BÁO CÁO CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN đến HOẠT ĐỘNG lấn BIỂN

BÁO CÁO Đánh giá thực trạng các vấn đề liên quan đến quy định về lấn biển Thực hiện Chương trình công tác của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ năm 2018, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã được giao xây dựng Hồ sơ đề xuất Nghị định của Chính phủ quy định về hoạt động lấn biển Ngày 19 tháng 4 năm 2018, Văn phòng Chính phủ có Công văn số 3606VPCP NN về việc đề xuất xây dựng Nghị định của Chính phủ về lấn biển, trong đó, chỉ đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường tiếp tục hoàn thiện hồ sơ đề xuất xây dựng Ngh.

Đánh giá thực trạng các vấn đề liên quan đến quy định về lấn biển

Thực hiện Chương trình công tác của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ năm 2018, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã được giao xây dựng Hồ sơ đề xuất Nghị định của Chính phủ quy định về hoạt động lấn biển Ngày 19 tháng 4 năm

2018, Văn phòng Chính phủ có Công văn số 3606/VPCP-NN về việc đề xuất xây dựng Nghị định của Chính phủ về lấn biển, trong đó, chỉ đạo Bộ Tài nguyên

và Môi trường tiếp tục hoàn thiện hồ sơ đề xuất xây dựng Nghị định theo đúng quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật Căn cứ quy định tại điều 87 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã xây dựng Báo cáo đánh giá thực trạng các vấn đề liên quan đến

đề nghị xây dựng Nghị định quy định về lấn biển

Dưới đây là nội dung cụ thể của Báo cáo đánh giá thực trạng các vấn đề liên quan đến đề nghị xây dựng Nghị định quy định về lấn biển:

I Hiện trạng lấn biển tại Việt Nam và hệ thống các văn bản, chính sách, pháp luật liên quan đến hoạt động lấn biển

1 Hiện trạng lấn biển tại Việt Nam

Việt Nam với lợi thế có nhiều khu vực biển ven bờ nông, nhiều bãi bồi, rất thuận lợi cho hoạt động lấn biển Vì vậy, trong những năm gần đây, ngày càng

có nhiều dự án lấn biển ra đời Nhiều dự án lấn biển quy mô lớn đã và đang được thực hiện1 Cụ thể, tính đến cuối năm 2017, ở Việt Nam hiện có 71 khu lấn biển tại 19 tỉnh thành ven biển Nhìn chung, hoạt động lấn biển xảy ra ở hầu hết các tỉnh, thành phố ven biển với quy mô khác nhau nhưng chỉ có một số khu vực lấn biển có quy mô lớn như tại tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Kiên Giang… Việc lấn biển đã trở thành một hướng mở tích cực cho các đô thị, khu vực ven biển, khẳng định một hướng phát triển cần thiết cho tương lai; đây không chỉ là giải pháp để mở rộng quỹ đất, phát triển kinh tế - xã hội mà còn là giải pháp chủ động ứng phó với tình trạng xói lở bờ biển, nước biển dâng

Vũ (Hải Phòng) rộng 1.329ha; KĐT du lịch Hùng Thắng (Bãi Cháy - Quảng Ninh) rộng 224ha; KĐTM Halong Marina rộng 230ha; Khu đô thị quốc tế Đa Phước (Đà Nẵng) rộng 210ha, KĐT sinh thái biển Phương Trang New Town rộng 117ha (Đà Nẵng); Dự án Saigon Sunbay hơn 600ha (Cần Giờ, TP.HCM); KĐTM Rạch Giá (Kiên Giang) rộng 420ha…

Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị thu được thì hoạt động lấn biển cũng có rất nhiều vấn đề phải quan tâm, giải quyết Các công trình, hoạt động lấn biển có thể làm thay đổi điều kiện tự nhiên, địa hình, cảnh quan; ảnh hưởng, làm thay đổi chế độ thủy động lực của khu vực, làm thay đổi dòng chảy ven bờ, gây bồi lắng, sạt lở ở khu vực lân cận và gây xói lở bờ, làm mất an toàn cho chính các công trình; hoạt động lấn biển cũng có thể gây ra tác động không nhỏ đến hệ sinh thái, đa dạng sinh học và các nguồn lợi, tác động tới đời sống của người dân ven biển

