1 21 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC BÀI TIỂU LUẬN LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ HỆ TẬP TRUNG TÊN MÔN HỌC TÔN GIÁO VÀ TÍN NGƯỠNG TÊN BÀI TIỂU LUẬN ĐẶC ĐIỂM TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG THỰC HIỆN ĐOÀN KẾT TÔN GIÁO THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG Bằng số Bằng chữ NĂM 2022 MỤC LỤC PHẦN I MỞ ĐẦU 1 PHẦN II NỘI DUNG 1 Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO VÀ ĐẶC ĐIỂM TÍN NGƯỠ.
Trang 1BÀI TIỂU LUẬN
LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
HỆ TẬP TRUNG
TÊN MÔN HỌC: TÔN GIÁO VÀ TÍN NGƯỠNG
TÊN BÀI TIỂU LUẬN: ĐẶC ĐIỂM TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG THỰC HIỆN ĐOÀN KẾT TÔN GIÁO THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY
ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG
- NĂM 2022
Trang 2Chương 1.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO VÀ ĐẶC ĐIỂM TÍN NGƯỠNG TÔN
1.1 Những vấn đề lý luận về tín ngưỡng, tôn giáo 21.2 Đặc điểm của tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam 10
Chương 2.
SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO VÀ ĐOÀN KẾT TÔN GIÁO TRONG
SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
2.1 Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về tín ngưỡng,
tôn giáo và giải quyết vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo 142.2 Một số giải pháp cơ bản thực hiện đoàn kết tôn giáo ở Việt
Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ chí Minh 16
Trang 3Phần I: MỞ ĐẦU
Tôn giáo, tín ngưỡng tôn giáo luôn là một vấn đề phức tạp, vì nó liên quandến lĩnh vực đời sống tâm lý, đời sống tâm linh của con người Nước ta là mộtquốc gia đa tôn giáo, tín ngưỡng tôn giáo lại mang tính quần chúng phổ biếnnên tín ngưỡng tôn giáo đã và đang ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống tinhthần của một bộ phận quần chúng nhân dân Chính vì thế, trong suốt quá trìnhlãnh đạo cách mạng, Đảng cộng sản Việt Nam luôn xác định vấn đề tínngưỡng tôn giáo và công tác tôn giáo là vấn đề chính trị quan trọng, quan hệđến sự phát triển của đất nước, đến đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hộicủa các tầng lớp nhân dân Cũng như những lĩnh vực khác của xã hội, đờisống tôn giáo hiện nay đang diễn ra rất sôi động, vì vậy nghiên cứu để hiểusâu sắc từ đó có đường lối, biện pháp đối xử với nó một cách đúng đắn luôn
là vấn đề thời sự
Trong thời đại ngày nay, khoa học và công nghệ phát triển như vũ bão,khoa học đã thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và tưởng chừng conngười cùng với khoa học có thể giải thích được mọi vấn đề của tự nhiên, xãhội, tư duy mà không cần viện dẫn thần linh Nhưng thực tế đang có nhiềuvấn đề diễn mà chúng ta chưa giải đáp được Trong những năm vừa qua, nhucầu tín ngưỡng tôn giáo của nhân dân ta có xu hướng gia tăng, hoạt động củacác tổ chức tôn giáo tiếp tục diễn ra phức tạp, các thế lực thù địch luôn lợidụng tín ngưỡng tôn giáo để chống phá cách mạng nước ta ngày càng thâmđộc Tất cả những tác động đó đã làm ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống xã hộicủa nhân dân ta và ngày càng gia tăng trong tình hình hiện nay Vì vậy,
nghiên cứu vấn đề “Đặc điểm tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thực hiện đoàn kết tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay” làm đề tài tiểu luận có ý nghĩa lý luận và thực
tiễn sâu sắc
Trang 4Phần II: NỘI DUNG
Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO VÀ ĐẶC ĐIỂM TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM
1.1 Những vấn đề lý luận về tín ngưỡng tôn giáo
1.1.1 Khái niệm
Tín ngưỡng tôn giáo và tôn giáo là những hiện tượng cùng bản chấtnhưng cũng có sự khác nhau nhất định
Tín ngưỡng tôn giáo nếu định nghĩa một cách duy danh thì “tín” là lòng
tin, niềm tin “ngưỡng” là sự “ngưỡng mộ”, “ngưỡng vọng” [6, tr.128], làhướng vào một cái gì đó Tín ngưỡng là lòng tin, và sự ngưỡng mộ, ngưỡngvọng vào một cái gì đó Tín ngưỡng tôn giáo là lòng tin và sự ngưỡng mộ,ngưỡng vọng vào một lực lượng siêu nhiên, thần bí Lực lượng siêu nhiên nàymang hình thức trừu tượng như: Trời, Phật, Thần thánh … có sức mạnh hư
ảo, vô hình có thể tác động đến đời sống của con người, được người ta tin là
có thật và được người ta tôn thờ
Xét về mặt lịch sử, tôn giáo đầu tiên xuất hiện dưới dạng các tínngưỡng nguyên thủy Những hình thức tín ngưỡng nguyên thủy biểu hiệnphong phú, đa dạng ở các thị tộc, bộ lạc nguyên thủy, nhưng chúng đều ởcùng một trình độ là lòng tin vào sự tồn tại của lực lượng siêu nhiên thần bí là
có thật, lực lượng này có sức mạnh thần bí, hư ảo, vô hình có thể tác động đếnđời sống tâm linh của con người và được người ta tôn thờ Quan niệm về lựclượng siêu nhiên ở đây có thể đã mang hình thức trừu tượng, thậm chí cũng
đã hình thành những lễ nghi trong quan hệ với lực lượng siêu nhiên đó, nhưngchưa được lý giải, chưa được hệ thống hóa thành hệ thống quan niệm về nó
Tôn giáo, nếu hiểu một cách chặt chẽ, là một hiện tượng xã hội mang
tính lịch sử bao gồm hệ thống ý thức tôn giáo, tổ chức và các hoạt động tôngiáo
Trang 5Hệ thống ý thức tôn giáo là toàn bộ những quan niệm về lực lượng siêunhiên, sự tồn tại, sức mạnh huyền bí của họ đã được khái quát, được hệ thốnghóa thành hệ thống và những niềm tin, tình cảm tôn giáo được hình thành trên
cơ sở những quan niệm đó
Như vậy, tôn giáo với tư cách là hiện tượng xã hội, xét chỉ về phươngdiện ý thức tôn giáo, nó đã đạt đến trình độ cao hơn, trình độ khái quát hóa,trình độ hệ thống hóa Ngoài ra tôn giáo còn bao gồm hệ thống cơ cấu, cơ chế
để duy trì, điều hành mọi hoạt động của tôn giáo như: các tổ chức giáo hội, hệthống các nhà tu hành, các nhà quản lý trong các giáo hội, các cơ sở vật chất
để duy trì, thực hành, phát triển các hoạt động tôn giáo và những tín đồ tôngiáo, những người tự nguyện tuân theo các giáo lý, giáo luật, giáo lễ, chịu sựquản lý, hướng dẫn về mặt tín ngưỡng của giáo hội
Giữa tín ngưỡng tôn giáo và tôn giáo có quan hệ chặt chẽ với nhau.Mỗi tôn giáo đều được hình thành trên cơ sở một tín ngưỡng tôn giáo nhấtđịnh, không có tín ngưỡng tôn giáo thì không có tôn giáo nào cả Tín ngưỡngtôn giáo xét về bản chất cũng là tôn giáo, nhưng là tôn giáo chưa phải theonghĩa đầy đủ, chặt chẽ của khái niệm này Như Ph Ăngghen trong tác phẩmchống Đuy Rinh đã viết: “Bất cứ tôn giáo nào cũng đều là sự phản ánh hư ảovào trong đầu óc con người những sức mạnh bên ngoài chi phối cuộc sốnghàng ngày của họ, chỉ là sự phản ánh mà trong đó sức mạnh ở thế gian đãmang hình thức siêu thế gian” [1, tr.345] Ở đây tín ngưỡng tôn giáo là hạtnhân của ý thức tôn giáo, là yếu tố ban đầu của sự hình thành tôn giáo Nóinhư thế không có nghĩa là khi tôn giáo với tính cách là tôn giáo ra đời thì cáchình thức sơ khai, tín ngưỡng nguyên thủy không còn tồn tại nữa, mà trongthực tế đời sống tâm linh vô cùng phức tạp, bên cạnh những tôn giáo vẫn tồntại những tín ngưỡng hoặc tàn dư của những tín ngưỡng nguyên thủy, hoặc là
sự pha trộn của các tín ngưỡng nguyên thủy với các tôn giáo để hình thànhnên một tín ngưỡng tôn giáo mới
Trang 61.1.2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về giải quyết vấn đề tôn
giáo, tín ngưỡng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa
Các Nhà kinh điển Mác - Lênin không viết những tác phẩm chuyên biệtbàn về vấn đề tôn giáo Nhưng qua toàn bộ bác tác phẩm của mình, nhất làcác tác phẩm: “Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hêghen - Lời nóiđầu”, “Về vấn đề Do Thái, Luận cương về Phoiơbắc” của C.Mác, “ChốngĐuyrinh, Lút vích Phoiơbắc và sự cáo chung của triết học cổ điển Đức” của
Ph Ăngghen, “Chủ nghĩa xã hội và tôn giáo”; “Thái độ của đảng công nhânđôì với tôn giáo”; “Chủ nghĩa duy vật chiến đấu” của V.I.Lênin, các ông đãthể hiện sự hơn hẳn so với các nhà tư tưởng khác trong lịch sử khi luận giảimột cách cơ bản, toàn diện, hệ thống và rất đúng đắn khoa học về nguồn gốc,bản chất, chức năng, vai trò và các mối quan hệ của tôn giáo với các hiệntượng xã hội khác Từ quan điểm đuy vật về lịch sử, C Mác đã khẳng định:chính “… con người sáng tạo ra tôn giáo, chứ tôn giáo không sáng tạo ra conngười” [2, tr.569] Cho nên, tồn giáo là một hiện tượng lịch sử, nó chỉ xuấthiện và tồn tại trong một giai đoạn nhất định, gắn với những điểu kiện kinh tế,
xã hội, nhận thức và tâm lý và nhất định nó sẽ mất đi khi các điều kiện đókhông còn
Trên cơ sở nguồn gốc của tôn giáo, chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ rađúng đắn bản chất, chức năng và vai trò của tôn giáo trong lịch sử Từ quanniệm bản chất của tôn giáo là sự phản ánh hự ảo thế giới khách quan vàotrong đầu óc những con người chưa tìm thấy mình hoặc tự đánh mất mìnhmột lần nữa, chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ra một cách toàn diện các chứcnăng của tôn giáo, trong đó đặc biệt nhấn mạnh tính phức tạp của chức năngđền bù “hư ảo” của tôn giáo “Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân” [7,tr.570] “Tôn giáo là thứ rượu tinh thần, làm cho những người nô lệ của tư bảnmất phẩm cách con người” [7, tr.170]
Trang 7Một trong những bộ phận quan trọng nhất trong tư tưỏng các nhà kinhđiển của chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo là việc khẳng định tính tất yếu vàchỉ ra con đường, biện pháp đấu tranh khắc phục những ảnh hưởng tiêu cựccủa tín ngưõng, tôn giáo một cách khoa học và cách mạng Từ thực tiễn lịch
sử và trên cơ sở luận giải bản chất, chức năng, vai trò của tôn giáo, chủ nghĩaMác - Lênin đã đi đến kết luận: Con người không có một lối thoát nào khác
là khắc phục một cách căn bản tất cả mọi quan niệm tôn giáo và quay trở vềmột cách kiên quyết, thành thực không phải với Thượng đế mà với bản chấtcủa mình Nhưng C.Mác và Ph.Ẳngghen, V.I.Lênin lại kiên quyết đấu tranhvới những quần điểm cực đoan, siêu hình muốn tuyên chiến với tôn giáo,dùng bạo lực hành chính để xoá bỏ tôn giáo Các ông luôn luồn đòi hỏi nhữngngười cộng sản phải thật sự “bình tĩnh, kiên trì và nhẫn nại” trong cuộc đấutranh chống những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng, tôn giáo phải gắn cuộcđấu tranh chống những ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo với cuộc đấu tranhgiai cấp và không bao giờ được đưa vấn đề tôn giáo lên hàng đầu của cuộcđấu tranh Trong cuộc đấu tranh chống những ảnh hưởng tiêu cực của tôngiáo, V.I.Lênin đòi hỏi phải tuyên truyền tư tưởng đoàn kết và đưa khoa họcvào trong cuộc đấu tranh ấy
Những quan điểm tư tưởng trên đây của chủ nghĩa Mác - Lênin về tínngưỡng, tôn giáo là cơ sở để chúng ta luận giải thực chất quan điểm “Tínngưỡng, tôn giáo là nhu cầu của một bộ phận nhân dân” Thừa nhận tính tấtyếu và khả năng tồn tại lâu dài của tôn giáo trong quá trình xây dựng chủnghĩa xã hội là sự phát triển nhận thức mang tính đột phá về tôn giáo củaĐảng, Nhà nước ta trong thời kỳ đổi mới
1.1.3 Những nội dung cơ bản của Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo
Đoàn kết tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh là chúng ta phải tạo rađược lực lượng tiến bộ trong các tôn giáo, đồng thời chống lại các hoạt độngphản động lợi dụng tôn giáo, cô lập bọn phản động, làm thất bại mọi hoạt
Trang 8động của bọn tay sai, đế quốc; làm cho Giáo hội Việt Nam ngày càng tiến bộhơn, có tinh thần dân tộc, yêu nước, yêu hòa bình và đoàn kết dân tộc hơn.
Từ mục tiêu cách mạng Việt Nam, tư tưởng đoàn kết tôn giáo của HồChí Minh nhằm phát huy sức mạnh của đồng bào các tôn giáo, các dân tộc ởnước ta dốc lòng với sự nghiệp cách mạng chung của Đảng
Đồng bào theo tôn giáo và đồng bào không theo tôn giáo khác nhau vềquan niệm tâm linh, đức tin và hoạt động theo những thể chế và thiết chế vănhóa - xã hội khác nhau Nhưng dưới ách thống trị của thực dân và đế quốc, họđều bị bóc lột và bị chia rẽ sâu sắc Chính sách "chia để trị" của thực dânPháp, đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai của chúng đã để lại hậu quả nghiêm trọng,làm suy yếu khối đoàn kết cộng đồng, trong đó có vấn đề đoàn kết tôn giáo.Nhận rõ ý nghĩa của vấn đề đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định đoàn kết giữađồng bào theo tôn giáo và đồng bào không theo tôn giáo, đoàn kết lương, giáo
là vấn đề trọng tâm, hệ trọng
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đoàn kết lương, giáo có cơ sở và điều kiệnthực tế để thực hiện, bởi lẽ đồng bào lương cũng như đồng bào giáo đều cóchung một cội nguồn sâu xa từ truyền thống có lịch sử gắn bó lâu đời
Trong Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ngày 19-12-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: "Hỡi đồng bào!", chúng ta phải đứng lên! Bất kỳ đàn ông,
đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc
Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc
Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùngcuốc, thuổng, gậy, gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước"1.Chủ tịch Hồ Chí Minh khơi dậy sức mạnh lòng yêu nước, phát huy lòng dũngcảm và tinh thần hy sinh tiềm ẩn trong mỗi người dân Việt Nam để đoàn kết,tập hợp họ lại thành một khối thống nhất không phân biệt Bắc - Nam, giàunghèo, dân tộc, tôn giáo để cùng nhau đứng lên cứu nước
Trang 9Người luôn coi đoàn kết lương, giáo là một nhiệm vụ cách mạng Ngườikhẳng định trước quốc dân, đồng bào, đoàn kết tức là lực lượng, chia rẽ tức làyếu hèn Cho nên, Người luôn luôn nhắc nhở, kêu gọi đồng bào lương, giáophải đoàn kết, đồng tâm, hiệp sức, sát cánh bên nhau để đánh thắng thực dânxâm lược Người từng xác định, đồng bào ta, công giáo và ngoài công giáođều đoàn kết chặt chẽ, nhất trí đồng tâm như con một nhà, ra sức đấu tranh đểgiữ gìn nền độc lập của Tổ quốc! Ngoài sa trường thì xương máu của chiến sĩcông giáo và ngoài công giáo đã xây nên một bức thành kiên cố vĩ đại để cảnlại kẻ thù chung là bọn thực dân Ở khắp nước thì đồng bào công giáo vàngoài công giáo đương đem cả lực lượng giúp vào cuộc kháng chiến kiếnquốc.
Người cho rằng, trong bản chất các tôn giáo đều có cùng mục đích vìcon người Với những lời văn mộc mạc, chân thành có sức thuyết phục lòngngười, khi nói về các vị sáng lập ra các tôn giáo, Hồ Chí Minh viết:
"Chúa Giê-su dạy: đạo đức là bác ái
Phật Thích Ca dạy: đạo đức là từ bi
Khổng Tử dạy: đạo đức là nhân nghĩa"
"Học thuyết của Khổng Tử có ưu điểm của nó là sự tu dưỡng đạo đức
cá nhân Tôn giáo Giê-su có ưu điểm của nó là lòng nhân ái cao cả "
Mục đích của các tôn giáo là hướng tới mục tiêu giải phóng con người,mong muốn cho con người có cuộc sống chí thiện, chí mỹ, tự do, dân chủ, bác
ái cao cả, mở lòng nhân từ Đó chính là chiều sâu bản chất nhân văn của cáctôn giáo, là cơ sở để Người đập tan luận điệu tuyên truyền xuyên tạc của kẻthù nhằm chia rẽ đoàn kết giữa người có đạo và không có đạo Chủ tịch HồChí Minh nói, mục đích của Chính phủ ta theo đuổi là chiến đấu vì nền độclập và đem lại hạnh phúc cho nhân dân Song để đạt tới hạnh phúc đó cho mọingười, cần phải xây dựng chủ nghĩa xã hội Nếu Đức Giêsu sinh ra vào thời
Trang 10đại chúng ta và phải đặt mình trước những nỗi khổ đau của người đương thời,chắc Ngài sẽ là một người xã hội chủ nghĩa đi tìm đường cứu khổ loài người.
Đoàn kết các tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh là đoàn kết trên cơ sởtương thân, tương ái giữa các bên cùng có lợi Lợi ích cao cả của sự đoàn kếtcác tôn giáo là hướng tới phục vụ Tổ quốc, phụng sự tôn giáo Đoàn kếtkhông làm suy giảm mà còn làm cho bản thân mỗi tôn giáo mạnh lên, có được
vị trí xứng đáng trong khối đại đoàn kết chung của cộng đồng toàn dân tộc.Như vậy, đoàn kết giữa các tôn giáo vừa đáp ứng lợi ích, nhu cầu của đấtnước, dân tộc, vừa phù hợp với lợi ích của mỗi tôn giáo, tạo cho nó những cơhội và điều kiện phát triển tốt hơn Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giải quyết mộtcách nhuần nhuyễn, vững vàng, có tính nguyên tắc vấn đề về phép biện chứnggiữa cái chung và cái riêng, lợi ích cục bộ và lợi ích toàn cục
Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên quan tâm đến đồng bào theo cáctôn giáo khác nhau, tạo điều kiện cho họ hòa nhập vào cộng đồng, góp phầnvào sự nghiệp chung của cả dân tộc
Người luôn thổi luồng sinh khí mới vào lòng yêu nước kính Chúa, tônthờ đức Phật tổ của các tín đồ, khơi dậy lòng nhiệt tình cách mạng, xóa bỏnhững mặc cảm nghi kị, hiềm khích giữa các tôn giáo để cùng cộng sinh,cộng hưởng; cộng đồng trách nhiệm trước vận mệnh chung của đất nước.Người đã chủ trương giúp đỡ các tôn giáo lập ra các tổ chức yêu nước để pháthuy nội lực đoàn kết yêu nước của họ
Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm thường xuyên đến đồng bào các tôngiáo và chăm lo lợi ích cho mọi người Điều Người quan tâm trước hết là lợiích vật chất để cho dân đủ ăn, đủ mặc, có nhà ở, được học hành Người chútrọng đến đời sống văn hóa, đời sống tinh thần của đồng bào các tôn giáo Sựquan tâm sâu sắc của Người là nguồn động viên to lớn đối với đồng bào,nhằm khuyến khích đồng bào đoàn kết chặt chẽ hơn nữa trong sự nghiệpkháng chiến cứu nước giành độc lập dân tộc và xây dựng đất nước
Trang 11Để củng cố và tăng cường đoàn kết giữa đồng bào các tôn giáo khácnhau, Chủ tịch Hồ Chí Minh chú trọng giáo dục đồng bào nêu cao cảnh giác,phát hiện kịp thời và kiên quyết đấu tranh ngăn chặn và làm thất bại âm mưu,hành động của kẻ thù lợi dụng tôn giáo hòng chia rẽ đoàn kết giữa các tôngiáo Cuộc đấu tranh chống âm mưu chia rẽ tôn giáo của kẻ thù cần gắn liềnvới cuộc đấu tranh chống mưu đồ chia cắt đất nước.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Phải ra sức tuyên truyền chính sáchcủa ta và vạch rõ chính sách chia rẽ của kẻ thù "dùng người Việt đánh ngườiViệt, lấy chiến tranh nuôi chiến tranh" Người khẳng định, phần lớn đồng bàotôn giáo, nhất là các tầng lớp lao động đều yêu nước kháng chiến, như Cônggiáo ở nhiều nơi, như Cao Đài kháng chiến, v.v Một phần bị địch lợi dụngnhư ngụy quân Cao Đài, Hoà Hảo, Công giáo ở Nam Bộ Một số đồng bàoCông giáo tuy bản chất thì tốt, nhưng bị bọn cầm đầu phản động lung lạc, nên
họ hoài nghi chính sách của Đảng và Chính phủ
Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ nguyên nhân phát sinh các mâu thuẫn rắcrối liên quan đến các tôn giáo, làm ảnh hưởng đến sự đoàn kết tôn giáo, mộtphần do thủ đoạn chia rẽ của địch Mặt khác, vì ta chưa có phương pháp thíchhợp để vận động đồng bào tôn giáo, chưa thực hiện đúng đường lối đại đoànkết của Đảng Người đã thẳng thắn phê bình những yếu kém trong đội ngũcán bộ thực hiện chính sách tôn giáo Có những cán bộ không biết tổ chức,không biết giải thích tuyên truyền, lại tự tư tự lợi, không cảnh giác để cho bọnphản động chui vào các đoàn thể để phá hoại Trong khi thực hiện công táctôn giáo của Đảng, nhất là ở vùng đồng bào Công giáo, cán bộ chưa hiểu rõchính sách của Đảng và Chính phủ; chưa gần gũi học hỏi quần chúng; chưahiểu được phong tục tập quán của quần chúng nên đã dẫn tới hậu quả khôngtốt: "Không những dân ghét bỏ, mà còn oán Chính phủ, oán Đảng"
Để khắc phục những thiếu sót trong công tác vận động quần chúng cóđạo nhằm tăng cường sự đoàn kết giữa các tôn giáo vì sự nghiệp chung của