Tìm hiểu phương pháp chăm sóc sức khỏe trẻ em từ 0 đến 6 tuổi (Tập 2): Phần 2

Nối tiếp nội dung phần 1, phần 2 cuốn sách Tìm hiểu phương pháp chăm sóc sức khỏe trẻ em từ trình bày các nội dung: Thuốc và cách dùng thuốc, tâm bệnh học trẻ em, thực hành chăm sóc sức khỏe trẻ em. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

- Nguồn gốc từ thực vật: như từ nấm cho Penicilliné

- Ngưồn gốc động vat: Insulin

- Ngưồn gốc từ các chất khoáng

- Thuốc tổng hợp: Hiện nay người ta tổng hợp được nhiều

loại thuốc, được sử dụng rộng rãi trong diều trị

UI PHAN LOAI

1 Thuốc thông thường: Dùng điều trị hàng ngày nếu

dùng quá liều gây tai biến

2 Thuốc độc: Với liều dùng bình thường cũng có thể gây độc Gồm có độc bảng A và B

- Thuốc độc bảng A: nhãn viềm màu đen

- Thuốc độc bảng B nhãn viền đỏ hay vàng khi dùng phải

đúng liều, đúng chỉ định

IV TÁC DỤNG CỦA THUỐC

1 Tác dụng tại chỗ là tác dụng ngay nơi đưa thuốc vào

như thuốc bôi, đặt hoặc nhỏ

- Tác dụng toàn thân là dùng đường tiêm hay đường uống thuốc có tác dụng đến toàn thân

76

2 Tác dụng chính và tác dụng phụ

- Twe dụng chính là tác dụng mong muốn - Tác dụng phụ

là tác dụng không mong muốn

3 Tác dụng chữa triệu chứng và chữa nguyên nhân:

"ác dụng chữa, triệu chứng như thuốc giảm ho, thuốc

hạ sốt

Tac dụng chữa nguyên nhân như kháng sinh

4 Tác dụng đồng hiệp, chọn lọc, đối lập

- Chọn lọc là thuốc có tác dụng đặc hiệu với từng bệnh

- Tác dụng đồng hiệp là kết hợp nhiều loại để chữa bệnh

- Tic dụng đối lập dùng trong điều trị ngộ độc

5 Tác dụng hồi phục và không hồi phục

Tác dụng hồi phục là khi đưa thuốc vào cơ thể trở lại bình thường Không hồi phục là khi đưa thuốc vào thì cơ thể tốt, khi hết thuốc thì lại hết tác dụng

¥, NHUNG YEU TO ANH HUONG DEN TAC DUNG

CỦA THUỐC

1 Đặc điểm của thuốc

- Yếu tố lý học: Những thuốc hòa tan trong nước có tác

dụng nhanh Thuốc dễ bay hơi tác dụng nhanh, nhưng cũng

mất đi nhanh

- Yếu tố hóa học: Tác dụng của thuốc còn phụ thuộc vào

cấu trúc hớa học của thuốc

2 Cách dùng thuốc

- Liều dùng: khi dùng thuốc cần được tính đủ liều mới

có tác dụng tốt Người ta có thể tỉnh liều dùng theo tuổi,

theo cân nặng, theo diện tích da Trong thực tế hay dùng

cách tính theo tuổi và theo cân nặng của trẻ

sử:

Đường đưa thuốc vào: Cớ thể dùng các đường tiêm, uống, bôi, đặt, nhỏ trong đó đường tiêm có tác dụng nhanh

3 Đặc điểm của người bệnh

- Đặc điểm về tuổi: Ò trẻ em càng nhỏ càng dễ nhậy cảm

với thuốc hơn Do vậy khi dùng thuốc với trẻ em cần thận

trọng, nhất là những thuốc bôi ngoài da có thể gây ngộ độc:

