QUYỀN ĐƯỢC SUY ĐOÁN VÔ TỘI VÀ VỤ ÁN HỒ DUY HẢI 1 Khái quát về quyền được suy đoán vô tội 1 Nội dung của quyền được suy đoán vô tội Quyền được suy đoán vô tội của người bị buộc tội được cụ thể hóa trong nguyên tắc suy đoán vô tội được ghi nhận trong pháp luật Việt Nam Cụ thể Điều 31 Hiến pháp 2013 quy đị.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
-BÀI TẬP NHÓM
Học phần: Luật hiến pháp Việt Nam
Mã học phần: 192HP0305 GV: ThS Lưu Đức Quang
NHÓM 5
Trang 2
BÀI TẬP 2: QUYỀN ĐƯỢC SUY ĐOÁN VÔ TỘI VÀ VỤ ÁN HỒ DUY HẢI
I Khái quát về quyền được suy đoán vô tội
1 Nội dung của quyền được suy đoán vô tội
Quyền được suy đoán vô tội của người bị buộc tội được cụ thể hóa trong nguyên tắc suy đoán vô tội được ghi nhận trong pháp luật Việt Nam Cụ thể:
Điều 31 Hiến pháp 2013 quy định:“Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã
có hiệu lực pháp luật.”
Điều 13 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 quy định:
“Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật
Khi không đủ và không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội, kết tội theo trình tự,thủ tục do Bộ luật này quy định thì cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kết luận người bị buộc tội không có tội.”
Nguyên tắc này là nguyên tắc chủ đạo trong nền tư pháp đương đại của nhân loại văn minh Nó trái ngược với nguyên tắc SUY ĐOÁN CÓ TỘI trong nền tư pháp man rợ trước đó, nơi coi việc trọng cung hơn trọng chứng, mớm cung, bức cung, dùng nhục hình là lẽ thường
Nội hàm của suy đoán vô tội gồm ba yêu cầu gắn chặt với nhau:
(1) Trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc và chỉ thuộc về chính quyền;
(2) Chính quyền chứng minh tội phạm theo và chỉ theo trình tự luật định do Quốc hội ban hành (Bộ luật hình sự, Bộ luật tố tụng hình sự);
(3) Chỉ Tòa án mới được quyền phán quyết về tội phạm và hình phạt theo và chỉ theo trình tự luật định
Do vậy, nếu kết tội mà không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu này tức là phủ nhận nguyên tắc suy đoán vô tội về mặt bản chất Nếu có ai còn đặt câu hỏi theo kiểu: “Anh có dám khẳng định Hồ Duy Hải không phải là hung thủ? ” thì đồng nghĩa với ciệc người đó đang suy đoán có tội đấy! Phải hỏi ngược lại rằng: “Anh có dám khẳng định Hồ Duy Hải là hung thủ?” mới là chuẩn quyền hiến định
Ngoài ra, nguyên tắc này xuất phát điểm từ việc cổ vũ cho giá trị Công lý hoàn mỹ với công thức: Công lý = Công lý thủ tục + Công lý nội dung
Thứ nhất, Công lý thủ tục chính là việc áp dụng thủ tục công bằng và chính đáng trong quá trình chứng minh tội phạm và kết tội nghi can Ai xem phim hình sự Mỹ ngày nay đều có thể thuộc nằm lòng câu nói của các cảnh sát viên khi bắt giữ nghi can: “Anh đã bị bắt Anh có quyền im lặng Kể từ lúc này, mọi hành động anh làm và lời anh nói sẽ trở thành bằng chứng để chống lại anh trước Tòa Anh có quyền mời luật sư và yêu cầu họ có mặt khi được thẩm vấn” Lời cảnh báo dành cho nghi can
Trang 3chính là kết quả một án lệ có tính Hiến pháp của Tòa án tối cao nước này từ năm
1966
Thứ hai, Công lý nội dung chính là việc tìm ra và trừng phạt hung thủ
2 Chủ thể của quyền được suy đoán vô tội:
