Thế nào là doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI KHOA LUẬT TIỂU LUẬN HỌC PHẦN LUẬT CẠNH TRANH Đề tài số 02 Thế nào là doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường? Phân tích từng loại hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường bị cấm được quy định trong Luật Cạnh tranh 2018 và liên hệ thực tiễn thực hiện (chọn 2 hành vi để liên hệ thực tiễn)? Giải pháp kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường? Họ và tên sinh viên Số thứ tự trong danh sách lớp tín chỉ Mã SV Ngàythángnăm sinh Lớp niên chế Họ và.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN

HỌC PHẦN LUẬT CẠNH TRANH

Đề tài số 02: Thế nào là doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường? Phân tích từng loại hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường bị cấm được quy định trong Luật Cạnh tranh 2018 và liên hệ thực tiễn thực hiện (chọn 2 hành

vi để liên hệ thực tiễn)? Giải pháp kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường?

Họ và tên sinh viên:………

Số thứ tự trong danh sách lớp tín chỉ:……

Mã SV:……….

Ngày/tháng/năm sinh:……….

Lớp niên chế: ………

Họ và tên giảng viên: ………

HÀ NỘI – 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

1 Khái niệm về doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường 2

2 Các loại hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường bị cấm theo Luật cạnh tranh 2018 3

3 Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường trong thực tiễn 5

3.1 Vụ việc thứ nhất 5

3.2 Vụ việc thứ hai 6

4 Giải pháp kiểm soát kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường 7

KẾT LUẬN 10

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

MỞ ĐẦU

Cạnh tranh là động lực phát triển của nền kinh tế, thúc đẩy hoạt động kinh doanh hiệu quả, mang lại phúc lợi xã hội và phúc lợi tiêu dùng Để tồn tại trên thị trường, các doanh nghiệp phải không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh của mình và đến một mức độ nào đó, các doanh nghiệp có ưu thế cạnh tranh sẽ dần nắm giữ vai trò dẫn dắt thị trường, trở thành các doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường

Khi đó, thay vì phải chịu sự chi phối của các quy luật thị trường với hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp thống lĩnh thị trường, ngược trở lại có thể can thiệp vào các yếu tố của thị trường Với sức mạnh thị trường có được, doanh nghiệp thống lĩnh thị trường sẽ có xu hướng khai thác vị thế mà nó có để né tránh cạnh tranh, triệt tiêu đối thủ, trục lợi và lũng đoạn thị trường

Chính vì vậy, Luật Cạnh tranh ra đời là công cụ hữu hiệu để Nhà nước thực hiện chức năng điều tiết nền kinh tế, khắc phục những khiếm khuyết của thị trường, bảo

vệ cạnh tranh lành mạnh, công bằng và hiệu quả giữa các doanh nghiệp

Luật Cạnh tranh các nước đều có quy định cấm doanh nghiệp thống lĩnh thị trường thực hiện các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường để gây hạn chế cạnh tranh, trục lợi từ khách hàng, người tiêu dùng Hành vi phân biệt đối xử của doanh nghiệp thống lĩnh thị trường là hành vi lạm dụng bị cấm theo quy định trong Luật Cạnh tranh Việt Nam năm 2018

NỘI DUNG

1 Khái niệm về doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường.

Vị trí thống lĩnh trên thị trường là vị trí của doanh nghiệp trên thị trường mà với

vị trí ấy doanh nghiệp có thể chi phối sự biến động giá cả trên thị trường một cách đáng kể Có thể coi doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh là doanh nghiệp có quyền lực thị trường ở mức cao

Luật cạnh tranh đưa ra khái niệm chung về hành vi hạn chế cạnh tranh và định

nghĩa thế nào là hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền Theo đó, hành

vi hạn chế cạnh tranh là hành vi gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh, bao gồm hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường và lạm dụng vị trí độc quyền.

Tại khoản 5 điều 3 Luật cạnh tranh 2018 có định nghĩa về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường như sau:

“Lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, lạm dụng vị trí độc quyền là hành vi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường, vị trí độc quyền gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh”.

Có thể hiểu các khái niệm vị trí thống lĩnh thị trường của doanh nghiệp và hành

vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường như sau Vị trí thống lĩnh trên thị trường được xác định dựa trên thị phần hoặc khả năng gây hạn chế cạnh tranh của một doanh nghiệp hoặc một nhóm doanh nghiệp Theo đó, một doanh nghiệp được coi

là có vị trí thống lĩnh thị trường nếu có thị phần từ 30% trở lên trên thị trường liên quan hoặc có khả năng gây hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể Một nhóm doanh nghiệp cũng có thể được coi là có vị trí thống lĩnh thị trường nếu cùng hành động nhằm gây hạn chế cạnh tranh và thuộc một trong các trường hợp sau: hai doanh nghiệp có tổng thị phần từ 50% trở lên trên thị trường liên quan; ba doanh nghiệp

có tổng thị phần từ 65% trở lên trên thị trường liên quan; bốn doanh nghiệp có tổng thị phần từ 75% trở lên trên thị trường liên quan

Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường là những hành vi do doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường thực hiện nhằm củng cố vị trí thống lĩnh bằng cách loại bỏ doanh nghiệp khác ra khỏi thị trường, ngăn cản, kìm hãm doanh nghiệp khác không cho gia nhập thị trường, phát triển kinh doanh, dẫn đến những sai lệch về cạnh tranh trên thị trường Doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh chỉ vi phạm luật cạnh tranh khi có hành vi “lạm dụng” vị trí của mình, tức là doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh không đương nhiên bị coi là trái pháp luật Luật chỉ không cho phép doanh nghiệp hoặc một số doanh nghiệp này lạm dụng vị trí lợi thế của mình trên thị trường nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng

2 Các loại hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường bị cấm theo Luật cạnh tranh 2018.

Luật cạnh tranh đã liệt kê từng hành vi cụ thể trong ba nhóm hành vi hạn chế cạnh tranh kể trên Điều 27 Luật cạnh tranh năm 2018 liệt kê các hành vi lạm dụng

vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền bao gồm:

- Bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ dẫn đến hoặc có khả năng dẫn đến loại bỏ đối thủ cạnh tranh;

- Áp đặt giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bất họp lí hoặc ấn định giá bán lại tối thiểu gây ra hoặc có khả năng gây ra thiệt hại cho khách hàng;

Với hành vi này, khách hàng là những người bị chịu thiệt hại bởi giá mà họ phải mua quá cao so với giá trị thực tế của sản phẩm hoặc phải bán hàng hóa với giá thấp hơn giá thành thực Giá mua, bán sản phẩm trên thị trường không được hình thành từ cạnh tranh mà do các doanh nghiệp thống lĩnh ấn định Mức chênh lệch giữa giá được ấn định với giá cạnh tranh (giả định) là khoản lợi ích độc quyền mà doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh hay vị trí độc quyền có được Vì vậy, bằng hành vi này doanh nghiệp thống lĩnh hoặc độc quyền đã có được toàn bộ giá trị thặng dư tiêu dùng của thị trường, mà thực chất là phần giá trị lẽ ra được hưởng của người

tiêu dùng nếu có cạnh tranh Do đó, hành vi này được coi là hành vi điển hình mang tính chất bóc lột khách hàng

- Hạn chế sản xuất, phân phối hàng hóa, dịch vụ, giới hạn thị trường, cản trở sự phát triển kĩ thuật, công nghệ gây ra hoặc có khả năng gây ra thiệt hại cho khách hàng;

Nhóm hành vi này gồm ba hành vi cụ thể sau:

Thứ nhất, hạn chế sản xuất, phân phối sản phẩm gây thiệt hại cho khách hàng

-là hành vi giảm khả năng cung ứng hàng hóa, dịch vụ một cách giả tạo để lũng đoạn thị trường, làm biến động quan hệ cung cầu theo hướng có lợi cho doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường trong giao dịch với khách hàng

Thứ hai, hạn chế thị trường gây thiệt hại cho khách hàng - là việc doanh nghiệp

có vị trí thống lĩnh tự giới hạn khu vực bán hoặc giới hạn nguồn mua sản phẩm mà không có lý do chính đáng gây thiệt hại cho khách hàng

Thứ ba, hạn chế sự phát triển kỹ thuật, công nghệ làm thiệt hại cho khách hàng

- là việc doanh nghiệp thực hiện những hành vi nhằm cản trở đối thủ cạnh tranh tiến hành việc nghiên cứu phát triển kỹ thuật, công nghệ hoặc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào hoạt động kinh doanh Ví dụ như hành vi mua sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp để tiêu hủy hoặc không sử dụng hoặc hành vi

đe dọa hoặc ép buộc người đang nghiên cứu phát triển kỹ thuật, công nghệ phải ngừng hoặc hủy bỏ việc nghiên cứu

- Áp dụng điều kiện thương mại khác nhau trong các giao dịch tương tự dẫn đến hoặc có khả năng dẫn đến ngăn cản doanh nghiệp khác tham gia, mở rộng thị trường hoặc loại bỏ doanh nghiệp khác;

- Áp đặt điều kiện cho doanh nghiệp khác trong kí kết hợp đồng mua, bán hàng hóa, dịch vụ hoặc yêu cầu doanh nghiệp khác, khách hàng chấp nhận các nghĩa vụ không liên quan trực tiếp đến đối tượng của hợp đồng dẫn đến hoặc có khả năng dẫn đến ngăn cản doanh nghiệp khác tham gia, mở rộng thị trường hoặc loại bỏ doanh nghiệp khác;

- Ngăn cản việc tham gia hoặc mở rộng thị trường của doanh nghiệp khác;

- Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường bị cấm theo quy định của luật

khác

Khoản 2 Điều 27 Luật cạnh tranh bổ sung hai hành vi áp dụng riêng với doanh nghiệp có vị trí độc quyền trên thị trường, bao gồm:

- Áp đặt các điều kiện bất lợi cho khách hàng;

- Lợi dụng vị trí độc quyền để đơn phương thay đổi hoặc hưỷ bỏ hợp đồng đã giao kết mà không có lí do chính đáng

- Hành vi lạm dụng vị trí độc quyền bị cấm theo quy định của luật khác.

