Untitled BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ BÀI TẬP LỚN MÔN HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊNIN ĐỀ TÀI Lý luận về hàng hóa sức lao động Vai trò của hàng hóa sức lao động trong việc tạo ra lợi nhuận cho chủ doanh nghiệp Với tư cách là một người lao động (người bán sức lao động cho chủ doanh nghiệp), hãy cho biết trách nhiệm của mình đối với doanh nghiệp và đối với bản thân? Họ và tên Phan Thị Phương Anh Mã sinh viên 11204500 Lớp học phần Kinh tế.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆT NAM
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
BÀI TẬP LỚN
MÔN HỌC: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊNIN
ĐỀ TÀI:
Lý luận về hàng hóa sức lao động Vai trò của hàng hóa sức lao động trong việc tạo ra lợi nhuận cho chủ doanh nghiệp Với tư cách là một người lao động (người bán sức lao động cho chủ doanh nghiệp), hãy cho biết trách nhiệm của mình đối với doanh nghiệp và đối với bản thân?
Họ và tên: Phan Thị Phương Anh
Mã sinh viên: 11204500
Lớp học phần: Kinh tế chính trị Mác – Lênin 23
Lớp chuyên ngành: Logistics và quản lý chuỗi cung ứng 62 Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Đào Thị Phương Liên
Hà Nội, tháng 06 năm 2021
MỤC LỤC
Trang 2MỤC LỤC ……….………
2 LỜI NÓI ĐẦU ……… 3
NỘI DUNG……….4
I Lý luận về hàng hóa sức lao động……….……4
1. Các khái niệm……….
……… 4
a. Hàng hóa là gì? 4
b.Sức lao động là gì? 5
2. Điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa……… 6
3. Thuộc tính của hàng hóa sức lao động………7
a Giá trị hàng hóa sức lao động……… 7
b Giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động……… 8
c Mối quan hệ giữa hai thuộc tính của hàng hóa, vừa thống nhất và cũng vừa mâu thuẫn với nhau……… 8
II Vai trò của hàng hóa sức lao động trong việc tạo ra lợi nhuận cho chủ doanh nghiệp……… ……… 9
1 Nguồn gốc của các giá trị thặng dư……… ………… 9
2 Sự hình thành lợi nhuận của doanh nghiệp……….………10
a Bản chất của lợi nhuận……… 10
b Vai trò của hàng hóa sức lao động trong việc tạo ra lợi nhuận cho chủ doanh nghiệp………
….10 III Trách nhiệm của người lao động đối với doanh nghiệp và đối với bản thân……… 10
Trang 31 Trách nhiệm của người lao động đối với doanh nghiệp……… 10
2 Trách nhiệm của người lao động đối với bản thân……….…………
12
KẾT LUẬN………13 TÀI LIỆU THAM KHẢO………14
Trang 4LỜI NÓI ĐẦU
Nguồn lao động là tài sản quý giá và to lớn đối với mỗi quốc gia, đồng thời
nó cũng là tiền đề, là động lực, là mục tiêu để thực hiện các chiến lược phát triển kinh tế xã hội của một đất nước Ngày nay, sự giàu có của một quốc gia không chỉ được đánh giá thông qua sự trù phú của nguồn tài nguyên thiên nhiên, thay vào đó
là được xây dựng chủ yếu dựa trên nền tảng văn minh và trí tuệ con người Trên cơ
sở của chủ nghĩa Mác Lênin về hàng hóa sức lao động, có thể nhận thấy được tầm quan trọng của thứ hàng hóa đặc biệt này trong việc tạo ra giá trị thặng dư mới, thậm chí là lớn hơn nó Từ đó, tạo ra một nguồn lợi nhuận chính cho chủ doanh nghiệp, tạo nên các giá trị cho xã hội
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội hiện nay, nhà nước ta đã xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa và các doanh nghiệp trong nước đã chú trọng vào hàng hóa sức lao - một mặt hàng hết sức quan trọng để gia tăng lợi nhuận, tuy nhiên vẫn còn rất nhiều hạn chế nhất định Vì vậy, em đã chọn đề tài “Lý luận về hàng hóa sức lao động Vai trò của hàng hóa sức lao động trong việc tao ra lợi nhuận cho chủ doanh nghiệp Với tư cách một người lao động (người bán sức lao động cho chủ doanh nghiệp), hãy cho biết trách nhiệm của mình đối với doanh nghiệp và đối với bản thân?" để phân tích
và hiểu rõ hơn về vấn đề được đề cập ở trên
Trang 5NỘI DUNG
I Lý luận về hàng hóa sức lao động:
1 Các khái niệm:
a Hàng hóa là gì?
Trước hết cần phải hiểu được bản chất, thế nào là “hàng hóa” ? Theo quan
điểm của C.Mác, hàng hóa là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn một nhu
cầu nào đó của con người thông qua trao đổi, mua bán Hàng hóa có thể đáp ứng
được nhu cầu cá nhân hoặc nhu cầu sản xuất, hàng hóa cũng có thể tồn tại được dưới dạng vật thể hoặc dạng phi vật thể
Như vậy với khái niệm trên, để trở thành hàng hóa cần đảm bảo ba yếu tố.
Đầu tiên, đó là sản phẩm thể của lao động; thứ hai, là thỏa mãn hay đáp ứng được nhu cầu nào đó của con người và thứ ba, là thông qua trao đổi mua bán Nếu thiếu
đi một trong ba điều kiện trên thì sẽ không được coi là hàng hóa hay hiểu một
cách khác là khi xuất hiện hao phí lao động trong sản phẩm đó thì nó mới được coi
là hàng hóa.
Vậy tại sao hàng hóa lại có thể trao đổi được với nhau hay nói cách khác tại
sao hàng hóa lại có giá trị trao đổi? Theo Mác, dù khác nhau về trạng thái tồn tại là
ở dạng vật thể hay phi vật thể thì mọi thứ hàng hóa đều có hai thuộc tính đó là giá trị sử dụng của hàng hóa và giá trị của hàng hóa Giá trị sử dụng của hàng có thể thỏa mãn nhu cầu sử dụng nào đó ở con người (đó có thể là nhu cầu về vật chất hay nhu cầu về tinh thần, đó cũng có thể là nhu cầu về cá nhân hoặc nhu cầu về sản xuất,v v) Giá sử dụng có những đặc điểm sau: giá trị sử dụng do thuộc tính tự nhiên của hàng hóa quyết định, hàng hóa không chỉ có một giá trị sử dụng duy nhất mà nhất là khi khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển người ta càng tìm thấy những thuộc tính mới của sản phẩm và sử dụng chúng cho những mục đích khác nhau (ví dụ như than đá trước khi chỉ dùng để làm chất đốt nhưng khi khoa học kĩ thuật phát triển người ta phát hiện ra rằng than đá ngoài việc được sử dụng để làm chất đốt thì còn được sử dụng làm nguyên liệu cho một số ngành công nghiệp hóa
Trang 6chất làm chất dẻo, làm sợi nhân tạo, …) Ngoài ra giá trị sử dụng còn có đặc điểm
là phạm trù vĩnh viễn vì nó tồn tại trong mọi phương thức hay mọi kiểu tổ chức sản xuất (ví dụ gạo có giá trị sử dụng là để ăn và công dụng này của gạo tồn tại vĩnh viễn bất kể là chế độ nguyên thủy, phong kiến, tư bản chủ nghĩa hay xã hội chủ nghĩa thì gạo dùng để ăn) Đặc điểm thứ ba là giá trị sử dụng không phải cho bản thân người sản xuất hàng hóa mà là người tiêu dùng hàng hóa tức là giá trị sử dụng cho xã hội (ví dụ khi chúng ta nuôi gà và bán cho khách hàng thì con gà đấy
sẽ thuộc sở hữu của người mua và người mua có quyền được sử dụng con gà theo mục đích của họ có nghĩa là sản phẩm của hàng hóa đó đáp ứng nhu cầu của xã hội Vậy đối với thuộc tính giá trị sử dụng của hàng hóa thì được hiểu là công dụng của hàng hóa có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người
Ví dụ: Trong nền sản xuất hàng hóa ví dụ khi ta lấy 1 con gà đổi lấy 10 cân
táo thì có nghĩa là gà và táo là vật mang giá trị trao đổi Vậy tại sao gà và táo lại có thể trao đổi được với nhau mặc dù giá trị sử dụng và giá trị khác nhau và tại sao chúng lại trao đổi theo tỷ lệ 1-10?
Mác đã nghiên cứu và chỉ ra rằng các loại hàng hóa dù khác nhau về kết cấu vật chất hay khác nhau về giá trị sử dụng hay công dụng thì đều có chung một
cơ sở đó là sản phẩm của lao động, tất là các hàng hóa đều do hao phí của người lao động sản xuất tạo thành dù là con gà, cái bàn, quả táo,… Cho nên người trao đổi hàng hóa sản xuất với nhau thực chất là trao đổi hao phí lao động chứa đựng bên trong hàng hóa Quay lại ví dụ trên thì thời gian lao động xã hội cần thiết để nuôi một con gà bằng với thời gian lao động xã hội cần thiết để trồng ra 10 cân táo hay nói cách khác một con gà có giá trị bằng 10 cân táo
b Sức lao động là gì?
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác, sức lao động là toàn bộ thể lực và trí lực tồn tại trong cơ thể con người, nó được vận dụng vào quá trình lao động sản xuất Sức lao động là một khái niệm trọng yếu trong kinh tế chính trị Mác-xít Mác định nghĩa sức lao động là toàn +bộ những năng lực thể chất, trí tuệ và tinh thần tồn tại trong một cơ thể, trong một con người đang sống, và được người đó đem ra vận dụng mỗi khi sản xuất ra một giá trị thặng dư nào đó
Trang 7Sức lao động là khả năng lao động của con người, là điều kiện tiên quyết của mọi quá trình sản xuất và là lực lượng sản xuất sáng tạo chủ yếu của xã hội Nhưng sức lao động mới chỉ là khả năng lao động, còn lao động là sự tiêu dùng sức lao động trong hiện thực
2 Điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa:
Hai khái niệm về “hàng hóa sức lao động” và “sức lao động” là hoàn toàn khác nhau Vì để trở thành “hàng hóa sức lao động” thì cần phải có những điều kiện nhất định.Trong mọi xã hội, “sức lao động” là yếu tố cơ bản trong quá trình sản xuất nhưng để trở thành “hàng hóa sức lao động” thì sức lao động cần thỏa
mãn hai điều kiện sau:
+ Điều kiện đầu tiên, người có sức lao động phải được tự do về thân thể vì
để được gọi là hàng hóa thì bản thân người lao động phải có quyền sở hữu và sử dụng sức lao động của mình, người đó có quyền tự quyết lao động cho ai và lao động như thế nào Mặc dù hiểu là vậy nhưng khác với ngày nay trong xã hội chiếm hữu nô lệ, người nô lệ hay bản thân của họ thuộc sở hữu của chủ nô, họ không thể thỏa thuận mua bán sức lao động của mình được mà làm việc theo yêu cầu của chủ nô
+ Điều kiện thứ hai, người lao động không có tư liệu sản xuất và không có
của cái, muốn sống anh ta phải bán sức lao động Trong khi đó chúng ta biết rằng
“tư liệu sản xuất” và “sức lao động” chính là hai yếu tố cơ bản của quá trình lao
động sản xuất để tạo ra sản phẩm Nếu như người lao động có“tư liệu sản xuất” thì họ sẽ sử dụng sức lao động của mình để tự sản xuất thay vì phải bán “sức lao
động” hay làm thuê phải không?
Ví dụ: Người thợ may có nhà xưởng, có máy may, có tư liệu sản xuất và có
cả thị trường thì họ sẽ tự sản xuất và tạo ra sản phẩm chứ chẳng “tội” gì để đi làm thuê cho người khác do đó người lao động nếu không có bất kì một tư liệu sản xuất thì buộc phải cung cấp hoặc bán sức lao động của mình để duy trì cuộc sống của bản thân và gia đình
Mặc dù người lao động có thể bán sức lao động nhưng chỉ họ chỉ bán sức lao động trong một thời gian nhất định (ví dụ như làm 8 tiếng/ngày, 10 tiếng/ngày,
Trang 8… chứ không bán cả ngày), vì nếu bán hết cả ngày thì tức là người lao động tự bán mình và từ chối làm người tự do thì họ sẽ trở thành nô lệ Bản chất của việc bán sức lao động của người lao động chỉ bán quyền snử dụng sức lao động của anh ta
mà thôi, còn anh ta vẫn sở hữu sức lao động của mình
Dưới chủ nghĩa tư bản, đã xuất hiện đầy đủ hai điều kiện đó Một mặt, cách mạng tư sản đã giải phóng người lao động khỏi sự lệ thuộc về thân thể vào chủ nô
và chúa phong kiến Mặt khác, do tác động của quy luật giá trị và các biện pháp tích luỹ nguyên thuỷ của tư bản đã làm phá sản những người sản xuất nhỏ, biến họ trở thành vô sản và tập trung tư liệu sản xuất vào trong tay một số ít người
3 Thuộc tính của hàng hóa sức lao động:
Cũng giống như những loại hàng hóa khác thì hành hóa sức lao động cũng
có hai thuộc tính là giá trị hàng hóa sức lao động và giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động Cụ thể như sau:
a Giá trị hàng hóa sức lao động Giá trị của hàng hóa sức lao động do lượng thời gian lao động xã hội cần thiết để tái sản xuất ra nó quyết định Nhưng do sức lao động tồn tại như một năng lực của con người, muốn tái sản xuất ra loại năng lực đó thì người lao động phải
sử dụng một lượng tư liệu sinh hoạt nhất định (ví dụ: đồ ăn, đồ mặc, giáo dục, y tế, giải trí, …), do đó giá trị của sức lao động của họ sẽ ngang bằng với giá trị của toàn bộ các tư liệu sinh hoạt cần thiết về vật chất và tinh thần để duy trì đời sống bình thường của người công nhân và gia đình họ Cùng với chi phí đào tạo người công nhân ở một trình độ nhất định, hay để rõ hơn chúng ta hiểu rằng cấu thành giá trị của hàng hóa sức lao động sẽ bao gồm giá trị tư liệu sinh hoạt cần thiết cho bản thân người công nhân như đồ ăn, đồ mặc, nơi ở, y tế, … và phí tổn đào tạo công nhân như chi phí và giáo dục đào tạo và ngoài ra còn có tư liệu sinh hoạt cho con cái người công nhân Vậy tại sao lại có tư liệu sinh hoạt cần thiết để nuôi sống con cái người công nhân? Đó là vì con cái người công nhân là nguồn lao động kế tiếp, duy trì nguồn sức lao động khi người công nhân già yếu và mất đi Một đặc điểm khác là, nhu cầu tư liệu sinh hoạt của người công nhân khác nhau theo từng giai đoạn và từng khu vực (ví dụ: người công nhân thời Pháp thuộc ở Việt Nam,
Trang 9khi nhu cầu tư liệu sinh hoạt đơn giản có khi chỉ đơn thuần là ăn no mặc ấm hoặc
ăn đủ mặc đủ mà thôi còn công nhân thời đại ngày nay ngoài nhu cầu sinh hoạt cơ bản thì họ còn có nhu cầu như là ăn ngon mặc đẹp, và có cả tiền tích lũy cho những lúc hoạn nạn) Ở các nước khác nhau thì nhu cầu tư liệu sinh hoạt của người công nhân cũng khác nhau, nhu cầu sinh hoạt của người công nhân Việt Nam khác với nhu cầu sinh hoạt của người công nhân ở Mỹ hay ở Nhật, vì điều này sẽ phụ thuộc vào lịch sử hình thành giai cấp công nhân, trình độ văn minh đã đạt được Mặt khác, khi chủ tư bản trả công cho người công nhân thì giá trị sức lao động sẽ được biểu hiện thành tiền, trong đó bản chất của tiền công là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động hoặc giá cả sức lao động
b Giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động
Giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động là công dụng của sức lao động có thể thỏa mãn nhu cầu của người mua vào quá trình sản xuất
Ví dụ: chủ tư bản thuê công nhân dệt vải vậy giá trị sử dụng sức lao động
của người công nhân dệt chính là kỹ năng, năng suất lao động, tay nghề của người công nhân khi lao động dệt vải
Nhưng tính chất đặc biệt của hàng hoá sức lao động được thể hiện đó là: + Thứ nhất, sự khác biệt của giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động so với giá trị sử dụng của các hàng hoá khác là ở chỗ, khi tiêu dùng hàng hoá sức lao động, nó tạo ra một giá trị mới lớn hơn giá trị của thân giá trị sức lao động Phần lớn hơn đó chính là giá trị thặng dư Như vậy, hàng hoá sức lao động có thuộc tính
là nguồn gốc sinh ra giá trị
+ Thứ hai, con người là chủ thể của hàng hoá sức lao động vì vậy, việc cung ứng sức lao động phụ thuộc vào những đặc điểm về tâm lý, kinh tế, xã hội của người lao động Đối với hầu hết các thị trường khác thì cầu phụ thuộc vào con người với những đặc điểm của họ, nhưng đối với thị trường lao động thì con người lại có ảnh hưởng quyết định tới cung
c Mối quan hệ giữa hai thuộc tính của hàng hóa, vừa thống nhất và cũng vừa mâu thuẫn với nhau
Trang 10Về mặt thống nhất, hai thuộc tính tính tồn tại đồng thời trong 1 hàng hóa,
và phải có đủ 2 thuộc tính này thì một sản phẩm mới được coi là hàng hóa và nếu
thiếu một trong hai thuộc tính này thì sản phẩm hay vật phẩm đó không được coi
là hàng hóa
Về mặt mâu thuẫn, người sản xuất làm ra hàng hóa để bán thì mục đích của
họ là mặt giá trị, lợi nhuận kinh doanh chứ không phải mục đích của họ là giá trị
sử dụng, trong tay người bán có hàng hóa tức là có giá trị sử dụng nhưng cái quan tâm của họ là giá trị cụ thể là lợi nhuận Ngược lại, thì người mua lại rất cần giá trị
sử dụng ví dụ: mua gạo để ăn, mua điện thoại để sử dụng liên lạc,… nhưng để có giá trị sử dụng trước hết phải mua bán phải thông qua lưu thông hay nói cách khác
là thực hiện giá trị hàng hóa sau đó mới chi phối được giá trị sử dụng vì vậy mâu thuẫn giữa hai thuộc tính là quá trình thực hiện giá trị sử dụng và giá trị là hai quá trình khác nhau về thời gian và không gian Quá trình thực hiện giá trị được tiến hành trước và trên thị trường quá trình thực hiện giá trị sử dụng diễn ra sau và trong lĩnh vực tiêu dùng nếu giá trị của hàng hóa không được thực hiện thì sẽ dẫn đến khủng hoảng sản xuất Tóm lại, giá trị sử dụng và giá trị của hàng hóa vừa thống nhất và vừa mâu thuẫn với nhau
II Vai trò của hàng hóa sức lao động trong việc tạo ra lợi nhuận cho chủ
1 Nguồn gốc của giá trị thặng dư
Trong quá trình làm việc thì người lao động sẽ sử dụng tư liệu sản xuất mà
nhà tư bản cung cấp để tạo ra hành hóa cho nhà tư bản Nhưng nếu sau một thời gian lao động nhất định, người lao động chỉ tạo ra lượng giá trị bằng với lượng giá trị nhà tư bản trả cho công nhân hay nói cách khác là bằng với tiền công của anh ta thì nhà tư bản chẳng có lợi gì Và Mác đã phát hiện ra rằng hàng hóa sức lao động
có giá trị sử dụng đặc biệt khác với giá trị của hàng hóa thông thường, là khi sử dụng nó có thể tạo ra một giá trị lớn hơn giá trị bản thân nó
Giả sử toàn bộ số tư liệu sinh hoạt để nuôi sống và duy trì sức lao động của người công nhân trong 1 tháng là 500$ bao gồm giáo dục, ăn uống, giải trí, y tế, …