Đối tượng được “suy đoán vô tội” là người bị buộc tội gồm người bị bắt,người bị tạm giữ, bị can, bị cáo Những người này mới cần phải được suy đoán vô tội để được bảo vệ , còn những người bình thường khác, không thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự thì đương nhiên vô tội mà không cần bất kỳ một sự suy đoán nào.18
3 Ý nghĩa quyền được suy đoán vô tội
3.1 Ý nghĩa xã hội
Suy đoán vô tội là sự thể hiện quan điểm của Nhà nước trong việc tôn trọng các giá trị cao quý của con người (nhân phẩm, danh dự) trong xã hội và coi một người
có đủ tư cách công dân với các quyền, nghĩa vụ do Hiến pháp và pháp luật quy định, khi người đó chưa bị Tòa án ( cơ quan có thẩm quyền xét xử) kết tội bằng một bản án có hiệu lực pháp luật
Quyền suy đoán vô tội cũng là lá chắn quan trọng và hữu hiệu cho việc tôn trọng bảo vệ và bảo đảm quyền con người trong tố tụng.19
3.2 Ý nghĩa pháp lý
Hoạt động tố tụng hình sự bao gồm hai nhiệm vụ: Bảo vệ xã hội chống lại hành vi xâm hại từ phía tội phạm và bảo vệ cá nhân người bị buộc tội chống lại sự xâm hại quyền con người từ phía công quyền
Suy đoán vô tội đem đến sự cân bằng trong hoạt động tố tụng hình sự giữa một bên là Nhà nước với bộ máy điều tra, truy tố, xét xử hùng mạnh được hậu thuẫn bằng quyền lực Nhà nước với một bên yếu thế hơn là người bị tình nghi, bị can, bị cáo
Như vậy, không chỉ là quyền của người bị buộc tội,nghĩa vụ của bên buộc tội, thể hiện giá trị của văn minh nhân loại trong việc bảo vệ quyền con người, suy đoán
vô tội còn phù hợp với quy luật của nhận thức trong tố tụng hình sự: Một người luôn vô tội khi Nhà nước không chỉ ra được những bằng chứng chống lại điều này
và chứng minh được họ có tội.191
4 “Oan” trong Tố tụng hình sự
Từ góc độ Hiến pháp, OAN có thể thuộc một trong các trường hợp sau đây :
(1) Nghi can thực tế không phạm tội NHƯNG bị kết tội;
116 Nguyên tắc uy đoán vô tội và điều kiện thực hiện có hiệu quả nguyên tắc này,
https://www.123doc.net/document/7006432-nguyen-tac-suy-doan-vo-toi-va-dieu-kien-bao-dam-thuc-hien-co-hieu-qua-nguyen-tac-nay.htm
Trang 4(2) Nghi can thực tế phạm tội và bị kết tội NHƯNG chính quyền không chứng minh được việc phạm tội của họ (ví dụ: căn cứ kết tội chỉ là lời khai nhận tội của nghi can); (3) Nghi can bị cáo buộc phạm tội và bị kết tội NHƯNG chính quyền chứng minh chưa đầy đủ việc phạm tội của họ (ví dụ rất rõ trong vụ án Hồ Duy Hải với không ít chứng cứ ngụy tạo, lời khai bất nhất, giám định sơ sài, lập luận thô thiển và võ đoán
đã được sử dụng làm căn cứ kết tội)
II Áp dụng Nguyên tắc suy đoán vo tội vào Vụ án Hồ Duy Hải
Pháp luật quy định cụ thể như thế nhưng cho đến nay các tòa án ở nước ta hầu như chưa tuân thủ nguyên tắc “suy đoán vô tội” khi xét xử các vụ án hình sự Thực tế này thể hiện rõ qua số liệu về các vụ án mà bị cáo được tuyên án vô tội - là rất ít, trong khi
đó số liệu về các bản án dựa trên những vi phạm nghiêm trọng liên quan tới điều tra/thu thập chứng cứ phạm tội - thì không phải là ít Điển hình là vụ án Hồ Duy Hải, sau 12 năm không thể dứt điểm và gần như chắc chắn sẽ còn tiếp tục kéo dài sau Phiên tòa GĐT đã cho thấy việc áp dụng Nguyên tắc suy đoán vô tội trong pháp luật Việt Nam đang tồn tại quá nhiều bất cập, liên quan đến quyền của bị cáo và vi phạm nguyên tắc suy đoán vô tội Cụ thể như sau:
1 Ông Hồ Duy Hải
1.1 Hành vi
Trong Kết luận điều tra số 68/KLĐT.PC14 của CQĐT tỉnh Long An và Cáo Trạng số 97/QĐ.KSĐT của VKSND tỉnh Long An đều kết luận :Hồ Duy Hải đã khai nhận hành
vi phạm tội của mình, “hoàn toàn phù hợp” với lời khai của các nhân chứng, các kết quả giám định, nhận diện, các tang vật thu tại hiện trường
Tuy nhiên tại cả hai phiên xét xử (sơ thẩm 2008 và phúc thẩm 2009): bị cáo Hồ Duy Hải đều kêu oan (thể hiện tại các Biên bản phiên tòa sơ thẩm phúc thẩm và trong bản
án sơ thẩm) Trong lời nói sau cùng tại phiên tòa phúc thẩm, Hồ Duy Hải đã nói “đề nghị xem xét lại vụ án này thật kỹ”
Bản khai đầu tiên của Hồ Duy Hải về việc không nhận tội và 1 một số lời khai của nhân chứng không được đưa vào vụ án
Gia đình và bị cáo nhiều lần kêu oan nhưng lại nhiều lần bị bác bỏ và không xem xét
phúc thẩm.
1.2 Phân tích
Tuy lời khai (dù có rất nhiều mâu thuẫn) là Hồ Duy Hải nhận tội, nhưng lời nhận tội của bị can, bị cáo chỉ được coi là chứng cứ nếu phù hợp với các chứng cứ khác của vụ án; không được dùng lời nhận tội của bị can, bị cáo làm chứng cứ duy nhất để kết tội (Khoản 2 Điều 98 Bộ luật TTHS 2015) Bởi vì theo quyền suy đoán vô tội, Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng (cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) phải áp dụng các biện pháp để xác định sự thật của vụ án một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ, là, rõ chứng cứ xác định có tội và
Trang 5chứng cứ xác định vô tội, tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của người bị buộc tội Toàn bộ quá trình chứng minh tội phạm phải tiến hành một cách chặt chẽ theo trình tự, thủ tục do luật quy định; phải đảm bảo đầy đủ và thuận lợi nhất những điều kiện để người bị buộc tội thực hiện quyền bào chữa Người bị buộc tội không bắt buộc phải có trách nhiệm chứng minh mình có tội (nhưng họ vẫn có quyền)
mà trách nhiệm này thuộc về các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng
2 Các cơ quan Nhà Nước:
2.1 Hành vi
Ngày 14/01/2008: Biên bản khám nghiệm hiện trường kết luận “Tại hiện trường vương lại nhiều dấu vân tay của hung thủ
Ngày 11/4/2008 Bản kết luận giám định số 158/KL-P21 n của Phòng kỹ thuật hình
sự Công an tỉnh Long An kết luận:‘Các dấu vân tay thu được tại hiện trường vụ án không phát hiện trùng với điểm chỉ 10 ngón in trên chỉ bản của Hồ Duy Hải’
Ngày 29/08/2008: CQĐT công an tỉnh Long An có Kết luận điều tra số
68/KLĐT.PC14
Ngày 01/10/2008: VKSND tỉnh Long An có Cáo Trạng số 97/QĐ.KSĐT Hai văn bản này đã quy kết Hồ Duy Hải là hung thủ duy nhất, thực hiện hành vi giết người tại bưu điện Cầu Voi Cụ thể cho rằng:
“Hồ Duy Hải đã dùng xe máy Dream biển số 62F5 – 0842 của bà Nguyễn Thị Rưỡi (dì ruột) đến Bưu điện trước khi gây án
Hồ Duy Hải đã dùng dao và thớt, ghế có tại Bưu điện Cầu Voi cắt cổ, gây vết thương hở, mất máu cấp khiến hai nạn nhân tử vong
Thời gian gây án vào lúc khoảng 20h30 tối ngày 13/1/2008
Nhân chứng Đinh Vũ Thường là người duy nhất đã phát hiện thấy Hồ Duy Hải có mặt tại Bưu điện Cầu Voi lúc 19h39’ tối 13/01/2008 (ngay trước khi gây án).”
