Tài liệu PHƯƠNG PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANG TRÍ Ở BẬC THCS ppt

Trên cơ sở đó học sinh có thể tạo ra các họa tiết, các hình trang trí, bài trang trí đẹp, đồng thời cảm thụ được vẻ đẹp của sản phẩm mĩ thuật - Phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo, làm gi

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHƯƠNG PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC

PHÂN MÔN VẼ TRANG TRÍ Ở BẬC THCS

A MỞ ĐẦU

I Đặt vấn đề

1 Thực trạng của vấn đề đòi hỏi phải có giải pháp mới để giải quyết

Người ta nói “Dạy học là một nghệ thuật, nhưng dạy những môn nghệ thuật thì càng phải nghệ thuật hơn.” Mĩ thuật là một môn nghệ thuật cho nên việc dạy học cũng đòi hỏi phải có nghệ thuật cao Môn mĩ thuật ở bậc Trung học Cở sở gồm bốn phân môn: Vẽ theo mẫu, vẽ trang trí, vẽ tranh, thường thức mĩ thuật Đối với mỗi phân môn khác nhau giáo viên cần phải có phương pháp và cách truyền thụ riêng thì mới có hiệu quả Vẽ trang trí là một trong bốn phân môn ở bậc Trung học Cơ sở và có

vị trí rất quan trọng trong môn mĩ thuật vì nó ảnh hưởng và liên quan đến tất cả các phân môn khác Học sinh vẽ trang trí tốt sẽ giúp các em có được một kiến thức vững chắc học tốt các phân môn còn lại

Với mục tiêu chung và chương trình cụ thể, dạy học mĩ thuật ở Trung học Cơ

sở không chỉ là vẽ mà lấy hoạt động mĩ thuật để nâng cao hiểu biết cho học sinh giúp các em có thêm kiến thức, kỹ năng trong quá trình hoàn thiện nhân cách Đức-Trí- Thể

- Mĩ Từ những lý do trên mà tôi chọn đề tài: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”.

2 Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới

- Giúp học sinh có cách nhìn cách cảm nhận về bố cục đường nét, hình mảng, màu sắc, đậm nhạt Trên cơ sở đó học sinh có thể tạo ra các họa tiết, các hình trang trí, bài trang trí đẹp, đồng thời cảm thụ được vẻ đẹp của sản phẩm mĩ thuật

- Phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo, làm giàu cảm xúc thẩm mĩ cho học sinh trên cơ sở cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng cơ bản về trang trí

- Giúp cho học sinh biết vận dụng kiến thức vào thực tiển cuộc sống và các môn khác ở trường phổ thông

SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

3 Cơ sở và thời gian tiến hành nghiên cứu đề tài

- Dựa vào chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Mĩ thuật Trung học Cơ sở

- Tham khảo các tài liệu về môn Mĩ thuật Trung học Cơ sở

- Tình hình thực tế học tập của học sinh đang giảng dạy năm học 2012– 2013

II Phương pháp tiến hành

1 Cơ sở lý luận và thực tiễn

Mĩ thuật là một bộ môn thuộc lĩnh vực nghệ thuật Tuy môn học cung cấp kiến thức theo những quy định chung nhưng khi vận dụng giáo viên không nên đòi hỏi hoặc bắt buộc tất cả học sinh phải làm bài như nhau, tuân thủ một cách máy móc, rập khuôn theo cái chung Có thể cùng một mẫu, một đề tài, một nội dung yêu cầu nhưng sản phẩm sẽ khác nhau về hình, nét, màu sắc, bố cục và cách khai thác đề tài, nội dung Cách nhìn, cách hiểu, cách cảm nhận của mỗi học sinh khác nhau sẽ tạo ra những sản phẩm khác nhau Kết quả học tập của học sinh phụ thuộc vào kiến thức, vào “nghệ thuật truyền đạt” của giáo viên, nhưng quan trọng hơn cả là khả năng cảm nhận của học sinh Bởi lẽ học sinh có hứng thú thì mới chịu khó suy nghĩ, tìm tòi và thể hiện bằng cảm xúc của mình Dạy học mĩ thuật không đơn giản là dạy học kĩ thuật

vẽ mà còn phải kết hợp dạy học cảm thụ thế giới xung quanh Bắt buộc gò ép học sinh trong học mĩ thuật sẽ dẫn đến khuôn mẫu, đơn điệu

