Quan Điểm Của Đảng Cộng Sản Việt Nam Về Đổi Mới Phương Thức Lãnh Đạo Trong Giai Đoạn Hiện Nay

Tổng quan tình hình nghiên cứu Phương thức lãnh đạo của Đảng và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng được nhiều nhà khoa học với nhiều ngành khoa học khác nhau nghiên cứu: - Các sách:

BỘ NỘI VỤ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI KHOA TỔ CHỨC VÀ XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Khóa luận tốt nghiệp ngành : XÂY DỰNG ĐẢNG & CQNN Người hướng dẫn : THS PHAN THỊ HẢI HÀ Sinh viên thực hiện : VŨ NGỌC ÁNH

Mã số sinh viên : 1805XDDA003

HÀ NỘI - 2022

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan khóa luận này là công trình nghiên cứu của tác giả Các số liệu trong khóa luận là trung thực, khách quan, khoa học dựa trên kết quả nghiên cứu và các tài liệu đã được công bố

Tài liệu và các trích dẫn có xuất xứ rõ ràng và đúng quy định

Hà Nội, tháng 3 năm 2022

Tác giả

LỜI CẢM ƠN

Tác giả trân trọng cảm ơn các Thầy Cô trong Khoa Tổ chức và Xây dựng chính quyền, đặc biệt là ThS Phan Thị Hải Hà người trực tiếp hướng dẫn đã giúp tôi hoàn thành khóa luận này Trân trọng cảm ơn gia đình đã tạo điều kiện, giúp đỡ cho tác giả hoàn thành khóa luận

Khóa luận chắc chắn sẽ còn nhiều thiếu sót về mặt kiến thức cũng như

kỹ thuật văn bản Rất mong nhận được sự đóng góp chân thành của các nhà khoa học, quý thầy cô và các bạn

Hà Nội, tháng 3 năm 2022

Tác giả

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VÀ PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM 5

1.1 Khái quát về Đảng Cộng sản Việt Nam 5

1.2 Khái niệm phương thức lãnh đạo của Đảng 7

1.3 Những yếu tố quyết định và hợp thành phương thức lãnh đạo của Đảng 9 Chương 2: QUAN ĐIỂM VÀ THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM 13

2.1 Nội dung quan điểm đổi mới phương thức lanh đại của Đảng cộng sản Việt Nam 13

2.1.1 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nội dung các phương thức lãnh đạo 13

2.1.2 Quan điểm chỉ đạo tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam 18

2.2 Thực trạng đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng 29

2.2.1 Những kết quả đạt được 29

2.2.2 Hạn chế 30

2.2.3 Bối cảnh mới và những yêu cầu đặt ra 31

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP TIẾP TỤC ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 33

3.1 Định hướng nội dung đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng 33

3.2 Giải pháp tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn hiện nay 36

3.2.1 Nâng cao năng lực dự báo, tầm nhìn chiến lược trong hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng 36

3.2.2 Đổi mới việc xây dựng, ban hành và nâng cao chất lượng các nghị quyết của Đảng; khắc phục tình trạng ban hành nghị quyết chưa sát thực tiễn, thiếu tính khả thi 37 3.2.3 Lãnh đạo Nhà nước nâng cao năng lực thể chế hóa, cụ thể hóa và

tổ chức thực hiện có hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng 38 3.2.4 Bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội; đồng thời, tôn trọng các nguyên tắc tổ chức và hoạt động, vai trò, tính tự chủ, năng động, sáng tạo của các tổ chức đó 39 3.2.5 Cụ thể hóa nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách trong lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị, khắc phục tình trạng bao biện, làm thay hoặc buông lỏng lãnh đạo, quản lý 39 3.2.6 Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị và xã hội bằng công tác kiểm tra, giám sát 40

KẾT LUẬN 42 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 43

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trải qua hơn 90 năm lãnh đạo cách mạng Việt Nam với những giải đoạn cách lịch sử khác nhau Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn đang giữ vững được vai trò lãnh đạo của minh một phần nhờ việc luôn quan tâm đổi mới phương thức lãnh đạo Từ khi mới ra đời, Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam trong hoàn cảnh đất nước bị đô hộ suốt gần một thế kỷ, phương thức lãnh đạo của Đảng đã khéo léo, tập hợp được khối đại đoàn kết toàn dân tộc

để khi mới 15 tuổi còn là một đảng chính trị non trẻ đã lãnh đạo nhân dân đứng lên làm cuộc khởi nghĩa giành chính quyền Sau khi trở thành đảng cầm quyền trong điều kiện đất nước còn chia cắt, xâm lược, Đảng đã có những thay đổi mới về phương thức lãnh đạo để phù hợp với tình hình đất nước cùng như đấu tranh để giải phóng miền Nam thống nhất đất nước Trong mỗi thời

kỳ cách mạng, yêu cầu của lịch sử cũng như yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng khác nhau cũng lại đòi hỏi Đảng phải thường xuyên đổi mới phương thức lãnh đạo cho phù hợp với tình hình trong và ngoài nước

