hà Minh Đức từng khẳng định " Văn học không chỉ là một nguồn tri
thức mà còn là nguồn năng lượng tinh thần lớn lao, có ý nghĩa cổ vũ, tiếp sức cho con người trong cuộc sống", tiết đọc văn giúp cho chúng ta trau dồi vốn từ
và cách sử dụng ngôn từ khéo léo hơn, có tấm lòng đồng cảm chia sẻ Có thể nói văn học như một quyển "Bách khoa toàn thư" về vô vàn những cung bậc cảm xúc của con người bao gồm Hỉ - Nộ - Ái - Ố, tất cả đều sinh động và chân thực
Thứ hai, môn Văn là môn thi bắt buộc và cần có trong các kì thi Trung học phổ thông Chúng ta thấy vào những năm gần đây, học sinh ở TP Thanh Hóa nói riêng, tỉnh Thanh Hóa nói chung, đăng kí hồ sơ thi vào THPT rất nhiều Chính vì
Trang 5vậy, ta cũng thấy được rằng có rất nhiều học sinh ý thức được tầm quan trọng của môn Ngữ văn
Thứ ba, trong môi trường tôi công tác (Trường THCS Đông Thọ), các em học sinh hầu hết là chăm, ngoan, có ý thức; các em học sinh khối 9 biết lo lắng cho tương lai, chịu khó học Đặc biệt nhiều em rất quan tâm đến môn Ngữ văn, một phần giúp các em hoàn thiện tâm hồn, nhân cách, mặt khác giúp các em vượt qua kì thi Trung học phổ thông (vào 10) sắp tới Cho nên, bản thân tôi là một giáo viên Ngữ văn, lại đang trực tiếp giảng dạy 02 lớp 9 của trường, nên tôi có nhiều suy nghĩ, trăn trở: làm thế nào để các em học tốt môn Ngữ văn? Làm thế nào để các em
có hứng thú với môn học "nhiều chữ, dễ buồn ngủ" này?
* Khó khăn
Bên cạnh những thuận lợi, thì học tập môn Ngữ văn có những khó khăn nhất định:
Thứ nhất, tuy môn Ngữ văn là môn học có vị trí quan trọng, nhưng những năm gần đây, số lượng học sinh giỏi ít dần, thậm chí các em có năng khiếu môn Ngữ văn, được giáo viên giảng dạy bộ môn chọn vào đội tuyển thi học sinh giỏi
thì từ chối với lí do "đã đăng kí vào đội tuyển các môn KHTN rồi" Thêm nữa, có
nhiều bậc phụ huynh hướng cho con mình theo các khối KHTN, xem nhẹ các môn xã hội Chính vì tâm lý để sau này các em có thể đi vào các ngành nghề để kiếm được việc làm và có thể kiếm được nhiều tiền Vì vậy một số em xem nhẹ
bộ môn, không đi sâu vào học tập, nghiên cứu, hoặc học lấy lệ
Thứ hai, mặc dù có rất nhiều giáo viên đã cố gắng trong việc đổi mới phương pháp dạy học ( theo tinh thần chỉ đạo chung) theo hướng làm tăng tính tích cực của người học, nhưng thực tế từ ngày thay sách giáo khoa đến nay, việc thực hiện theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học vẫn chưa đạt kết quả cao Nhiều giáo viên gặp khó khăn khi chương trình sách giáo khoa mới ra đời với yêu cầu truyền đạt khối lượng khổng lồ của tri thức nhưng số lượng thời gian thực của học sinh ngày càng ít đi do sự chi phối bởi nhiều nhu cầu của cuộc sống hiện đại Với đặc thù bộ môn, các đồ dùng trực quan hầu như không có, tranh ảnh minh họa không nhiều
Thứ ba, bên cạnh những học sinh say mê học Văn thì vẫn còn tồn tại học sinh học thụ động, chỉ ngồi nghe, chép là chính, không ít giờ Văn trôi qua nặng
nề, học sinh nằm ngủ gục trên bàn hay học tập không nghiêm túc; những bài làm văn kiểm tra nghèo ngôn từ, diễn đạt lủng củng, văn khai thác chưa sâu
Trên đây là những thuận lợi và khó khăn đối với bộ môn Ngữ văn mà cá nhân tôi nhận thấy Cá nhân tôi mạnh dạn đưa ra một số kĩ năng để giáo viên tạo động lực cho học sinh trong tiết đọc văn, giúp các em học tốt hơn, đồng thời cũng muốn trao đổi những kinh nghiệm với đồng nghiệp
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện một số kỹ năng để giáo viên tạo động lực cho học sinh.