(như thuốc đỏ) hoặc những thuốc không dùng với trẻ như

thuốc phiện và dẫn chất

- Đặc điểm về giới tính: với phụ nữ khi mang thai, khi

nuôi con, khi đang có chu kỳ kinh nguyệt cần thận trong

dùng thuốc

-~ Câm thụ của người bệnh: Có những người không chịu

được thuốc, có người quen với thuốc, có người nghiện

thuốc

4 Đường thải từ thuốc

“Thuốc có thể được thải trừ qua thận, qua tiêu hóa,

qua hô hấp, qua các tuyến mồ hôi tuyến sữa, qua rau

thai, qua móng, qua tóc v.v thuốc nào thải trừ nhanh

thi tac dungit

B MỘT SỐ THUỐC THƯỜNG DUNG

1 THUỐC KHỦ KHUẨN

Là những thuốc có tác dựng ngăn cản sự phát triển của

vi khuẩn và ức chế quá trình sinh sản của vi khuẩn như các loại a xít; thuốc nhớm Halogien gồm có hợp chất của Clo và Tốt Clora min Các muối kim loại nặng như muối thủy ngân, muéi bac, Phoocmon, phenol, xanhmetylen v v

II THUỐC KHÁNG SINH

7%

- Hiện nay do trình độ hiểu biết của con người về y học, việc sử dụng kháng sinh rộng rãi, nhiều khi sử dụng mà không hiểu biết về những nguyên tác cơ bản

1 Định nghĩa: Kháng sinh là những hợp chất hóa học

do cơ thể sống tạo ra hoặc là những chất tổng hợp được có tác dụng điều trị đặc hiệu, với một liều thấp có thể ức chế

được quá trình sống của vi sinh vật và có tác dụng phòng

- Phải điều trị sớm, đủ liều, đủ thời gian

- Phi kết hợp đồng thời với các biện pháp điều trị toàn diện: Điều trị và phòng bệnh

- Phối hợp kháng sinh Vỡi những bệnh nặng cần phối

hợp nhiều kháng sinh để tăng tác dụng của thuốc, Nhưng,

cũng phải thận trọng vÌ nó có nhiều tác dụng phụ và độc hơn

- Thay đổi kháng sinh:

79

Sử dụng khi bị sốt cao, co giật

Y THUỐC BỒI DƯÕNG CÓ THỂ VÀ CÁC VITAMIN

Để nâng đỡ cơ thể

VI THUỐC ĐÔNG Y:

Thuốc đông y là một loại thuốc gồm những dược liệu có

sẵn ở trong nước gồm những cây thực vật, động vật hoặc

các chất khoáng được chữa bệnh theo những kinh nghiệm dan gian nhưng phần lớn thỉ chưa giải thích được cơ chế tác

dụng

- Những cây thuốc có tác dụng kháng sinh như cây sài

đất, kim ngân, cây hồ công anh; cây diếp cá, ké đầu ngựa,

cây mơ tam thể; cây cỏ sữa lá nhỏ, cây tô mộc, cay rau sam

- Những cây thuốc cớ tác dụng hạ nhiệt

+ Cây bạc hà, cây hương nhu, kinh giới, ngải cứu tía tô,

gừng, cát căn, hành, lá tre v.v Dùng lá sông để giải cảm

- Những cây thuốc có tác dụng trên hô hấp cây dẻ quạt,

_ cây húng chanh bách hợp, tran bi, 6 mai, hoa bông, hoa đư

đủ, lá he

Thuốc lợi tiểu: Râu ngô, bông mã đề; cây râu mèo

- Thuốc cầm máu: cỏ nhọ nồi, lông culi, trác bách điệp,

hoa hòe

- Thuốc tẩy giun sán: cây keo dậu, quả giun, hạt bí ngô;`

hạt cau

C TỦ THUỐC VÀ CÁCH BẢO QUAN

Tại các trường mầm non cần phải có một tủ thuốc cấp cứu trong những khi cần thiết Tủ thuốc cần được để ở nơi

quy định và thuận tiện cho việc cấp cứu Nhưng cũng phải đâm bảo an toàn không cho trẻ tự lấy thuốc để dùng Trong