3 Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường trong thực tiễn.

3.1 Vụ việc thứ nhất.

Vụ việc lạm dụng vị trí thống lĩnh trên thị trường điện ở Pháp:

Hội đồng cạnh tranh phạt Công ty gaz và điện Grenoble 320 ngàn EURO vì đã lạm dụng vị trí thống lĩnh trên thị trường cung cấp điện cho các doanh nghiệp nhỏ trong năm 2005 Trên cơ sở khiếu kiện của Ủy ban điều tiết năng lượng, Cơ quan cạnh tranh Pháp đã ra Quyết định số 09-D-14 ngày 25 tháng 3 năm 2009 trừng phạt Công ty Gaz và điện Grenoble - một công ty liên doanh do thành phố Grenoble cùng nắm giữ cổ phần (50%) với Suez Energie Services (38,22%), EDEV nắm 4.31% (chi nhánh của Công ty điện lực

Trong thông cáo báo chí của mình, Công ty gaz và điện Grenoble đã có hành vi gièm pha công ty cạnh tranh duy nhất của mình là Poweo nhằm duy trì thị trường điện mới mở cửa cho cạnh tranh ở Grenoble (Công ty gaz và điện Grenoble nắm giữ độc quyền cung cấp điện cho Grenoble cho tới tận tháng 7 năm 2004)

Cơ quan cạnh tranh Pháp đã đánh giá rằng Công ty gaz và điện Grenoble đã lạm dụng vị trí thống lĩnh khi đưa ra một thông cáo báo chí gièm pha đối thủ Poweo và

có những lời lẽ gây nhầm lẫn về hoạt động của công ty này, vốn gồm 2 mảng kinh

doanh, một có tính dịch vụ công cộng, trong khi mảng kia lại là kinh doanh theo quy luật cạnh tranh của thị trường Công ty gaz và điện Grenoble đã đăng thông cáo báo chí 2 lần trên tờ Dauphine libere, cảnh báo người dân về một nhà cung cấp điện

bị cáo buộc là có chất lượng dịch vụ thấp và có chất lượng chăm sóc khách hàng thấp, chỉ kinh doanh thuần túy vì lợi nhuận và tự trao cho mình hình ảnh một công

ty có uy tín và có lịch sử gắn với bảo vệ dịch vụ công cộng Các hành vi này đã gây

ra những hậu quả cụ thể vì nhiều khách hàng mới ký hợp đồng với Poweo đã gửi thư xin hủy hợp đồng, trong thư đã vận dụng nguyên văn những lời lẽ mà Công ty gaz và điện Grenoble đã dùng

Cơ quan cạnh tranh đã đánh giá rằng hành vi của Công ty gaz và điện Grenoble

là nghiêm trọng vì nó đã cho phép loại đối thủ cạnh tranh ra khỏi thị trường vừa mới mở Thực vậy, sau những hành vi này, công ty Poweo, đối thủ cạnh tranh duy nhất trên thị trường cung cấp điện cho các doanh nghiệp nhỏ đã có doanh thu chậm lại rồi ngừng hẳn và buộc phải chấp dứt hoạt động kinh doanh ở Grenoble Công ty gaz và điện Grenoble đã chiếm lại vị trí thống lĩnh với gần 190 khách hàng và lấy lại vị trí độc quyền mà nó đã có trước tháng 7 năm 2004

Do các yếu tố này, Cơ quan cạnh tranh đã buộc Công ty gaz và điện Grenoble chịu khoản phạt là 320 ngàn Euro Quyết định của Hội đồng cạnh tranh pháp hiện

đã bị khiếu nại lên Tòa phúc thẩm Paris

3.2 Vụ việc thứ hai.

Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại Dịch vụ Tân Hiệp Phát (Tân Hiệp Phát) là doanh nghiệp sản xuất kinh doanh bia mang nhãn hiệu Laser Công ty Liên doanh Nhà máy Bia Việt Nam (VBL) là doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh sản phẩm bia, trong đó có bia Heineiken, Tiger VBL ký các hợp đồng với các đại lý độc quyền trong đó yêu cầu không được quảng cáo, giới thiệu, bán hàng cho các hãng bia khác Tân Hiệp Phát đã gửi đến Cục Quản lý cạnh tranh đơn khiếu nại VBL vi phạm Luật Cạnh tranh

Cục Quản lý cạnh tranh đã tiến hành điều tra sơ bộ và quyết định điều tra chính thức đối với VBL

Kết quả điều tra xác định thị phần của VBL trên thị trường liên quan dưới ngưỡng 30% Vì vậy, VBL không có vị trí thống lĩnh trên thị trường liên quan Ngày 21 tháng 5 năm 2010, Hội đồng Xử lý vụ việc cạnh tranh đã ra Quyết định đình chỉ giải quyết vụ việc theo điểm a, khoản 1, điều 101 Luật Cạnh tranh

Tân Hiệp Phát đã khiếu nại Quyết định của Hội đồng Xử lý vụ việc cạnh tranh lên Hội đồng Cạnh tranh và đã được Hội đồng Cạnh tranh giải quyết khiếu nại Ngày 02 tháng 11 năm 2010, Tân Hiệp Phát đã có Đơn khởi kiện Quyết định của Hội đồng Cạnh tranh gửi Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh

Ngày 21 tháng 02 năm 2011, Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã quyết định trả lại Đơn khiếu kiện quyết định của Hội đồng Cạnh tranh giải quyết khiếu nại về Quyết định của Hội đồng Xử lý vụ việc cạnh tranh

4 Giải pháp kiểm soát kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường.

 Hiện đại hóa phương pháp tiếp cận trong việc xây dựng các quy định

về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường.

Việc sử dụng phương pháp tiếp cận kinh tế đặt ra yêu cầu sau đây mà việc hoàn thiện Luật cạnh tranh phải đáp ứng:

- Sửa đổi quy định về xác định vị trí thống lĩnh thị trường theo hướng kết hợp giữa việc sử dụng tiêu chí thị phần và các tiêu chí khác Hiện nay, mặc dù đã bổ sung mới quy định về sức mạnh thị trường đáng kể, là một tiêu chí phù hợp, tuy nhiên, việc sử dụng tiêu chí này vẫn độc lập với tiêu chí thị phần dẫn đến có những trường hợp việc xác định, nhận diện doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường (thực chất là xác định doanh nghiệp có sức mạnh thị trường đáng kể) lại chỉ cần dựa trên duy nhất yếu tố thị phần là đủ, điều này chính là vẫn duy trì cách tiếp cận

hình thức trong đánh giá hành vi Do đó, cần phối hợp sử dụng cả tiêu chí thị phần cùng các tiêu chí khác theo quy định của Điều 26 Luật cạnh tranh 2018

- Các quy định về xác định hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường phải xây dựng theo hướng quy định mở Cụ thể, có thể học hỏi kinh nghiệm của EU trong việc xây dựng và liệt kê các dạng hành vi điển hành nhưng không đúng khung hành vi bị cần ngăn chặn và xử lý trong những hành vi đã liệt kê mà cần có điều khoản quét, cho phép cơ quan cạnh tranh xem xét, đánh giá và kết luận về hành vi trong từng vụ việc cụ thể, bám vào bản chất của hành vi lạm dụng và trên

cơ sở phân tích các hậu quả kinh tế, các tác động tiêu cực của hành vi đối với thị trường

- Bãi bỏ các quy định quá chi tiết, cứng nhắc mô tả cấu thành từng hành vi như trong Nghị định 116/2005 thay bằng các quy định mô tả nhưng mang tính định hướng và gợi mở Có ý kiến cho rằng cần bãi bỏ hoàn toàn các quy định mô tả riêng về từng hành vi và trao quyền chủ động cho cơ quan cạnh tranh được nhận diện hành vi trong từng vụ việc cụ thể Tác giả cho rằng, trong bối cảnh kinh nghiệm thực thi Luật cạnh tranh ở Việt Nam còn hạn chế, nhận thức của doanh nghiệp về luật cạnh tranh còn chưa đầy đủ thì quy định như vậy là chưa phù hợp, nhất là các quy định của Luật Cạnh tranh là ngăn cấm thì cần có cảnh báo đầy đủ

và cụ thể cho doanh nghiệp biết hành vi như thế nào sẽ là vi phạm

 Hoàn thiện quy định về xác định thị trường liên quan.

Đối với quy định về thị trường sản phẩm liên quan:

Thứ nhất, kế thừa các quy định về xác định đặc tính của sản phẩm nhưng cần bổ sung thêm các căn cứ phù hợp để xác định khả năng thay thế cho nhau đối với dịch vụ

Thứ hai, quy định theo hướng không bắt buộc phải xác định thị trường sản phẩm liên quan trên cả ba thuộc tính thay thế cho nhau về đặc tính, mục đích sử dụng và giá cả