Trong tình hình hiện nay, khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới điều kiện lãnh đạo đất nước đã khác hẳn các thời kỳ trước đặt ra những thách thức không nhỏ về phương thức lãnh đạo của Đảng Nền kinh tế nước ta chuyển từ nên kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đây là sự sáng tạo vận dụng chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn cách mạng Việt Nam nên chưa có tiền lệ vì vậy yêu cầu Đảng vừa lãnh đạo vừa phải “dò đường” Đây là những thách thức không nhỏ đối với phương thức lãnh đạo của Đảng, để đảm bảo vừa phải khắc phục được những tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường vừa phải đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa

Bên cạnh đó, Việt Nam đang đẩy mạnh xây dựng nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa của nhân dân do nhân dân và vì nhân dân với cơ chế Đảng

lãnh đạo, nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ Điều này cũng ảnh hưởng rất lớn tới phương thức lãnh đạo của Đảng Đảng phải lựa chọn phương thức lãnh đạo phù hợp sao cho vừa không bao biện làm lại vừa không được buông lỏng lãnh đạo đối với nhà nước Phương thức lãnh đạo của Đảng cũng phải đảm bảo phát huy quyền dân chủ cho nhân dân tham gia vào công cuộc xây dựng đất nước

Hiện nay, tình hình thế giới đang diễn biến phức tạp và thay đổi nhanh chóng, vị thế chính trị của Việt Nam trên trường quốc tế cũng ngày càng được nâng lên, việc hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đang là những cơ hội cũng như thách thức đòi hỏi Đảng phải thường xuyên đổi mới phương thức lãnh

đạo của Đảng Chính vì vậy, tôi xin chọn chủ đề “Quan điểm của Đảng cộng

sản Việt Nam về đổi mới phương thức lãnh đạo trong giai đoạn hiện nay”

làm đề tài khóa luận tốt nghiệp

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Phương thức lãnh đạo của Đảng và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng được nhiều nhà khoa học với nhiều ngành khoa học khác nhau nghiên cứu:

- Các sách: Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Vũ Trọng Lâm, Nxb Chính trị quốc gia sự thật; Một Số Vấn Đề Lý Luận - Thực Tiễn Cấp Thiết Liên Quan Trực Tiếp Đến Đổi Mới Nội Dung , Phương Thức Lãnh Đạo Của Đảng Và Quản Lý Của Nhà Nước, Nguyễn Viết Thông, Nguyễn Văn Thạo, Nxb Chính trị quốc gia sự thật; Đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, Phạm Ngọc Quang, Nxb Chính trị Quốc gia

- Các bài viết đăng trên báo, tạp chí như: GS.TS Mạch Quang Thắng,

“Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong điều kiện mới”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, ngày 4/2/2022; PGS, TS Dương Trung Ý, “Đổi

mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước trong điều kiện mới”, Tạp chí Cộng sản, ngày 11/6/2021; PGS.TS Lâm Quốc Tuấn,

“Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong Nhà nước pháp quyền”, Hội đồng lý luận trung ương, 6/2/2022; Cao Văn Thống, Thực trạng

và giải pháp đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng thông qua tổ chức đảng

và đảng viên trong các cơ quan nhà nước, Hội đồng lý luận trung ương, 8/4/2020; TS Nguyễn Thế Trung, Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước, Tạp chí cộng sản, 15/3/2021;…

- Các bài phát biểu chỉ đạo tại các cuộc hội thảo, hội nghị của các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục tiêu: Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về đổi

mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam từ đó đề xuất những giải pháp nhằm tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: phương thức lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp định tính

- Phương pháp định lượng

- Phương pháp phân tích

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

- Đề tài góp phần nghiên cứu những vấn đề mang tính lý luận về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng

- Nghiên cứu và đánh giá một cách khách quan về quan điểm và thực trạng đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

- Đề xuất định hướng, giải pháp nhằm tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong giai đoạn hiện nay

7 Kết cấu của đề tài:

Ngoài phần mở đầu, kết luận đề tài còn có các phần sau:

Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về Đảng Cộng sản Việt Nam và phương thức lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

Chương 2: Quan điểm và thực trạng đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

Chương 3: Định hướng, giải pháp tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VÀ PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN

VIỆT NAM 1.1 Khái quát về Đảng Cộng sản Việt Nam

Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời gắn liền với vai trò cũng như sự nghiệp hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc

Người thanh niên trẻ yêu nước thực sự tìm ra con đường giải phóng dân tộc, thực sự thức tỉnh khi Cách mạng tháng 10 Nga thành công và sự ra đời của Quốc tế Cộng sản đã đưa Nguyễn Ái Quốc đến với chủ nghĩa Mác-Lênin, với con đường giải phóng dân tộc Nguyễn Ái Quốc nhận rõ “chủ nghĩa xã hội” là con đường duy nhất, đúng đắn nhất để giải phóng dân tộc khỏi ách nô lên, giải phóng người dân Việt Nam khỏi những kìm kẹp của xã hội phong kiến hàng nghìn năm nay, “chủ nghĩa xã hội” thực sự sẽ mang đến cho người dân Việt Nam cuộc sống mà họ đã khắc khoải mong đợi bấy lâu nay

Cái tên Nguyễn Ái Quốc đã làm chấn động Hội nghị Versailles (Pháp) Bản yêu sách của nhân dân An Nam, yêu cầu Chính phủ Pháp thừa nhận các quyền tự do và quyền bình đẳng của dân tộc Việt Nam tháng 6/1919 Từ đây, cái tên Nguyễn Ái Quốc trở thành đối tượng của được mật thám Pháp “quan tâm” và đặc biệt “chăm sóc” Tuy nhiên chưa dừng lại tại đó, Nguyễn Ái Quốc còn tích cực tham gia hoạt động trong phong trào công nhân của Pháp

và là một trong những người bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế 3 Đồng thời là người tham gia sáng lập Đảng cộng sản Pháp, cùng từ đây đánh dấu một cột mốc mới trong cuộc đời của Nguyễn Ái Quốc khi chính thức trở thành đảng viên Đảng cộng sản

Cũng tại Pháp, Nguyễn Ái Quốc còn cùng một vài đồng chí sáng lập Hội Liên hiệp các dân tộc thuộc địa, nhằm tuyên truyền về chủ nghĩa xã hội, về con đường đấu tranh trong nhân dân các nước thuộc địa trong đó có Việt Nam Tờ báo “Người cùng khổ”, “Đời sống thợ thuyền” do Nguyễn Ái Quốc

chủ biên và xuất bản bằng chính những đồng tiền lương ít ỏi của mình cùng với tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp” đã lên án mạnh mẽ chế độ thực dân cũng như những tội ác của thực dân Pháp ở Việt Nam với chiêu bài “khai sáng dân annammit” Đồng thời, những tác phẩm đó cũng bí mật chuyển về nước đã làm sục sôi ý chí đấu tranh của nhân dân trong nước và chỉ cho nhân dân Việt Nam được con đường đúng đắn trong đấu tranh giải phóng dân tộc Bước ngoặt lớn trong quá trình hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh là khi người đến Liên Xô vào năm 1923, được trực tiếp hoạt động, học tập, nghiên cứu chủ nghĩa Mác-Lênin, được chứng kiến những kết quả thực tiễn của chế độ chủ nghĩa xã hội ngay trên đất nước của Lênin vĩ đại Tại đây người được giao những trọng trách, chức vụ quan trọng đặc biệt là giao theo dõi và chỉ đạo phong trào cách mạng ở một số nước Châu Á

Để chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nguyễn Ái Quốc đã chuẩn bị các mặt về tổ chức, nhân sự, và lý luận Cùng với đồng chí của mình, Nguyễn Ái Quốc đã thành lập Hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức Á Đông, sáng lập tổ chức Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên, ra đời tờ báo Thanh niên làm cơ quan ngôn luận tích cực truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin vào trong nước đặc biệt trong tầng lớp công nhân, nông dân và trí thức trẻ Bên cạnh đó, Nguyễn Ái Quốc còn mở các lớp đào tạo cán bộ do chính mình giảng dạy và xuất bản tác phẩm “Đường Kách Mệnh” - đây được coi là tài liệu học tập quý giá của mỗi người chiến sĩ cộng sản yêu nước

Từ ngày 6/1/1930 đến ngày 5/2/1930, tại Cửu Long (Hồng Kông), Nguyễn Ái Quốc đã thay mặt Quốc tế cộng sản triệu tập Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản trong nước, thống nhất thành Đảng Cộng sản Việt Namvà các văn kiện do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo

Tháng 8 năm 1945, sau 15 năm thành lập nhờ đường lối cách mạng đúng đắn, Đảng Cộng sản Việt Nam đã tập hợp được quần chúng nhân dân đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân và ngày 2 tháng 9 năm

1945, nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa đã ra đời Từ đây Đảng Cộng sản Việt Nam trở thanh đảng cầm quyền lãnh đạo Nhà nước và xã hội

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Việt Nam đã giành được nhiều thắng lợi trong công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước Nhờ đường lối cách mạng đúng đắn, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo Nhà nước và nhân dân giành chiến thắng trước các đạo quân xâm lược sừng sỏ thế giới là thực dân Pháp và

đế quốc Mỹ đưa giang sơn thu về một mối Trong xây dựng đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam với đường lối đổi mới đất nước của mình đã giúp đất nước có những bước phát triển vượt bậc, kinh tế - văn hóa - xã hội phát triển, đời sống nhân dân ngày càng ấm no hạnh phúc, vị thế đất nước trên trường quốc tế ngày càng được nâng cao

Như vậy, Đảng Cộng sản Việt Nam được sáng lập và rèn luyện bởi chủ tịch Hồ Chí Minh là đội tiền phong của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Đảng Cộng sản Việt Nam đại diện cho lợi ích của công nhân và nhân dân, Tổ quốc Việt Nam Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời từ nhân dân, sức mạnh từ nhân dân và phụng sự vì lợi ích của nhân dân Việt Nam Đảng Cộng sản Việt Nam cũng là một bộ phận của cách mạng thế giới, đoàn kết và luôn sẵn sàng giúp đỡ các đảng cách mạng anh em