tủ thuốc cần có một số thuốc như thuốc hạ sốt; an thần

chống co giật, thuốc chống rối loạn tiêu hóa, oresol, thuốc

chống độc, thuốc bỏng, thuốc sát khuẩn ngoài da; thuốc nhỏ

mất, nhỏ mũi thuốc kháng sinh, tất cà thuốc phải ghỉ nhãn

đầy đủ rõ ràng về tên thuốc, tác dụng, hàm lượng, liều lượng

và thời hạn dùng

Trong tủ, thuốc cần có một số dụngcụ như bông băng, nep; dao, kéo, nhiệt kế

Ngoài ra mỗi cơ sở trường cần có một khu vườn nhỏ để

trồng một số cây thuốc đông y dùng tạm thời ngay cho trẻ

81

ti

PHAN BA

TAM BENH HOC TRE EM

DAI CUONG

Tâm bệnh học trẻ em khác hẳn tâm bệnh học người lớn

Ö trẻ Ít gặp những thể bệnh đã được phân định rõ ràng như

ở người lớn như kiểu bệnh phân liệt bệnh hưng trầm Vì vậy mãi về sau, tâm bệnh học trẻ em, đã trở thành một bộ môn

độc lập Mặt khác từ ngành giáo dục gặp phải một số đối tượng "bất trị”, một số nhà giáo dục không thể áp dụng

những phương pháp giảng dậy cổ điển mà phải tìm ra căn

nguyên để tìm cách khác phục Trong những trường hợp ấy

các nhà giéo duc tim tới ngành y học mong sự hỗ trợ, cũng

như một số bác sỉ đứng trước một số triệu chứng cũng nhiều khi hướng về phía giáo dục cách chăm chữa ngoài thuốc men

Khong phải ngẫu nhiên mà nhiều nhà tâm lý học trẻ em là bác sĩ nghiên cứu thêm tâm lý học, cũng như nhiều nhà tâm lý giáo dục cũng phải học thêm y khoa để tỉm hiểu những rối

nhiễm tâm lý ở trẻ em Những xáo trộn lớn trong cuộc sống

xã hội ở tất cả các nước, cũng như sự khó khan về kinh tế sau chiến tranh làm cho những hiện tượng rối nhiễm tâm lý

ở trẻ em ngày càng tăng, đòi hỏi những giải pháp bức thiết

Cũng sau đại chiến thứ hai, với sự phát triển của cách mạng

khoa học kỹ thuật, đã xuất hiện nhiều ngành khoa học mới

như điều khiển học, tin học, truyền thông giao tiếp v.v soi

sáng nhiều vấn đề Những kỹ thuật hiện dại như sinh hóa

phân tử, phương tiện nghe nhìn, kỹ thuật điện tử, vi tính

cũng thúc đẩy sự nghiên cứu

82

Những yếu tố trên làm cho ngành tâm lý và tâm bệnh

lý ở trẻ em phát triển Dĩ nhiên ở các nước phát triển mới

phát triển mạnh, còn ở các nước kém phát triển mới, bắt

đầu Với nước ta bát đầu hình thành nghiên cứu tâm bệnh

lý trẻ em từ năm 1990

Trong nghiên cứu tâm lý trẻ em, việc khó khăn đầu tiên

là tiếp xúc với trẻ Việc người thày tiếp xúc với trẻ không phải là tay đôi mà là ba, bốn người (mẹ, bố, anH chị em )

Nghĩa là ngay từ ban đầu không thể tách biệt trẻ với gia đình Tâm lý trẻ và tâm lý gia đình Những vấn đề riêng của

mối trẻ và những vấn đề nội bộ gia đình không tách biệt nhau Trong chẩn đoán cũng như trong chăm chữa vừa tác động đến trẻ và vừa tác động đến gia đình Trong bước đầu agành Tâm bệnh lấy đứa trẻ làm trọng tâm, sau hướng tới góp ý, làm tư vấn cho bố mẹ để bố mẹ có phương hướng dậy

đỗ con đúng hơn, sau đó tiến tới chăm chữa toàn bộ gia đình

- Trong giao tiếp với người lớn, người thầy dùng lời nói

để giao tiếp Đối với trẻ em người thày thuốc phải vận dụng nghệ thuật giao tiếp với trẻ em, đặc biệt giao tiếp phi ngôn

ngữ

- Ô trẻ nhỏ trong năm đầu cần phải quan sát nét mặt, qua đôi mất: mặt đưa đón, mỉm cười líu lo, tay chân cựa quậy là quan trong

