vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ, một chồng thực trạng, nguyên nhân và biện pháp xử lý

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI BÀI TIỂU LUẬN CÁ NHÂN MÔN ĐỀ BÀI VI PHẠM NGUYÊN TẮC HÔN NHÂN MỘT VỢ, MỘT CHỒNG THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ BIỆN PHÁP XỬ LÝ Họ và tên Lớp MSSV Hà Nội, 2021 MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ 1 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2 1 KHÁI QUÁT QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI VI PHẠM NGUYÊN TẮC HÔN NHÂN MỘT VỢ, MỘT CHỒNG 2 1 1 Khái niệm về hành vi vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng 2 1 2 Chế tài xử phạt đối với hành vi hành vi vi phạm nguyên tắc hôn nhân một v.

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI

- -BÀI TIỂU LUẬN CÁ NHÂN

MÔN:

ĐỀ BÀI:

VI PHẠM NGUYÊN TẮC HÔN NHÂN MỘT VỢ, MỘT CHỒNG - THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ BIỆN

PHÁP XỬ LÝ

Họ và tên:

Lớp:

MSSV:

Hà Nội, 2021

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2

1 KHÁI QUÁT QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI VI PHẠM NGUYÊN TẮC HÔN NHÂN MỘT VỢ, MỘT CHỒNG 2

1.1 Khái niệm về hành vi vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng 2

1.2 Chế tài xử phạt đối với hành vi hành vi vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng 3

1.2.1 Phạt vi phạm hành chính 3

1.2.2 Truy cứu trách nhiệm hình sự 4

1.3 Ý nghĩa của việc quy định nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng 5

2 THỰC TRẠNG VỀ HÀNH VI VI PHẠM CHẾ ĐỘ MỘT VỢ MỘT CHỒNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 5

2.1 Các trường hợp vi phạm trong thực tế 5

2.2 Thực trạng giải quyết các trường hợp vi phạm 7

3 NGUYÊN NHÂN VÀ BIỆN PHÁP XỬ LÝ 8

3.1 Nguyên nhân vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng 8

3.2 Biện pháp khắc phục 9

3.2.1 Nhóm biện pháp về mặt pháp lý 9

3.2.2 Nhóm biện pháp về mặt thực tiễn 10

KẾT LUẬN 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hôn nhân một vợ một chồng đã được xây dựng thành một trong những nội dung của nguyên tắc hiến định về hôn nhân và gia đình và được Luật hôn nhân và gia đình 2014 khẳng định là nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình

Tuy nhiên trên thực tế, hiện tượng vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng vẫn xảy ra, biểu hiện ở các trường hợp ngoại tình, ở hiện tượng những người đã có vợ, có chồng chưa ly hôn nhưng

đã chung sống với người khác như vợ chồng Những hiện tượng này không phải là hiếm gặp mà ngày càng trở nên phổ biến ở nhiều địa phương trở thành vấn đề đáng quan tâm trong xã hội

Vậy thì, nguyên nhân là do đâu? Cần làm gì để tháo bỏ những nút thắt tiêu cực trên? Xuất phát từ mục đích đó mà tác giả chọn đề

tài: “Vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ, một chồng - Thực

trạng, nguyên nhân và biện pháp xử lý”

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 KHÁI QUÁT QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI VI PHẠM

NGUYÊN TẮC HÔN NHÂN MỘT VỢ MỘT CHỒNG 1.1 Khái niệm về hành vi vi phạm nguyên tắc hôn nhân một

vợ một chồng

Về bản chất, nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng có nghĩa

là trong thời kì hôn nhân chỉ tồn tại một quan hệ hôn nhân hợp pháp

và là quan hệ hôn nhân duy nhất Theo nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng thì chỉ những người chưa có vợ hoặc chưa có chồng hoặc

đã kết hôn nhưng hôn nhân đó đã chấm dứt (vợ hoặc chồng họ đã chết hoặc vợ chồng đã ly hôn) thì mới có quyền kết hôn với người khác Để bảo vệ chế độ hôn nhân và gia đình, tại Khoản 2 Điều

5 Luật hôn nhân và gia đình 20141 có quy định:

“2 Cấm các hành vi sau đây:

c) Người đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác hoặc chưa có vợ, chưa có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người đang có chồng, có vợ;”

Theo nội dung của nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng, những người vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng có thể

có hai trường hợp sau:

Theo Luật HN&GĐ 2014, người đang có quan hệ hôn nhân hợp pháp vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng xảy ra trong hai trường hợp:

- Người đang có vợ, có chồng mà lại kết hôn với người khác.Việc kết hôn của người đang có vợ, có chồng với người khác mặc dù có đăng kí kết hôn tại cơ quan đăng kí kết hôn nhưng đã vi phạm điều kiện kết hôn2 Do đó, việc kết hôn giữa những người đang

có vợ hoặc đang có chồng với người khác là vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng

1 Khoản 2 Điều 5 Luật hôn nhân và gia đình https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Quyen-dan-su/Luat-Hon-nhan-va-gia-dinh-2014-238640.aspx ;

2 Theo điểm a, khoản 1, Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình:

https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Quyen-dan-su/Luat-Hon-nhan-va-gia-dinh-2014-238640.aspx ;

- Người đang có vợ, có chồng mà chung sống như vợ, chồng với người khác Chung sống như vợ chồng là việc nam, nữ không có đăng kí kết hôn nhưng về chung sống với nhau như vợ, chồng Việc chung sống với nhâu như vợ chồng với người đang có vợ, có chồng trong trường hợp này bao gồm: những người đang có vợ, có chồng cùng chung sống với nhau như vợ, chồng (cả hai bên đều trong tình trạng đang có vợ, có chồng); người đang có vợ, có chồng, chung sống với người chưa có vợ, có chồng (chỉ một bên chung sống là người đang có vợ, có chồng) Việc chung sống như vợ chồng với người đang có vợ hoặc có chồng bất kể là công khai hay không công khai thì đều là vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng

Như vậy, có thể hiểu vi phạm chế độ một vợ một chồng là hành

vi của người đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như

vợ chồng với người khác hoặc người chưa có vợ, chưa có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người mà mình biết rõ là đang có chồng

Ngoại trừ trường hợp đặc biệt dưới đây:

Đó là các trường hợp của cán bộ, bộ đội miền Nam đã có vợ hoặc chồng ở miền Nam, tập kết ra Bắc lại xây dựng gia đình Theo hướng dẫn của Thông tư 60/TATC ngày 22/2/1978 của Tòa án nhân dân tối cao3 thì đây là trường hợp đặc biệt, là hậu quả chiến tranh, một vấn đề phức tạp Do vậy, mặc dù là vi phạm nhưng những trường hợp này không phải do ảnh hưởng của chế độ hôn nhân phong kiến mà là do ảnh hưởng của chiến tranh

1.2 Chế tài xử phạt đối với hành vi hành vi vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng

Các hành vi vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng là các hành vi bị cấm theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm

2014 Do đó, các hành vi này sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật

3 Thông tư 60/TATC ngày 22/2/1978 của Tòa án nhân dân tối cao về việc Hướng dẫn giải quyết các việc tranh chấp về hôn nhân và gia đình của cán bộ, bộ đội có vợ, có chồng trong nam, tập kết ra bắc lấy vợ, lấy chồng khác

https://thuvienphapluat.vn/van-ban/quyen-dan-su/thong-tu-60-tatc-nam-1978-hon-nhan-va-gia-dinh-cua-can-bo-bo-doi-tap-ket-ra-bac-139236.aspx?v=d ;

Các chế tài có thể áp dụng để xử lý hành vi vi phạm bao gồm xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy vào mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm và hậu quả của hành vi đó để lại

1.2.1 Phạt vi phạm hành chính

Tại Điều 59 của Nghị định số 82/2020/NĐ-CP4 thì hành vi vi phạm quy định về kết hôn, ly hôn và vi phạm chế độ hôn nhân một

vợ, một chồng sẽ có mức xử phạt như sau:

- Phạt tiền từ 3.000.000 đến 5.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau:

+ Đang có vợ hoặc đang có chồng mà kết hôn với người khác, chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà kết hôn với người mà mình biết

rõ là đang có chồng hoặc đang có vợ

+ Đang có vợ hoặc đang có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác

+ Chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà chung sống như vợ chồng với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc đang

có vợ

+ Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa người đã từng là cha, mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng

1.2.2 Truy cứu trách nhiệm hình sự

Căn cứ theo quy định tại Điều 182 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung 2017 về tội vi phạm chế độ một vợ một chồng5, chúng ta có thể xác định được chế tài hình sự được áp dụng khi hành

vi đó là nghiêm trọng và đủ yếu tố cấu thành tội phạm

Theo đó, người có hành vi vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng như đã nêu có thể bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam

4 Nghị định số 82/2020/NĐ-CP thì hành vi vi phạm quy định về kết hôn, ly hôn và vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng:

https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Doanh-nghiep/Nghi-dinh-82-2020-ND-CP-xu-phat-hanh-chinh-linh-vuc-hon-nhan-thi-hanh-an-pha-san-doanh-nghiep-392611.aspx

5 Điều 182 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung 2017 https://luatvietnam.vn/hinh-su/van-ban-hop-nhat-01-vbhn-vpqh-van-phong-quoc-hoi-151358-d5.html ;

giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm nếu thuộc vào một trong hai trường hợp:

 Việc vi vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng làm cho một hoặc cả hai bên phải ly hôn

 Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng mà vẫn tiếp tục vi phạm

Đối với trường hợp có hành vi vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng mà thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt

tù từ 06 tháng đến 03 năm

 Làm cho vợ, chồng hoặc con của một trong hai bên tự sát

 Đã có quyết định của Tòa án hủy việc kết hôn hoặc buộc phải chấm dứt việc chung sống như vợ chồng trái pháp luật mà vẫn duy trì quan hệ đó

Như vậy, theo quy định này, tùy theo tính chất, mức độ nghiêm trọng của hành vi và hậu quả để lại mà cá nhân có thể bị xử lý hình

sự về tội vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng theo các khung hình phạt khác nhau

1.3 Ý nghĩa của việc quy định nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng

Với việc quy định nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng là nguyên tắc hiến định của Luật Hôn nhân và gia đình và được pháp luật bảo vệ đã mang lại cho gia đình và xã hội nhiều điều tốt đẹp

Nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng được xác lập là tiền

đề, điều kiện ghi nhận quyền bình đẳng giữa nam và nữ, giữa vợ và chồng Việc bảo đảm quyền bình đẳng giữa nam và nữ, giữa vợ và chồng có ý nghĩa xây dựng một xã hội tự do, bình đẳng, dân chủ bởi nếu không có tự do, bình đẳng trong gia đình thì sẽ không có tự do, bình đẳng trong xã hội

Nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng là cơ sở duy trì tình yêu giữa vợ và chồng; củng cố cuộc sống chung vợ chồng lâu dài, đảm bảo xây dựng gia đình hạnh phúc, bền vững Chế độ hôn nhân một vợ một chồng đảm bảo mối quan hệ tốt đẹp, yêu thương giữa

các thành viên trong gia đình, tạo điều kiện giúp đỡ nhau phát triển

và cùng tiến bộ

Hơn nữa, gia đình là nền tảng của xã hội, gia đình có hạnh phúc, phát triển lành mạnh thì xã hội mới thịnh vượng Xây dựng chế

độ hôn nhân một vợ một chồng tiến bộ đã thay thế chế độ đa thê trong xã hội phong kiến trước đây và xóa bỏ gần như hoàn toàn nhữnghủ tục, tôn giáo lạc hậu như: trai tài năm bảy vợ, vẫn còn tồn tại trong xã hội, đặc biệt là trong đời sống của đồng bào dân tộc miền núi lạc hậu và ở những vùng nông thôn

Bên cạnh đó, việc quy định hôn nhân phải theo nguyên tắc một

vợ một chồng cũng góp phần giải phóng người phụ nữ khỏi ách thống trị của chế độ gia trưởng và những hủ tục lạc hậu, giúp cho việc giải quyết một cách triệt để các tranh chấp về nhân thân và tài sản trong các tranh chấp vê hôn nhân

2 THỰC TRẠNG VỀ HÀNH VI VI PHẠM CHẾ ĐỘ MỘT VỢ MỘT

CHỒNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 2.1 Các trường hợp vi phạm trong thực tế.

Hôn nhân một vợ một chồng là nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình Tuy nhiên trên thực tế, hiện tượng vi phạm nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng vẫn xảy ra, biểu hiện ở các trường hợp ngoại tình, ở hiện tượng những người đã có vợ, có chồng chưa ly hôn nhưng đã chung sống với người khác như vợ chồng Những hiện tượng này không phải là hiếm gặp mà ngày càng trở nên phổ biến ở nhiều địa phương và ngoại tình đã trở thành nguyên nhân chính của nhiều cuộc ly hôn

Theo số liệu do Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch cung cấp thì trong 10 năm trở lại đây có 1.384.660 vụ án ly hôn Tòa án đã giải quyết, thì có 1.060.767 vụ xuất phát từ nguyên nhân bạo lực gia đình như: bị đánh đập, ngược đãi; vợ hoặc chồng nghiện ma túy, rượu chè, cờ bạc; ngoại tình (chiếm 76,6% các vụ án ly hôn)6

6 Hải An (2018), Báo Sài Gòn giải phóng: https://www.sggp.org.vn/hon-1-trieu-vu-ly-hon-trong-10-nam-gan-day-co-nguyen-nhan-la-bao-luc-gia-dinh-562012.html ;

Kết quả nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) đã điều tra trực tuyến với hơn 1.500 người7 Kết quả cho thấy, gia đình Việt Nam đang đối mặt với một số vấn đề như: Xung đột, bất hòa giữa các thành viên trong gia đình (27,5%), ngoại tình (16%), nợ quá khả năng chi trả (9,9%) Đặc biệt, tình trạng ngoại tình được phụ nữ cảm nhận nghiêm trọng hơn nam giới Cứ 10 chị em thì có hai người cảm thấy đây là vấn đề trong gia đình mình, trong khi con số này ở nam giới chỉ khoảng 1/10

Đồng thời, trong thời kì hiện nay, vẫn còn có một số gia đình còn mang nặng tư tưởng phong kiến trọng nam khinh nữ, muốn có con trai và phải có bằng được con trai để nối dõi tông đường Do vậy, khi người vợ không thể làm được điều đó, người chồng có thể tìm đến người phụ nữ khác để giúp họ thực hiện ước nguyện này8

Như vậy, cho thấy việc ngoại tình đang là vấn đề phổ biến ở một bộ phận giới trẻ ở Việt Nam hiện nay và đây là hành vi vi phạm Luật Hôn nhân và gia đình về nguyên tắc chế độ một vợ, một chồng

Bên cạnh đó, còn tồn tại hủ tục lạc hậu như: Một người đàn ông

có nhiều vợ Đơn cử, trường hợp của ông Nguyễn Văn Ngay có 2 vợ chính và một vài vợ ngoài luồng Năm 1965, ông Ngay cưới bà Hảo (68 tuổi) Dưới bà Hảo là cô em gái tên là Háo (67 tuổi) Sau khi cưới

bà Hảo một thời gian, ông Ngay muốn lấy thêm cô em vợ, cô ấy vốn

đã có chồng nhưng sau đó không ở được với nhau Thấy cô ấy ở một mình cũng buồn ông Ngay ngỏ lời cô ấy đồng ý Bà Hảo cũng muốn

bỏ triệt để của dân tộc K’ho ở vùng La Ngâu; La Dạ, huyện Tánh Linh, tỉnh Bình Thuận

7 Ngoại tình là một trong ba vấn đề lớn nhất của gia đình Việt:

https://vnexpress.net/ngoai-tinh-la-mot-trong-ba-van-de-lon-nhat-cua-gia-dinh-viet-3239266.html ;

8 Xem thêm tại: https://dichvu.tuvanlyhon.vn/tam-su-xot-xa-cua-nguoi-vo-vi-khong-co-con-trai-ma-chong-ngoai-tinh.html ;

9 Theo Báo Thanh Niên: https://thanhnien.vn/doi-song/o-viet-nam-noi-dan-ong-cuoi-nhieu-vo-phu-nu-lay-nhieu-chong-680112.html

2.2 Thực trạng giải quyết các trường hợp vi phạm.

Từ thực tế giải quyết các vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng, ta thấy hiện nay xử lý vẫn còn tồn tại một số vấn đề sau:

Thứ nhất, các vụ việc vi phạm nguyên tắc một vợ một chồng

trên thực tế xảy ra với số lượng không hề nhỏ, xong số vụ được đưa

ra xét xử còn rất hạn chế, thông thường được giải quyết bằng sự thoả thuận giữa các bên hoặc bỏ qua hành vi vi phạm, hai bên vẫn tiếp tục chung sống

Thứ hai, khi người có quyền yêu cầu Toà án ra quyết định huỷ

kết hôn trái pháp luật hoặc không công nhận quan hệ vợ chồng đối với quan hệ nam nữ, toà án sẽ không ra quyết định ngay mà sẽ tiến hành công tác điều tra xem quan hệ đó có dấu hiệu vi phạm nguyên tắc một vợ một chồng hay không? Tuy nhiên quá trình điều tra, xác minh gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc Do tính chất của việc vi phạm là quan hệ riêng tư, mang tính tình cảm, cá nhân nên các quan

hệ này thường ít bộc lộ ra bên ngoài Bên cạnh đó, các đương sự thường có tâmlý muốn che giấu, e ngại phần vì sợ dư luận xã hội, muốn giữ cho gia đình yên ấm, con cái hoà thuận, phần vì xấu chàng thì hổ ai

Thứ ba, những khó khăn, vướng mặc trong việc đảm bảo tuân

thủ Nghị quyết số 35/2000/QH1010:

Việc thực hiên nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng trong điều kiện hiện nay là rất khó khăn do việc thừa nhận quan hệ chung sống như vợ chồng của nam nữ có giá trị pháp lý như quan hệ vợ chồng Theo Nghị quyết số 35/2000/QH10, những trường hợp nam nữ sống chung với nhau như vợ chồng từ ngày 03/01/1987 đến trước ngày 01/01/2001 mà có đủ điều kiện kết hôn trong thời hạn hai năm (tức là đến 01/01/2003), nếu trước thời điểm này mà họ chưa đăng

ký kết hôn thì họ vẫn được coi là vợ chồng của nhau Vậy nguyên tắc hôn nhân một vợ một chồng cũng được điều chỉnh cả đối với trường

10 Nghị quyết 35/2000/NQ-QH10 về việc thi hành Luật Hôn nhân và gia đình:

https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Quyen-dan-su/Nghi-quyet-35-2000-NQ-QH10-thi-hanh-Luat-Hon-nhan-va-Gia-dinh-46451.aspx