Việc quai đê, lấn biển phục vụ cho phát triển nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản chủ yếu ở các vùng cửa sông lớn giàu phù sa và đào hút cát nuôi tôm trong vùng đất cát phục vụ phát triển thủy sản đã và đang tác động đáng kể đến tài nguyên và môi trường ven biển Việc mở rộng đầm tự phát, làm cho nhiều loài thủy sinh, động vật ven biển, cửa sông giảm đáng kể

Tại các khu vực lấn biển, chất thải sinh hoạt từ các khu đô thị, khu dân cư

và các chất thải khác của các hoạt động sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, công nghiệp, dịch vụ có khả năng gây ô nhiễm trên diện rộng, làm suy thoái môi trường và các hệ sinh thái biển ở các khu vực lân cận Chưa kể đến nhu cầu vật liệu san lấp phục vụ hoạt động lấn biển có thể dẫn tới tình trạng khai thác đất, cát bừa bãi, trái phép, ảnh hưởng, hủy hoại môi trường nơi khác như tình trạng “cát tặc” thời gian vừa qua

Các dự án có hoạt động lấn biển gây những tác động, ảnh hưởng đến sinh

kế, việc làm, chỗ ở của người dân khu vực lấn biển; phá vỡ quy hoạch về hạ tầng, giao thông, y tế, giáo dục Thực tế vừa qua cho thấy, có những dự án có hoạt động lấn biển mà chủ yếu là các dự án bất động sản đã “quây” mặt biển và đường ra biển như là “của riêng”, cản trở quyền tiếp cận của người dân với biển, ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân nơi đây, hạn chế tiềm năng du lịch biển Lấn biển là công việc phức tạp, các công trình lấn biển chịu sự tàn phá của gió, bão, nước biển dâng, chua mặn nên đòi hỏi nhiều vấn đề kỹ thuật cần phải giải quyết

Do đó, hoạt động lấn biển cần phải được xem xét, đánh giá kỹ lưỡng về điều kiện tự nhiên, địa hình; mức độ, tốc độ xói lở, bồi tụ bờ biển; quá trình, yếu

tố động lực vùng bờ, dòng chảy; xu thế biến đổi bờ biển, địa hình đáy biển khu vực lấn biển; các vấn đề về tài nguyên và môi trường; các tác động đến bờ biển, đến dân sinh, kinh tế, môi trường; giải pháp phòng, chống xói lở, bồi tụ bờ biển

quanh khu vực lấn biển; các biện pháp thiết kế, thi công để giảm thiểu ảnh hưởng tới môi trường, bảo đảm sự an toàn của công trình… Đây là những yêu cầu không thể thiếu của mỗi dự án có hoạt động lấn biển

Bên cạnh đó, mỗi dự án có hoạt động lấn biển đều cần phải tính toán đến sự hài hòa về lợi ích giữa địa phương, nhà đầu tư và người dân Việc điều tra, đánh giá, xác định các khu vực lấn biển cần phải được tiến hành toàn diện, nghiêm túc, chặt chẽ với sự tham gia của nhiều cấp, nhiều ngành và phải được tính toán, xây dựng phương án tổng thể về hạ tầng, giao thông kết nối, hạ tầng dịch vụ thiết yếu (điện, nước, y tế, giáo dục ), dân cư, vấn đề quốc phòng, an ninh, trật

tự an toàn xã hội

Tuy nhiên, trong thời gian vừa qua, do chưa thực hiện, giải quyết tốt các yêu cầu, vấn đề nêu trên nên một số dự án có hoạt động lấn biển đã gây tác động, ảnh hưởng đến cảnh quan, môi trường, hệ sinh thái, gây xói lở bờ biển; có

dự án phải ngừng triển khai do chưa tính toán kỹ càng về kỹ thuật, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội; có dự án phải xem xét lại do ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh; có dự án đã vấp phải sự phản đối của người dân địa phương khi triển khai Tình trạng san lấp, lấn biển tràn lan, phá vỡ cảnh quan, quy hoạch; lợi dụng, biến tướng các dự án được phê duyệt để tiến hành lấn biển trái phép; việc buông lỏng quản lý, không kiểm soát chặt chẽ hoạt động lấn biển diễn ra ở một

số địa phương gần đây nổi lên một số vấn đề khá phức tạp như ở Quảng Ninh (Hạ Long, Cẩm Phả), Hải Phòng (Cát Bà), Thanh Hóa (Sầm Sơn), Khánh Hòa (Nha Trang), Đà Nẵng, Quảng Nam (Hội An), Hồ Chí Minh (Cần Giờ),

2 Hệ thống các văn bản, chính sách, pháp luật liên quan đến hoạt động lấn biển

Pháp luật hiện hành gần như chưa có các quy định cụ thể đối với hoạt động lấn biển Pháp luật đất đai chỉ quy định nguyên tắc chung về việc khuyến khích hoạt động khai hoang, lấn biển Pháp luật về đầu tư chỉ quy định về thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư, cấp giấy chứng nhận đầu tư, quyết định đầu tư, trong đó có quy định liên quan đến thẩm quyền đối với một số dự án lấn biển có quy mô lớn Pháp luật bảo vệ môi trường có quy định một số dự án lấn biển có quy mô lớn phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, tuy nhiên không có yêu cầu quy định cụ thể đối với các dự án có hoạt động lấn biển

Cụ thể hơn, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo chỉ quy định việc khai hoang, lấn biển là một trong các hoạt động bị hạn chế trong phạm vi hành

lang bảo vệ bờ biển (Điểm b, Khoản 1, Điều 25) và chỉ được thực hiện khi có văn bản chấp thuận của Thủ tướng Chính phủ (Khoản 2, Điều 41, Nghị định số 40/2016/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2016 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo); tuy nhiên,

cơ bản hoạt động lấn biển lại không thuộc phạm vi hành lang bảo vệ bờ biển (vì nằm ngoài đường mực nước triều cao trung bình trong nhiều năm) Cùng với đó, tại Khoản 1, Điều 79, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo quy định

“Kể từ thời điểm Luật này được công bố, giữ nguyên hiện trạng, không được phép đầu tư, xây dựng mới công trình trong phạm vi 100 m tính từ đường mực nước triều cao trung bình nhiều năm về phía đất liền hoặc về phía trong đảo

do Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có biển xác định theo hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường cho đến khi hành lang bảo vệ bờ biển được thiết lập theo quy định của Luật này, trừ các trường hợp sau đây: (a) Xây dựng mới công trình phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh, phòng, chống thiên tai, sạt lở bờ biển, ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng, bảo tồn

và phát huy các giá trị di sản văn hóa; (b) Xây dựng mới công trình theo dự án đầu tư phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng được Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu bộ, cơ quan trung ương, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có biển quyết định chủ trương đầu tư; (c) Xây dựng công trình theo dự án đầu tư đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định đầu tư hoặc xây dựng công trình đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng trước thời điểm Luật này được công bố” Thực trạng hiện nay, mới chỉ có 02 địa là Quảng Ngãi

và Bình Định đã hoàn thành việc thiết lập hành lang bảo vệ bờ biển (HLBVBB), tức là đã xong cả bốn bước theo quy định về thiết lập HLBVBB Bốn địa phương gồm Quảng Trị, Phú Yên, Bến Tre và Sóc Trăng đã xong bước 1, 2, 3

và đang chuẩn bị cắm mốc giới, tuy nhiên, tại Phú Yên phát sinh vấn đề khi chuẩn bị cắm mốc là người dân phản đối việc cắm mốc do nhà của họ nằm trong phạm vi HLBVBBB, Phú Yên đang xem xét đề xuất điều chỉnh phạm vi ranh giới HLBVBB Một số tỉnh đang ở Bước 3, trong đó có Hải Phòng là cơ bản đã xong bước này, đang chờ quyết định của UBND tỉnh phê duyệt ranh giới HLBVBB Hầu hết các tỉnh còn lại đang ở Bước 2, trong đó một số tỉnh đã xây dựng xong dự thảo Danh mục đang lấy ý kiến các bên liên quan tại địa phương, cũng như lấy ý kiến các bộ, ngành, một số tỉnh đang triển khai hoặc bắt đầu triển

khai dự án Riêng thành phố Hồ Chí Minh hiện nay chưa triển khai thiết lập hành lang bảo vệ bờ biển Do vậy, công tác quản lý hoạt động lấn biển cũng đặt

ra những yêu cầu đặc biệt trong công tác quản lý hoạt động này, có mối liên quan đến các quy định về quản lý tài nguyên, đa dạng sinh học, thuỷ sản, … Bên cạnh đó, các quy định về thẩm định, quyết định cho phép thực hiện các hoạt động liên quan đến lấn biển đối với đê, kè biển, cảng biển, lấn biển để trồng rừng ngập mặn đã được quy định rõ ràng hơn trong Luật đê điều, Bộ luật hàng hải, Luật lâm nghiệp và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; tuy nhiên, các yêu cầu về kỹ thuật cũng chưa được chú trọng quy định

Hiện nay, ngoài các thủ tục về cấp phép đầu tư, các dự án lấn biển trước khi được thực hiện phải thực hiện các quy định về giao khu vực biển được quy định chi tiết tại Nghị định số 51/2014/NĐ-CP ngày 21 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ Căn cứ để giao khu vực biển gồm có: (i) Nhu cầu sử dụng khu vực biển để khai thác, sử dụng tài nguyên biển của tổ chức, cá nhân; (ii) Quy hoạch,

kế hoạch sử dụng biển đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt Trường hợp chưa

có quy hoạch, kế hoạch sử dụng biển, việc giao khu vực biển phải căn cứ vào quy hoạch ngành, địa phương đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt (iii) Quy luật tự nhiên, chức năng sử dụng của khu vực biển và yêu cầu bảo vệ tài nguyên, môi trường biển Về thẩm quyền giao khu vực biển được quy định tại Điều 10 của Nghị định, trong đó có nêu: (a) Thủ tướng Chính phủ quyết định giao khu vực biển cho tổ chức, cá nhân để thực hiện các dự án đầu tư khai thác, sử dụng tài nguyên biển thuộc thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; (b) Bộ Tài nguyên và Môi trường quyết định giao khu vực biển nằm ngoài vùng biển 03 hải lý; khu vực biển liên vùng, trừ các khu vực biển thuộc thẩm quyền giao của Thủ tướng Chính phủ được quy định tại Điểm a Khoản này; (c) Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ven biển quyết định giao khu vực biển trong phạm vi vùng biển 03 hải lý, trừ các khu vực biển thuộc thẩm quyền giao của Thủ tướng Chính phủ,

Bộ Tài nguyên và Môi trường được quy định tại Điểm a và b Khoản này Tại Chiến lược khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên và bảo vệ môi trường biển đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 cũng đã đặt ra yêu cầu về việc “Kiểm soát chặt chẽ các dự án quai đê, lấn biển”

Ngoài ra, trong quá trình lấn biển tại một số loại hình dự án cụ thể như xây dựng cảng biển, khu đô thị, xây kè chắn sóng, đê bao quanh diện tích lấn biển

thì công tác nạo vét và xử lý bùn, cát, trầm tích cũng như việc lựa chọn loại vật liệu để san lấp cũng là những vấn đề cần được quản lý Trên thực tế, việc quản

lý hoạt động nhận chìm chất nạo vét và các khu vực nhận chìm bùn nạo vét trên biển cũng như quản lý hoạt động lấn biển vẫn được tiến hành thông qua việc tổng hợp nhiều quy định của các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến các nội dung quản lý cụ thể và thường được tổng hợp, trình bày trong các báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đối với từng trường hợp, dự án cụ thể Xét

về tổng thể, quy định của báo cáo ĐTM chưa đầy đủ và phù hợp với đặc thù của biển trong đánh giá tác động đối với chất nạo vét để nhận chìm và khu vực nhận chìm chất nạo vét trên biển theo quy định khung 8 bước đánh giá vật, chất nhận chìm để cấp phép và kiểm soát hoạt động nhận chìm theo Công ước Luân Đôn hay Nghị định thư Luân Đôn Các đánh giá tác động môi trường mới tập trung đánh giá chủ yếu về mặt môi trường, thiếu các đánh giá trên phương diện tiếp cận tổng thể, đặc biệt là các đánh giá trong việc bảo đảm an toàn giao thông và ảnh hưởng đến các hoạt động khai thác, sử dụng biển khác cũng như các nội dung kiểm soát, giám sát việc thực hiện việc nhận chìm trên biển nói riêng và hoạt động lấn biển nói chung còn chưa chi tiết, đầy đủ Hơn nữa, các báo cáo ĐTM chủ yếu mang tính định tính, thiếu các yếu tố định lượng để so sánh, đối chiếu làm cơ sở cho việc ra quyết định cho nhận chìm chất nạo v trên biển và ra quyết định cho phép các hoạt động lấn biển Thực tế, các vật chất nạo vét cũng được sử dụng cho công đoạn san lấp mặt bằng của khu vực được lấn biển Hoạt động lấn biển như được đề cập tại vấn đề này cũng sử dụng hiệu quả các vật chất nạo vét, vật chất nhận chìm ở biển để phục vụ san lấp mặt bằng hiệu quả, giảm thiểu chi phí và giảm tác động đến môi trường, hệ sinh thái biển nếu lựa chọn phương án nhận chìm ở biển Ví dụ như phương án sử dụng vật chất nạo vét của Công ty TNHH điện lực Vĩnh Tân 1 để san lấp mặt bằng cho dự án Cảng tổng hợp Vĩnh Tân Phương án này sẽ đảm bảo tiến độ cho phát điện, đáp ứng yêu cầu về an ninh năng lượng cho các tỉnh phía Nam, cũng như tránh các tranh chấp pháp lý có thể phát sinh Ngoài ra, phương án trên còn đảm bảo về môi trường do khu vực dự kiến lấn biển (ở Cảng tổng hợp Vĩnh Tân) đã được thẩm định và phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường; xây kè kiên cố có thể tiếp nhận ngay một triệu mét khối vật, chất nạo vét Giải pháp lấn biển cũng được cho đáp ứng yêu cầu về thời gian để giới khoa học tiếp tục đánh giá toàn diện, đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường Trước đó, Bộ Tài nguyên đã cấp

phép cho Công ty TNHH Điện lực Vĩnh Tân 1 nhận chìm gần một triệu mét khối bùn, cát, vỏ sò, sạn sỏi ra vùng biển thuộc xã Vĩnh Tân (Tuy Phong, Bình Thuận), tuy nhiên, Quyết định này vấp phải sự phản đối của một số nhà khoa học và tổ chức liên quan, vì cho rằng có thể xảy ra những tác động tiêu cực đến môi trường, hệ sinh thái biển Về quy định liên quan đến nạo vét luồng hàng hải được quản lý thông qua: Nghị định số 40/2016/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm

2016 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo; Thông tư 28/2019/TT-BTNMT ngày 31/12/2019 của Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy định kỹ thuật đánh giá chất nạo vét và xác định khu vực nhận chìm chất nạo vét ở vùng biển Việt Nam; Quyết định số 73/2013/QĐ-TTg ngày 27/11/2013 về việc thí điểm thực hiện cơ chế nạo vét, duy tu các tuyến luồng hàng hải,… Tuy nhiên, vấn đề nạo vét trong hoạt động lấn biển và phương án xử lý vật chất nạo vét này có đặc thù khác với các dự án nạo vét, duy tu luồng hàng hải cả về khối lượng, thời gian và phương án lựa chọn để xử lý vật chất nạo vét cũng như các yêu cầu kỹ thuật nếu vật chất nạo vét được sử dụng làm vật liệu san lấp tại khu vực lấn biển Hiện nay, các quy định riêng, đặc biệt là các quy định mang tính kỹ thuật cho vấn đề này chưa có

II Đánh giá các vấn đề liên quan đến đề nghị xây dựng Nghị định quy định về lấn biển

1 Các vấn đề liên quan đến đề nghị xây dựng Nghị định

Mục đích lấn biển chủ yếu là để xây dựng các khu du lịch, nghỉ dưỡng, khu

đô thị và khu dân cư, thực hiện các dự án bất động sản ven biển; phát triển cảng biển và cơ sở hạ tầng cảng biển, cảng cá, các khu công nghiệp ven biển, các công trình phát triển năng lượng như nhiệt điện, điện gió…; các công trình bảo

vệ bờ biển, phòng, chống, giảm thiểu tác hại của thiên tai như đập phá sóng, đê chắn sóng, khôi phục và trồng rừng ngập mặn ven biển… Xét về diện tích, tỷ lệ khu lấn biển theo mục đích sử dụng để xây dựng các khu cảng biển là chủ yếu, tiếp theo là mục đích để xây dựng khu đô thị, khu dân cư và các công trình bảo

vệ bờ biển và ít nhất là để xây dựng các khu nhà máy nhiệt điện, điện gió Vật liệu lấn biển chủ yếu là đất, đá, cát, sỏi và bê tông

Chính bởi vậy, hoạt động lấn biển đã gây ảnh hưởng tới môi trường, các hệ sinh thái biển thể hiện qua các yếu tố sau:

- Khu vực lấn biển đều nằm trong vùng đất ngập nước ven biển Đây là khu vực có mức độ đa dạng sinh học cao, có giá trị lớn đối với các hệ sinh thái biển

nói chung (sinh cảnh của nhiều loài sinh vật biển, điều hòa các quá trình tự nhiên và môi trường chuyển tiếp giữa biển và lục địa…) Việc lấn biển làm thu hẹp diện tích các khu vực này Đặc biệt, hoạt động lấn biển làm thay đổi mạnh chức năng, dịch vụ hệ sinh thái do đất ngập nước ven biển mang lại

- Làm thay đổi chế độ thủy động lực học và từ đó làm thay đổi tính chất về môi trường tự nhiên Hầu hết hoạt động lấn biển làm thay đổi hệ thống dòng chảy ven bờ ở quy mô vừa và như vậy sẽ làm ảnh hưởng đến quá trình trao đổi vật chất giữa khu vực lấn biển với các khu vực lân cận Các hệ thống động lực khác như sóng do gió, dòng triều, mực nước cũng bị thay đổi theo Ở một số khu vực lấn biển, ảnh hưởng của việc lấn biển đến khả năng thoát lũ, tình trạng xói, sạt lở bờ diễn biến phức tạp như Đà Nẵng, Kiên Giang

- Do ảnh hưởng của hoạt động lấn biển và đặc biệt là vật liệu lấn biển làm thay đổi các yếu tố chất lượng môi trường nước, môi trường trầm tích khu vực lấn biển Thông thường, sau khi lấn biển, các khu vực này thường được sử dụng cho các mục đích phát triển kinh tế xã hội và làm gia tăng phát thải chất gây ô nhiễm vào môi trường (nước thải, chất thải sinh hoạt đối với các khu dân cư, đô thị; nước thải, chất thải rắn, khí thải đối các hoạt động phát triển công nghiệp, cảng biển) Đặc biệt ở một số khu vực lấn biển đã có hiện tượng gia tăng hàm lượng chất rắn lơ lửng, tổng hàm lượng Ni-tơ, Phốt-pho, ô nhiễm kim loại nặng (Đà Nẵng)

- Một trong những vấn đề đáng quan tâm là hầu hết các khu vực lấn biển ban đầu có tính tự phát, chưa được nghiên cứu đánh giá kỹ lưỡng hay quy hoạch

để phù hợp với chế độ thủy văn, hải văn, động lực biển, đáp ứng yêu cầu khai thác, sử dụng bền vững các khu vực lấn biển và giảm thiểu tác động bất lợi đến môi trường

Có nhiều vấn đề đặt ra đối với việc quản lý hoạt động lấn biển như đã nêu trên Trong khi đó, pháp luật hiện hành gần như chưa có các quy định cụ thể đối với hoạt động này Trách nhiệm quản lý nhà nước và nhiệm vụ cụ thể của các cấp, các ngành liên quan đối với hoạt động lấn biển chưa được quy định cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật và đặc biệt là không có các quy định yêu cầu cụ thể đối với hoạt động lấn biển để bảo vệ môi trường, cảnh quan, hệ sinh thái, ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển bền vững

Có thể nhận thấy, việc thiếu các quy định cụ thể điều chỉnh đối với hoạt động lấn biển là một trong những nguyên nhân dẫn đến thực trạng tình hình hoạt động lấn biển như đã nêu trên và nếu không được kịp thời bổ sung sẽ gây ra những phức tạp, hệ lụy chưa lường hết được trong thời gian tới Chính vì vậy, Chiến lược khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên và bảo vệ môi trường biển đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 20302 đã yêu cầu “Kiểm soát chặt chẽ các dự

án quai đê, lấn biển”

Từ những vấn đề nêu trên cho thấy việc xây dựng Nghị định về lấn biển là hết sức cần thiết Nghị định ban hành sẽ tạo hành lang pháp lý kiểm soát chặt chẽ hoạt động lấn biển

2 Đánh giá thực trạng các vấn đề liên quan đến đề nghị xây dựng Nghị định

Việc thiếu các quy định cụ thể điều chỉnh đối với hoạt động lấn biển là một trong những nguyên nhân dẫn đến thực trạng tình hình hoạt động lấn biển như

đã nêu trên và nếu không được kịp thời bổ sung sẽ gây ra những phức tạp, hệ lụy chưa lường hết được trong thời gian tới Những vấn đề này cũng đặt ra những câu hỏi về quy định quản lý riêng đối với các hoạt động lấn biển ở những không gian biển khác nhau như: (1) Quản lý hoạt động lấn biển đối với các dự án do Thủ tướng Chính phủ quyết định giao khu vực biển cho tổ chức, cá nhân để thực hiện các dự án đầu tư khai thác, sử dụng tài nguyên biển thuộc thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; (2) Quản lý hoạt động lấn biển ngoài khơi xa (nằm ngoài phạm vi vùng biển 03 hải lý); khu vực biển liên vùng, trừ các khu vực biển thuộc thẩm quyền giao của Thủ tướng Chính phủ; (3) Quản lý hoạt động lấn biển gần bờ (nằm trong phạm

vi vùng biển 03 hải lý) Hoặc như cách tiếp cận khác về: (3) Quản lý hoạt động lấn biển nối liền với đất liền và (4) Quản lý hoạt động lấn biển không nối liền với đất liền (đảo, bán đảo nhân tạo,…) Hoặc là cách tiếp cận dựa trên hành lang bảo vệ bờ biển của các tỉnh, thành ven biển như quy định tại Khoản 1, Điều 79, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo: (5) Quản lý hoạt động lấn biển đối với các dự án đầu tư, xây dựng mới công trình có hoạt động lấn biển được quy định tại các Điểm a, b, c, Khoản 1, Điều 79, Luật Tài nguyên, môi trường biển

và hải đảo, nằm trong phạm vi 100 m tính từ đường mực nước triều cao trung bình nhiều năm về phía đất liền hoặc về phía trong đảo (do Ủy ban nhân dân

tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có biển xác định theo hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường) trong trường hợp UBND cấp tỉnh chưa ban hành hành lang bảo vệ bờ biển theo quy định và (6) Quản lý các hoạt động lấn biển đối với các dự án có hoạt động lấn biển tại các tỉnh, thành đã ban hành Hành lang bảo vệ bờ biển,…

Đối với cách tiếp cận theo ngành dọc và loại hình khai thác của hoạt động lấn biển cũng đưa ra những câu hỏi cần được làm rõ trong các văn bản quy phạm pháp luật về: (1) Quản lý hoạt động lấn biển để xây đê kè chắn sóng, ngăn nước biển, phòng chống xói lở bờ biển; (2) Quản lý hoạt động lấn biển để xây cảng biển; (3) Quản lý hoạt động lấn biển để tạo quỹ đất (làm khu đô thị, khu dân cư mới, làm khu nghĩ dưỡng, khách sạn); (4) Quản lý hoạt động lấn biển để trồng rừng ngập mặn, làm khu nuôi trồng thủy sản; (5) Quản lý hoạt động lấn biển để tạo bãi tắm; (6) Quản lý hoạt động lấn biển để phục vụ quốc phòng, an ninh; (7) Quản lý hoạt động lấn biển để xây đảo nhân tạo và các mục đích khác Hoặc như cách quản lý các hoạt động lấn biển sử dụng ngân sách nhà nước; không sử dụng ngân sách nhà nước; hoạt động lấn biển có yếu tố nước ngoài (chủ đầu tư là tổ chức, cá nhân nước ngoài; dự án có vốn nước ngoài), …

III Kết luận, kiến nghị

Với những tiềm năng và lợi ích từ hoạt động lấn biển mang lại, việc lấn biển trong thời gian tới có xu hướng gia tăng, nhất là các dự án đầu tư bất động sản, cảng biển, du lịch Tuy nhiên, bên cạnh các lợi ích thu được, hoạt động lấn biển nếu không được quản lý, kiểm soát tốt sẽ có tác động rất lớn đến môi trường, hệ sinh thái, sinh kế của người dân ven biển, kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước cả trước mắt và lâu dài đặt ra yêu cầu phải tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động lấn biển, kiểm soát chặt chẽ các dự án có hoạt động lấn biển Trong đó có những vấn đề quan trọng là phải quy định rõ trách nhiệm, phân công, phân định nhiệm vụ, quyền hạn của các cấp, các ngành trong quản lý hoạt động lấn biển; quy định các yêu cầu đối với hoạt động lấn biển; việc xem xét, quyết định cho phép thực hiện các hoạt động lấn biển; quy định các quyền, nghĩa vụ của chủ đầu tư dự án có hoạt động lấn biển; hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm soát đối với hoạt động lấn biển