Trang 62.3.1 Tạo ấn tượng tích cực, không khí thoải mái, phấn khởi, thân thiện khi bước vào giờ học
Trang 7*Tạo ấn tượng tích cực:
Trong giờ học văn giáo viên hãy say mê những gì đang dạy, đừng nói nhiều quá và cũng đừng khăng khăng giữ ý kiến của mình Đôi mắt mở to cùng
nụ cười lớn và sự nhiệt tình chân thành của giáo viên chắc chắn sẽ tạo nên hiệu quả rất lớn đối với học sinh Ngay cả khi các em không hứng thú với môn học của mình thì chính cách cư xử của người giáo viên cũng có thể làm các em thích thú Bởi điều quan trọng nhất là vì sụ kiên trì thể hiện tình yêu của mình đối với vấn đề nào đó, học sinh sẽ sớm nhận ra giáo viên là một con người chân thành Đặc biệt, hãy là một giáo viên đầy nhiệt huyết Sự nhiệt huyết có khả năng lây lan, và học sinh sẽ khó ngủ gật trong lớp nếu giáo viên là người tràn đầy nhiệt huyết Nên chú ý đến tác phong của người giáo viên: Học trò nào cũng thích thầy
cô ăn mặc đẹp, lịch sự, kín đáo, trẻ trung Tôi thấy các em thường quan sát rất kĩ, rất tỉ mỉ về cách ăn mặc của thầy cô, đặc biệt của cô giáo, cho nên giáo viên phải chú ý trang phục khi lên lớp Tác phong đi lại của thầy cô cũng là một hình ảnh trực quan của học sinh Bên cạnh đó là tác phong nói năng, biểu lộ nét mặt… cũng rất quan trọng
Hãy làm nhiều hơn so với những điều được mong đợi ở một giáo viên thông thường Tôi lấy ví dụ, trong trường hợp một học sinh không thể giải bài tập kịp giờ,sau giờ học, giáo viên hãy hướng dẫn giải bài tập cho em và cho xem cách làm của những học sinh khác Biện pháp này rất hiệu quả vì nó loại bỏ được nhiều vấn đề: nếu vấn đề nằm ở thái độ của học sinh thì giáo viên có thể bỏ đi những những lý do bào chữa của học sinh nhưng nếu học sinh thực sự gặp khó khăn với bài tập thì bây giờ các em đã biết cách để làm rồi
* Tạo không khí thoải mái, phấn khởi, thân thiện khi bước vào giờ học Tôi nghĩ rằng, giáo viên nên để ý đến những học sinh cần được quan tâm:Nếu một học sinh có biểu hiện chán nản hay không được khoẻ thì hãy gọi học sinh đó ở lại sau giờ học và hỏi xem em đó có ổn không Hãy nhìn vào mắt các em khi hỏi nhưng đừng nhìn chằm chằm để có được câu trả lời từ phía học sinh Nếu một học sinh đang gặp rắc rối nhưng nhận thấy mình được giáo viên quan tâm và chú ý thì điều này sẽ tạo động lực cho em đó học tập chăm chỉ hơn Nếu một học sinh nghĩ rằng giáo viên không quan tâm đến mức độ học hành chăm chỉ hay cảm xúc của mình thì em đó cũng sẽ cố gắng ít hơn Hãy cân nhắc đến việc bỏ qua một số luật lệ nếu có học sinh đang thực sự gặp khó khăn
Yêu cầu học sinh chia sẻ ý kiến của mình Khuyến khích các cuộc thảo
luận sôi nổi trong lớp Lúc nào cũng giảng bài thì học sinh sẽ rất dễ mất tập trung, nếu giáo viên muốn học sinh có hứng thú và sẵn sàng học tập thì cần tạo điều kiện cho các buổi thảo luận có giá trị diễn ra trong lớp học Hãy trực tiếp đặt câu hỏi cho mỗi học sinh thay vì hỏi chung cả lớp và nhớ gọi tên từng học sinh Thực tế là, không học sinh nào muốn bị gọi khi không biết câu trả lời, và
Trang 8nếu biết chuyện này có thể xảy ra thì các em sẽ chuẩn bị sẵn câu trả lời khi học Điều này khiến học sinh cần phải tập trung vào bài học hơn
Có khiếu hài hước,văn nghệ: đây là “phương tiện” giúp giáo viên hoà
đồng, gần gũi với học sinh hơn, vừa giúp cho giờ dạy bớt căng thẳng, tạo được không khí lớp học thoải mái hơn
Ví dụ tôi là một giáo viên dạy Văn, nếu có khiếu văn nghệ như: hát, ngâm thơ, kể chuyện là một ưu thế lớn Bởi vì: Có nhiều bài thơ trong chương trình THCS được phổ nhạc thành bài hát, học sinh thấy thú vị bao nhiêu khi học ca dao mà được nghe thầy cô giáo hát quan họ, học những tác phẩm thơ ca hiện đại được nghe cô giáo hát thành lời
