Ăn uống là văn hóa tận dụng môi trường tự nhiên trong văn hóa ẩm thực Việt Nam.

Học phần Văn hóa ẩm thực Việt Nam Đề Anh chị hãy phân tích quan niệm “Ăn uống là văn hóa tận dụng môi trường tự nhiên trong văn hóa ẩm thực Việt Nam BÀI LÀM Trời đánh còn tránh bữa ăn Có thực mới vực được đạo Dân dĩ thực vi tiên Không phải ngẫu nhiên mà dân gian lại có nhiều câu nhấn mạnh vai trò của việc ăn uống trong cuộc sống hằng ngày Bởi ăn uống không đơn giản là hoạt động mang lại sự sống còn của con người, sâu xa hơn, qua chuyện ăn uống nó còn cho thấy cách ứng xử, văn hoá của con người.

Học phần: Văn hóa ẩm thực Việt Nam

Đề: Anh chị hãy phân tích quan niệm: “Ăn uống là văn hóa tận dụng môi trường tự

nhiên" trong văn hóa ẩm thực Việt Nam

BÀI LÀM

Trời đánh còn tránh bữa ăn

Có thực mới vực được đạo

Dân dĩ thực vi tiên

Không phải ngẫu nhiên mà dân gian lại có nhiều câu nhấn mạnh vai trò của việc ăn uống trong cuộc sống hằng ngày Bởi ăn uống không đơn giản là hoạt động mang lại sự sống còn của con người, sâu xa hơn, qua chuyện ăn uống nó còn cho thấy cách ứng xử, văn hoá của con người Việt Nam trước hiện thực xã hội qua từng giai đoạn khác nhau Văn học dân gian từ lâu được coi là tấm gương phản chiếu trung thực nhất, sinh động nhất và gần gũi nhất tâm tư, tình cảm của tầng lớp bình dân, một bộ phận luôn chiếm số đông trong xã hội Việt Nam Hầu như tất cả mọi đề tài, từ trần tục đến thiêng liêng, văn học dân gian đều có khả năng đề cập, chuyển tải với sức sống mãnh liệt đáng ngạc nhiên Chuyện ăn uống chẳng hạn, là một mảnh đất hết sức phong phú, nhiều điều thú vị Văn hóa ẩm thực của người Việt phản ánh rõ khả năng tận dụng của người Việt từ những yếu

tố thuộc môi trường tự nhiên, thức ăn, thức uống đều được chế biến từ tự nhiên

Người Việt có cơ cấu ăn hình thành từ ngàn xưa và cho đến tận bây giờ vẫn phù hợp với khoa học hiện đại, biết bao thế hệ cha ông ngày trước đã đúc kết,hình thành, tích lũy một cơ cấu bữa ăn cơm và rau là chính Cơm và rau chính là sản phẩm của nền nông nghiệp lúa nước, là sản phẩm lao động của con người và đồng thời nó cũng là sản phẩm của tự nhiên ban tặng Thông qua quá trình lao động sản xuất, người Việt chúng ta chọn một cơ cấu nghiêng hẳn về thực vật, trong đó đứng đầu là cơm và rau Điều đó cho thấy được nét văn hóa tận dụng môi trường tự nhiên

Cơm được làm từ gạo, đứng vị trí đầu tiên trong bữa ăn.Gia đình Việt Nam chuyển

từ truyền thống sang hiện đại đã chịu ảnh hưởng từ rất nhiều yếu tố, cả khách quan lẫn chủ quan Nhưng vì nền văn minh lúa nước đã gắn bó trong suốt bề dày lịch sử, nên gạo vẫn là món lương thực chính và không thể vắng mặt quá lâu đối với người Việt Tuy bận rộn với bao nhiêu là bộn bề hàng ngày, nhưng đâu đó, trong tâm thức người Việt luôn dành cho bữa cơm gia đình một sự trân quý nào đó.Khi dọn mâm cơm, cả nhà quây quần bên nhau, chuyện mệt mỏi, căng thẳng của công việc, của những bộn bề ngoài kia đều đặt sang một bên Thay vào đó là những tiếng cười giòn giã, tiếng nói chuyện rôm rả Hạt