Ngày 28/11/2008: TAND tỉnh Long An xét xử sơ thẩm, có bản án sơ thẩm số 97/2008/HSST tuyên phạt tử hình Hồ Duy Hải về hai tội danh “giết người” và
“cướp tài sản”
Ngày 28/4/2009: Tòa phúc thẩm TANDTC tại TP.HCM xét xử phúc thẩm, có bản
án phúc thẩm số 281/2009/HSPT, y án sơ thẩm
17/05/2011: Chủ tịch nước có quyết định bác đơn xin ân giảm hình phạt tử hình đối với Hải Tử tù Hồ Duy Hải tiếp tục kêu oan, vừa làm đơn đề nghị thi hành án
tử hình
24/05/2011: Chánh án TAND Tối cao có quyết định không kháng nghị và có Tờ trình đề nghị Chủ tịch nước bác đơn xin ân giảm hình phạt tử hình Hồ Duy Hải
24/10/2011: Viện trưởng Viện KSND Tối cao quyết định không kháng nghị Lý do: Không có tình tiết mới, vụ án được xét xử đúng người đúng tội -> có Tờ trình gửi Chủ tịch nước bác đơn xin ân giảm hình phạt tử hình Hồ Duy Hải
04/12/2014: Chủ tịch nước tạm dừng thi hành án tử hình đối với Hồ Duy Hải, yêu cầu Chánh án TAND Tối cao, Viên trưởng Viện KSND Tối cao chỉ đạo xem xét, làm rõ Hồ Duy Hải có bị kết oan hay không
Trang 6 11/2019: Viện trưởng viện KSND Tối cao có khẳng nghị giám đốc thẩm, đề nghị Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao hủy toàn bộ bản án sơ thẩm 2008 của TAND tỉnh Long An và bản án phúc thẩm 2009 của tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại TP.HCM để điều tra lại
8/5/2020: TAND Tối cao không chấp nhận Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm
số 15/QĐ-VKSTC- V7 ngày 22/11/2019 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Giữ nguyên án tử hình dối với Hồ Duy Hải 172
2.2 Phân tích
Thông qua quá trình điều tra, xét xử như trên, ta có thể được sai phạm của các bên liên quan như sau:
Thứ nhất, kết luận của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao trong Quyết định
giám đốc thẩm “Mặc dù trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử có những thiếu sót vi phạm nhưng những thiếu sót, vi phạm này không phải là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng và không làm thay đổi bản chất của vụ án” đã phủ nhận một nửa công thức “Công lý hoàn mỹ” đã nêu ở trên, tức là phủ nhận Công lý thủ tục Vậy những sai sót trong quá trình điều tra trên có được xem xét là đúng pháp luật hay không? Sai sót trong khám nghiệm hiện trường về thu giữ vật chứng: vụ án giết người bằng dao nhưng không thu vật chứng dao, đập bằng thớt nhưng không thu giữ thớt, đánh người bằng ghế nhưng thu giữ nhầm chiếc ghế Đối chiếu sai sót này với điều 75 Bộ luật tố tụng hình sự (TTHS) 2003 (áp dụng thời điểm xảy ra vụ án) về thu thập và bảo quản vật chứng: "Vật chứng cần được thu thập kịp thời, đầy đủ, được mô tả đúng thực trạng vào biên bản và đưa vào hồ sơ vụ án Trong trường hợp vật chứng không thể đưa vào hồ sơ vụ án thì phải chụp ảnh và có thể ghi hình để đưa vào hồ sơ vụ án Vật chứng phải được niêm phong, bảo quản; vật chứng phải được bảo quản nguyên vẹn, không để mất mát, lẫn lộn và hư hỏng "
Chậm trưng cầu giám định các vết máu khả nghi tại hiện trường (hơn 4 tháng), khi máu đã bị phân hủy khiến không xác định được kết quả Sai sót này hoàn toàn trái quy định tại điều 155 Bộ luật TTHS về trưng cầu giám định
Sai sót khác về biên bản hỏi cung sửa chữa mà không có chữ ký xác nhận của người khai, biên bản nhận dạng không có người chứng kiến Trong khi Bộ luật TTHS quy định rất cụ thể, mà nếu tuân thủ thì không được phép có các loại sai sót này
Cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án đều lựa chọn sử dụng những chứng cứ có lợi trong việc buộc tội, mà không phản ánh trung thực, khách quan những chứng cứ
có lợi cho việc gỡ tội.18
Đối chiếu với các quy định của Bộ luật TTHS 2003, nếu cho rằng những sai sót trên
là sai pháp luật thì HĐTP chắc chắn không có quyền bác kháng nghị "Bởi điều 389
217 Ngân Nga (2020) Toàn cảnh vụ án tử tù Hồ Duy Hải sau 12 năm, https://plo.vn/phap-luat/nhin-lai-12-nam-toan-canh-vu-an-tu-tu-ho-duy-hai-876107.html
Trang 7Bộ luật TTHS chỉ cho phép bác kháng nghị khi HĐTP không chấp nhận kháng nghị
và giữ nguyên bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị khi xét thấy bản án, quyết định đó có căn cứ và đúng pháp luật", ông Hải nói Ngược lại, nếu HĐTP cho rằng những sai sót trên là đúng pháp luật thì đây là một tiền lệ suy luận áp dụng cực kỳ đáng lo ngại cho Bộ luật TTHS hiện hành Rồi đây, hệ thống quy định
về nhiệm vụ, hiệu lực cho tới hàng loạt nguyên tắc tối cao về suy đoán vô tội, bảo đảm quyền bình đẳng, xác định sự thật vụ án rồi sẽ ra sao?