-Nhiều giáo viên còn lúng túng, thiếu những phương pháp mẫu cụ thể để tham khảo, học tập vận dụng phương pháp dạy học tích cực

- Việc kiểm tra thi cử vẫn theo lối cũ, chưa khuyến khích cách học tự học, tự tìm tòi, sáng tạo

- Phương tiện, thiết bị dạy học môn mĩ thuật còn chưa đáp ứng đủ chương trình

- Không ít giáo viên dạy mĩ thuật theo kiểu chuyên nghiệp: dạy kĩ thuật vẽ là chủ yếu, chưa chú ý đến mục tiêu là giáo dục thẩm mĩ cho học sinh nên chưa thực sự phát huy khả năng độc lập suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo của học sinh

2 Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp:

Đối với đề tài này bản thân tôi sử dụng một số phương pháp như: Phương pháp nghiên cứu tài liệu, tìm hiểu đối tượng học sinh, phương pháp thực hành,

- Đề tài này được áp dụng trong các giờ dạy phân môn vẽ trang trí ở lớp 6, 7, 8,

9 trường Trung học Cơ sở Ân Hữu từ tháng 10/2005

B NỘI DUNG

I Mục tiêu dạy học phân môn Vẽ trang trí

- Vẽ trang trí giúp học sinh có cách nhìn cách cảm về bố cục đường nét, hình mảng, màu sắc, đậm nhạt Trên cơ sở đó học sinh có thể tạo ra các họa tiết, các hình trang trí, bài trang trí đẹp, đồng thời cảm thụ được vẻ đẹp của sản phẩm mĩ thuật

- Vẽ trang trí nhằm phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo, làm giàu cảm xúc thẩm

mĩ cho học sinh trên cơ sở cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng cơ bản về trang trí

Từ những kiến thức kĩ năng cơ bản đó học sinh có khả năng cảm thụ được vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống xung quanh qua những hình tượng được khái quát hoá, điển hình hoá bằng ngôn ngữ đặc trưng của hội hoạ là hình mảng, đường nét, màu sắc đậm nhạt theo nguyên tắc của nghệ thuật trang trí

- Vẽ trang trí còn giúp cho học sinh biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống và các môn khác ở trường phổ thông.

II Mô tả nội dung giải pháp mới

1 Thuyết minh tính mới

a) Yêu cầu đối với học sinh khi học phân môn vẽ trang trí:

- Phải có phương tiện để học và thể hiện làm bài tranh trí như: Bút chf, tẩy,

thước kẻ, compa, màu vẽ, giấy vẽ,…

- Nắm được nội dung vẽ tranmg trí khác với vẽ theo mẫu Mỗi bài học vẽ trang trí đều có sự khác nhau về mức độ yêu cầu

- Thông qua bài giảng về các mảng hình chính, phụ, tìm chọn và sắp xếp hoạ tiết, tìm đậm nhạt và tìm màu, học sinh biết cách tìm một bài trang trí theo đúng phương pháp( tìm

và sắp xếp) Học vẽ trang trí học sinh cần có một tư duy sáng tạo và say mê, tìm tòi để bài vẽ có hiệu quả cao

b) Yêu cầu đối với người dạy:

- Phải nắm chắc chương trình dạy vẽ trang trí của mỗi lớp thông qua các bài cụ thể

SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

- Mỗi bài dạy vẽ trang trí phải đảm bào đúng kiến thức cơ bản, có trọng tâm, mang đặc trưng môn học

- Biết mở rộng kiến thức trong mỗi bài dạy bằng sự hướng dẫn học sinh tìm tòi, sáng tạo( tìm hoạ tiết, tìm bố cục, tìm màu cho hài hoà)

- Hướng dẫn cách làm bài trang trí và góp ý kiến từng bài cho học sinh

* Một số hoạ tiết vốn cổ dân tộc:

* Phương pháp dạy học phân môn Vẽ trang trí

Nghệ thuật trang trí là một phần không thể thiếu trong việc giáo dục thẩm mĩ

cho học sinh nói chung và chương trình mĩ thuật bậc THCS nói riêng Đối với người dạy và người học cần phải nắm vững kiến thức cơ bản về trang trí mới phát huy và nâng cao được năng lực sáng tạo, óc thẩm mĩ vốn có trong mỗi người và uốn nắn được thị hiếu cho đúng hướng

Để nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí, ngoài những kiến thức cần thiết về mặt lý thuyết và một số kỹ năng thực hành, người giáo viên giảng dạy cần phải biết vận dụng khoa học, linh hoạt những phương pháp dạy học phù hợp với phân môn trang trí

a) Phương pháp dạy lí thuyết trang trí:

- Trong chương trình dạy phân môn trang trí các lớp 6, 7, 8, 9 không có bài lí thuyết dành riêng cho một tiết, thường lí thuyết được giảng trước khi học sinh làm bài Thời gian này chỉ chiếm khoảng 15 đến 17 phút Do đó những kiến thức cơ bản giáo viên phải chắt lọc có trọng tâm để truyền thụ cho học sinh Học sinh có thể căn cứ vào

đó để làm bài cho có hiệu quả Tuy nhiên, giáo viên có thể tổ chức mở rộng kiến thức cho học sinh vào các buổi ngoại khoá, chuyên đề,…

- Căn cứ vào yêu cầu của bài để giảng cho học sinh, có bài cần rất nhiều thời gian như: Phương pháp sắp xếp bố cục, phương pháp và cách dùng màu trong trang trí, phương pháp sáng tác tranh cổ động Dù thời gian dài hay ngắn thì bài lí thuyết dạy trang trí cũng phải lưu ý:

+ Cần xây dựng nội dung trọng tâm bài trang trí: Tìm hiểu khái niệm cơ bản, sử dụng những dẫn chứng thực tế, hình ảnh, đồ vật cụ thể có tác dụng và sức thuyết phục cao để minh hoạ cho khái niệm cơ bản

+ Mở rộng nội dung cơ bản bằng những dẫn chứng cụ thể như: Cho học sinh quan sát tranh, ảnh, đồ vật, bài vẽ đẹp, chưa đẹp của học sin Giáo viên phân tích và rút ra kết luận Sự liên hệ với đời sống thực tế rất cần cho bài học lí thuyết, giáo viên nên có nhiều liên hệ thực tế để làm rõ hơn những khái niệm vừa được trình bày Trong chương trình trang trí hầu hết các bài đều có sự liên hệ đến thực tế (Ví dụ: Các bài trang trí cơ bản như hình vuông, đường diềm, hình tròn hoặc các bài trang trí ứng dụng như: Kẻ chữ, trang trí đầu báo tường, trang trí quạt giấy, trang trí lọ hoa, trang trí đìa tròn, trang trí hộp mứt, trang trí lều trại, trang trí túi xách,…)

SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

- Phần lí thuyết chỉ giúp học sinh nắm vững những khái niệm cơ bản, những kiến thức tạo cơ sở ban đầu cho sự hình thành sáng tạo, tìm tòi để học sinh vận dụng trong bài trang trí cụ thể, vì vậy bài lí thuyết phải có trọng tâm, giáo viên giảng giải vừa sức với khả năng nhận thức của học sinh và có nhiều liên hệ thực tế để học sinh dễ hiểu và dễ làm bài

Khi giảng lí thuyết cơ bản giáo viên nên đặt nhiều câu hỏi để học sinh thảo luận nhóm trả lời, giúp các em nắm chắc hơn bài học và làm cho tiết dạy thêm sinh động

- Lí thuyết cơ bản không chỉ dừng ở phần giảng cho toàn lớp mà giáo viên cần

sử dụng nó khi hướng dẫn góp ý cho từng em Thông qua bài làm của học sinh giáo viên có thể biết ngay những phần lí thuyết các em có nắm chắc hay không và trên cơ

sở đó góp ý, nhắc lại những phần lí thuyết đã dạy, giúp các em sữa chữa, tìm cách giải quyết mới trong bài làm trang trí

b) Phương pháp dạy bài thực hành trang trí:

* Hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội dung bài trang trí:

- Nhằm phân biệt bài trang trí thuộc loại nào: trang trí cơ bản hay trang trí ứng dụng Nếu là trang trí cơ bản thì bố cục, hoạ tiết, màu sắc luôn có sự tìm tòi để có một bài vẽ trang trí có bố cục đẹp, hài hoà Còn nếu là bài trang trí ứng dụng thì phải lưu ý đến tính thực tiễn khi sử dụng như: Hoạ tiết, màu sắc, bố cục phù hợp với nội dung yêu cầu sử dụng Mỗi nội dung bài trang trí đều có những kiến thức chủ yếu thông qua giảng dạy giúp học sinh hiểu được lí thuyết, nắm được cách làm

Ví dụ: Trong bài Trang trí đĩa tròn yêu cầu học sinh trang trí hoạ tiết trên các lọ

hoa sao cho đẹp, còn phần tạo dáng lọ hoa yêu cầu học sinh tìm kiểu lọ sao cho có được những kiểu lọ mới, lạ và đẹp Nội dung bài học rất phong phú song thực tế thời gian không cho phép giáo viên giảng giải lí thuyết quá nhiều vì nếu nói nhiều sẽ thiếu thời gian cho học sinh làm bài.Vì vậy mỗi nội dung bài dạy giáo viên phải cân nhắc, suy nghĩ để chọn những kiến thức trọng tâm nhất sao cho phù hợp với nội dung yêu cầu và đảm bảo thời gian bài học

* Hướng dẫn học sinh tìm các mảng hình:

- Tạo thói quen cho học sinh suy nghĩ trước khi tìm mảng hình và bước đầu phải tìm các đường, nét, mảng hình kỉ hà nhằm tạo nên bố cục hợp lí

SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

- Những bố cục trên phải được hướng dẫn cụ thể ở phần lí thuyết: Cách sắp xếp

bố cục, tìm hoạ tiết, tìm mảng hình và vận dụng các thể thức trang trí

- Sau khi tìm bố cục bằng các hình kỉ hà, có thể tìm các hoạ tiết phù hợp với các mảng đó

Ví dụ:

- Sử dụng các hoạ tiết cho phù hợp với các mảng hình kỉ hà phải là những hoạ tiết đơn giản và cách điệu Ví dụ:

- Về màu sắc cần hướng dẫn học sinh biết cách sử dụng màu sắc sao cho hợp lí

và hài hoà Có thể sử dụng hoà sắc nóng hay hoà sắc lạnh, sử dun gj gam màu trầm hay màu sáng Trong mỗi bài vẽ trang trí cần tìm màu chủ đạo, từ màu chủ đạo tìm các màu khác cho hợp lí và đặt các màu cạnh nhau cho hài hoà Quá trình vẽ một bài trang trí là quá trình tìm tòi, suy nghĩ để dùng màu nào cho hợp lí Muốn vậy học sinh phải thuộc bảng pha màu, đó là cơ sở để khám phá tìm ra các màu mới tạo nên các hoà sắc đẹp

c Các phương pháp dạy học phân môn vẽ trang trí:

* Phương pháp quan sát.

- Phương pháp quan sát có một vai trò quan trọng đối với phân môn vẽ trang trí,

sử dụng phương pháp này học sinh được quan sát tìm hiểu đối tượng, tìm ra vẻ đẹp

của đối tượng từ đó có tính chọn lọc tạo điều kiện cho bài vẽ trang trí đẹp hơn Học sinh cũng có thể quan sát những công trình kiến trúc, những sản phẩm mĩ thuật ứng

dụng, những bài trang trí cơ bản đến phức tạp để có cách nhận xét, đánh giá, cảm nhận được tính thẩm mĩ Từ đó học sinh có kinh nghiệm để làm bài hoặc vận dụng bài trang trí đã học vào thực tế cuộc sống

- Giáo viên phải có sự hướng dẫn cụ thể cách quan sát, phân tích các sản phẩm

mĩ thuật về bố cục, đường nét, màu sắc… để học sinh có được phương pháp quan sát tốt, góp phần hình thành tính thẩm mĩ, trong cách nhìn nhận đánh giá cho học sinh Học sinh phải có được kĩ năng quan sát mọi sự vật hiện tượng xung quanh để nắm bắt được đặc điểm, giúp cho trí tưởng tượng được phát triển phong phú, làm tăng cảm xúc thẩm mĩ, tránh phản ánh sai lệch hiện thực cuộc sống Thông qua quan sát, nhận xét góp phần hình thành thị hiếu thẩm mĩ cho học sinh , phát huy tính sáng tạo và bồi dưỡng tình cảm trân trọng cái đẹp

- Phương pháp quan sát thường được áp dụng trong hoạt động quan sát nhận xét, giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát phân tích nhận xét các tư liệu tham khảo cho bài học như tranh ảnh từ sách báo, bài vẽ trang trí của hoạ sĩ hoặc của học sinh Cuối tiết học giáo viên cùng học sinh thực hiện hoạt động quan sát nhận xét để đánh giá kết quả của bài học, từ đó học sinh có thể rút kinh nghiệm cho bài học sau

* Phương pháp trực quan.

- Dạy mĩ thuật chủ yếu là bằng đồ dùng dạy học Dạy trên những gì học sinh nhìn thấy Vì vậy khi dạy học phân môn vẽ trang trí giáo viên cần phải lựa chọn đồ dùng dạy học, tranh dạy học điển hình có tính chắt lọc chọn lựa, rõ nội dung, có tính thẩm mĩ, khuôn khổ hợp lý để học sinh dễ quan sát

- Dạy học bằng đồ dùng dạy học giúp học sinh lĩnh hội tri thức nhanh, nhớ lâu

và hứng thú hơn Song trên thực tế, một số giáo viên dạy mĩ thuật ở trường THCS còn bộc lộ những số thiếu sót sau:

+ Chưa khai thác hết lợi thế của đồ dùng dạy học

+ Sử dụng đồ dùng dạy học chưa có trọng tâm, chưa thực sự chú ý đến tính thẩm mĩ của nó: chưa chọn lọc được mẫu đẹp về hình về cấu trúc và màu sắc

+Trình bày đồ dùng dạy học chưa khoa học

+ Ít sử dụng kết quả học tập của học sinh làm đồ dùng dạy học

- Để sử dụng đồ dùng dạy học mĩ thuật ở THCS có hiệu quả, giáo viên cần chú ý:

+ Có cách trình bày đồ dùng dạy học khác nhau tùy theo nội dung bài dạy

SKKN: “Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS”

+ Trình bày cùng một lúc để học sinh có cách nhìn bao quát về nội dung bài

học

+ Trình bày theo trình tự bài giảng để học sinh theo dõi từng phần của nội dung.

+ Sau khi giới thiệu đồ dùng dạy học theo từng nội dung, giáo viên phải cất đi

để học sinh tập trung vào nội dung khác Cuối cùng trình bày tổng thể để chốt lại nội dung tổng quát của bài dạy

+ Cần phải chú ý tới vị trí trình bày đồ dùng dạy học.

- Giáo viên cần có kế hoạch sưu tầm bài vẽ trang trí của học sinh để làm tư liệu giảng dạy Sau khi có tư liệu, cần phân loại từng bài dạy sao cho sát đối tượng, đúng với nội dung yêu cầu của từng bài dạy Chính những bài vẽ của học sinh mới là là minh chứng sinh động cho bài dạy, bởi chúng sát nội dung, yêu cầu bài học, phù hợp với khả năng học sinh, vì vậy có tác dụng khích lệ động viên các em học tập

* Phương pháp vấn đáp.

Dùng các câu hỏi để học sinh suy nghĩ trả lời về nội dung bài học Học sinh được suy nghĩ trước và dự đoán nội dung mà giáo viên sẽ giảng, các em sẽ không bị động trong qua trình tiếp thu kiến thức

Cần kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp thuyết trình và phương pháp vấn

đáp Lời giảng đan xen với câu hỏi, tạo điều kiện cho học sinh được chủ động nghe-suy nghĩ-dự đoán-chờ đợi thông tin mới Phương pháp vấn đáp hường được sử dụng

trong các hoạt động quan sát, nhận xét, đánh giá kết quả học tập Với phương pháp vấn đáp giáo viên có thể tìm hiểu được mức độ tiếp thu bài học của học sinh, biết được kiến thức lĩnh hội của học sinh để có sự điều chỉnh hoặc bổ sung kịp thời Thông qua phương pháp vấn đáp học sinh có thể trao đổi ý kiến với nhau để rồi đi đến ý kiến thống nhất hoặc mục tiêu của bài học

* Phương phương pháp trực quan kết hợp với phương pháp phân tích.

Các bài học của phân môn vẽ trang trí thường không nặng về lý thuyết nhưng yêu cầu của phân môn là phải giúp cho các em khắc sâu kiến thức, nhớ lâu Vì vậy phương pháp trực quan kết hợp với phương pháp phân tích là một giải pháp phù hợp trong việc dạy học phân môn vẽ trang trí Tuy không có điều kiện tiếp xúc trực tiếp những công trình, sản phẩm, nhưng thông qua tranh ảnh, bài vẽ trang trí và được phân tích cụ thể học sinh sẽ tiếp thu nội dung kiến thức bài học một cách dễ dàng hơn