gạo dẻo dẻo, bùi bùi, nóng hổi, ăn kèm với ít đồ mặn thì còn gì tuyệt vời bằng.Cơm được xem là món ăn chính không chỉ riêng với mỗi người con đất Việt mà còn nhiều quốc gia khác trên thế giới, đặc biệt là khu vực Châu Á Cơm như hơi thở của người Việt, chẳng thể tách rời “Người sống về gạo, cá bạo về nước” Vậy nên không phải ngẫu nhiên mà người Việt Nam gọi bữa ăn là bữa cơm hay coi cây lúa là tiêu chuẩn cái đẹp “ Lúa thì con gái” Cái tinh khôi, tràn đầy sức sống của cây lúa giống như sự dịu dàng của cô gái vừa chớm đôi mươi, mang cái đẹp của sự hồn nhiên, trong trẻo và tinh khiết Cũng không phải ngẫu nhiên mà tiếng Việt có vô số từ khác nhau để phân biệt các giai đoạn trung thành và các bộ phận chuyên biệt của cây lúa

Còn nhỏ là cây mạ lớn lên là lúa, ngọn lúa đâm bông gọi là đòng, hạt lúa nếp non rang lên là cốm, hạt lúa già là thóc, bông lúa gặt và thì phần còn lại ngoài đồng là rạ, đập tách hạt thóc ra rồi thì phần còn lại của bông lúa tài rơm, sau khi xay giã xong thì hạt thóc chia thành gạo, cám, trấu, gạo gãy gọi là tấm, gạo nấu lên thành cơm Người Việt không chỉ tận dụng cây lúa thành gạo để nấu cơm mà còn biết tận dụng từ gạo để làm bún và làm bánh: bánh lá, bánh đúc, bánh tráng… Gạo nếp dùng làm xôi, làm bánh mặn, bánh ngọt…Và đặc biệt hơn nữa, Quốc huy Việt Nam - biểu tượng về đất nước và con người Việt Nam, lại xuất hiện hình ảnh bông lúa vàng bao quanh Điều đó càng sáng tỏ cho thấy cây lúa được xem là một trong những biểu tượng của Việt Nam

Thành phần thứ hai trong cơ cấu bữa ăn người Việt là rau quả Là nước nằm trong vành đai khí hậu nhiệt đới gió mùa, nông nghiệp lại là ngành kinh tế chủ yếu nên Việt Nam có một danh mục rau quả mùa nào thức ấy, phong phú vô cùng Việc dùng rau trong

cơ cấu bữa ăn càng chứng tỏ khả năng tận dùng môi trường tự nhiên của người Việt Người Việt thường hay nói “Đói ăn rau, đau uống thuốc” câu này còn khẳng định rõ hơn vai trò vô cùng quan trọng của rau Đây là loại thức ăn lành tính, dễ ăn, gần gũi nhất,

nó luôn xuất hiện quanh ta từ thành phố đến nông thôn, là thực phẩm quen thuộc cho mọi gia đình Đồng thời rau xanh có các thành phần dinh dưỡng thiết yếu như protein, lipit, gluxit, vitamin, chất khoáng, chất vi lượng… rất có lợi cho sức khỏe, tránh được bệnh tật

Tuy nhiên, nói đến rau trong bữa ăn Việt Nam không thể không nhắc đến hai món đặc thù là rau muống và dưa cà: “Anh đi anh nhớ quê nhà, nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương”.Cà và dưa cà, dưa cải là những món ăn hợp thời tiết, được người Việt ưa thích và thường được dự trữ để ăn thường xuyên: “Có dưa chừa rau”, “Có cà thì tha gắp mắm”, “Thịt cá là hoa, tương cà là gia bản” Bên cạnh các loại rau quả là thành phần chính trong cơ cấu bữa ăn, các loại gia vị dùng trong ấm thực người Việt cũng rất đa

dạng: hành, tỏi, nén, riềng, gừng, nghệ, tiêu, ớt , các loại rau mùi, ngò, bạc hà, tía tô, diếp cá, ngải cứu