1.2 Khái niệm phương thức lãnh đạo của Đảng

Khái niệm phương thức lãnh đạo của Đảng đã ra đời từ rất sớm, ngay

từ những năm cuối thế kỷ XIX bắt đầu cụm từ “đảng lãnh đạo” đã được C.Mác, Lênin sử dụng rất nhiều trong các bài viết, bài nói của mình nhằm đánh dấu sự ra đời của tổ chức Đảng cộng sản - đảng chính trị của giai cấp công nhân lao động nhằm xây dựng một xã hội ở đó không còn chế độ người bóc lột người, một xã hội vì sự tiến bộ của con người Từ những quan niệm của Lênin cho thấy, “đảng lãnh đạo” là một hình thức đấu tranh của giai cấp công nhân trong đó giai cấp công nhân sẽ thực hiện vai trò tiên phong, gương mẫu, phụng sự Tổ quốc và nhân dân một Từ đó sẽ nhận được sự tin tưởng,

ủng hộ của quần chúng nhân dân đối với Đảng, đứng về phía hàng ngũ của Đảng đấu tranh giành chính quyền Đó là phương thức lãnh đạo của Đảng

Tiếp thu và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, chủ tịch Hồ Chí Minh với tư cách là người sáng lập và rèn luyện Đảng cộng sản Việt Nam cũng đã bàn rất nhiều đến phương thức lãnh đạo của Đảng Từ rất sớm Người đã bàn đến phương thức lãnh đạo của Đảng bắt đầu

từ thuật ngữ “cách lãnh đạo” và Người còn chỉ ra thế nào cách lãnh đạo đúng” Theo tư tưởng của Người “cách lãnh đạo đúng” tức là lãnh đạo không phải chỉ là ngồi bàn giấy, đọc báo cáo đưa ra những mệnh lệnh mà “cách lãnh đạo đúng” là phải đi sâu đi sát vào trong quần chúng nhân dân, học hỏi quần chúng nhân dân Bên cạnh đó phải luôn chú ý kiểm tra, kiểm soát những mệnh lệnh ban hành được thực thi trong thực tiễn mà muốn làm được điều đó thì phải dựa vào sức dân Như vậy cách lãnh đạo đúng là cách lãnh đạo dựa vào nhân dân Người còn chỉ ra phương thức lãnh đạo của Đảng phải làm thế nào Phương thức lãnh đạo của Đảng phải dùng hai cách lãnh đạo:

Thứ nhất là liên hợp chính sách chung và sự chỉ đạo riêng Chính sách chung là cơ sở để tập hợp, kêu gọi khối đại đoàn kết toàn dân tộc song trên cơ

sở chính sách chung, người lãnh đạo phải biết áp dụng lĩnh hoạt vận dụng sáng tạo vào những trường hợp, giai đoạn và địa phương khác nhau đó là sự chỉ đạo riêng

Thứ hai, liên hợp người lãnh đạo với quần chúng Theo tư tưởng của

Hồ Chí Minh không có việc gì mà không có quần chúng nhân dân tham gia

mà có thể thành công Vì vậy vai trò của quần chúng nhân dân là rất quan trọng trong việc thực hiện các nhiệm vụ cách mạng Tuy nhiên nếu chỉ có quần chúng nhân dân không có người lãnh đạo thì sẽ không tổ chức, không có

sự dìu dắt vậy cũng không thể đi đến được thành công Do đó cần có sự phối hợp giữa người lãnh đạo và quần chúng

Từ những quan điểm của Mác-Lênin, Hồ Chí Minh về phương thức

lãnh đạo của Đảng, có thể khái quát phương thức lãnh đạo của Đảng như sau: Phương thức lãnh đạo của Đảng là các hình thức, phương pháp, cách thức, quy chế, quy trình, phong cách lãnh đạo, lề lối làm việc mà Đảng sử dụng

để tác động và hệ thống chính trị, các tổ chức xã hội và nhân dân nhằm thực hiện thắng lợi Cương lĩnh chính trị, đường lối, các nghị quyết của Đảng

1.3 Những yếu tố quyết định và hợp thành phương thức lãnh đạo của Đảng

Phương thức lãnh đạo là cách thức tiến hành nội dung lãnh đạo, điều đó cũng có nghĩa là nội dung lãnh đạo thì sẽ quyết định phương thức lãnh đạo Đây là mối quan hệ mật thiết nhưng lại chỉ có tác động một chiều, nội dung lãnh đạo quyết định phương thức lãnh đạo và không có chiều tác động ngược lại Tuy nhiên phương thức lãnh đạo cũng mang tính khách quan, cụ thể

Phương thức lãnh đạo của Đảng được xác định từ vai trò lãnh đạo của Đảng, có nghĩa là phương thức lãnh đạo của Đảng xuất phát từ vai trò cầm quyền, lãnh đạo đất nước và xã hội của Đảng Nói như vậy để thấy được cả hai mặt của vấn đề: một mặt, đó là nhận thức về sứ mệnh lịch sử, trách nhiệm chính trị - pháp lý, uy tín xã hội, đòi hỏi của xã hội, của nhân dân đối với sự lãnh đạo, cầm quyền của Đảng; mặt khác, là phòng ngừa và đấu tranh với tệ quan liêu, chủ quan trong phương thức lãnh đạo của Đảng

Có thể chia phương thức lãnh đạo của Đảng thành những tổ hợp các yếu tố sau đây:

Thứ nhất, hệ thống các công cụ lãnh đạo của Đảng

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng đã xác định hệ thống các công cụ lãnh đạo của Đảng bao gồm: Cương lĩnh, chiến lược, định hướng của Đảng đối với các vấn đề quan trọng của đất nước; tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục, vận động và bằng tính tiền phong, gương mẫu của đảng viên đề có được sự tin tưởng, ủng hộ của quần chúng nhân dân; bằng công tác tổ chức và cán bộ thông qua việc giới thiệu những đảng viên có đủ tài và

đức vào hoạt động trong các cơ quan lãnh đạo của Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội

Đến hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII bổ sung thêm một số nội dung như: khẳng định Đảng ta là Đảng cầm quyền, thực hiện vai trò cầm quyền bằng cách đề ra đường lối, chính sách xây dựng và bảo vệ đất nước; Tổ chức thực hiện và đảm bảo việc thực hiện hiệu quả đường lối của Đảng thông qua tổ chức và cán bộ; bổ sung thêm phương thức lãnh đạo qua tổ chức và đảng viên chứ không chỉ còn là đảng viên trong các cơ quan Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội

Như vậy, có thể hiểu rằng, Đảng thực hiện sự lãnh đạo của mình bằng các phương thức lãnh đạo: Bằng đường lối, cương lĩnh, nghị quyết, chính sách; bằng tổ chức đảng và đảng viên

Thứ hai, mối quan hệ pháp lý ràng buộc giữa Đảng và Nhà nước

Nhà nước thừa nhận vai trò lãnh đạo của Đảng và được quy định tại Hiến pháp - đạo luật cao nhất cả nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Có nghĩa là Nhà nước công nhận và bảo vệ quyền cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam Tuy nhiên không phải vì thế mà Đảng đứng trên Nhà nước Mà Đảng với tư cách là một thành viên của hệ thống chính trị, mỗi đảng viên trước khi trở thành đảng viên thì đều là công dân của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Do đó, tất cả tổ chức đảng và đảng viên đều phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật đảm bảo một nhà nước thượng tôn pháp luật Đây không chỉ là việc thừa nhận vị trí, vai trò lịch sử của Đảng cộng sản Việt Nam đối với nhà nước và xã hội mà còn là mối quan hệ chính trị - pháp lý giữ đảng chính trị và nhà nước để đảm bảo sự cân bằng quyền lực chính trị đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân

Đảng cầm quyền, và Đảng lãnh đạo xã hội, lãnh đạo Nhà nước như thế nào, có trách nhiệm như thế nào bởi sự lãnh đạo đó? Quan niệm về mối liên

hệ Đảng - Nhà nước nên như thế nào? Phương thức lãnh đạo của Đảng bao

gồm cả hai giai đoạn khi đảng chưa giành được chính quyền và khi đã giành được chính quyền Khi Đảng giành được sự lãnh đạo chính quyền thì phương thức lãnh đạo của Đảng được gọi là phương thức cầm quyền của Đảng Khi Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng cầm quyền lãnh đạo Nhà nước và lãnh đạo

xã hội thì phương thức lãnh đạo của Đảng lại càng cần được coi trọng Đặc biệt đối với tình hình cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng quy nhất cầm quyền thì phương thức lãnh đạo thế nào để phòng ngừa và đấu tránh chống quan liêu, ngày càng nâng cao uy tín, năng lực cầm quyền của Đảng là một nhiệm vụ rất quan trọng

Về bản chất, tệ quan liêu trong Đảng, trong bộ máy nhà nước là sự xa rời thực tế, xa rời quần chúng nhân dân, tách mình ra khỏi nhân dân, xa rời mục tiêu, lý tưởng của Đảng Hồ Chí Minh đã từng chỉ ra rằng, bệnh quan liêu là không đi sâu, đi sát phong trào, không nắm được tình hình cụ thể, thích ngồi bàn giấy hơn là đi xuống thực tiễn, thích dùng mệnh lệnh hành chính hơn là kiên nhẫn giáo dục thuyết phục quần chúng một cách có lý, có tình, chỉ biết khai hội, mốt chỉ thị, xem báo cáo trên giấy, chứ không kiểm tra đến nơi đến chốn

Chúng ta cần thấy hết được sự nguy hại của tệ quan liêu trước hết trong

bộ máy của Đảng Đó là tình trạng các chỉ thị, nghị quyết của các cấp ủy không phản ánh hết được nguyện vọng, nhu cầu và lợi ích của những đối tượng liên quan đến chính sách đang được xem xét, giải quyết và điều chỉnh

Đó là việc biến sự lãnh đạo của Đảng thành sự quản lý hành chính, các văn bản của Đảng không được thể chế hoá thành pháp luật và từ đó các cấp ủy can thiệp vụn vặt, quá sâu vào hoạt động của các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội Về tác phong, đó là tình trạng lãnh đạo chung chung không sâu sát, bệnh thành tích chủ nghĩa, đem hình thức thay cho thực chất, đặc biệt

là trong công tác lựa chọn, sử dụng và bố trí cán bộ

Thứ ba, hệ thống về phương pháp tiếp cận quần chúng và phong cách

lãnh đạo của Đảng

Đảng lãnh đạo không chỉ bằng cương lĩnh, đường lối chủ trương chính sách mà ngay từ khi thành lập Đảng cộng sản Việt Nam còn rất coi trọng và tập trung làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động, thuyết phục và bằng tính tiền phong gương mẫu đi đầu của đảng viên Đây là phong cách lãnh đạo của Đảng Đảng lãnh đạo theo nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình luôn luôn coi trọng công tác chỉnh đốn, xây dựng đảng khuyến khích những ưu điểm và uốn nắn, sửa chữa những khuyết điểm, phát huy tinh thần trách nhiệm của mỗi cá nhân đảng viên

Từ khâu đề ra đường lối, chủ trương cho đến khâu hoạt động thực tiễn, Đảng phải đến với quần chúng, cùng quần chúng phát hiện những vấn đề cần khắc phục, cùng quần chúng nhân dân tìm ra biện pháp để giải quyết vấn đề

đó Đảng hệ thống, khái quát, đưa vào đường lối, chủ trương của mình và pháp luật của Nhà nước những phát hiện, đề xuất của nhân dân Quần chúng nhân dân sẽ tiếp nhận những quyết định, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước như sự tự quyết định của chính bản thân mình Nhờ đó, quần chúng

sẽ không còn ức chế hoặc mặc cảm bị áp đặt khi thực hiện những chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước

Như vậy, có thể nói, phương thức lãnh đạo của Đảng bao gồm các công

cụ lãnh đạo, hệ thống các mối liên hệ và cơ chế liên hệ giữa Đảng với xã hội, với Nhà nước, với hệ thống chính trị; hệ thống các phương pháp tiếp cận và phong cách lãnh đạo Các yếu tố này thể hiện ở tất cả các phương diện hoạt động của Đảng Do đó, khi chúng ta nói “Đảng lãnh đạo bằng đường lối, chủ trương”, “bằng tổ chức kiểm tra”, “bằng hành động gương mẫu của đảng viên” v.v là chúng ta đã nhấn mạnh một cách đầy đủ đến các yếu tố công cụ, phương pháp, phong cách, tức là phương thức lãnh đạo của Đảng nhằm đưa nội dung lãnh đạo thành kết quả hiện thực

Chương 2: QUAN ĐIỂM VÀ THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

2.1 Nội dung quan điểm đổi mới phương thức lanh đại của Đảng cộng sản Việt Nam

2.1.1 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nội dung các phương thức lãnh đạo

2.1.1.1 Nội dung các phương thức lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

Cương lĩnh chính trị của Đảng năm 1991 (bổ sung, phát triển năm

2011) đã khảng định : “Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng cầm quyền, lãnh

đạo Nhà nước và xã hội”[5] Trong Cương lĩnh đã chỉ rõ những nội dung cơ

bản các phương thức lãnh đạo của Đảng là :

1) Bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương lớn

2) Bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra, giám sát và bằng tính tiền phong gương mẫu của đảng viên

3) Bằng công tác tổ chức và cán bộ

4) Bằng việc thường xuyên đổi mới, chỉnh đổi Đảng

6) bằng Nhà nước và thông qua Nhà nước

Tất cả các phương thức lãnh đạo của Đảng nêu trên đều rất quan trọng

và có quan hệ rất biện chứng với nhau Tuy nhiên, trong phạm vi khóa luận tốt nghiệp này, phương thức lãnh đạo của Đảng được tập trung vào phương

thức sau: Đảng lãnh đạo bằng cương lĩnh, đường lối, các định hướng về

chính sách và chủ trương lớn, bằng công tác tổ chức và cán bộ; bằng Nhà nước - thông qua Nhà nước Phương thức lãnh đạo này thể hiện tập trung nhất

sự hiện thực hóa cơ chế “Đảng lãnh đạo - Nhà nước quản lý - Nhân dân làm chủ” Phương thức lãnh đạo này được xác định đúng sẽ là cơ sở để đối mới và xây dựng tổ chức bộ máy hệ thống chính trị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả

Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị với phương thức cơ bản chung nêu

trên, nhưng phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và đối với

MTTQ và các tổ chức chính trị xã hội có những khác biệt cơ bản : Đảng lãnh

đạo Nhà nước và thông qua Nhà nước để lãnh đạo xã hội chủ yếu bằng thể chế hóa cương lĩnh, đường lối, chủ trương, định hướng phát triển đất nước của Đảng thành pháp luật, thể chế, cơ chế, chính sách để đưa vào cuộc sống; lãnh đạo thực hiện thông qua hệ thống pháp luật của Nhà nước bằng sự quản

lý của Nhà nước Tức là Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội theo con đường

pháp quyền hóa - cầm quyền Còn Đảng lãnh đạo MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội theo phương thức cụ thể hóa cương lĩnh, đường lối, chủ trương, định hướng phát triển đất nước của Đảng thành các nhiệm vụ, nội dung hoạt động phù hợp với vị trí, vai trò, chức năng, tính chất của từng tổ chức; thông qua tổ chức đảng và đảng viên trong các tổ chức đó để lãnh đạo - vận động thực hiện, đẩy mạnh hoạt động của các tổ chức theo nguyên tắc và cơ chế tự chủ, tự nguyện, lãnh đạo các tổ chức hoạt động theo đúng luật pháp của Nhà nước và điều lệ của từng tổ chức

Như vậy, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị bằng đường lối, chủ trương, định hướng chính sách lớn (thể hiện bằng các nghị quyết) thông qua tổ chức đảng và các đảng viên hoạt động trong hệ

thống chính trị sẽ bao gồm “chuỗi các công đoạn” sau:

- Đảng (cấp ủy) ban hành nghị quyết chứa đựng các nội dung lãnh đạo;

- Thông qua tổ chức đảng và đảng viên trong cơ quan Nhà nước sẽ tiến hành lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa các nội dung Nghị quyết thành các kế hoạch, chương trình hành động, mục tiêu quốc gia, ;

- Thông qua bộ máy nhà nước, tổ chức đảng và đảng viên lãnh đạo việc

tổ chức thực hiện các kế hoạch, chương trình hành động, mục tiêu quốc gia đã được thể chế hóa;

- Các cấp ủy Đảng, ủy ban kiểm tra các cấp sẽ đánh giá việc thực hiện các Nghị quyết thông qua việc đánh giá tổ chức đảng và đảng viên trong thực

hiện các nhiệm vụ được gioa trong đó có nhiêm vụ lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa và tổ chức thực hiện các văn bản đã được thể chế hóa vào trong thực tiễn đời sống

Phương thức lãnh đạo là sự vận dụng sáng tạo tư tưởng của Chủ tịch

Hồ Chí Minh về “Lãnh đạo đúng” của Đảng, đó là “ba đúng”: quyết định

đúng, thực hiện đúng, kiểm tra đúng Và để làm được điều đó Đảng đều phải dựa vào dân, vì dân

Phương thức lãnh đạo đó của Đảng phải được thể hiện ở các nguyên tắc

cơ bản thống nhất trong toàn Đảng từ Trung ương xuống cơ sở Tuy nhiên, do mỗi cấp (mỗi lĩnh vực) có vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ và nội dung lãnh đạo khác nhau, dó đó phương thức lãnh đạo này cần phải được cụ thể hóa cho phù hợp

2.1.1.2 Nhiệm vụ cần thực hiện để đổi phương thức lãnh đạo của Đảng

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả phương thức lãnh đạo đó của Đảng trong việc xây dựng tổ chức, bộ máy hệ thống chính trị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phải thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ sau:

- Phải chế định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm, trách nhiệm giải trình của tất cả các tổ chức đảng và các đảng viên (nhất là người đứng đầu và các cán bộ chủ chốt) trong mỗi công đoạn thực hiện phương thức lãnh đạo đó, và xây dựng cơ chế đồng bộ giữa các công đoạn của phương thức lãnh đạo;

- Phải thể chế hóa, cơ chế hóa, quy trình hóa, quy chuẩn hóa tất cả các

“công đoạn” lãnh đạo trên một cách khoa học và phù hợp với thực tiễn, công khai, minh bạch;

- Phải nâng cao chất lượng của tất cả các “công đoạn” trên, từ việc ra nghị quyết đến khâu cuối cùng là kiểm tra đánh giá việc thực hiện và kết quả

- Phải xây dựng được các tổ chức đảng trong sạch vững mạnh, xây dựng được đội ngũ đảng viên, nhất là các đảng viên giữ cương vị lãnh đạo

chủ chốt trong hệ thống chính trị có đủ phẩm chất và năng lực, thực sự là tấm gương về đạo đức để hiện thực hóa có hiệu quả phương thức lãnh đạo đó

Một vấn đề quan trọng cần được chế định rõ đó là xác định và phân định rõ nội dung, quyền hạn, trách nhiệm của tổ chức đảng (với tư cách là tổ chức lãnh đạo) và các đảng viên, cán bộ chủ chốt, nhất là những người đứng đầu được đảng giao nhiệm vụ trong mỗi cơ quan nhà nước Đây là cụ thể hóa

nguyên tắc của đảng “tập thể lãnh đạo - cá nhân phụ trách” trong mỗi tổ chức đảng và cơ quan nhà nước cụ thể Các tổ chức đảng và đảng viên trong hệ thống chính trị, nhất là trong các cơ quan nhà nước sẽ đồng thời thực hiện hai chức năng : chức năng lãnh đạo của tổ chức đảng đối với cơ quan nhà nước,

và đồng thời với tư cách là những cán bộ, công chức trong cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước, lãnh đạo tổ chức thực hiện các nội dung lãnh đạo của đảng bằng con đường pháp quyền Việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng để một mặt không lẫn chức năng lãnh đạo của tổ chức đảng với chức năng quản lý nhà nước trong một cơ quan nhà nước, đồng thời

sự lãnh đạo của đảng được “hóa thân” một cách hiệu quả nhất vào sự quản lý của cơ quan nhà nước đặt ra yêu cầu đổi mới tổ chức - bộ máy hệ thống chính trị, nhất là giữa các tổ chức đảng và các cơ quan nhà nước, không có sự trùng lắp, trùng chéo về chức năng, nhiệm vụ

