Một số quan điểm cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và nhận thức vấn đề này trong bối cảnh hiện nay

Bài viết Một số quan điểm cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và nhận thức vấn đề này trong bối cảnh hiện nay trình bày thực chất và nguyên tắc giải quyết vấn đề dân tộc theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin; Một số nhận thức về việc giải quyết vấn đề dân tộc trên thế giới trong bối cảnh hiện nay; Một số nhận thức về giải quyết vấn đề dân tộc trên thế giới trong bối cảnh hiện nay.

MỘT SỐ QUAN ĐIỂM CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN,

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ

NHẬN THỨC VẤN ĐỀ NÀY TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

Tô Mạnh Cường

Trường Đại học Thủy lợi, email: tomanhcuong@tlu.edu.vn

1 GIỚI THIỆU CHUNG

Vấn đề dân tộc ngày càng trở nên vừa cơ

bản, vừa cấp bách về quy mô, tính chất, mức

độ và hình thức khác nhau của nhiều quốc gia

ở mọi châu lục, trở thành mối quan tâm đặc

biệt trong quản trị quốc gia của nhiều nước,

trong đó có Việt Nam Chủ nghĩa Mác -

Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh coi trọng vấn

đề dân tộc và đưa ra các nguyên tắc quan

trọng để giải quyết vấn đề này Việc nghiên

cứu quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc có

giá trị to lớn để nhận thức và giải quyết vấn

đề dân tộc đang diễn ra trên thế giới hiện nay

2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Bài báo sử dụng phương pháp pháp tổng

hợp, phân tích, khảo cứu tài liệu

3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Một số quan điểm của chủ nghĩa

Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về

vấn đề dân tộc

3.1.1 Khái niệm dân tộc

Dân tộc là một cộng đồng vững chắc về

mặt lịch sử của những con người, là hình

thức phát triển xã hội được hình thành trên cơ

sở cùng có chung đời sống kinh tế, ngôn ngữ,

lãnh thổ và những đặc điểm về văn hóa, ý

thức, tâm lý Khái niệm dân tộc thường được

dùng với hai nghĩa Theo nghĩa thứ nhất, dân

tộc là bộ phận của quốc gia, là cộng đồng xã

hội theo nghĩa là các tộc người, còn theo

nghĩa thứ hai thì dân tộc là toàn bộ nhân dân

một nước, là quốc gia dân tộc Với nghĩa như

vậy, khái niệm dân tộc và khái niệm quốc gia

có sự gắn bó chặt chẽ với nhau, bổ sung và thúc đẩy lẫn nhau trong quá trình phát triển

3.1.2 Thực chất và nguyên tắc giải quyết vấn đề dân tộc theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin

Thực chất của vấn đề dân tộc là làm thế nào để các dân tộc (tộc người) trong một quốc gia và giữa các quốc gia - dân tộc có mối quan hệ công bằng và bình đẳng với nhau trong mọi quan hệ

Vấn đề dân tộc phải được giải quyết trên mọi lĩnh vực, từ kinh tế, chính trị đến văn hóa, xã hội Nó không chỉ mang ý nghĩa chính trị, kinh tế mà còn mang các giá trị nhân văn sâu sắc

Xuất phát từ hoàn cảnh một quốc gia đa dân tộc, khi bàn về vấn đề bình đẳng dân tộc,

V.I.Lênin nhấn mạnh việc bảo đảm nguyên tắc

bình đẳng giữa các dân tộc trong một quốc gia

trong mọi điều kiện, hoàn cảnh “Chúng ta đòi hỏi một sự bình đẳng tuyệt đối về mặt quyền lợi cho tất cả các dân tộc trong quốc gia

và sự bảo vệ vô điều kiện các quyền lợi của mọi dân tộc ít người” [1] Bình đẳng dân tộc gắn với việc bảo đảm quyền lợi của dân tộc thiểu số phải được thể hiện trong mọi lĩnh vực Bình đẳng trong kinh tế là bảo đảm quyền lợi, lợi ích kinh tế, quyền được tiếp cận cơ hội bình đẳng, quyền được phân phối công bằng

tư liệu sản xuất cũng như thành quả của sự phát triển cho tất cả các dân tộc Bình đẳng trong chính trị là bảo đảm quyền của các dân tộc trong tham gia vào đời sống chính trị, hệ thống chính trị của đất nước Bình đẳng trong văn hóa, xã hội là bảo đảm quyền đóng góp vai trò của dân tộc mình vào sự phát triển văn hóa dân tộc, quyền hưởng các thành quả phát

356

triển văn hóa, xã hội của đất nước, quyền được

bảo vệ bản sắc văn hóa riêng của mỗi dân tộc

Sự bình đẳng giữa các dân tộc trước tiên

phải được thể chế hóa thành hệ thống pháp luật

quốc gia và quốc tế: “Vấn đề bảo vệ quyền của

một dân tộc thiểu số chỉ có thể được giải quyết

bằng cách ban bố một đạo luật chung của Nhà

nước, trong một nước dân chủ triệt để, không

xa rời nguyên tắc bình quyền” [2]

Quan điểm rất nhân văn của Lênin trong

việc thực hiện quyền bình đẳng giữa các dân

tộc tộc người, đó là việc cần thiết thực hiện

chính sách ưu tiên, ưu ái hơn đối với những

dân tộc nhỏ, kém phát triển

Một điểm đặc biệt quan trọng mang tính

nguyên tắc trong việc giải quyết vấn đề dân

tộc của chủ nghĩa Mác - Lênin, đó là việc

khẳng định vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp

có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, quyết định

nhau Ở thời điểm của mình, C Mác bàn

nhiều về cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư

bản, giải phóng cho giai cấp công nhân và

toàn xã hội Trong cuộc đấu tranh này, giải

phóng giai cấp là điều kiện, tiền đề cho giải

phóng dân tộc và giải phóng triệt để xã hội

loại người khỏi mọi áp bức, bất công Đến giai

đoạn của mình, V.I.Lênin dành quan tâm

nhiều hơn về cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa

đế quốc Việc giải quyết vấn đề dân tộc và vấn

đề giai cấp có mối quan hệ khăng khít nhưng

có tính độc lập tương đối Thậm chí, Lênin

còn dự báo thắng lợi ở một nước thuộc địa sẽ

làm đứt sợi dây xích đế quốc chủ nghĩa và làm

cho chủ nghĩa đế quốc sụp đổ dây chuyền Đó

là điều kiện và tiền đề cho cuộc giải phóng

toàn nhân loại Trong giai đoạn quá độ lên chủ

nghĩa xã hội, việc hoàn thiện các quan hệ xã

hội và dần xóa bỏ ranh giới giữa các giai cấp

thì sự thuần nhất về mặt xã hội của các dân

tộc cũng tăng lên Đồng thời cũng diễn ra

mạnh mẽ quá trình xích lại gần nhau giữa các

quốc gia dân tộc và dân tộc tộc người

Kế thừa chủ nghĩa Mác - Lênin, đồng thời

xuất phát từ hoàn cảnh một nước thuộc địa

đang đấu tranh giành lại độc lập, tự do, Hồ

Chí Minh bàn nhiều tới vấn đề dân tộc nhưng

là vấn đề dân tộc thuộc địa Nội dung cốt lõi

là sự khẳng định quyền tự do và bình đẳng là

quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm của

dân tộc và con đường để thực hiện quyền đó

theo cách riêng của mình

Người nhận thấy sự áp bức, bóc lột của chủ nghĩa thực dân đối với các dân tộc thuộc địa càng nặng nề, thì phản ứng của dân tộc bị

áp bức càng quyết liệt Bởi lẽ, độc lập, tự do

là khát vọng lớn nhất của các dân tộc thuộc địa Người khẳng định: "Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng

và quyền tự do" [3]

Và suốt cuộc đời, Người đấu tranh để thực hiện cho được quyền bình đẳng, quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do của dân tộc mình “Không có gì quí hơn độc lập tự do” là chân lý bất diệt của dân tộc Việt Nam đồng thời cũng là nguồn cổ vũ các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới

Nhận thức về mối quan hệ giữa dân tộc và giai cấp, Người chỉ rõ yêu cầu bức thiết nhất, trước nhất của xã hội thuộc địa là phải tiến hành cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc chứ chưa phải là đấu tranh giai cấp như trong các

xã hội tư bản chủ nghĩa phương Tây Do đó, cần giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc, tập hợp các giai cấp, tầng lớp đi theo để làm cách mạng dân tộc Sau khi thành công sẽ tiến hành giải phóng giai cấp và đi lên chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội là con đường để giành độc lập và cũng là điều kiện để bảo vệ nền độc lập

tự do ấy Hồ Chí Minh thấy rõ sức mạnh của dân tộc Việt Nam là sự đoàn kết toàn dân tộc dưới ngọn cờ lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Đó là sức mạnh chiến đấu và thắng lợi trước bất cứ thế lực ngoại xâm nào

Sự nhuần nhuyễn và sáng tạo trọng việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc

và giai cấp đã giúp Hồ Chí Minh khắc phục được những hạn chế của các phong trào yêu nước đương thời

Sự hoạch định con đường phát triển dân tộc của Hồ Chí Minh là biện chứng và khách quan Nó phù hợp với hoàn cảnh lịch sử cụ thể ở thuộc địa Đó cũng là nét độc đáo, khác biệt với con đường phát triển lên chủ nghĩa tư bản ở các nước phương Tây

3.2 Một số nhận thức về việc giải quyết vấn đề dân tộc trên thế giới trong bối cảnh hiện nay

3.2.1 Vài nét khái quát về bối cảnh dân tộc trên thế giới hiện nay

Quá trình toàn cầu hóa đã diễn ra mạnh mẽ Hơn lúc nào hết, các quốc gia, dân tộc ngày

càng gắn kết với nhau chặt chẽ, ràng buộc và

phụ thuộc nhau hơn Điều này thúc đẩy môi

trường hợp tác, đồng thời là mặt trận đấu tranh

giữa các quốc gia độc lập có chủ quyền và các

lực lượng tiến bộ khác vì các mục tiêu hòa

bình, độc lập dân tộc, dân chủ và phát triển

Các thế lực cường quyền toàn cầu triển

khai nhiều học thuyết và hành động bất chấp

chủ quyền và nền độc lập của các nước trên

thế giới, can thiệp thô bạo vào công việc nội

bộ của các quốc gia thông qua chiêu bài dân

chủ, nhân quyền

Xuất hiện chủ nghĩa dân tộc cực đoan, hẹp

hòi trong đời sống quốc tế Xu thế phát triển

đa cực của thế giới cùng những mâu thuẫn của

quá trình toàn cầu hóa kết hợp sự cuồng tín tôn

giáo đã nảy sinh chủ nghĩa dân tộc cực đoan

3.2.2 Một số nhận thức về giải quyết

vấn đề dân tộc trên thế giới trong bối cảnh

hiện nay

Thứ nhất, nội dung chính của vấn đề dân

tộc hiện nay vẫn là vấn đề giữ vững độc lập,

chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, thoát khỏi sự

lệ thuộc thái quá và việc can thiệp của các

nước lớn trên mọi phương diện chính trị, kinh

tế, văn hóa

Cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền dân tộc

và toàn vẹn lãnh thổ trong điều kiện “hậu

Chiến tranh lạnh” không những không giảm,

mà còn vẫn tiếp diễn với nhiều nội dung và

phương thức mới Xu thế toàn cầu hóa ngày

càng mở rộng, đặc biệt với sự phát triển của

công nghệ thông tin sẽ là thách thức to lớn và

cơ hội cho các quốc gia - dân tộc vừa hợp tác,

vừa đấu tranh mà vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa

dân tộc, tạo tiền đề và điều kiện để bảo vệ

chủ quyền quốc gia dân tộc

Thứ hai, đoàn kết toàn dân tộc (bao gồm

các cộng đồng giai cấp, tầng lớp, tôn giáo,

tộc người, đảng phái…) trên cơ sở một quốc

gia thống nhất là mục tiêu và điều kiện giải

quyết vấn đề dân tộc hiện nay Điều này đòi

hỏi mỗi quốc gia - dân tộc phải làm sao để

quy tụ, đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp được

lợi ích đa dân tộc đồng thời phải nỗ lực rất

lớn khắc phục những trở ngại chủ quan và

khách quan tác động đến khối đoàn kết dân

tộc, kiên quyết loại trừ những âm mưu chia rẽ

khối đoàn kết dân tộc bất kỳ đến từ đâu

Thứ ba, xử lý mối quan hệ giữa lợi ích dân

tộc với toàn cầu hóa là vấn đề mấu chốt,

thường trực trong quan hệ giữa các quốc gia - dân tộc Toàn cầu hóa mở ra cơ hội và thách thức to lớn với tất cả các dân tộc, nếu biết tận dụng cơ hội và có chính sách dân tộc đúng đắn và thực thi thành công, thì thu được nhiều thành quả to lớn nhờ toàn cầu hóa, nếu ngược lại thì sự thua thiệt cũng rất nặng nề, thậm chí đổ vỡ Vấn đề bảo vệ lợi ích dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa với các yếu tố tích cực và tiêu cực đòi hỏi phải có một sự tỉnh táo, linh hoạt và sắc bén trong đường lối dân tộc, giữ vững nguyên tắc bất biến là xuất phát từ lợi ích dân tộc, qua hội nhập quốc tế

để bảo vệ và phục vụ lợi ích dân tộc

Thứ tư, ngày nay, sự lan tỏa của việc giải

quyết vấn đề dân tộc trong nội bộ của một quốc gia rất nhanh chóng, do đó cần thận trọng và nhạy cảm trong việc giải quyết các vấn đề nội bộ dân tộc Trong bối cảnh toàn cầu hóa, không ít vấn đề ban đầu thuộc về nội

bộ của một nước, song vì lý do này hoặc lý

do khác, đã vượt qua biên giới và phạm vi quốc gia dưới những hình thức khác nhau, trở thành vấn đề có sự can dự của thể chế quốc

tế Do đó, đòi hỏi phải xử lý mối quan hệ giữa chủ quyền quốc gia với quan hệ quốc tế trong điều kiện mới khi quan hệ quốc tế chịu những ràng buộc của nhiều phía

Thứ năm, cái gốc để giải quyết vấn đề dân

tộc hiện nay là phải giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa các dân tộc tộc người trong một quốc gia Giải quyết tốt mối quan

hệ lợi ích đó có tác dụng thúc đẩy phát triển mạnh mẽ tính tích cực xã hội của các tộc người, củng cố và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc - động lực chủ yếu thúc đẩy sự phát triển xã hội

4 KẾT LUẬN

Vấn đề dân tộc ngày càng trở nên cấp bách trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc

tế hiện nay Việc nghiên cứu quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc có giá trị lý luận góp phần nhận thức và giải quyết sáng tạo vấn đề dân tộc đang diễn ra trên thế giới hiện nay

5 TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] V.I.Lênin: Toàn tập, t.23, Nxb Tiến bộ,

Mátxcơva, 1980, tr.266

[2] V.I.Lênin: Toàn tập, t.24, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 2005, tr.182