Thành phần thứ ba trong bữa ăn của người Việt là các loại thủy sản (cá, tôm ) Việt Nam ta có hệ thống sông ngòi dày đặc, 3260km tiếp giáp với bờ biển, yếu tố sông nước gắn liền với đời sống,nên sau “cơm rau” thì “cơm cá” là thông dụng nhất, “Có cá đổ vạ cho cơm”, “Con cá đánh ngã bát cơm” là thế

Măc dù cá đứng thứ ba trong cơ cấu bữa ăn nhưng các loài thủy sản lại đứng đầu tiên trong số thức ăn từ động vật, sản phẩm của vùng sông nước dường như gắn chặt với cuộc sống người Việt Và cũng thông qua đó, một sáng tạo vĩ đại đã ra đời, đó là nước mắm và mắm các loại Thiếu nước mắm thì chưa thành bữa cơm Việt Nam Với các món ăn Việt Nam, yếu tố tạo nên sự khác biệt chính là hương vị nước mắm Thật không quá khi nói rằng đó chính là một nét tiêu biểu nhất trong văn hóa ẩm thực Việt Nam Cơm mắm không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bình dân, các bà phi tần nhà Nguyễn từng đặt các địa phương làm hàng trăm lọ mắm để tiến vua Từ tiếng Việt, danh từ “nước mắm”

đã đi vào ngôn ngữ loài người, có mặt trong nhiều cuốn từ điển bách khoa Đông–Tây

Đã có nhiều làng nghề nổi tiếng về nước mắm đã ra đời như: Cát Hải (Hải Phòng), mắm Nam Ô (Đà Nẵng), Phan Thiết (Bình Thuận), Phú Quốc (Kiên Giang) Thực phẩm được chế biến từ thủy sản cũng rất đa dạng: nấu chin, ướp mắm, phơi khô Chế biến cũng

có nhiều cách: chiên, xào, kho, luộc, nướng, gỏi…

Ở vị trí cuối cùng trong cơ cấu bữa ăn Việt Nam mới là thịt Phổ biến nhất là thịt heo, gà, bò, trâu, vịt Thịt còn là món thực phẩm ăn ngon, dinh dưỡng và rất tốt cho sức khỏe con người Và cũng từ đây, người Việt đã làm phong phú, đa dạng các món từ thịt như: bò xào sả ớt, heo áp chảo, gà hầm thuốc Bắc, Như ta đã biết, người Việt chọn cơ cấu ăn thiên về thực vật còn thể hiện sự tiết kiệm của ông cha ta ngày xưa Thịt không thường xuyên xuất hiện trong các bữa ăn hằng ngày mà chỉ xuất hiện vào những ngày đặc biệt trong năm nhưcúng giỗ, tiệc tùng “Thịt cá là hương hoa, tương cà là gia bản” cho thấy được ông cha ta luôn đề cao cuộc sống ăn uống thanh đạm, không cao lương mĩ vị

Và người Việt cũng luôn tinh tế, biết cách tận dụng và khai thác sản vật từ tự nhiên nhưng luôn có ý thức chung sống hài hòa, làm bạn với tự nhiên Xem tự nhiên là người bạn, nơi cho chúng ta thức ăn đồng thời có sự ứng xử phù hợp với tự nhiên Khai thác nhưng luôn bảo tồn để hướng đến sự bền vững, đó là cách từ ngàn xưa ông cha ta đã làm Nhưng thật tiếc, sau một khoảng thời gian con người khai thác quá mức, sự thô bạo của chúng ta làm tự nhiên không thể phục hồi lại được Và hậu quả của tất cả điều này vẫn luôn là con người gánh chịu Vậy nên ở những thế hệ trẻ ngày nay phải luôn xác định cho bản thân cái nhìn đúng đắn, thầm cảm ơn tự nhiên đã ban cho chúng ta thức ăn

Qua những gì phác họa ở trên, chúng ta đã phần nào hiểu được lĩnh vực văn hóa ẩm thực của người Việt Ăn uống là nhu cầu cần thiết của con người nhưng cũng đồng thời thể hiện sự ứng xử văn hóa của con người với môi trường tự nhiên Trong đó nổi bật lên

là văn hóa tận dụng môi trường tự nhiên của người Việt