Với trẻ 9 - 3 tuổi sự giao tiếp thông qua một số đồ chơi

và trò chơi Bất kỳ một vật gì miễn là trẻ không sợ hãi, có

cảm giác an toàn cũng dễ dàng trở thành một đồ chơi, làm

mặt trung gian giữa trẻ trong quan hệ với người khác

Với những trẻ lớn hon 4 - 5 tuổi một hình thức giao tiếp tốt là kể chuyển hoặc gợ lên những chuyện cổ tích mơ tưởng

để cho trẻ kể hoặc dùng hình thức vẽ tranh để nhận xét đánh

giá trẻ Tom lại nhà tâm lý học phải biết nghệ thuật, van dung nghệ thuật giao tiếp với trẻ, đặc biệt giao tiếp phi ngôn ngữ

83

Sự khác biệt quan trọng nhất giữa người lớn và trẻ em là một bên đã trưởng thành, tức là ở vào một tinh trang tương đối ổn định một bên là đang trên đà phát triển luôn luôn biến động Người lớn nào cũng có một vị trí xã hội nhất định, và trong một nền văn hớa xã hội nhất định Trong cuộc sống hàng ngày ngư174i ta chờ đợi những hành vi ứng xử của một con

người diễn ra trong vòng luật lệ kỷ cương nhất định, vượt ra

ngoài là bất thường hay bệnh lý Với trẻ em khó mà xác định

được một ranh giới rõ ràng giữa bình thường và bất thường:

Ỏ lứa tuổi nào, trong hoàn cảnh nào cũng một hiện tượng như

đái đầm, quấy phá, bỏ học là bình thường, ở lứa tuổi khác lại

la bất thường Ö một mức độ nào-chỉ diễn ra một vài lần là bình thường Vượt qua một mức nào, kéo dài quá lâu, lại là

bất thường Cũng là một triệu chứng cớ khi chỉ là một phản

ứng nhất thời trong một thời gian nào đó hoặc đến tuổi nào d6 thi biến mất, nhưng cũng có thể là triệu chứng mở đầu cho một tình trạng bệnh lý nghiêm trọng

Dù sao đứng trước một tình trạng cha mẹ hoặc người lớn cho là bất thường cũng cần tìm hiểu theo những định hướng:

có thương tổn thực thể hay không; đã hình thành một cấu trúc nội tâm Ít nhiều cố định hay chưa Có những sai lệch trong quá trình phát triển hay không, có hay không có những

yếu tố gây bệnh trong môi trường gia đình, trường học, xã

hội hay không

Muốn vậy chúng ta cần phải tìm hiểu kỹ về quá trình phát triển của trẻ qua các mặt tâm lý, vận động, thể chất qua các thời kỳ lứa tuổi của trẻ `

Đối với một am bé, người lớn phải nuôi nấng, dậy dỗ,

chăm chữa

- Nuôi: là cho ăn gì, bao nhiêu

- Nấng: Là về mặc, tâm lý, làm cho trẻ ăn cho ngon, cho vui, tạo không khí thoải mái vui vẻ trong bữa ăn, nếu không

84

thì "mất ngon" Em bé từ 2 - 3 tháng cũng cần ăn ngon Ăn

không vui là "mất ngon gây nôn trớ, biếng ăn, bỏ ăn

- Dậy: là truyền đạt, luyện tập cho trẻ những kỹ năng

cần thiết như biết đọc, biết viết, truyền đạt kiến thức - Đớ

là nhiệm vụ của giáo viên sư phạm

- Dõ: là động viên khuyến khích làm cho việc học có hứng thú chứ không phải là ép buộc, là khổ sai, tạo ra tình nghĩa

thây trò, bạn bè đầm thám, gây tình gắn bớ với lớp học, với

nhà trường đó là mặt tâm lý

- Chữa: là vận dụng các phương pháp trị bệnh: cho thuốc,

mổ, trị liệu Đó là khoa học nghiệp vụ của thày thuốc

- Chăm: là lo cho bệnh nhân được thoải mái, ít lo hãi

trăn trở, yên tâm chữa bệnh tích cực phấn đấu phục hồi sức

khỏe Đơ là mặt tâm lý

Bố mẹ biết nuoi mà không biết nấng, giáo viên biết dậy

mà không biết dỗ, bác sỉ biết chữa mà không biết chăm, như vậy sẽ thiếu về mặt tâm lý

Một giáo viên nhà trẻ mẫu giáo thực sự là mẹ hiền, là giáo

viên giỏi, là thày thuốc tốt phải hiểu biết về tâm lý trẻ em

QUA TRINH PHAT TRIEN TAM LY 6 TRE EM

i PHAN KY LUA TUỔI

Nhìn nhận một em bé bao giờ cũng phải nhìn dưới góc

độ phát triển, tìm hiểu về tiền sử; về hiện hữu; về triển vọng phải tìm hiểu về ba mặt

$ bién déi làm bién déi X va T

Phát triển S là sinh trưởng

Phát triển cả ba mặt: §.X.T là trưởng thành

Vi du : như chưa biết đi, mẹ phải bế bồng và tâm lý là

hòa mình với mẹ Khi biết đi rời vòng tay mẹ, bắt đầu có

tâm lý tự lập

Yếu tố sinh trưởng quyết định là sự phát triển của hệ thần kinh, của não bộ Bộ não gồm nhiều tế bào thần kinh (nơ ron) mà từ khi sinh ra đã có đủ về số lượng và những sợi thần kinh nối kết nơ ron với nhau Các sợi thần kinh dần

đần đựoc nhiễm thêm chất myélin mới hoạt động

Các nơ ron dần dần kết tụ lại thành trung khu chỉ đạo

những bộ phận nhất định trong cơ thể Đó là sự thành thục

của hệ thần kinh Thần kinh thuần thục một bước thì xuất

hiện một khả năng mới như tai nghe mắt thấy từ tháng đầu, tháng thứ hai biết mỉm cười, tháng 3 - 4 mới giữ đầu thẳng được, tháng ð - 6 mới lẫy và tay cầm đồ vật ở gần một cách vụng về 7 - 8 tháng mới bò, ngồi, thẳng lưng, 9 - 10 tháng

biết bò, 11 - 12 tháng, tập đi đến 1ð tháng mới đi được một mình, rồi biết đại tiểu tiện, biết phải, trái Qúa trình phát triển vận động với tùy thuộc vào môi trường mà chịu ảnh

hưởng của luyện tập, của ăn uống, chăm sóc vệ sinh và có

bệnh hay không

Khi một khả năng mới xuất -hiện em bé thích thú vận

động Đớ là thời cơ để luyện tập nhanh chớng thần kinh chưa luyện thành thục luyện tập cũng vô Ích khả năng mới xuất hiện mà không nắm lấy để luyện tập bỏ lỡ mất dịp tốt Nghệ thuật giáo dục là không nôn nóng, cố luyện tập cho con em

quá sớm mà biết làm đúng Một trẻ cho tập đọc từ õ tuổi và

một trẻ đến 6 tuổi mới đi học thỉ khả năng học tập của hai

trẻ về sau không khác gì nhau

86

Sinh trưởng kết hợp với xã hội tái tạo nên con người xã hội héa là quá trình tự phát Cả một xã hội bao quanh em

bé với các công cụ, ngôn ngữ, thể chế, tín ngưỡng, tư tưởng,

đạo đức ngày càng tác động lên con người: một em bé sống

trong bộ lạc hoang dã, ở rừng sâu, lớn lên chỉ biết đếm không

quá 20 Nhưng cũng em bé ấy được nuôi dậy ở môi trường

phát triển thì c thể trở thành bác học Vậy giáo dục là gồm

những hoạt động có ý đồ của người lớn mong đào tạo, huấn luyện con em theo những khuôn mẫu định trước Giáo viên thường để ý đến những quan điểm giáo dục, ít nhận thức về

những cơ chế xã hội hớa

Trẻ em sinh ra với một cái vốn gồm những khả năng giác

quan như ghe được âm thanh, nhìn thấy những vật ở gần

hoặc những phản xạ đặt môi vào ngực mẹ là biết tìm vú để

bú hoặc đặt tay vào bàn tay thì nấm lại Những giác quan

và khả năng vận động phát triển dần dần, tạo ra những

năng lực như biết đi, biết nơi, biết sử dụng các đồ vật Đó

là tiến từ cảm giác lên hiểu biết Sự tiếp xúc với môi trường

xung quanh cũng gây nên những cảm xúc dễ chịu hay khó

chịu, lúc đầu có tính hỗn hợp tran lan sau tập trung, dần với một đối tượng nhất định, từ cảm xúc thành tình cảm, về sau kết hợp với tư tưởng đạo lý trở thành tình nghĩa

Hiểu biết tức là nhận thức tri thức kết hợp với cảm xúc, tình cảm, tình nghĩa đến một hành vỉ một úng xử nhất định,

đáp ứng với một mối kích thích nào đơ của môi trường xung

quanh Những hành vi ấy nhằm tác động lên môi trường, điều kiện thuận lợi cho bản thân Đó là quá trình thích nghỉ,

thích ứng với những kích thích, những thách thức của môi trường Trưởng thành nên người tức là thích nghi được với

„guộc sống bình thường Tức là lúc ấy phải biết:

- Định hướng được trong không gian Một không gian có

những vật thể cố định, với những vị trí và thuộc tính nhất

87

định, có trên có dưới, có trước có sau, bên phải, bên trái, có

cao có thấp, có cứng có mềm

- Định hướng được trong thời gian Một thời gian phân

rõ quá khứ, hiện tại và tương lai tức là ngày hôm nay, ngày

hôm qua và ngày sắp đến Dần đần phân định được công

việc hàng ngày, từng giờ, từng phút của mình và của những

người thân

- Định hướng được giữa xã hội một người bình thường đều biết mình là con ai, học thày cô nào, lớn lên biết là người nước nào, làm nghề gì có cương vị gÌ trong xã hội

Từ lọt lòng cho đến trưởng thành, phải qua nhiều giai

đoạn thường gọi là lứa tuổi Ò lứa tuổi nào cũng phải nhìn

ba mặt -

- Mặt cơ thể, tức mặt sinh lý (S)

- Mặt quan hệ xã hội (ŒX)

- Mặt tâm, nếu nói riêng từng người là tính (T)

Mỗi lứa tuổi có những đặc trưng riêng Nhưng mỗi lúc

thì mặt này là trội hơn - Hoặc tổng hòa cả ba mặt tạo ra

một phương thức hoạt động, một hình thái nhân cách đặc

biệt Đứng về đại thể, có thể chia những lứa tuổi như sau:

1 Từ sơ sinh đến những khoảng 15 tháng gọi là tuổi bế bồng

2 Từ 15 đến 36 tháng là tuổi bé em

3 Từ 36 tháng đến 72 tháng (6 tuổi) là tuổi thơ

4 Từ 7tuổi đến 11-12 tuổi là tuổi thiếu nhỉ

ð Từ 11-12 tuổi đến lõ tuổi là tuổi thiếu niên

6 Từ 15tuổi đến 20 tuổi là tuổi thanh niên

Đây là sự trưởng thành, ở em này hay em khác các lứa

tuổi có thể sớm hơn hay chậm hơn Nếu quá muộn hay quá

sớm là người mất bình thường Qúa trình chuyển từ lứa tuổi này sang lứa tuổi sau có khi về mặt nào mang tính tuần tự

liên tực nhưng cũng có khi về những mặt nào mang tính

88

biến chất rõ rệt tạo ra những thời khủng hoảng, chuyển một

cách đột ngột từ cơ cấu tâm lý này sang cơ cấu khác và

thường làm cho quan hệ của trẻ với xã hội căng thẳng hơn bình thường

Nhu vậy một em bé cớ cá tính riêng biệt, thể hiện ngay

từ khi lọt lòng và giữ mãi ít thay đổi nhưng tâm trí em

thường xuyên thay đổi, tính liên tục nhất quán, tính biến

động song song Tìm hiểu một em bé là thử đoán xem em

đã ở lúa tuổi nào về nhân cách đối chiếu với tuổi sinh lý

(năm tháng) để đánh giá sự phát triển toàn bộ nhân cách

II ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC LỨA TUỔI

1 Tuổi bế bồng (til 0-15 tháng)

"Tuổi này có những đặc điểm sau:

- Trẻ em còn hoàn toàn bất lực, cảm giác vận dộng chưa

đến mức đảm bảo thích nghỉ với môi trường cho nên phải

hoàn toàn lệ thuộc vào người lớn về mọi mặt

- Vi vay trong cả năm đầu cho đến lúc biết đi, mối quan

hệ giữa mẹ con là quan hệ đặc biệt, tác động đến mọi mặt

phát triển

- Chưa có sự phân hóa, tách biệt giữa bản thân và sự

vật, em bé sống trong tình trạng bất phân "hoa mỉnh" với sự vật chung quanh, với người mẹ (hay người thay thế mẹ)

Còn bé chưa biết đi, chưa biết nói, mẹ buộc phải bế bồng suốt ngày Sự bế bồng ôm ấp vẫn là đặc điểm quan trọng

nhất chỉ phối sự hoạt động về nhiều mặt Tất cả những như

cầu sinh lý cơ bản như ăn, uống, tám giặt chống nóng lạnh, đại tiểu tiện đều phải thông qua người mẹ mới được thỏa

Quan hệ mẹ con là mối quan hệ ruột thịt, mối quan hệ trên ngôn ngữ, con đường "xác thịt" Người mẹ luôn luôn sẵn sàng đáp ứng lại nhu cầu của con; luôn luôn nhậy cảm hiểu

89

được nhu cầu từng lúc của con Những cái cựa mình khi

đang ngủ là người mẹ biết ngay con đói hay đái ướt

Bộ phận nhậy cảm nhất trong tuổi bế bống là môi miệng

Môi miệng đã tạo ra một khoái cảm đặc biệt, đứa bé thường rất thích mút vú, tạo cho mình một khoá cảm Mút tay là

một hành vi bình thường, không nên ngăn cấm thô bạo, dễ gây ra một chấn thương tâm lý không hay cho trẻ Một em

bé mút tay thường xuyên tức là thiếu hụt về tình cảm

Gần với miệng là mũi Khứu giác rất nhậy bén, em bé

có thể nhận ra hơi hướng của mẹ Khi quá nhiều người chăm

sóc (nhà trẻ, viện mồ côi), em bé không thể tạo ra tính gắn

bó với một người nhất định Dó là một trở ngại cho sự phát triển tâm lý Trong rất nhiều năm ở nhà hộ sinh đã tách con

ra khỏi mẹ, chỉ cho tiếp xúc khi bú: Đớ là một sai lầm

Sự gắn bó thường xuyên giữa mẹ và còn làm thỏa mãn

tình cảm và sự hiểu nhau ở cả mẹ và con Mỗi vấp váp trong

sự tiếp xúc ruột thịt giữa mẹ và con đều gây nên những rối

loạn tâm lý Một số hiện tượng hay gặp ở trẻ em là biếng

ăn, bỏ ăn hay nôn oẹ nhiều khi không phải do bệnh gi ma

là sự phản ứng của trẻ với mẹ hay với người nào đó trong gia đình Lúc này bác sĩ dùng thuốc là lạc hướng

Từ 6 tháng, em bé có khả năng giơ tay nắm lấy đồ vật,

sờ mớ, lúc lắc, sự kết hợp giữa những cảm giác tai nghe, mất

thấy, tay sờ, miệng nếm, mũi ngửi giúp trẻ nhận biết các

thuộc tính của đồ vật Đó là sự kết hợp giữa cảm giác và

vận động gọi là giác động, là bước phát triển đầu tiên của trí khôn Dần dần em bé đã cảm nhận được những đồ vật

riêng biệt dù không thấy sữa, đồ vật ấy vẫn tồn tại Lúc đã

cảm nhận như thế một cách rõ ràng là đã bước vào một giai

đoạn mới

2 Tuổi bé em (15-36 ngày)

Ỏ tuổi này trẻ có những đặc điểm sau:

90

- Biết đi, mở đầu giai đoạn tích cực thăm dò thế giới xung

quanh Đây là đặc điểm của loài người khác với thú vật

- Biết nói, bắt đầu xuất hiện khả năng suy nghĩ (tư duy,

những biểu tượng, những hình tựong ghi lại dấu tích của các

đồ vật, hiện tượng pha trộn với những cảm xúc với ký ức

cho nên cớ khi sát với thực tế bên ngoài Có khi mang tinh

hư cấu tưởng tượng trong nhiều hơn là phản ánh thực tế

- Bước đầu tách rời mẹ, em bé đã được cai sữa cảm giác

môi miệng không còn như trước khi bú mẹ mà phải tiếp xúc

với cái thìa, với bột gây cảm giác khớ chịu và xuất hiện khả

năng cầm nắm lấy thìa xúc ăn Nhưng cũng thấy hấp dẫn

vì mới lạ Khả năng mới xuất hiện tốt hay không là do từ người mẹ (người chăm sóc) động viên biểu dương hay là mắng, cáu gắt Các nhà tâm lý học cho rằng sự cai sữa dế dàng sau này giúp trẻ tiếp nhận cái mới dễ dàng; cai sữa

vấp váp nhiều lớn sẽ có mình lại thời kỳ này em bé hết hòa mình với mẹ, hết hòa mình vời đồ vật và nhận ra rằng đối

lập mình với người mẹ với người khác, với đồ vật - tự khẳng

định mình

- Quan hệ với mẹ và người lớn căng thẳng vì bắt đầu phải ép mình vào tổ chữc kỷ luật của xã hội mâu thuẫn giữa

con và mẹ xuất hiện

Ö đây thần kinh chỉ đạo các cơ ở hậu môn đã thành thục,

những hoạt động của hậu môn gây ra những khoái cảm mang tính chủ động Đối với trẻ 1 - 2 tuổi phần không có gì là bẩn các em dễ thích nghi với phân Nhưng lúc này vấp phải sự hạch sách nghiêm cấm của mẹ, của người lớn Bắt đầu xuất hiện mâu thuẫn gay gắt giữa mẹ và con Tùy phong tục, tùy

cá tính của em mà mâu thuẫn này được giải quyết nhẹ nhàng

hay căng thẳng Đó là một chấn thương tâm lý Chấn thương này sau sẽ tạo ra những con người hung hãm cục cần

Ỏ giai đoạn này, bố mẹ tuy không còn "bao cấp" nhưng bao che cho nên tính "ích kỷ", "ái kỷ" cũng dễ tồn tại Vào

91

cuối năm thứ hai tính ngang bướng, nhiều lúc cố ý làm trái ngược với lệnh của bố mẹ bộc lộ rõ rệt Đây là thời chống đối vào cuối năm thứ hai

3 Tuổi mẫu giáo (3 - 6tuổi) - Tuổi thơ

Tu tuổi thứ 4 đến tuổi thứ 6 là một lứa tuổi sôi động bậc nhất; đây là tuổi đi mẫu giáo với nhiều biến động về mặt vận động, trí khôn tính tình, quan hệ xã hội Em bé 3 tuổi

đi vững, ra sân, ra vườn và ra cả được đường ngõ đường phố,

đôi tay cũng khéo léo lên nhiều, dần dần biết cầm dao, cầm

kéo, buộc dây Biết lên bậc, xuống bậc cầu thang biết đi xe

đạp ba bánh, rồi biết đi cầu bập bênh Phạm vi hoạt động

tiếp xúc với đồ vật ngày càng mở rộng, tiến từ những vận

động tự phát đến những xây dựng phức tạp

Cũng trong thời gian ấy, ngôn ngữ phát triển nhanh

chóng, vốn từ lên đến hàng nghìn, bất đầu nơi thành câu,

biết nghe kể chuyện và kể chuyện lại Em bé lớn lên, khôn lên nhiều

Ỏ tuổi này đã có những ý niệm về không gian, về thời

gian, về quan hệ xã hội Ngoài ra còn đòi hỏi phải biết tính

toán, vận dụng những con số đớ là một ý niệm triu tượng,

đã tách khỏi đồ vật cụ thể, em bé bước vào tư duy triu tượng

Đối với trẻ em, chuyện cổ tích là một món ăn tinh than

không thể thiếu được Những câu chuyện thú vật biết nói,

thần tiên có phép này phép khác, những mơ ước trở thành

hiện thực là bình thường

Về mặt tính cảm với người khác với cha mẹ, anh, chị,

em đã nhận ra mình là một thành viên của gia đình, phải chia sẻ tình yêu của mẹ, đồ chơi, muốn đựoc yếu chiều phải

hy sinh cái này cái khác Em bé đã nhận biệt được minh 1a

con trai hay con gái Ò tuổi này đòi hỏi một sự quan tâm cao độ ở người chăm sóc Đây là tuổi sôi động nhất những

hàng ngày, cũng xẩy ra nhiều xung đột nhất

g2