Thực hiện phương thức lãnh đạo đó gắn với việc xây dựng tổ chức và

bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả đòi hỏi phải :

- Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước, của MTTQ và các tổ chức chính trị xã hội;

- Xác định rõ vai trò, chức năng, nhiệm vụ của hệ thống các cấp ủy đảng, của hệ thống các tổ chức đảng và đảng viên trong các cơ quan nhà nước, trong MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội, phù hợp với yêu cầu và chức năng khách quan của tổ chức nhà nước và tổ chức chính trị - xã hội ;

- Đảm bảo sự đồng bộ trong việc thực hiện các khâu trong sự lãnh đạo

của Đảng với hoạt động của các cơ quan nhà nước và các tổ chức chính trị -

xã hội, không để dẫn đến tình trạng chồng chéo, trùng lắp về chức năng,

nhiệm vụ của các đơn vị trong mỗi hệ thống tổ chức Đảng, Nhà nước, các đoàn thể, và giữa các tổ chức Đảng, Nhà nước, đoàn thể chính trị - xã hội với nhau (và do đó dẫn đến chồng chéo, trùng lắp về tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị) Nghĩa là phải có sự đồng bộ về chức năng, nhiệm vụ, về tổ

chức bộ máy, về cán bộ và nhân sự trong hệ thống chính trị ở tất cả các cấp

Xét theo logic khoa học, khách quan và thực tế, phương thức lãnh đạo

của Đảng (hay một cấp ủy cụ thể) được chế định bởi nhiều yếu tố: Trước hết

là chức năng lãnh đạo; từ chức năng lãnh đạo xác định nhiệm vụ - nội dung lãnh đạo; từ nhiệm vụ - nội dung lãnh đạo xác định phương thức và cơ chế lãnh đạo phù hợp; tiếp theo là xây dựng hệ thống tổ chức bộ máy thực hiện

sự lãnh đạo theo phương thức đó gắn đồng bộ với hệ thống tổ chức bộ máy triển khai thực hiện trên thực tế Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đẩy

mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát triển dân chủ xã hội, phát triển thể chế kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng hơn…, Đảng vẫn giữ vai trò lãnh đạo Nhà nước và xã hội, song phương thức lãnh đạo của Đảng nói chung, nhất là phương thức lãnh đạo của Đảng bằng Cương lĩnh, đường lối, định hướng chính sách…thông qua tổ chức đảng và đảng viên trong hệ thống chính trị, đặc biệt là “bằng Nhà nước và thông qua Nhà nước” đã đòi hỏi phải xây dựng nội dung và cơ chế lãnh đạo mới - phù hợp và hiệu quả hơn

Phương thức lãnh đạo của Đảng chứa đựng tổng hợp các yếu tố khách quan và chủ quan Các yếu tố khách quan là: những điều kiện và yêu cầu khách quan đặt ra của quá trình đổi mới đất nước (xây dựng nhà nước pháp quyền, phát triển nền kinh tế thị trường, đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa, hội nhập quốc tế…) quy định vị trí, vai trò chức năng, nội dung lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị, nhất là đối với nhà nước; điều kiện, trình

độ, mô hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Các yếu tố chủ quan là: Nhận thức và trình độ lãnh đạo - cầm quyền của Đảng; cấu trúc tổ chức bộ máy và cơ chế hoạt động của hệ thống chính trị từ trung ương xuống cơ sở; phương tiện và công cụ được sử dụng trong phương thức lãnh đạo của Đảng Phương thức lãnh đạo phù hợp và hiệu quả phải đảm bảo sự thống nhất hữu

cơ các yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan đó

2.1.2 Quan điểm chỉ đạo tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

2.1.2.1 Quá trình hoàn thiện quan điểm đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng

Đảng ta rất coi trọng việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị mà trọng tâm là Nhà nước Nhận thức về phương thức lãnh đạo và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng ngày càng rõ và cụ thể, phù hợp hơn và lần đầu tiên trong văn kiện của Đảng, cụm từ “phương thức lãnh đạo của Đảng” được sử dụng trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ sáu, khóa VI (tháng 3/1989) Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991 (bổ sung, phát triển năm 2011) đã xác định rõ các phương thức lãnh đạo của Đảng:

1) Bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương lớn

2) Bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra, giám sát và bằng tính tiền phong gương mẫu của đảng viên

3) Bằng công tác tổ chức và cán bộ

4) Bằng việc thường xuyên đổi mới, chỉnh đổi Đảng

6) bằng Nhà nước và thông qua Nhà nước

Trng những năm qua Đảng ta vẫn kiên trì và nhất quán trong những quan điểm đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng được thể hiện qua nhiều nghị quyết có nghị quyết chuyên đề như Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần