Trong thời kì đầu của xã hội loài người do sự lạc hậu của lực lượng sản xuất, nên sản xuất xã hội mang tính tự cung tự cấp khiến nhu cầu của con người bị bó hẹp trong một giới hạn nhất định. Khi lực lượng sản xuất phát triển và có nhiều thành tựu mới, con người dần thoát khỏi nền kinh tế tự nhiên và chuyển sang nền kinh tế sản xuất hàng hoá. Nền kinh tế hàng hoá phát triển càng mạnh mẽ và đến đỉnh cao của nó là nền kinh tế thị trường. Kinh tế thị trường có những ưu việt của nó, đó là sự thoả mãn tối đa nhu cầu của con người với một khối lượng hàng hoá khổng lồ. Tuy nhiên nó cũng bộc lộ những hạn chế, nhất là trong chế độ xã hội TBCN, một chế độ xã hội ở đó chỉ có lợi nhuận được chú trọng hàng đầu dẫn đến sự phân hoá xã hội sâu sắc và quyền bình đẳng trong xã hội bị xem nhẹ. Đối với việt nam các chuyên gia kinh tế đều có nhận xét chung là chúng ta đã có bước khởi đầu tốt đẹp trong quá trinh phát triển mới. Nhưng để đạt được tốc độ tăng trưởng cao và liên tục trong thời gian tới còn nhiều khó khăn. Việt Nam đang trong quá trình chuyển biến nền kinh tế từ kinh tế tự nhiên sang nền kinh tế thị trường hoạt động theo quy luật khách quan của nó. Do vậy mà Việt Nam đang đứng trước những thuận lợi cũng như khó khăn cần được giải quyết. Sau đây là những phân tích của nhóm 6 về lí luận của mác về sản suất hàng hóa và kinh tế thi trường cùng với đó là sự vận dụng ở Việt Nam.
Trang 1KHOA QUẢN TRỊ NHÂN LỰC
THẢO LUẬN HỌC PHẦN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN
Đề tài: Lý luận của Mác về sản xuất hàng hóa và kinh tế thị trường –
sự vận dụng ở Việt Nam
Trang 2
Lời mở đầu 1
Chương 1: Lí luận của chủ nghĩa Mác- Lênin: 2
I.Lý luận của Mác về sản xuất hàng hóa 2
1.Khái niệm, điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa 2
2 Đặc trưng của sản xuất hàng hóa 3
II Lí luận của Mác về kinh tế thị trường 4
1.Quá trình phát triển từ kinh tế tự nhiên sang kinh tế hàng hóa 4
2.Đặc điểm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 8
Chương 2: Thực trạng kinh tế thị trường nước ta hiện nay 10
I Những thành tựu 10
1 Thị trường hàng hóa và dịch vụ 10
2 Các thị trường: 11
II Những hạn chế ảnh hưởng phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 13
III Những giải pháp cụ thể 14
1 Đẩy mạnh quá trình đa dạng hoá các chế độ sở hữu, tạo điều kiện phát triển mạnh nền kinh tế hàng hoá ở nước ta 14
2 Đẩy mạnh quá trình phân công lại lao động xã hội ở nước ta 15
3 Tạo lập và phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường 16
4 Đẩy mạnh cách mạng khoa học công nghệ, nhằm phát triển nền kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá 16
5 Tiếp tục đổi mới và nâng cao vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước 17
6 Giữ vững ổn định chính trị, hoàn thiện hệ thống pháp luật, đổi mới chính sách tài chính tiền tệ giá cả 17
7 Đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý kinh doanh giỏi 17
8 Mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại để phát triển kinh tế thị trường 18
Kết luận 19
Trang 3mẽ và đến đỉnh cao của nó là nền kinh tế thị trường Kinh tế thị trường có những
ưu việt của nó, đó là sự thoả mãn tối đa nhu cầu của con người với một khối lượng hàng hoá khổng lồ Tuy nhiên nó cũng bộc lộ những hạn chế, nhất là trong chế độ xã hội TBCN, một chế độ xã hội ở đó chỉ có lợi nhuận được chú trọng hàng đầu dẫn đến sự phân hoá xã hội sâu sắc và quyền bình đẳng trong xã hội bị xem nhẹ
Đối với việt nam các chuyên gia kinh tế đều có nhận xét chung là chúng ta
đã có bước khởi đầu tốt đẹp trong quá trinh phát triển mới Nhưng để đạt được tốc độ tăng trưởng cao và liên tục trong thời gian tới còn nhiều khó khăn Việt Nam đang trong quá trình chuyển biến nền kinh tế từ kinh tế tự nhiên sang nền kinh tế thị trường hoạt động theo quy luật khách quan của nó Do vậy mà Việt Nam đang đứng trước những thuận lợi cũng như khó khăn cần được giải quyết Sau đây là những phân tích của nhóm 6 về lí luận của mác về sản suất hànghóa và kinh tế thi trường cùng với đó là sự vận dụng ở Việt Nam
Trang 4Chương 1: Lí luận của chủ nghĩa Mác- Lênin:
I.Lý luận của Mác về sản xuất hàng hóa.