Từ những lập luận trên, có thể thấy trong vụ án Hồ Duy Hải, dù có rất nhiều nghi ngờ hợp lý cho thấy dấu hiệu oan sai của vụ án, Hồ Duy Hải vẫn bị kết tội Nguyên tắc suy đoán vô tội không được áp dụng hiệu quả và chính xác, dẫn đến xâm phạm đến quyền lợi của Hồ Duy Hải
Thứ hai, tranh chấp quyền lực giữa các cơ quan Hiến định Pháp luật tố tụng hình sự
quy định: các quyết định tố tụng hình sự chỉ được thay thế, hủy bỏ bằng một quyết định tố tụng hình sự khác của cấp có thẩm quyền, chứ không thể thay thế bằng một văn bản hành chính Trong khi Quyết định của Chủ tịch nước bác đơn xin ân giảm án
từ hình của Hồ Duy Hải đang có hiệu lực thi hành nhưng Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao lại có quyết định kháng nghị giám đốc thẩm đối với Bản án hình sự
sơ thẩm và Bản án hình sự phúc thẩm là vi phạm pháp luật tố tụng hình sự, không đúng thẩm quyền, không đúng với nội dung thông báo yêu cầu của Chủ tịch nước
“bảo đảm đúng quy định của pháp luật” tại Công văn nói trên
Bộ luật tố tụng hình sự không quy định về thủ tục tố tụng trong trường hợp Chủ tịch nước đã có quyết định bác đơn xin ân giảm hình phạt tử hình nên các cơ quan tố tụng không được phép thực hiện các hành vi tố tụng khác, trừ các quyết định về thi hành
án
Phản bác quan điểm này, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong báo cáo
“Quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân tối cao về vụ án Hồ Duy Hải ở Long An” gửi Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Tư pháp Quốc hội cho rằng: Mặc dù Chủ tịch nước đã có Quyết định số 639/QĐ-CTN bác đơn xin ân giảm án từ hình, nhưng do Hồ Duy Hải kêu oan nên ngày 4/12/2014, Văn phòng Chủ tịch nước có công văn thông báo ý kiến của Chủ tịch nước đề nghị Chánh
án Tòa án nhân dân tối cao chỉ đạo tạm dừng thi hành án để xem xét, làm rõ Hồ Duy Hải có bị kết án oan sai không và báo cáo Chủ tịch nước Sau đó, Hội đồng thi hành
án tử hình tỉnh Long An ra quyết định hoãn thi hành án Khi tạm dừng thi hành án thì Quyết định số 639/QĐ-CTN cũng chấm dứt hiệu lực
Ngoài ra, trước khi kháng nghị Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã có báo cáo xin ý kiến Chủ tịch nước đề nghị Chủ tịch nước tiếp tục tạm dừng thi hành án tử hình với Hồ Duy Hải để xem xét kháng nghị; đề nghị Văn phòng Chủ tịch nước tham mưu cho Chủ tịch nước giải quyết Quyết định số 639/QĐ-CTN bác đơn xin ân giảm
án tử hình của Hồ Duy Hải để bảo đảm hiệu lực pháp luật khi Viện trưởng Viện kiểm
Trang 8sát nhân dân tối cao ban hành kháng nghị của Chủ tịch nước đề nghị Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao xem xét, quyết định theo giám đốc thẩm
Văn phòng Chủ tịch nước sau đó có công văn thông báo ý kiến trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành quyết định kháng nghị giám đốc thẩm trong trường hợp này là đúng thẩm quyền theo luật định thể hiện trách nhiệm của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao theo chỉ đạo của Chủ tịch nước là phải xem xét, làm rõ trường hợp Hồ Duy Hải có bị kết án oan sai không bảo đảm thận trọng, chắc chắn trước khi kết tội và áp dụng hình phạt tử hình đối với bị cáo
Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao khẳng định quyết định kháng nghị số 15/ QĐ-VKSTC-V7 ngày 22/11/2019 là có căn cứ, đúng pháp luật, đúng thẩm quyền và cần thiết vì vụ án có nhiều thiếu sót, vi phạm đặc biệt nghiêm trọng Do vậy, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao vẫn giữ nguyên quan điểm kháng nghị và sẽ kiến nghị Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao xem xét lại quyết định giám đốc thẩm trên theo thủ tục đặc biệt quy định tại điều 404 Bộ luật tố tụng hình sự Với những động thái trên có thể khẳng định rằng đây chính là một tranh chấp thẩm quyền giữa các cơ quan tối cao của quyền lực nhà nước Trong tình huống này, cơ chế vá lỗi
hệ thống của chính quyền cần được kích hoạt
Như vậy, tạm khoan nói Hồ Duy Hải có bị oan hay không, thành thật mà nói đây là câu trả lời không đơn giản Vì lẽ, ngoài Hồ Duy Hải và thủ phạm thực sự và 02 nạn nhân trong vụ việc thì đã không ai tận mắt chứng kiến thấy diễn biến vào ngày
13/01/2008 mà khẳng định sự việc Tuy nhiên, với những điều phi lý, những sai phạm có tính chất cố ý đã được phân tích ở trên, áp dụng đúng Nguyên tắc suy đoán
vô tội và khoa học pháp lý thì Hồ Duy Hải phải được phán xét là oan, hoặc chí ít phải được hủy án để Hải được điều tra lại bằng một quy đình công minh và khách quan hơn
3 Công luận:
3.1 Hành vi
Đại biểu Quốc hội và những người trong chuyên ngành Luật:
Phát biểu tại phiên thảo luận ngày 20/3/2015 về án oan sai của đoàn giám sát, ông Ngô Văn Hiến - Ủy viên Ủy ban Tư pháp của Quốc hội đã thốt lên: “Các bản án kết tội chỉ căn cứ vào lời khai của Hải Nghiên cứu cả quá trình qua các lần khai của Hải tôi thấy rất nghi ngờ Những cái đáng nhẽ không nhớ thì lại nhớ rất chi tiết, những cái cần nhớ thì mãi sau này mới thấy có hướng lái cho phù hợp với biên bản hiện trường”
Ông Phạm Xuân Thường, Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 13 tỉnh Thái Bình phát biểu vào ngày 20 tháng 3 năm 2015 trước Ủy ban thường vụ Quốc hội: “Dù với niềm tin nội tâm của tôi Hải là thủ phạm Tuy nhiên, từ hàng loạt sai sót trong quá trình điều tra, chúng ta như cầm gậy đập vào chân mình Vì gian dối, đưa các chứng cứ giả mới dẫn đến vụ án phức tạp Đây là tính mạng con người nên tôi kiến nghị rà soát, xem xét lại thật kỹ và có 1 buổi họp riêng về vụ án này”
Trang 9Một vị Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp là ông Nguyễn Văn Hiện cũng từng nhận định rằng những sai sót nghiêm trọng trong thu thập chứng cứ, đặc biệt là những chứng cứ ban đầu, là điểm chung giữa vụ án Hồ Duy Hải với hầu hết các vụ án đang gây bức xúc trong dư luận mà đoàn giám sát đặt ra để xem xét
- Một số tổ chức xã hội dân sự độc lập trong nước cùng nhiều cá nhân vừa ký tên
vào bản tuyên bố về vụ án Hồ Duy Hải, và Mạng lưới Nhân quyền Việt Nam tại Hoa Kỳ ra thông báo phản đối quyết định của phiên xử theo thủ tục giám đốc thẩm
- Bản tuyên bố đòi hỏi làm rõ sự thật về vụ án Hồ Duy Hải ngày 11 tháng 5 được 10
tổ chức xã hội dân sự và hơn 600 chữ ký của nhiều người Việt trong và ngoài nước
ký tên tính đến ngày 12/5
- Ngoài những tổ chức xã hội dân sự độc lập trong nước lên tiếng về vụ án Hồ Duy
Hải sau khi có phán quyết của phiên xử Giám Đốc Thẩm ngày 8/5, Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam có trụ sở tại bang California, Hoa Kỳ, cũng ra thông cáo phản đối quyết định đó
3.2 Phân tích:
Dư luận trong xã hội không đồng tình với phán quyết của Hội đồng Thẩm phán TANDTC không phải để bênh vực mù quáng cho Hồ Duy Hải mà là không đồng tình với cách tiến hành tố tụng thiếu công tâm, mang nặng định kiến và vi phạm những nguyên lý cơ bản về tội phạm học, tố tụng hình sự Đặc biệt, càng nghe giải thích của các vị đại diện cho TANDTC cũng như người được mời phỏng vấn phát biểu trên báo chí sau khi kết thúc phiên xét xử, dư luận càng bức xúc hơn vì đó là cách suy luận chủ quan, bất chấp quy định của pháp luật
Trang 10TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Đăng Dung – Vũ Công Giao – Đặng Minh Tuấn – Nguyễn Minh Tuấn – Lã
Khánh Tùng (2013), ABC về Hiến pháp, NXB Thế Giới, Hà Nội
2 Nam Phong (1945) Hiến pháp là gì?, Hội văn hóa cứu quốc Việt Nam, Hà Nội.
3 Nguyễn Quang Minh (2012) Bàn về lập hiến Tạp chí Nghiên cứu lập pháp.
4 Lê Minh Tùng (2013), Quy trinh lập hiến ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học
quốc Hà Nội.