Khi có khiếu hài hước, văn nghệ giáo viên sẽ dễ dàng thu hút học sinh, làm cho bài học trở nên sống động hơn và giúp học sinh kết nối với giáo viên tốt hơn Tức là giáo viên không cần giống một anh hề lúc nào cũng đùa được,chỉ cần tạo một môi trường học vui vẻ cho học sinh, các em sẽ có động lực và thấy hứng thú hơn khi học
Hiểu biết tinh tế, nhạy bén về đời sống xã hội: Học sinh cầu toàn ở giáo
viên, luôn nghĩ thầy cô là những người có hiểu biết sâu rộng, các em đặt niềm tin rất lớn ở thầy cô Nên ngoài chuyên môn, nếu giáo viên có hiểu biết sâu rộng kiến thức ở nhưng lĩnh vực khác là rất tốt Ví dụ: Thời trang, sinh lí nam nữ, sức khoẻ, làm đẹp, hoặc những thông tin cập nhập về giới trẻ, vấn đề tệ nạn xã hội, nghề nghiệp, giải trí, mạng xã hội… có cập nhật được những điều mới mẽ xung quanh cuộc sống, phải đặt mình vào cương vị của các em thì mới “đi” đến được những “góc khuất” của tâm hồn để khơi dạy tình yêu và đam mê ở các em
2.3.2.Việc soạn giáo án, giảng bài trong giờ học phải linh hoạt
* Việc soạn giáo án:
Hiện nay, mục tiêu của giáo dục Việt Nam và thế giới là:“Học để biết;
học để làm; học để tự khẳng định và học để cùng chung sống” Theo quan điểm
hoạt động: dạy học là một quá trình điều khiển hoạt động học tập của học sinh nhằm thực hiện các mục tiêu dạy học
Xuất phát từ nội dung bài học ta cần phát hiện những hoạt động liên hệ với nội dung đó, rồi căn cứ vào mục tiêu bài học mà chọn ra một số hoạt động cho học sinh thực hiện nhằm phát hiện những kiến thức mới Các hoạt động nghiên cứu này đều cần cho một bài soạn 1 tiết lên lớp
Giáo viên nên chủ động ngay từ bài soạn Một giáo viên giàu kinh
nghiệm ắt sẽ biết việc thâm nhập kỹ bài dạy trước khi lên lớp chiếm tỷ lệ thành công tới 50% của tiết học Nếu học sinh nghĩ rằng giáo viên không thực sự nắm vững kiến thức, các em sẽ dễ lười biếng khi làm bài tập hơn hoặc nghĩ rằng giáo viên sẽ không để ý nếu các em chưa đọc kĩ tài liệu Bài soạn là kế hoạch của giáo viên để dạy từng tiết học, nó thể hiện một cách sinh động mối liên hệ hữu cơ giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp và điều kiện học tập
Trang 9Khi soạn giáo án chúng ta cần:
+ Thứ nhất: chuẩn bị tài liệu để soạn giáo án
- Phân phối chương trình, chuẩn kiến thức kỹ năng, sách giáo viên và tài liệu tham khảo
- Điều kiện cơ sở vật chất: lớp học, phòng máy, trang thiết bị dạy học
- Đặc điểm nội dung bài học, tiết học
- Trình độ tiếp thu của học sinh
- Xác định mục tiêu: kiến thức, kỹ năng, thái độ (dựa vào chuẩn của Bộ giáo dục, đúng trọng tâm, tránh đi sai hướng, không rơi vào quá tải nội dung)
- Xác định phương pháp chủ đạo (tùy theo từng hoàn cảnh, cơ sở vật chất của địa phương, tùy theo khả năng của học sinh, tùy vào nội dung của tiết học)
- Trình bày từng hoạt động cụ thể (các hoạt động được xây dựng dựa trên mục tiêu của bài học, kết thúc các hoạt động là dần đi đến mục tiêu)
+ Thứ hai: Soạn giáo án theo năm bước:
Bài cũ
Bài mới
Bước 1: Khởi động (Lời vào bài)
Giáo viên có thể cho học sinh chơi các trò chơi như điền ô chữ, nối tác giả, tác phẩm Cách vào bài học như vậy sẽ khiến tiết học được lôi cuốn ngay từ đầu
Bước 2: Thể hiện bài dạy
Các hoạt động, thao tác trong bài Phải đáp ứng đầy đủ nội dung kiến thức bài học
Bước 3: Luyện tập
Ở bước này, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh làm nhóm, hoặc phiếu học tập, hoặc đưa ra những câu hỏi hay để học sinh làm việc
Bước 4: Vận dụng
Giáo viên có thể hỏi những câu hỏi liên quan đến nhận thức, hành động của học sinh thông qua bài học Hoặc có thể sưu tầm thơ, văn, viết đoạn văn ngắn…
Bước 5: Mở rộng
2.3.3 Thường xuyên kiểm tra việc học bài và soạn bài mới, chú trọng việc hướng dẫn tự học ở nhà cho học sinh
* Kiểm tra việc học bài và soạn bài ở nhà
Đây là một hoạt động mang tính bắt buộc thường nhật của giáo viên khi lên lớp Song việc kiểm tra đó như thế nào cho đạt hiệu quả và thực sự mang lại
sự hứng thú cho học sinh mới là điều quan trọng Vì trong thực tế, có rất nhiều học sinh lười biếng việc học bài và soạn bài nên có nhiều em thực hiện nhiệm vụ mang tính đối phó, lấy lệ để không bị thầy cô giáo bắt phạt là được, nên có hiện tượng các em ở nhà không làm mà chỉ lên lớp mượn vở của bạn chép vào vở mình để cho thầy cô kiểm tra.Trước tình trạng đó, giáo viên cần phải làm gì để vừa buộc các em phải tự học bài, soạn bài lại vừa tạo ra sự hứng thú cho các em
Trang 10trong quá trình học bài và soạn bài ở nhà? Tôi áp dụng cách kiểm tra thường xuyên, có thể một học sinh sẽ được kiểm tra nhiều lần, liên tục trong nhiều ngày nếu thấy hiện tượng học sinh đó lười biếng và nếu cần thiết sẽ chấm điểm miệng Trong quá trình kiểm tra cần có sự đánh giá, nhận xét theo hướng khích lệ động viên sự nổ lực cố gắng của các em
Bên cạnh đó tôi có thêm một động tác là tác động vào tâm lý của các em
Ví dụ: Bài soạn của học sinh A đạt được 8 điểm thì khi ghi điểm vào trong
vở soạn của học sinh đó tôi sẽ ghi thêm dấu cộng vào phía sau thành 8,5 thêm lời
nhận xét “Em có tiến bộ Cần phát huy”, tôi sẽ nói với học sinh cả lớp rằng: bạn ấy
có sự tiến bộ nên cô khuyến khích thêm Hoặc có những trường hợp cũng là 8 điểm nhưng tôi lại ghi vào trong vở soạn là 8 + 1 và tôi cũng nói rằng điểm đó là điểm khuyến khích sự chăm chỉ và sự nỗ lực của học sinh đó Nếu trường hợp đặc biệt không tiến bộ thì sẽ kiểm điểm nghiêm khắc
* Hướng dẫn tự học ở nhà cho học sinh
Theo tôi, việc hướng dẫn học sinh tự học là một hoạt động hết sức quan trọng đối với bất kỳ bộ môn học nào, không chỉ riêng bộ môn Ngữ văn Hoạt động này nó quyết định rất lớn đến việc tự học, tự tìm hiểu của học sinh, giúp học sinh phát huy được tính chủ động của mình Mặt khác cũng giúp sự thành công của tiết học.Thế nhưng có không ít giáo viên chưa thực sự chú ý, thậm chí còn rất sơ sài, dặn dò những câu chung chung, lấy lệv.v… điều đó chứng tỏ rằng việc phân bố thời gian dành cho việc củng cố và dặn dò sau bài học chưa được chú trọng
Xác định được tầm quan trọng của hoạt động này, nên tôi đã dành một khoảng thời gian của tiết học để hướng dẫn cách tự học cho học sinh Tôi thường chia hoạt động này ra làm hai bước, cụ thể:
- Bước1 (dặn dò học bài cũ): Khi kết thúc bài học, tôi dặn dò các em
về xem lại bài giảng, xem lại những nội dung trọng tâm trong bài học và tôi sẽ nêu tên từng phần đó; hoặc nêu một số câu hỏi nhỏ và yêu cầu các em về nhà trả lời để nhằm khắc sâu kiến thức cho các em, hoạt động này cũng có nghĩa tương
tự như củng cố lại nội dung bài học
- Bước 2 (hướng dẫn học bài mới): Khi hướng dẫn các em học bài mới, tôi thường cụ thể hóa của bài học đó ra Đồng thời chú ý nhắc nhỡ các em học sinh xem thêm phần chú giải ở cuối tác phẩm để hiểu sâu hơn, cặn kẽ hơn nội dung của văn bản Đây là phần thường nằm ở cuối trang sách (nếu có), nhằm giải thích các từ khó, các từ cổ mà nhiều học sinh không hiểu nghĩa của từ đó là gì, hoặc có những từ lại mang nghĩa của một điển cố, điển tích nào đó theo hàm ý của tác giả
Chẳng hạn, khi dạy bài thơ " Mùa xuân nho nhỏ" (Thanh Hải) giáo viên
yêu cầu học sinh:
? Nêu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ ? Khi học sinh biết bài thơ sáng tác tháng 11-1980 khi tác giả đang nằm trên giường bệnh, một tháng trước khi ông