1.Khái niệm, điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa
a Khái niệm:
Sản xuất hàng hóa là khái niệm dùng để chỉ về kiểu tổ chức kinh tế trong đó sản phẩm được sản xuất ra không phải để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của chính người trực tiếp sản xuất ra nó mà là để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người khác, thông qua việc trao đổi và mua bán Nói cách khác, sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế mà sản hẩm sản xuất ra là
để bán
b Điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa
Sản xuất hàng hóa ra đời và tồn tại dựa trên hai điều kiện:
+) Phân công lao động xã hội: là sự chuyên môn hóa sản xuất, phân chia lao động xã hội thành các ngành, các lĩnh vực sản xuất khác nhau
Do sự phân công lao động xã hội nên việc trao đổi sản phẩm trở thành tất yếu Khi có phân công lao động xã hội, mỗi người chỉ sản xuất một hoặc một vài thứ sản phẩm nhất định, nhưng nhu cầu cuộc sống đòi hỏi họ phải có nhiều loại sản phẩm khác nhau Do đó, họ có mối liên hệ hụ thuộc vào nhau, cần đến sản phẩmcủa nhau, buộc phải trao đổi với nhau Sự phân công lao động xã hội làm tăng năng suất lao động, sản phẩm thặng dư ngày càng nhiều càng thúc đẩy sự trao đổi sản phẩm
Như vậy, phân công lao động xã hội là cơ sở, tiền đề của sản xuất hàng hóa Phân công lao động xã hội càng phát triển thì sản xuất và trao đổi hàng hóa càng
mở rộng hơn, đa dạng hơn
+) Sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế của người sản xuất:Trong lịch sử, sự tách biệt này do chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất quy định Trong chế độ tư hữu
Trang 5về tư liệu sản xuất thì tư liệu sản xuất thuộc sở hữu của mỗi cá nhân và kết quả
là sản phẩm làm ra thuộc quyền sở hữu của họ Những người sản xuất trở thành những chủ thế có sự độc lập nhất định với nhau Do sản phẩm làm ra thuộc quyền sở hữu của các chủ thể kinh tế, người này muốn tiêu dùng sản phẩm lao động của người khác cần phải thông qua trao đổi, mua bán hàng hóa
=> Hai điều kiện trên cho thấy, phân công lao động xã hội làm cho những người sản xuất phụ thuộc vào nhau, còn sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữ những người sản xuất lại chia rẽ họ, làm cho họ độc lập với nhau Đây là mâu thuẫn được giải quyết thông qua trao đổi, mua bán sản phẩm của nhau Đó
là hai điều kiện cần và đủ của sản xuất hàng hóa, thiếu một trong hai điều kiện
đó sẽ không có sản xuất hàng hóa và sản phẩm lao động không mang hình thái hàng hóa
2 Đặc trưng của sản xuất hàng hóa.