5 Vũ Hồng Anh Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số
10 (126), tháng 7/2008.
6 Sắc lệnh số 34 ngày 20/9/1945 của Chính phủ lầm thời dân chủ cộng hòa Hiến pháp
năm 1946 và sự kế thừa, phát triển trong các Hiến pháp Việt Nam, Nhà xuất bản Chính
trị Quốc gia, 1998,tr 391.
7 Nghị quyết về vấn đề sửa đổi Hiến pháp ngày 23/01/1957 của Quốc hội nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.
8 Nghị quyết về việc thành lập Ủy ban dự thảo Hiến pháp ngày 02/7/1976 của Quốc họi nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
9 Nghị quyết về việc sửa đổi Lời nói đầu của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 1980 ngày 28/6/1988 của Quốc hội khóa VIII, kỳ họp thứ 3.
10 Nghị quyết số 43/2001/QH10 ngày 29/6/2001 của Quốc hội về thành lập Ủy ban dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp 1992.
11 Nguyễn Văn Yểu (2005) Ủy viên Ban chấp hành Trung ưởng Đảng; phó Chủ tịch Quốc
hội; trưởng ban Công tác lập pháp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tạp chí Nghiên cứu
lập pháp, số 12(65).
12 Lê Minh Tùng (2013), Quy trinh lập hiến ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học
quốc Hà Nội.
13 Nguyễn Văn Yểu (2005) Ủy viên Ban chấp hành Trung ưởng Đảng; phó Chủ tịch Quốc
hội; trưởng ban Công tác lập pháp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tạp chí Nghiên cứu
lập pháp, số 12(65).
14 Nam Phong (1945) Hiến pháp là gì, Hội văn hóa cứu quốc Việt Nam, Hà Nội.
15 Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, Viện chính sách công và pháp luật
(2015) Bình luận khoa học Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm
2013, Nhà xuất bản Công an nhân dân
16 Nguyên tắc uy đoán vô tội và điều kiện thực hiện có hiệu quả nguyên tắc này,
https://www.123doc.net/document/7006432-nguyen-tac-suy-doan-vo-toi-va-dieu-kien-bao-dam-thuc-hien-co-hieu-qua-nguyen-tac-nay.htm
17 Vụ án Hồ Duy Hải: Sai sót trong điều tra có vi phạm tố tụng?https://tuoitre.vn/vu-an-ho-duy-hai-sai-sot-trong-dieu-tra-co-vi-pham-to-tung-2020050921231649.htm?
fbclid=IwAR1f4eY9h0S1fmY_C9hhj1jVCbQRTByQcJbyLO3ZYGdcvMnDGuIqfQiR1 Y8, truy cập ngày 10/5/2020
18 Ngân Nga (2020) Toàn cảnh vụ án tử tù Hồ Duy Hải sau 12 năm, https://plo.vn/phap-luat/nhin-lai-12-nam-toan-canh-vu-an-tu-tu-ho-duy-hai-876107.html
19 Hiến pháp Việt Nam 1946
20 Hiến pháp Việt Nam 1959
21 Hiến pháp Việt Nam 1980
22 Hiến pháp Việt Nam1992
23 Hiến pháp Việt Nam 2013
24 TS Tô Văn Hoà (2013) Nghiên cứu so sánh Hiến pháp các quốc gia ASEAN, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội