VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI BÀI TIỂU LUẬN CÁ NHÂN MÔN LUẬT HIẾN PHÁP ĐỀ SỐ 14 Anhchị hãy phân biệt chức năng thực hành quyền công tố với chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND theo quy định Hiến pháp 2013 Qua đó hãy chỉ rõ mối quan hệ giữa chức năng thực hành quyền công tố với chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát các cấp Họ và tên Lớp MSSV SBD Hà Nội, 2021 MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ 1 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2 I Lý luận chung 2 1 Vị trí, chức năng,.
Trang 1VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI
- -BÀI TIỂU LUẬN CÁ NHÂN
MÔN: LUẬT HIẾN PHÁP
ĐỀ SỐ 14 :
Anh/chị hãy phân biệt chức năng thực hành quyền công tố với chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND theo quy định Hiến pháp 2013 Qua đó hãy chỉ rõ mối quan hệ giữa chức năng thực hành quyền công tố với chức năng kiểm sát hoạt động
tư pháp của Viện kiểm sát các cấp
Họ và tên :
Lớp :
MSSV :
SBD :
Hà Nội, 2021
Trang 2MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2
I Lý luận chung 2
1 Vị trí, chức năng, nhiệm vụ của VKSND 2
2 Chức năng của Viện kiểm sát nhân dân 3
3 Chức năng thực hành quyền công tố 4
4 Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp 5
II Mối quan hệ giữa chức năng thực hành quyền công tố và chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND các cấp 7
III Thực trạng về chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp hiện nay và giải pháp kiến nghị 12
1 Thực trạng hiện nay 12
2 Kiến nghị giải pháp 14
KẾT LUẬN 15
TÀI LIỆU THAM KHẢO 16
Trang 3DANH MỤC VIẾT TẮT
Trang 4ĐẶT VẤN ĐỀ
Tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Hiến pháp năm 2013, đây là sự kiện chính trị - pháp lý quan trọng của đất nước Hiến pháp thể hiện những nội dung mới quan trọng nhằm thể chế hóa Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) Đây là sự kiện đặc biệt quan trọng, đánh dấu bước ngoặt trong lịch sử lập hiến nước ta, là cơ sở pháp lý hiến định để thực hiện mục tiêu xây dựng, bảo
vệ và phát triển đất nước trong giai đoạn mới Hiến pháp năm 2013 được xây dựng trên cơ sở
kế thừa những tinh hoa của các bản Hiến pháp trước (Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp năm
1959, Hiến pháp năm 1980, Hiến pháp năm 1992) và đổi mới về nội dung cũng như kỹ thuật lập hiến; theo đó thể chế hóa sâu sắc và toàn diện chủ trương đổi mới của Đảng trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là tư tưởng vì con người, đó là tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân được xác định là tư tưởng đổi mới chủ đạo của Hiến pháp
VKSND có nhiệm vụ và quyền hạn quan trọng trong hoạt động thi hành, thực thi pháp luật, xét trên các phương diện lý luận và thực tiễn Lịch sử hình thành và phát triển của VKSND trong từ khi thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã trải qua hơn 60 năm trưởng thành và phát triển song song với bộ máy nhà nước
Trước cuộc đổi mới phát triển và hội nhập quốc tế hiện nay, thì nhiệm vụ bảo vệ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và đồng thời đáp ứng yêu cầu của công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm
là rất quan trọng và cấp thiết Và để thực hiện tốt những yêu cầu Đảng và Nhà nước đặt ra thì VKSND cần thực hiện tốt các chức năng cơ bản là thực hiện quyền công tố và kiểm sát
hoạt động tư pháp Để tìm hiểu kỹ hơn về vấn đề này em chọn đề tài : “Anh/chị hãy phân
biệt chức năng thực hành quyền công tố với chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND theo quy định của Hiến pháp 2013 Qua đó hãy chỉ rõ mối quan hệ giữa chức năng thực hành quyền công tố với chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát các cấp”, làm đề tài tiểu luận kết thúc học phần.
Trang 5GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I Lý luận chung
1 Vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân
Vị trí của VKSND (VKSND) được xác lập trong Hiến pháp Vị trí của VKSND trong Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được thể hiện thông qua các nguyên tắc tổ chức hoạt động của Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nói chung, và nguyên tắc tổ chức, hoạt động của VKSND nói riêng Theo Hiến pháp 2013, vị trí của VKSND được xác lập trên những cơ sở sau đây:
Thứ nhất, trên cơ sở quy định Viện trưởng VKSND tối cao do Quốc hội bầu,
miễn nhiệm, bãi nhiệm theo đề nghị của Chủ tịch nước, Khoản 2 Điều 108 Hiến pháp 2013 đã quy định về chế độ làm việc và trách nhiệm của người đứng đầu
ngành kiểm sát “Viện trưởng VKSND tối cao chịu trách nhiệm và báo cáo công tác
trước Quốc hội; trong thời gian Quốc hội không họp, chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước Chế độ báo cáo công tác của Viện trưởng các VKS khác do luật định.”
Thứ hai, trên cơ sở nguyên tắc tập trung dân chủ của bộ máy nhà nước,
VKSND được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung thống nhất theo
Khoản 1 Điều 109 Hiến pháp 2013 “VKSND do Viện trưởng lãnh đạo Viện trưởng
VKSND cấp dưới chịu sự lãnh đạo của Viện trưởng VKSND cấp trên Viện trưởng các VKS cấp dưới chịu sự lãnh đạo thống nhất của Viện trưởng VKSND tối cao.”
Thứ ba, VKSND tổ chức độc lập theo hệ thống ngành dọc theo Khoản 2 Điều
107 Hiến pháp 2013 “VKSND gồm VKSND tối cao và các VKS khác do luật định.”
Dựa trên những quy định của Hiến pháp 2013, Luật tổ chức VKSND 2014 đã
quy định vị trí của VKSND như sau: “VKSND là cơ quan thực hành quyền công
tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam.”
2
Trang 6Khoản 3 Điều 107 Hiến pháp 2013 và Khoản 2 Điều 2 Luật tổ chức VKSND
2014 cũng quy định nhiệm vụ của VKSND Theo đó, VKSND có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức,
cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp nhận nghiêm chỉnh và thống nhất Vậy, trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ do Hiến pháp quy định, có thể khẳng định
vị trí của VKSND là cơ quan độc lập trong bộ máy nhà nước CHXHCN Việt Nam.
2 Chức năng của Viện kiểm sát nhân dân
Các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng có những chức năng khác nhau Cơ quan điều tra có chức năng điều tra vụ án, vụ việc hình sự Tòa án có chức năng xét xử, Viện kiểm sát có chức năng thực hành quyền công tố (chức năng buộc tội) và kiểm sát hoạt động tư pháp [1]
Theo quy định tại điều 107 Hiến pháp năm 2013 và khoản 1 Điều 2 Luật tổ chức VKSND năm 2014, VKSND có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp So với Hiến pháp năm 1992 ( sửa đổi, bổ sung 2001) và Luật tổ chức VKSND năm
2002, chức năng của VKSND vẫn được giữ nguyên Tuy nhiên, Luật tổ chức VKSND năm
2014 lần đầu tiên quy định rõ ràng, trực tiếp về khái niệm, đối tượng, phạm vi, nội dung, mục đích rõ ràng của từng chức năng Đây là điểm mới hết sức quan trọng, khẳng định và làm rõ nội hàm của chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND [2]
Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức VKSND năm 2014 Ghi nhận Viện kiểm sát thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp Khoản 1 điều 107 Hiến pháp năm
2013 quy định: “VKSND thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp” [3,4] Khoản 1 Điều 2 Luật tổ chức VKSND năm 2014 quy định: “VKSND là cơ quan thực
hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.[3]
Như vậy, có thể đưa ra khái niệm chức năng của VKSND như sau:
Trang 7Chức năng của VKSND là phương diện hoạt động chính, chủ yếu, đặc thù của VKSND, được quy định trong Hiến pháp, có nội dung là thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp.[1]
3 Chức năng thực hành quyền công tố.
Theo Từ điển Tiếng việt, quyền công tố quyền của các cơ quan nhà nước có thẩm
quyền (cơ quan công tố, xét xử, điều tra) dùng để điều tra, truy tố và buộc tội kẻ phạm pháp trước tòa án 1 Quyền này thuộc về nhà nước, được nhà nước giao cho một cơ quan thực hiện (ở nước ta là VKSND) để phát hiện tội phạm và truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội Để làm được điều này, cơ quan có chức năng thực hành quyền công tố phải có trách nhiệm bảo đảm việc thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ để xác định tội phạm và người phạm tội Trên cơ sở đó quyết định truy tố bị can ra trước Toà án và bảo vệ sự buộc tội đó trước phiên toà
Khái niệm chức năng thực hành quyền công tố được quy định tại Khoản 1 Điều 3
Luật tổ chức VKSND 2014 “Thực hành quyền công tố là hoạt động của VKSND trong tố
tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội, được thực hiện ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự”.
Quyền công tố là quyền buộc tội của Nhà nước đối với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội mà luật hình sự coi là tội phạm Cơ sở phát sinh quyền công tố là cái tội phạm xảy ra Từ khi có thông tin về tội phạm, Nhà nước có quyền áp dụng các biện pháp cần thiết để xác định tội phạm, tiến hành khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, buộc người phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự
Về đối tượng: Rút ra từ khái niệm trên, đối tượng của thực hành quyền công tố là
hành vi phạm tội, người phạm tội
1 Hoàng Phê (chủ biên): Từ điển Tiếng Việt, Viện Ngôn ngữ học, Nxb Đà Nẵng, tr.204.
4
Trang 8Về phạm vi: Phạm vi của thực hành quyền công tố bắt đầu từ khi giải quyết tố giác,
tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét
xử vụ án hình sự, kết thúc khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật
Về mục đích: Theo Khoản 2 Điều 3 Luật Tổ chức VKSND 2014, thực hành quyền
công tố của VKSND nhằm mục đích bảo đảm: “a) Mọi hành vi phạm tội, người phạm tội
phải được phát hiện, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử kịp thời, nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không làm oan người vô tội, không để lọt tội phạm và người phạm tội; b) Không để người nào bị khởi tố, bị bắt, tạm giữ, tạm giam, bị hạn chế quyền con người, quyền công dân trái luật.”
Về nội dung: Tại Khoản 1 Điều 6 Luật Tổ chức VKSND 2014 quy định, VKSND
thực hiện chức năng thực hành quyền công tố bằng các công tác sau:
- Thực hành quyền công tố trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố
- Thực hành quyền công tố trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự;
- Thực hành quyền công tố trong giai đoạn truy tố tội phạm;
- Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự;
- Điều tra một số loại tội phạm;
- Thực hành quyền công tố trong hoạt động tương trợ tư pháp về hình sự
Về nhiệm vụ, quyền hạn, khi thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, VKSND
có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây theo Khoản 3 Điều 3 Luật tổ chức VKSND năm 2014
4 Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp
Về khái niệm:
Hoạt động tư pháp là hoạt động của cơ quan điều tra, VKSND, TAND, cơ quan thi hành án trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình tiến hành giải quyết công việc theo quy định của pháp luật
Kiểm sát hoạt động tư pháp là một trong các hình thức kiểm sát quyền lực trong hoạt động tư pháp của nhà nước, được nhà nước giao cho Viện kiểm sát nhân dân thực hiện và
được ghi nhận trong hiến pháp.Theo Khoản 1 điều 4 Luật tổ chức VKSND 2014 “Kiểm sát
Trang 9hoạt động tư pháp là hoạt động của VKSND để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật.”
Về đối tượng: Từ khái niệm trên ta rút ra được đối tượng của kiểm sát hoạt động tư
pháp là tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp
Về phạm vi: Phạm vi của kiểm sát hoạt động tư pháp bắt đầu từ khi tiếp nhận và giải
quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật Như vậy, nó bắt đầu
từ khi hoạt động tư pháp xảy ra trong thực tế và kết thúc khi bản án, quyết định giải quyết vụ
án, vụ việc của Tòa án nhân dân được thi hành xong
Về mục đích: Theo Khoản 2 Điều 4 Luật tổ chức VKSND, VKSND kiểm sát hoạt động
tư pháp nhằm đảm bảo: “a) Việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến
nghị khởi tố; việc giải quyết vụ án hình sự, vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án; việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác được thực hiện đúng quy định của pháp luật; b) Việc bắt, tạm giữ, tạm giam, thi hành án phạt tù, chế độ tạm giữ, tạm giam, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù theo đúng quy định của pháp luật; quyền con người và các quyền, lợi ích hợp pháp khác của người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, người chấp hành án phạt tù không bị luật hạn chế phải được tôn trọng và bảo vệ; c) Bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành nghiêm chỉnh; d) Mọi vi phạm pháp luật trong hoạt động tư pháp phải được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh.”
Về nội dung: Khoản 2 Điều 6 Luật tổ chức VKSND 2014 quy định VKSND thực
hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp bằng các công tác sau:
6
Trang 10- Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố;
- Kiểm sát việc khởi tố, điều tra vụ án hình sự;
- Kiểm sát việc tuân theo pháp luật của người tham gia tố tụng trong giai đoạn truy tố;
- Kiểm sát việc xét xử vụ án hình sự;
- Kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự;
- Kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật;
- Kiểm sát việc thi hành án dân sự, thi hành án hành chính;
- Kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp của các cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp thuộc thẩm quyền;
- Kiểm sát hoạt động tương trợ tư pháp
Như vậy, để thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp viện kiểm sát có thể trực tiếp tiến hành cuộc kiểm sát tại một số cơ quan, tổ chức theo luật định Xác minh, thu thập tài liệu để làm rõ vi phạm pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp; trực tiếp giải quyết chiều lại, tố cáo liên quan đến hoạt động tư pháp thuộc thẩm quyền Hoạt động kiểm sát của Viện kiểm sát có thể tác động đến hoạt động tư pháp của các cơ quan có liên quan dưới hình thức yêu cầu, kiến nghị (kiến nghị khắc phục, xử lý vi phạm) hoặc kháng nghị (kháng nghị bản án, quyết định của tòa án hoặc kháng nghị hành vi, quy định của quy phạm pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền khác trong hoạt động tư pháp)
Về nhiệm vụ, quyền hạn, khi thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, VKSND
có những nhiệm vụ, quyền hạn sau đây theo Khoản 3 Điều 4 Luật Tổ chức VKSND năm 2014
Kiểm sát hoạt động tư pháp là một trong các hình thức thực hiện quyền lực của nhà nước được giao cho viện kiểm sát nhân dân thực hiện để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp nhằm bảo đảm các hoạt động tư pháp được thực hiện đúng quy định của pháp luật; quyền con người, các quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân không bị luật hạn chế đều được tôn trọng và bảo vệ; bản án, quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành nghiêm