Sán xuất hàng hóa có những đặc trưng cơ bản sau:
- Sản xuất hàng hóa là sản xuất để trao đổi, mua bán
+) Trong lịch sử loài người tồn tại hai kiểu tổ chức kinh tế khác nhau: sản xuất
tự cung, tự cấp và sản xuất hàng hóa
+) Sản xuất tự cung, tự cấp: sản phẩm được sản xuất ra nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của chính bản thân người sản xuất như sản xuất của người nông dân trong thời kì công xã nguyên thủy, sản xuất cỉa những người nông dân gia trưởng dưới chế độ phong kiến, …
+) Sản xuất hàng hóa: để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người khác, thông qua việc trao đổi, mua – bán
- Lao động của người sản xuất hàng hóa vừa mang tính tư nhân vừa mang tính
xã hội
+) Mang tính chất xã hội: sản phẩm làm ra để cho xã hội, đáp ứng nhu cầu của người khác trong xã hộ
Trang 6+) Những tồn tại chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, thì lao động của người sản xuất hàng hóa đồng thời lại mang tính chất tư nhân, vì việc sản xuất cái gì, như thế nào trong công việc riêng, mang tính chất độc lập của mỗi người Tính chất
tư nhân đó có thể phù hợp hoặc không phù hợp với tính chất xã hội Là cơ sở dẫn đến khủng hoảng
- Mục đích của sản xuất hàng hóa là giá trị, là lợi nhuận chứ không phải là giá trị
sử dụng
d Ưu thế của sản xuất hàng hóa:
Thường có 4 ưu điểm cơ bản của sản xuất hàng hóa được nhận định như sau: +) Quy mô của việc sản xuất được mở rộng tạo được điều kiện cho việc đưa các ứng dụng kỹ thuật vào sản xuất để thúc đẩy sản xuất phát triển
+) Sản xuất hàng hóa ra đời giúp tạo điều kiện khai thác những lợi thế của thiên nhiên, xã hội, kỹ thuật của từng cá nhân, từng địa phương, từng vùng và của từng quốc gia
+) Sản xuất hàng hóa ra đời có tác động và sự ảnh hưởng lớn tới các quy luật giátrị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh,… Buộc cho những đơn vị, người sản xuất phải nhanh nhạy hơn, luôn luôn phải cải tiến kỹ thuật để làm sao có thể làmtăng được năng suất lao động, chất lượng và có thể đạt được hiệu quả kinh tế nhất định
+) Sản xuất hàng hóa phát triển sẽ giúp cho đời sống vật chất, văn hóa và tinh thần ngày một được nâng cao Khi vật chất, văn hóa, tinh thần được nâng cao thì
tự ắt việc sản xuất hàng hóa sẽ càng phát triển
Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực như đã nêu trên, sản xuất hàng hóa cũng cónhững mặt trái của nó như phân hóa giàu - nghèo giữa những người sản xuấthàng hóa, tiềm ẩn những khả năng khủng hoảng kinh tế - xã hội, phá hoại môitrường sinh thái, v.v
II Lí luận của Mác về kinh tế thị trường.
1 Quá trình phát triển từ kinh tế tự nhiên sang kinh tế hàng hóa
a Khái niệm.
Trang 7- Kinh tế tự nhiên (sản xuất tự cấp tự túc):
Là kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm do lao động tạo ra nhằmthỏa mãn nhu cầu của chính bản thân người sản xuất
Người sản xuất cũng chính là người tiêu dùng
Lực lượng sản xuất kém phát triển
Trong nền kinh tế tự nhiên, nền kinh tế nhỏ chiếm ưu thế, nềnkinh tế tự nhiên do nhiều đơn vị kinh tế thuần nhất hợp thành
và mỗi đơn vị kinh tế ấy làm đủ việc đê tạo ra sản phẩm cuốicùng
Trong nền kinh tế tự nhiên, tư liệu sản xuất chủ yếu là ruộngđất, nông nghiệp là nghành sản xuất cơ bản, công cụ, kĩ thuậtcanh tác lạc hậu, phân công lao động kém phát triển
- Kinh tế hàng hóa:
Là kiểu tổ chức kinh tế có sự phân công lao động mà ở đó sảnphẩm được sản xuất ra để trao đổi hoặc mua bán trên thị trường
Người sản xuất không phải là người tiêu dùng
Lực lượng sản xuất phát triển
Những người sản xuất ở những vùng khác nhau có những điềukiện tự nhiên khác nhau, có khả năng và ưu thế trong sản xuấtnhững sản phẩm khác nhau có hiệu quả hơn Mỗi người sản xuấtchỉ tập trung sản xuất sản phẩm nào mà mình có ưu thế, đem sảnphẩm đó trao đổi, mua bán để lấy sản phẩm cần thiết cho sảnxuất và đời sống của mình
b Những tiền đề của quá trình chuyển từ kinh tế tự nhiên sang kinh tế hàng hóa
Nền kinh tế tự nhiên( tự cấp tự túc), sản xuất nhỏ có đặc trưng điển hình là sửhữu tư nhân Theo C.Mac “ chế độ sở hữu ruộng đất nhỏ loại trừ sự phát triển,sức sản xuất xã hội của lao động, những hình thái xã hội của lao động, sự tậptrung tư bản xã hội, việc chăn nuôi theo quy mô lớn, việc ứng dụng khoa học
Trang 8một cách tiến bộ vào nông nghiệp” Kinh tế tự nhiên, tự cấp tự túc rõ ràng là vậtcản, đi ngược lại xu thế vận động, phát triển của lực lượng sản xuất, của sản xuất
và của khoa học kĩ thuật Thực tế cho thấy, lực lượng sản xuất và khoa học, kĩthuật không ngừng phát triển Đặc biệt khoa học kĩ thuật trong thời đại hiện nay
đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và hầu như tất cả các quốc gia, dân tộcđều ứng dụng thành tựu của nó để phát triển
Các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội học đã nhấn mạnh: sản xuất chỉ để tự cấp tựtúc đáp ứng nhu cầu người lao động thì không phải là sản xuất hàng hóa Kinh tế
tự cấp tự túc thuộc vào trình độ thấp kém nhất, lạc hậu nhất, nó cũng giống nhưkinh tế gia trưởng, sản xuất nhỏ và khác với nền kinh tế sản xuất hàng hóa Nềnkinh tế tự cấp tự túc đã để lại rất nhiều hạn chế trên mọi khía cạnh như trình độlực lượng sản xuất, năng xuất lao động, tính hiệu quả Lực lượng sản xuất thủcông, lạc hậu, người lao động không có tri thức, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm
=> không tạo năng xuất lao động cao, không có tích lũy để tái sản xuất mở rộng.Người sản xuất tự cấp tự túc vô hình đã đóng cánh cửa tuyệt giao với thị trườngbên ngoài vì họ không cần mua bán hay trao đổi vật gì Đây là một hạn chế mới,trong thời đại ngày nay cần được khắc phục và thay đổi, cần phải mở cửa, hộinhập
Ta thấy rằng, sau mỗi cuộc phân công lao động, nền sản xuất lại được chia ralàm nhiều nghành, lĩnh vực khác nhau VD: chăn nuôi tách ra từ trồng trọt, thủcông nghiệp tách ra từ nông nghiệp => Người lao động được chuyên môn hóa
=> nhu cầu về các mặt hàng, hàng hóa khác được nâng lên Nhu cầu con người
là vô tận, nền kinh tế tự cấp tự túc không thể đáp ứng nhu cầu về tư liệu sản xuất
và mong muốn thành quả của họ vì thế sự trao đổi mua bán diễn ra là điều tấtyếu từ đó dẫn đến hình thành nền kinh tế sản xuất hàng hóa
Sản xuất hàng hóa ra đời là một điều tất yếu, nếu như sản xuất tự cấp tự túc còntồn tại, phát triển thì thật phi lí Ban đầu Sản xuất hàng hóa ra đời dưới hình thức
Trang 9nhỏ, giản đơn Nhưng đó là một bước tiến quan trọng trong lịch sử phát triểnnhân loại.
c Quá trình phát triển từ kinh tế hàng hoá giản đơn sang kinh tế thị trường
+) Kinh tế hàng hóa là nền kinh tế có sự phân công lao động và trao đổi hàng
hóa, dịch vụ giữa người này với người khác Nó trái với nền kinh tế tự cung tự cấp trong đó người ta tự sản xuất sản phẩm và tự tiêu dùng
+) Kinh tế thị trường là nền kinh tế mà trong đó người mua và người bán tác
động với nhau theo quy luật cung cầu, giá trị để xác định giá cả và số lượng hàng hoá, dịch vụ trên thị trường Khi cơ chế trao đổi dựa trên giá cả thị trường, kinh tế hàng hóa đồng thời là kinh tế thị trường
+) Điều kiện chung của tồn tại sản xuất hàng hoá là phân công lao động xã
hội và sự tách biệt (độc lập) kinh tế giữa những người sản xuất
+) Đặc trưng chung của KTHH trong bất kì chế độ xã hội nào là sự tồn tại
hình thái giá trị và thị trường, trong đó giá trị của hàng hoá - lượng lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra hàng hoá đó, được đo bằng tiền tệ và mang hình thái giá cả; quy luật đặc trưng của sản xuất hàng hoá là quy luật giá trị, và những quyluật liên quan như quy luật cung cầu, quy luật lưu thông tiền tệ, quy luật hàng hoá được trao đổi theo nguyên tắc ngang giá
d Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là xu hướng phát triển tất yếu
Việt Nam- một dân tộc giàu truyền thống văn hiến Kể từ khi có Đảng, nhândân ta đã đoàn kết dưới ngọn cờ giải phóng dân tộc đánh thắng hai đế quốc to làPháp và Mĩ, vì nghèo nàn, lạc hậu mà giặc ngoại xâm luôn rình rập, đe dọa vàcũng vì chiến tranh mà nước ta càng chìm đắm trong tình trạng chậm phát triển
Để thoát khỏi tình trạng đó thì đất nước ta phải tiến lên xây dựng thành côngCNXH, Việt Nam đã từng xây dựng mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung
Trang 10quan liêu, bao cấp Đó là sự vận dụng chủ nghĩa Mac-Lênin có phần giáo điều,cứng nhắc, thiếu tôn trọng quy luật khách quan, xa rời thực tiễn Việt Nam Tuynhiên, mô hình kinh tế này đã góp phần đáp ứng được các yêu cầu huy động tậpchung mọi nguồn lực của toàn dân tộc cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.Nhưng cũng chiến tranh đã chep lấp và làm trầm trọng thêm những nhược điểmvốn có của mô hình này, nó tiếp tục được duy trì trong suốt thời gian dài hòabình xây dựng đất nước sau chiến tranh Điều này đã gây lên những hậu quảkhông lường, tạo ra một cuộc khủng hoảng vô cùng sâu sắc.
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX (4-2001), Nhà nước đã đưa ra môhình kinh tế tổng quá của nước ta trong thời kỳ quá độ lên CNXH là nền kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là kết quả của sự tổng kết thực tiến
ở nước ta qua hơn 20 năm đổi mới kết hợp với tham khảo có chọn lọc kinhnghiệm phát triển kinh tế thị trường quốc tế, kết quả của sự phát triển và vậndụng sáng tạo những nguyên lý của học thuyết Mac-Lênin, quy luật chung củaphát triển kinh tế thị trường vào hoàn cảnh cụ thể Việt Nam Đây là nền kinh tếtuân theo những quy luật thị trường, đồng thời lại dựa trên cơ sở và được dẫndắt, chi phối bởi những nguyên tắc mang bản chất CNXH nhằm mục tiêu “dângiàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”
2.Đặc điểm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Thứ nhất, về chế độ sở hữu Cơ chế thị trường trong nền kinh tế tư bản chủnghĩa luôn hoạt động trên nền tảng của chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, trong
đó các công ty tư bản độc quyền giữ vai trò chi phối sự phát triển của toàn bộnền kinh tế Cơ chế thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCNlại hoạt động trong môi trường của sự đa dạng các quan hệ sở hữu, trong đó chế
độ công hữu giữ vai trò là nền tảng của nền kinh tế quốc dân, với vai trò chủ đạocủa kinh tế nhà nước Kinh tế nhà nước phải được củng cố và phát triển ở các vịtrí then chốt của nền kinh tế, ở lĩnh vực an ninh - quốc phòng, ở các lĩnh vựcdịch vụ xã hội cần thiết mà các thành phần kinh tế khác không có điều kiệnhoặc không muốn đầu tư vì không sinh lời hoặc ít lãi
