Thần thoại Việt Nam và thần thoại Hy Lạp văn học dân gian

TIỂU LUẬN So sánh Thần Thoại Việt Nam và Thần Thoại Hy lạp MỤC LỤC Phần mở đầu 2 1 Lý do chọn đề tài 2 2 Lịch sử vấn đề 2 3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 2 4 Mục tiêu của đề tài 2 5 Phương pháp nghiên cứu 2 6 Bố cục 2 CHƯƠNG I GIỚI THUYẾT VỀ THẦN THOẠI VIỆT NAM VÀ THẦN THOẠI HY LẠP 2 1 1 Khái niệm về thần thoại 2 1 1 1 Sự ra đời.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIÊN GIANG KHOA SƯ PHẠM VÀ XÃ HỘI NHÂN VĂN

TIỂU LUẬN

So sánh Thần Thoại Việt Nam và Thần Thoại Hy lạp

Giảng viên hướng dẫn : Dương Thị Diệu Sinh viên thực hiện : Võ Hoàng Em

Lớp : B20TV

NĂM 2021

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Thần thoại ra đời, phát triển và suy vong trong xã hội công xã nguyên thủy Đây

là loại truyện đầu tiên ra đời và phát triển trong thể loại truyện dân gian của các dân tộc Thần thoại là sự tưởng tượng , thần thánh hoặc con người, những sinh vật huyền bí, siêu nhiên do con người nguyên thủy sáng tạo ra xung quanh các hiện tượng để phản ánh trong thế giới và giải thích thế giới tự nhiên và xã hội theo góc nhìn của mình.Khái niệm vạn vật đều có linh hồn riêng (hay thế giới thần thánh) Thần thoại ra đời nhằm thể hiện mong muốn lý giải thế giới xung quanh, quá trình khám phá, học hỏi của con người thời đại ngày nay với một trình độ hiểu biết, ý thức của họ còn hạn chế, non nớt, ấu trĩ nên có những quan niệm sai lầm về tự nhiên, với đặc điểm chung này đã tạo nên những nét tương đồng trong thần thoại của các dân tộc, sự khác nhau nảy sinh từ cơ sở văn hoá địa lí, quan niệm thẩm mĩ Kể từ đó, thế giới đã có một cơ thể thần thoại rộnglớn và hấp dẫn được tạo ra từ thần thoại của các vị thần.Tìm hiểu sự giống và khác nhau trong thần thoại các dân tộc đòi hỏi phải nghiên cứu nhiều, nhưng vì muốn tìm hiểu sâu hơn về chủ đề này thông qua các nguồn tư liệu cụ thể về thầnthoại Việt Nam và Hy Lạp, chúng tôi đã chọn đề tài: "So sánh Thần Thoại Việt Nam và Thần Thoại Hy Lạp" Một thực tế cho thấy, thần thoại ra đời khá sớm ở Việt Nam và đây cũng là thể loại thần thoại đầu tiên của Việt Nam Văn tự sự dân gian phổ biến với những hình thức biểu đạt đặc sắc về nội dung và nghệ thuật Nhưng bạn có thể thấy rằng giới trẻ ngày nay có phần thờ ơ với những câu chuyện thần thoại của đất nước mình Đa số hiện nay biết đến thần thoại HyLạp nhiều hơn Hiện nay ở Việt Nam cũng khó mua sách thần thoại Việt Nam ngay cả trong nhà sách Ngược lại, sách thần thoại Hy Lạp được tái bản nhiều lần và bán rộng rãi Lập luận điểm này cũng có nghĩa là thấy được những biểu hiện độc đáo của thần thoại Việt Nam, so với thần thoại, một trong những quốc gia có nền văn hóa dân gian sáng giá nhất

2. Lịch sử vấn đề

Khi con người bắt đầu nhận thức thế giới xung quanh, họ biết cách tạo ra nhữngcâu chuyện thần thoại Đó là nhận thức về các đối tượng tồn tại khách quan đối với con người, mà trên hết là các hiện tượng tự nhiên như nắng, mưa, sấm, chớp, các vì sao và sau đó là nhận thức về thế giới tàn khốc, bí ẩn và hoang

dã bao quanh các dân tộc nguyên thủy Thần thoại là thể loại văn học đầu tiên trong thế giới loài người Đối thoại đã trở thành và là nguồn nuôi dưỡng cho vănhọc sau nàynguồn cảm hứng dồi dào cho nhiều loại hình nghệ thuật khác như điêu khắc, hội họa, sân khấu,… Thần thoại đã trở thành đề tài hấp dẫn cho các nghiên cứu về văn học, văn hóa, lịch sử… Thần thoại và những câu hỏi về nguồn gốc, tính chất, nhân vật, cốt truyện, v.v đã được cô lập đề cập trong cácbài báo, luận văn, luận án Trong một số nghiên cứu, thần thoại tộc người cũng được nhìn nhận dưới góc độ so sánh, nhưng trên thực tế vấn đề này chưa được xem xét rộng rãi Bài nghiên cứu của E Meletinski, "Thần thoại cổ đại trong ánh sáng so sánh" - nguyên bản tiếng Nga (1971), của Trần Thị Phương pháp dịch và in trong "Thần thoại và văn học", Thư viện các vấn đề ngôn ngữ, xuất bản năm 2007 Meletinski đã rút ra những so sánh ở nhiều khía cạnh khác nhau như đối tượng, tính cách, v.v trong nghiên cứu sâu rộng của mình Đề cập đến thần thoại Việt Nam, nhà nghiên cứu nhận xét chung về một số biểu hiện tương tự trong thần thoại Đông Nam Á Ví dụ như châu Á với thần thoại Hy Lạp: “Chủ đề nhiều mặt trời và việc giảm bớt chúng trong thần thoại (nghịch bản của chủ đề tìm kiếm ánh sáng mặt trời giữa bóng đêm khởi thủy) rất phổ biến trong các dân tộc vùng Đông Nam Á Đó là sự giống nhau y hệt về loại hình với những chiến công của Heracles” ” Đây là một gợi ý rất nhỏ, nhưng vô cùng quý giá giúp chúng ta tiếp cận và xử lý tài liệu dễ dàng hơn Trong cuốn

“Tìm hiểu tiến trình văn học dân gian Việt Nam” (1974) ông viết: “ Thời cổ có thần thoại Và như mọi dân tộc khác, tổ tiên ta chắc cũng đã hư cấu để giải thíchnguồn gốc sự vật và ca ngợi những lực lượng tự nhiên như biển, nước, đất, cỏ cây, chim muông, gió, bão, mưa, sấm, sét, lửa, mặt trời, mặt trăng,… Loại thần thoại này thấm sâu vào sinh hoạt tinh thần của người Lạc Việt và tồn tại dai dẳng về sau với những vũ trụ quan cổ truyền của người nông dân lao động, dướinhiều hình thức văn nghệ khác nhau ”Quan sát này đã cho chúng ta thấy rằng thần thoại của dân tộc chúng ta, giống như tất cả các quốc gia khác, đã xây dựngmột hệ thống thần thoại với các nhân vật thần thánh như thần biển, thần nước, thần núi Tuy nhiên, sự giống nhau này chỉ là một nhận xét nhỏ, tác giả viết với mục đích miêu tả khái quát hệ thống kí hiệu trong thần thoại Việt Nam, không phải với mệnh đề Z đánh thức bạn để so sánh thần thoại Việt Nam với thần thoại của các quốc gia khác Trên trang 13 của sách "Văn học dân gian ViệtNam tập 2" (1990), tác giả Hoàng Tiến Tựa viết: "Tuy thần thoại Việt không còngiữ được đầy đủ hệ thống và cốt cách nguyên thủy của nó, nhưng xét về phươngdiện nội dung thì số thần thoại Việt còn lại chẳng những đã phản ánh được xã hội, tư tưởng, tâm hồn Việt Nam mà còn thể hiện được những vấn đề cơ bản có trong thần thoại của nhiều dân tộc (như vấn đề nguồn gốc của vụ trụ, nguyên nhân của các hiện tượng tự nhiên, nguồn gốc của các loài động vật, thực vật và loài người, nguyên nhân của sự sống, sự chết, nguồn gốc dân tộc, nguồn gốc cácnghề…)" Do đó tác giả đã đưa ra nhận định so sánh thần thoại Việt Nam với thần thoại các nước về số lượng và nội dung

3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu :

Đề tài tập trung xem xét những điểm giống và khác nhau trong việc lựa chọn, xây dựng nhân vật và cốt truyện trong thần thoại Việt Nam và Hy Lạp

- Đối tượng nghiên cứu :

So sánh thần thoại Việt Nam và thần thoại Hy Lạp

4. Mục tiêu của đề tài

- Nghiên cứu và so sánh thần thoại Việt Nam và thần thoại Hy Lạp để thấy điểmtương đồng và điểm khác biệt trong thần thoại của dân tộc Việt Nam và dân tộc

Hy Lạp ở khía cạnh xây dựng hình tượng nhân vật thần và cốt truyện Từ đó, thấy được bản sắc văn hóa, văn học và quan niệm sống khác nhau của hai quốc gia

- Đồng thời, góp phần hệ thống hóa tư liệu về thể loại thần thoại, đặc biệt là thần thoại Việt Nam và thần thoại Hy Lạp

5. Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

6. Bố cục

Chương 1: Giới thuyết về thần thoại Việt Nam và thần thoại Hy Lạp

Chương 2: So sánh nhân vật trong thần thoại Việt Nam và thần thoại

1.1 Khái niệm về thần thoại

Theo ông Chu Xuân Diên cho rằng Thần thoại là những truyện kể hoang đường

về các vị thần, các nhân vật anh hùng, các nhân vật sáng tạo văn hóa, phảnảnh nhận thức và sự hình dung của người thời cổ về nguồn gốc của thế giới vàđời sống con người Còn theo ông Đỗ Bình Trị, Thần thoại là những truyện kể

về sự tích các “thần”, do người thời cổ tưởng tượng ra nhằm giải thích nguồngốc ý nghĩa của một số hiện tượng tự nhiên và xã hội được coi là có quan hệmật thiết đến sự sống còn của tập thể thị tộc bộ lạc

Về khái niệm thần thoại, hầu như các ý kiến của những nhà nghiên cứu đều gặpnhau và thống nhất với nhau Thần thoại là những truyện kể hoang đường, kỳ

ảo, kể về những nhân vật chính là những vị thần – có cả các nhân vật được sùngbái hoặc có quan hệ nguồn gốc với các vị thần (E M Mê-lê- tin-xki) tham giatrực tiếp hoặc gián tiếp vào việc tạo lập thế giới và các nhân tố của nó như thiênnhiên và văn hóa Thần thoại là phương pháp cơ bản để tìm hiểu thế giới, phảnảnh cảm giác, sự hiểu biết về thế giới của thời đại sinh ra nó

Nói đến các vị thần trong thần thoại là nói đến nhân vật trung tâm đại diện chosức mạnh của vũ trụ (Trời, Đất, Sông, Biển….), họ có lai lịch, diện mạo, hànhđộng, hoạt động và các quan hệ của các thần với nhau Họ có sức mạnh và đạidiện cho sức mạnh, tạo ra mọi vật Nhân vật thần thoại, ngoài các vị thần tạo lập

vũ trụ còn là các nhân vật sáng tạo văn hóa, các anh hùng dũng sĩ thời cổ đại,các nhân vật anh hùng thần linh, các nhân vật sáng tạo văn hóa thần linh, cácnhân vật siêu nhiên không có trong thực tế Từ các nhân vật hoang đường, kỳ ảonày, Thần thoại giải thích nguồn gốc vũ trụ, hiện tượng tự nhiên, sự hình thànhmuôn loài và sự hình thành của các tộc người, phản ảnh quan niệm của conngười cổ về thế giới tự nhiên và đời sống xã hội con người

Thần thoại là trí tưởng tượng gắn liền với những quan niệm cổ mà người xưadùng để giải thích thế giới, coi tất cả mọi hiện tượng đều do sức mạnh thần linhchi phối, chế ngự…

1.1.1 Sự ra đời của thần thoại

a Thời gian ra đời

Thần thoại là một loại tự sự dân gian ra đời và phát triển trong thời công xã nguyên thủy, khi trình độ về mọi mặt của con người còn rất thấp, ngôn ngữ còn nghèo, sự tiếp xúc giao lưu văn hóa còn hạn chế (Ở Việt Nam, thời kỳ đó là thờitiền Hùng Vương, trước khi lập nước Văn Lang, cách đây trên 3000 năm)

b Nguyên nhân ra đời

Thần thoại nảy sinh do nhu cầu giải thích các hiện tượng tự nhiên và xã hội củacon người thời tiền sử Ở đó, thiên nhiên vừa gần gũi vừa đe dọa người nguyên

thủy, đánh thức khát vọng khám phá, giải thích, chinh phục tự nhiên Và thầnthoại là kết quả, là thành tựu khám phá tự nhiên của người thời cổ Với năng lực

tư duy hạn chế, thế giới quan thần linh, cảm nhận sự vật còn ngây thơ chất phác,người nguyên thủy đã giải thích mọi thứ bằng cách quy vào hoạt động của thếgiới thần linh để từ đó nhào nặn thế giới tự nhiên trong trí tưởng tượng củamình (Những Thần trụ trời, Thần Mưa, Thần Gió, Thần Sét, Thần Biển )

Vì vậy, thần thoại là toàn bộ những hoạt động nhận thức và là kho tàng tri thứccủa con người trong hình thái xã hội công xã nguyên thủy Họ nhận thức thựctại khách quan và đã trả lời – dù còn sai lầm – các câu hỏi: Tại sao? Như thếnào? về thực tại khách quan

1.1.2 Thần thoại hiểu theo nghĩa rộng

Trong công trình nghiên cứu của mình, Lại Nguyên Ân đưa ra cách hiểu về thần thoại như sau: "Sáng tạo của trí tưởng tượng tập thể toàn dân, phản ánh khái quát hiện thực dưới dạng những vị thần được nhân cách hóa hoặc những sinh thể có linh hồn mà dù

là quái tượng, phi thường đến mấy cũng vẫn được đầu óc người nguyên thủy nghĩ và tin là hoàn toàn có thực Mặc dù thần thoại tồn tại như những truyện kể về thế gian, nhưng thần thoại không phải là một thể loại ngôn từ mà là những ý niệm và biểu tượng nhất định về thế giới Cảm quan thần thoại nói chung không chỉ bộc lộ bằng truyện kể, mà còn bộc lộ trong nhiều hình thức khác: trong hành động (nghi lễ, lễ thức, răn cấm), trong các bài ca, điệu nhảy… Đặc trưng của thần thoại thể hiện rõ nhất trong văn hóa nguyên thủy, ở đó thần thoại là cái tương đương với "văn hóa tinh thần"

và "khoa học" của xã hội cận hiện đại Trong đời sống các cộng đồng nguyên thủy, thần thoại là cả một hệ thống, con người nguyên thủy tri giác và mô tả thế giới bằng các biểu tượng của hệ thống ấy Thần thoại là ý thức nguyên hợp của xã hội nguyên thủy Về sau, thần thoại phân chia thành các hình thái ý thức xã hội như tôn giáo, nghệ thuật, văn học, khoa học, tư tưởng chính trị…thì các hình thái ấy vẫn bảo lưu trong chúng hàng loạt mô hình thần thoại, được chế biến lại để đưa vào cấu trúc mới, thần thoại có cuộc sống thứ hai" Như vậy khái niệm thần thoại ở đây được hiểu là một hình thức tư duy, tồn tại phổ biến trong cộng đồng nguyên thủy, nhờ lối tư duy này mà người nguyên thủy tri giác về thế giới và con người Đó là lối tư duy thần thoại, được

in dấu trong các hình thái ý thức xã hội Văn học dân gian cổ đại là một loại hình nghệ thuật ngôn từ, ở đó phản ánh rõ nét hình thức tư duy thần thoại Người ta biết tới Mác không chỉ với tư cách là một nhà tư tưởng lỗi lạc, mà còn là một người có những nhận định hết sức tinh tường về thần thoại Quá trình nghiên cứu thần thoại của Mác gắn liền với những tri thức triết học Ông cho rằng "Thần thoại nào cũng chinh phục, chi phối và nhào nặn những sức mạnh tự nhiên ở trong trí tưởng tượng và bằng trí tưởng tượng Tiền đề của nghệ thuật Hy Lạp là thần thoại Hy Lạp, tức là tự nhiên và bản thân hình thái xã hội đã được trí tưởng tượng của dân gian chế biến đi một cách nghệ thuật và vô ý thức Không thể nào hiểu đúng được thần thoại nếu tách nó ra khỏi xã hội nguyên thủy, nơi mà nhu cầu lí giải, chinh phục tự nhiên và xã hội của con người thời cổ đại gắn liền với thế giới quan thần linh hay cũng gọi là thế giới quan thần thoại Dùng trí tưởng tượng để hình dung, giải thích và chinh phục thế giới, người nguyên thủy đã tạo ra thần thoại và thần thoại là một hình thái ý thức nguyên hợp đa

chức năng, nó vừa là khoa học vừa là nghệ thuật vô ý thức, đồng thời còn là tín

ngưỡng, tôn giáo của người nguyên thủy" Quan điểm của Mác đã gắn việc lí giải thần thoại với việc lí giải các vấn đề của xã hội nguyên thủy Thần thoại không đơn thuần là một thể loại văn học mà tồn tại trong nó rất nhiều tri thức tổng hợp, đa dạng,

nó là một kiểu tư duy tồn tại phổ biến ở nhiều loại hình nghệ thuật cũng như trong cuộc sống của người xưa Hai ý kiến trên đây cho ta thấy thần thoại được nhìn nhận dưới góc độ là một phương thức tư duy, nó tồn tại trong nhiều loại hình nghệ thuật cũng như toàn bộ đời sống của con người thời nguyên thủy, cái thời "một đi không trở lại", trong đó văn học dân gian cổ đại là một phương diện thể hiện phương thức tư duy thần thoại rõ nét.

1.1.3 Thần thoại hiểu theo nghĩa hẹp

Trên thế giới và ở Việt Nam, văn học dân gian cổ đại cũng như thể loại thần thoại đã được nghiên cứu từ lâu, đặc biệt vẻ đẹp của thần thoại Hy Lạp đã là nguồn cảm hứng của nhiều nhà nghiên cứu, nhiều ngành khoa học, nghệ thuật khác nhau Khái niệm thần thoại đã được đưa ra trong nhiều công trình nghiên cứu của các học giả trong và ngoài nước Nhà nghiên cứu người Nga, E.M Meletinski cho rằng: "Từ thần thoại có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp, nghĩa đen là truyền thuyết, truyện thoại Thường người ta hiểu nó là truyện về các vị thần, các nhân vật được sùng bái hoặc có quan hệ nguồn gốc với các vị thần, về các thế hệ xuất hiện trong thời gian ban đầu, tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc tạo lập nên những nhân tố của nó - thiên nhiên và văn hóa Hệ thần thoại (mifalogia) là tổng thể những câu chuyện như thế về các vị thần và các nhân vật đồng thời là hệ thống những quan niệm hoang đường về thế giới" Như vậy

ở đây, thần thoại được xem xét dưới góc độ là một thể loại văn học, nghĩa là nó là một thể loại tự sự ra đời đầu tiên của loài người và nó phản ánh thế giới cũng như xã hội thông qua yếu tố "thần" Ông cũng chỉ ra rằng thần thoại có sự đan kết những yếu tố phôi thai của tôn giáo, triết học, khoa học và nghệ thuật Quan hệ hữu cơ của thần thoại với nghi lễ vốn được thực hiện qua các phương tiện âm nhạc, vũ đạo, các

phương tiện tiền sân khấu và ngôn từ, quan hệ ấy có bí mật và chưa được giải mã một cách chính xác Thần thoại không chỉ là một loại hình nghệ thuật ngôn từ, nó pha trộn trong đó nhiều yếu tố của các ngành khoa học và nghệ thuật khác Xem xét các mối quan hệ giữa thần thoại và xã hội nguyên thủy, F Enghen nhận thấy: "Thần thoại là sản phẩm tinh thần của người nguyên thủy, nội dung của nó mang nặng tính chất hoang đường ảo tưởng nhưng trong đó cũng chứa đựng nhiều yếu tố có giá trị quan trọng về nhiều mặt Sự nhận thức và lí giải sai lầm, ảo tưởng về thế giới ở trong thần thoại là điều tất yếu không thể tránh khỏi" Ý kiến này của Enghen cho chúng ta thấy hai vấn đề mang tính bản chất của thể loại thần thoại Thứ nhất, đó là sản phẩm tinh thần của người nguyên thủy, mang tính chất ảo tưởng, hoang đường nhưng chứa đựng nhiều yếu tố có giá trị về nhiều mặt Thứ hai, sự nhận thức và lí giải sai lầm ảo tưởng tồn tại trong thần thoại mang tính tất yếu không thể tránh khỏi, đó chính là dấu hiệu của tư duy nguyên thủy đặc thù mà ta chỉ có thể tìm thấy trong thần thoại mà thôi Nhiều nhà nghiên cứu văn học dân gian trong nước từ lâu đã tìm cách định nghĩa thần thoại theo cách nhìn nhận của riêng mình Một trong những tài liệu nghiên cứu mang tính chất mở đường về thần thoại là cuốn Lược khảo về thần thoại Việt Nam của Nguyễn Đổng Chi Trong tài liệu này, ông đã định nghĩa thần thoại như sau: "Thần thoại là một truyện cổ tích Trong các truyện cổ tích có thể chia làm hai thứ: một thứ nội dung hoàn toàn nói về người hoặc về vật mà ta có thê gọi là nhân thoại, vật thoại,

trong đó không có sức thần phép tiên len vào; một thứ trái lại, bao hàm ít nhiều chất hoang đường quái đản Thần thoại thuộc về thứ sau" Cách hiểu trên đây của Nguyễn Đổng Chi đã cho chúng ta thấy mấy vấn đề hết sức phức tạp trong nghiên cứu thần thoại: - Thứ nhất, ranh giới giữa thần thoại và một số thể loại khác (đặc biệt là với truyền thuyết, cổ tích) là khá mong manh, do đó có những tác phẩm được xếp vào nhiều thể loại - Thứ hai, cách thức phản ánh của thần thoại và cổ tích có những nét hết sức giống nhau, từ đó dẫn tới việc phân loại và nghiên cứu thần thoại gặp nhiều rắc rối Một trong những nhà nghiên cứu văn học dân gian có uy tín là Chu Xuân Diên

đã đưa ra cách hiểu về thần thoại như sau: "Thần thoại là tập hợp những truyện kể dân gian về các vị thần, những nhân vật anh hùng, các nhân vật sáng tạo văn hóa, phản ánh quan niệm của người thời cổ về nguồn gốc của thế giới và của đời sống con người" Cách hiểu này đã chỉ ra 3 đặc điểm quan trọng nhất của thần thoại: thần thoại

là tập hợp những truyện kể (tức là có số lượng lớn tạo nên một thể loại độc lập); đối tượng phản ánh của thần thoại là các vị thần, những nhân vật anh hùng, các nhân vật sáng tạo văn hóa; nội dung của thần thoại phản ánh quan niệm của người thời cổ về nguồn gốc của thế giới và của đời sống con người Có thể khẳng định rằng đây là cách hiểu khá chính xác và toàn diện về thần thoại, xứng đáng là cơ sở để người nghiên cứu

có những xem xét, đánh giá đúng đắn về thần thoại Với cách hiểu này, Chu Xuân Diên đã khẳng định sự tồn tại của thể loại thần thoại trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam Vũ Ngọc Khánh trong công trình chủ biên của mình là Kho tàng thần thoại Việt Nam đã đưa ra nhận định: "Thần thoại là hình thức sáng tác của con người thời đại xa xưa, nó thể hiện ý thức muốn tìm hiểu vũ trụ, lí giải vũ trụ và chinh phục vũ trụ của con người" Nhận định này đã lần nữa bổ sung và khẳng định sự tồn tại của thần thoại Việt Nam, tuy cách hiểu có hẹp hơn nhưng cũng không mâu thuẫn với cách hiểu của Chu Xuân Diên Khái niệm thần thoại, chúng ta còn bắt gặp trong giáo trình Văn học dân gian Việt Nam do Đinh Gia Khánh làm chủ biên: "Thần thoại là hiện tượng văn hóa tinh thần ra đời từ khá sớm Theo qui luật phổ biến, thần thoại chủ yếu ra đời trong xã hội cộng đồng nguyên thủy, vào những thời kì xa xưa của các xã hội trước khi có giai cấp Thần thoại phản ánh một cách kì diệu nhận thức về vũ trụ, về công cuộc đấu tranh thiên nhiên, sinh hoạt xã hội và tư duy xã hội ở các tộc người anh em

từ thời cổ sơ" Cuốn Từ điển thuật ngữ văn học (Nguyễn Khắc Phi, Trần Đình Sử, Lê

Bá Hán làm chủ biên) đưa ra khái niệm thần thoại như sau : "Thần thoại còn gọi là huyền thoại Là thể loại truyện ra đời và phát triển sớm nhất trong lịch sử truyện kể dân gian các dân tộc Đó là toàn bộ những truyện hoang đường, tưởng tượng về các vị thần hoặc những con người, những loài vật mang tính chất kỳ bí, siêu nhiên do con người thời nguyên thủy sáng tạo ra để phản ánh và lí giải các hiện tượng trong thế giới

tự nhiên và xã hội theo quan niệm vận vật có linh hồn (hay thế giới quan thần linh) của họ" Theo quan điểm này ta có thể thấy khái niệm thần thoại được nhìn nhận một cách đầy đủ và cụ thể hơn, bao gồm các yếu tố: định danh thể loại, thời gian ra đời, đối tượng phản ánh, nội dung phản ánh và cách thức phản ánh Khái niệm trên giúp cho người nghiên cứu có thể nhìn nhận tương đối chính xác một tác phẩm thần thoại

Từ những cách hiểu trên đây ta có thể rút ra một cách hiểu chung nhất về thần

thoại:Thần thoại là một thể loại của văn học dân gian kể về các vị thần, các anh hùng, những người sáng tạo văn hóa, phản ánh lịch sử và xã hội của người xưa theo một phương thức riêng (phương thức thần thoại) Nhìn chung khái niệm thần thoại là một vấn đề hết sức phức tạp, hầu như mỗi nhà nghiên cứu muốn đưa ra một quan niệm của riêng mình Nhưng cho dù có sự khác nhau thì họ cũng có những điểm chung nhất

định khiến chúng ta có thể đưa ra cách hiểu chung nhất về thần thoại để từ đó có thể giúp nhìn nhận thể loại này một cách tương đối cụ thể và chính xác Tuy vậy việc mở rộng nội hàm khái niệm thần thoại thành huyền thoại hay cách hiểu chưa rạch ròi giữa thần thoại và truyền thuyết, thần thoại với cổ tích, hoặc cho thần thoại là tiền văn học chứ chưa phải là văn học, cũng đem lại những phức tạp không thể tránh khỏi cho những ai nghiên cứu thần thoại

1.2 Một số đặc trưng cơ bản về thần thoại

a Điều kiện xã hội của thần thoại:

Như trên đã nói, thực tiễn của loài người ở hình thái công xã nguyên thủy đãthúc đẩy sự nảy sinh trí tưởng tượng của họ và từ đó nảy sinh thần thoại

Tư duy người nguyên thủy được nảy sinh trên cơ sở phản ảnh những quan hệcủa các hiện tượng của thực tại khách quan với con người thông qua lao động

Ở đó có mối quan hệ giữa nhu cầu nhận thức và nhu cầu giao tiếp; giữa kinhnghiệm và sự khẳng định mình; sự sợ hãi và khát vọng chinh phục…

b Tính nguyên hợp của thần thoại:

Tính nguyên hợp là đặc điểm nổi bật của thần thoại Bởi lẽ ta thấy ở thần thoại

sự thể hiện của nhiều lĩnh vực, nhiều yếu tố khác nhau Thần thoại vừa là khoahọc sơ khai hình thành và phát triển hoàn toàn tự phát nhằm giải thích thế giới;vừa là tôn giáo nguyên thủy phản ánh sự sùng bái tự nhiên của người xưa; vừa

là nghệ thuật “vô ý thức” của người cổ đại Trong thần thoại còn chứa đựngmầm mống của triết học, lịch sử, luật pháp…

c Chức năng cơ bản của thần thoại:

Là một thể loại tiêu biểu của văn học dân gian, thần thoại có các chức năng tiêubiểu của một tác phẩm văn học dân gian Tuy nhiên, các chức năng của thầnthoại lại có những đặc trưng riêng khó có thể lầm lẫn được

Đó là chức năng nhận thức – dù nhận thức trong thần thoại ở buổi đầu còn rấtsai lầm Sự nhận thức đó thể hiện ở hai phương diện: Nhận thức thực tiễn kháchquan (nhận thức những gì đang tồn tại, đang xảy ra) và nhận thức suy nguyên(nhận thức những gì thuộc về nguồn gốc của vũ trụ, của con người, của vạn vật,muôn loài…)

Đó cũng là chức năng sinh hoạt thực hành như một phương thức tồn tại – ra đời,lưu truyền và diễn xướng – của thần thoại Không nằm khuôn cứng như trongnhững văn bản sưu tầm về văn học dân gian hiện nay, đời sống của một tácphẩm thần thoại đích thực luôn gắn liền với các hoạt động lễ nghi, có màu sắc

tôn giáo ma thuật…Những hình thức đó tham gia trực tiếp vào hoạt động sinhhoạt lao động sản xuất và đời sống của người thời cổ.

Ở thần thoại, đặc biệt, ta còn có thể nhận ra chức năng thẩm mỹ của nó Đó là

sự thể hiện cái hoang đường của nhận thức là trí tưởng tượng lãng mạn và khátvọng đẹp đẽ vươn tới chinh phục tự nhiên (mỹ học gọi là hướng đến cái đẹp, cáicao thượng).Từ đó, thần thoại đã sáng tạo ra những hình tượng nghệ thuật thẩm

mỹ cao – dù sự sáng tạo này không phải lúc nào cũng là tự giác (mà thường là

tự phát)

1.3 Đôi nét về thần thoại Việt Nam

Ở Việt Nam, thần thoại xuất hiện khá sớm, “được thoát thai từ triết lý sống tự

nhiên của con người, được sáng tạo ra trong thời kỳ các thị tộc, bộ lạc đã sớm

có ý thức về địa vực cư trú và ý thức về giống nòi” Theo Đinh Gia Khánh, thần

thoạị nước ta “nảy sinh từ cuộc sống của người nguyên thuỷ và phát triển theo

yêu cầu của xã hội Lạc Việt” Tức là, ông đã cho rằng thần thoại Việt Nam có từ

trước công nguyên, trước thời Bắc thuộc và trong quá trình con người, xã hộiphát triển, thần thoại đã có sự thay đổi ít nhiều về hình thức và nội dung cốttruyện Truyện thần thoại của người Việt đã không còn giữ được sự nguyên vẹnnhư lúc ban đầu mới sáng tác

Thần thoại Việt Nam là tên gọi để chỉ chung những câu chuyện thần thoại dongười Việt Nam xưa sáng tác Thế nhưng, đất nước Việt Nam có 54 dân tộc anh

em cho nên mỗi dân tộc lại có kho thần thoại riêng như thần thoại dân tộc Việt(Kinh), thần thoại dân tộc Mường, thần thoại dân tộc Tày, thần thoại dân tộcThái, thần thoại dân tộc Êđê, thần thoại dân tộc Tây Nguyên… dẫn tới việctrong truyện thần thoại Việt Nam có nhiều truyện cùng viết về một vị thần haycùng giải thích một hiện tượng nào đó nhưng cách lí giải và đặt tên nhân vật lạikhác nhau Thế nhưng, điểm khác biệt đó không đáng kể bởi nội dung các câuchuyện vẫn tựa như nhau, chỉ khác vài chi tiết nhỏ

Trong thần thoại Việt Nam, số lượng thần thoại của dân tộc Việt (dân tộc Kinh)chiếm tỉ lệ cao nhất Thần thoại các dân tộc thiểu số chỉ chiếm tỉ lệ ít hơn Thầnthoại Việt Nam bị pha trộn với phương Bắc, với thần thoại Trung Quốc do nghìnnăm Bắc thuộc Song, thần thoại dân tộc Việt chịu sự ảnh hưởng nặng nề hơncả

Ở Việt Nam, hai thể loại là thể loại thần thoại và thể loại truyền thuyết dễ lẫnlộn với nhau bởi có nhiều câu chuyện bị lịch sử hóa, truyền thuyết hóa, cổ tíchhóa như những chuyện về thời kì Văn Lang, Âu Lạc An Dương Vương, Thánh

Gióng, Thạch Sanh… Theo Nguyễn Đổng Chi trong cuốn “Lược khảo về thần

thoại Việt Nam”, tác giả đã đặt ra câu hỏi: “nhân vật An Dương Vương có thực hay không có thực?” Ông đưa ra một loạt các dẫn chứng: trong truyện “An

Dương Vương”, Triệu Đà là nhân vật có thật nhưng nước Thục, nước Ba Tư lại

không thuộc Việt Nam Và ông cũng nói rằng trong sách sử nước ta không hềnhắc tới cuộc giao tranh giữa Triệu Đà và An Dương Vương Vì vậy, khi đọctruyện, người đọc và các nhà nghiên cứu văn học phải đi tìm câu trả lời cho câuhỏi nhân vật An Dương Vương có thực hay không có thực? Và khi nói truyện

“An Dương Vương” thuộc thể loại thần thoại hay truyền thuyết thì cần phải đưa

ra được lí lẽ thuyết phục người nghe

Có nhiều cách để phân chia thần thoại Việt Nam, theo các nhà nghiên cứu, họphân chia theo cách truyền thống và chia thần thoại Việt Nam thành bốn nhómchính: Nhóm một là thần thoại kể về nguồn gốc vũ trụ và các hiện tượng tựnhiên (Đó là những câu chuyện kể về sự hình thành vũ trụ, thiên nhiên, các hiệntượng trong tự nhiên một cách mộc mạc, trong sáng); Nhóm hai là thần thoại kể

về nguồn gốc các loài vật, cây cối, núi, sông…; Nhóm ba là truyện về nguồngốc loài người; Nhóm bốn là thần thoại kể về sự chinh phục thiên nhiên, các anhhùng sáng tạo văn hóa

Do hoàn cảnh lịch sử – xã hội, do hình thức lưu truyền bằng miệng và khôngđược ghi chép nên thần thoại Việt Nam bị mất mát khá nhiều Thế nhưng cácnhà nghiên cứu văn học đã cố gắng sưu tầm, tập hợp lại Tuy thần thoại ViệtNam không phải là kho tàng truyện thần thoại đồ sộ thế nhưng thần thoại ViệtNam vẫn là nguồn tài liệu quý giá cho tất cả các ngành khoa học xã hội, phảnánh được một phần nào đó tình trạng sinh hoạt, xã hội của người Việt cổ và lànguồn cảm hứng vô tận cho các loại hình nghệ thuật khác của người Việt như:hôi họa, sáng tác văn học…

1.4 Đôi nét về thần thoại Hy Lạp

Theo giáo trình “Văn học thế giới” do Lưu Đức Trung chủ biên định nghĩa: Thần thoại Hy Lạp là muthos + logos Trong đó, muthos được hiểu là câu chuyện, huyền thoại Còn logos được hiểu là lời nói, học thuyết Muthos + logos chỉ chung toàn bộ các câu chuyện kể dân gian, truyên

miệng, liên quan tới các chiến công, các truyền thuyết, liên quan tới các thầnlinh Hay theo lối chiết tự có thể hiểu: thần là một kiểu sức mạnh siêu nhiên,siêu phàm được con người sáng tạo, tiếp nhận và phản ánh thông qua trí tưởngtượng theo cách thức lĩnh hội riêng của từng dân tộc; thoại là cách kể về câuchuyện siêu nhiên đó

Thần thoại Hy Lạp là cách gọi để chỉ chung toàn bộ các câu chuyện kể dân giantruyền miệng của người dân Hy Lạp liên quan tới các vị thần, các anh hùng, bảnchất của thế giới và nguồn gốc, ý nghĩa các hình thức tín ngưỡng, nghi lễ tôngiáo của người Hy Lạp xưa Nó cũng như thần thoại của các nước khác trên thếgiới, dùng trí tưởng tưởng để giải thích tự nhiên và chinh phục tự nhiên thế

nhưng “So với thần thoại các dân tộc khác, thần thoại Hy Lạp phong phú và

đa dạng hơn, đồ sộ và có tính hệ thống cao hơn và là loại thần thoại hay nhất thế giới”

Khi tìm hiểu về thần thoại Hy Lạp, tác giả Nguyễn Văn Khỏa nhận định:

“Hiếm có thần thoại của dân tộc nào trên thế giới lại luôn luôn được tái sinh như thần thoại Hy Lạp, lại luôn luôn có mặt, hiện diện trong đời sống hằng ngày như thần thoại Hy Lạp Ngay cả trong thời cổ đại, thần thoại Hy Lạp đã hóa thân thành thần thoại La Mã Sự chế biến này của nền văn hóa La Mã gần với nguyên mẫu như sao chép đến nỗi khoa thần thoại học gần như không có sự phân biệt giữa những vị thần Hy Lạp đổi tên Latinh với những vị thần Hy Lạp chính cống” Như vậy, so với thần thoại của các dân tộc khác trên thế giới, thần

thoại Hy Lạp được nhiều người biết tới hơn cả Thần thoại La Mã đã sao chépgần như y nguyên thần thoại Hy Lạp, chỉ đổi tên Latinh cho các vị thần Ví nhưthần Zeus trong thần thoại Hy Lạp được gọi là thần Jupiter theo tiếng Latinhtrong thần thoại La Mã Không những thế, thần thoại Hy Lạp còn là nguồn suốinuôi dưỡng mọi hình thức nghệ thuật khác như: văn học, sân khấu, hội họa, điêukhắc… ngay từ thế kỉ XVII và cho tới tận ngày ngay Thần thoại Hy Lạp cungcấp đề tài, cốt truyện, nhân vật… để từ đó những nhà văn, nhà viết kịch, họa sĩ,nhà điêu khắc dựa vào đó sáng tác ra những tác phẩm nghệ thuật riêng củamình Từ thần thoại Hy Lạp chúng ta còn có các điển tích, điển cố văn học, cótên các chòm sao…

“Thần thoại Hy Lạp hình thành trong một quãng thời gian lịch sử khá dài Đó

là một quá trình lịch sử từ thời kỳ nền văn minh Mycènes (2000-1100 TCN) đến những buổi thi biểu diễn, đọc, kể anh hùng ca của Homère trong những ngày hội rồi đến hội diễn bi kịch trong ngày hội Dionysos…” Trong quãng thời gian

này, thần thoại phát triển gắn liền với các giai đoạn xã hội lúc bấy giờ Đó làmột quá trình diễn ra rất phức tạp khiến cho thần thoại đã bị mai một khá nhiều.Tuy nhiên, dù bị mai một đi khá nhiều, nhưng ngày nay chúng ta vẫn có mộtkho tàng thần thoại Hy Lạp phong phú Bởi vì, những nghệ nhân dân gian aède,rhapsode đã lưu giữ gia tài thần thoại Họ sưu tầm và thậm chí là tái tạo lại thầnthoại rồi sau đó biểu diễn Nhờ vậy, thần thoại đã được lưu truyền và với sự ra

đời của chữ viết, thần thoại Hy Lạp đã được ghi chép lại và “hầu hết nhưng câu

chuyện thần thoại còn lại với chúng ta ngày nay đều do những nhà thơ, nhà viết kịch kể lại, sau này là các mythographe”

Truyện thần thoại Hy Lạp thường được chia thành ba loại: Loại thứ nhất làtruyện thần thoại về các gia hệ thần (Loại này tập hợp những truyện kể vềnhững thế hệ trong gia đình thần linh nhằm giải thích các hiện tượng tự nhiên,giải thích những quá trình hình thành, vận động và phát triển của vũ trụ Theothứ tự trước sau, có bốn gia hệ thần Các vị thần già sáng tạo ra thế giới sau đócác vị thần trẻ lần lượt thay thế các vị thần già cai quản thế giới); Loại thứ hai làtruyện thần thoại về các thành bang (Đây là loại truyện thần thoại có nội dung

giải thích nguồn gốc các thành bang, phản ánh cuộc sống, giải thích các phongtục tập quán, lễ nghi xã hội của những con người sống trong thành bang, ca ngợinhững vị anh hùng ưu tú trong thành bang….); Loại thần thoại thứ ba là thầnthoại về các anh hùng (Loại truyện này kể về những con người có sức mạnh,khả năng siêu phàm, trí tuệ thông minh lập nên những chiến công vang dội) Sựphân chia này thể hiện sự phát triển từ thấp tới cao trong trình độ tư duy, nhậnthức xã hội của người Hy Lạp cổ đại Qua truyện thần thoại của người Hy Lạp,chúng ta có thể thấy ngay từ thời nguyên thủy, người

Hy Lạp đã lấy con người làm thước đo vũ trụ và dùng trí tưởng tượng để lý giải

sự bí ẩn của thế giới xung quanh

Tóm lại, thần thoại Hy Lạp đóng vai trò rất quan trọng Hiếm thấy thần thoạicủa dân tộc nào trên thế giới lại có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến văn minh nhân

loại như thần thoại Hy Lạp “Không có thần thoại Hy Lạp thì không có nghệ

thuật Hy Lạp Thần thoại Hy Lạp không những là kho vũ khí mà còn là mảnh đất bồi dưỡng nghệ thuật Hy Lạp” (Mác)

CHƯƠNG II : SO SÁNH NHÂN VẬT CỦA THẦN THOẠI VIỆT NAM

VÀ THẦN THOẠI HY LẠP

2.1 Sự tương đồng về nhân vật

2.1.1 Nhân vật trung tâm trong thần thoại

Tác giả Đỗ Bình Trị trong cuốn ”Phân tích tác phẩm văn học dân gian” đã viết:

“Trong thần thoại, thế giới là thế giới các thần, nhân vật trong đó là các vị thần, con người chưa có vai trò gì Đến sử thi, lần đầu tiên, con người mới thực sự xuất hiện và là nhân vật trung tâm, tuy thế giới các thần vãn ngự trị Các vị thần trong thần thoại là sản phẩm của quan niệm vạn vật đều có linh hồn, quan niệm thần và người đồng hình, đồng tính của tư duy vốn mang những nét đặc thù của người thời cổ”

Nhân vật trung tâm của thần thoại luôn là các vị thần Chính vì thế, thần được coi là một thực thể tự nhiên hoặc siêu nhiên, được người đời xem là thiêng liêng

và quyền năng Thần còn được xem là bất tử, trí tuệ, siêu phàm hơn con người Theo giới tính, thần được chia thành nam thần và nữ thần

Không chỉ riêng trong thần thoại Việt Nam và thần thoại Hy Lạp mới chia các vịthần theo giới tính là nam thần và nữ thần Đọc giả có thể bắt gặp trong tất cả các câu chuyện thần thoại của các dân tộc trên thế giới đều xuất hiện cả nam thần và nữ thần Xét trên tổng thể, trong thần thoại của Việt Nam và Hy Lạp đều

có nam thần và nữ thần Không phải ngẫu nhiên các câu chuyện thần thoại đều chia giới tính của các vị thần thành nam và nữ

Họ thấy con người được chia thành hai giới tính là nam và nữ thì thần cũng vậy,cũng có nam thần và nữ thần Dù ở đâu trên trái đất thì con người buổi bình minh đều cùng nhận thấy điều đó và phán ảnh lại vào thần thoại bởi thần thoại chính là kết quả của sự tri giác thế giới xung quanh của người nguyên thủy Song, số lượng nam thần trong thần thoại vẫn nhiều hơn số lượng nữ thần dù là thần thoại phương Đông hay phương Tây Chính vì thế, trong thần thoại, nam thần được nhắc đến nhiều hơn các vị nữ thần, đồng thời chức năng của các thần cũng thường gắn với những công việc nặng nhọc

Thần thoại đã phản ánh đúng thực chất cuộc sống con người nguyên thủy dưới trí tưởng tượng phong phú Ngoài nhân vật trung tâm là các vị thần, thần thoại còn viết về các bán thần hay còn gọi là những người anh hùng, những con ngườiđược thần thánh hóa Thế nhưng, so với nhân vật thần, những nhân vật này có tần xuất xuất hiện ít hơn Họ có thể là con của thần với người hay là những người phàm được nhân dân thần thánh hóa do có công với bộ tộc

Đây không chỉ là điểm tương đồng của thần thoại Việt Nam và thần thoại Hy Lạp mà nó còn đặc điểm chung của thể loại thần thoại

2.1.2 Không gian hoạt động của các vị thần.

Theo thần thoại các vị thần có mặt ở mọi nơi trên Trái Đất Thần hoạt động chủ yếu ở bốn không gian hay còn gọi là bốn thế giới nhỏ Các vị thần cũng sống xung quanh con người nhưng con người không hề hay biết Các vị thần phân chia nhau sống và hoạt động ở các vùng không gian đó nhằm mục đích cai quảnthế gian một cách trật tự, quy củ

Và để có thể cai quản một cách dễ dàng, mỗi thế giới có một vị thần đứng đầu cai quản Trong mỗi một thế giới lại chia ra thành nhiều vùng nhỏ hơn do các vị thần hay bán thần giữ chức vụ nhỏ hơn cai quản Song, để thống nhất được thế gian vẫn cần một vị thần quyền uy, có quyền hành tối cao cai quản cả thế gian rộng lớn Trong thần thoại Hy Lạp, vua của các vị thần chính là Zeus

Trước thần Zeus là thần Cronus và Uranus Cronus là cha của thần Zeus, thần đãnuốt tất cả các con của mình vào bụng vì sợ chúng sẽ cướp ngôi vua của cha, giống như việc làm mà Cronus đã làm với Uranus Để có được ngai vàng, Zeus cùng các anh chị, Gigantes, Hecatonchires và Cyclooes đánh bại thế hệ thần già

Phe của Cronus bại trận, Zeus lên làm vua của các vị thần, cùng các anh của mình cai quản thế gian bằng cách rút thăm.

Tất cả các vị thần sống trên trời cao phải nghe theo lời Zeus Thần trị vì một nơi

“tối tăm lạnh lẽo” “Giúp việc cai quản thế giới vong hồn cho Hades còn có nhiều vị thần và hai vị quan tòa nổi tiếng thông minh, chính trực” Ngoài ra còn

có một số vị thần sống hòa mình bên cạnh con người những con người không hềhay biết

Song, quyền lực tối cao vẫn nằm trong tay thần Zeus Đến với thần thoại Việt Nam, người Việt xưa cũng có suy nghĩ giống người Hy Lạp cổ đại Ông Trời hay còn gọi là Ngọc Hoàng là vị thần tối cao, cai quản cả bầu trời và nhân gian Ngoài ra, để phụ giúp Ngọc Hoàng cai quản thế gian còn có nhiều vị thần

Diêm Vương là vị thần cai quản âm phủ Nước là một vùng rất rộng lớn, một mình thần Biển không thể cai quản hết vì vậy ở mỗi con sông lại có một vị thần nhỏ cai quản Sự tích thần nước trong thần thoại Việt Nam bị pha trộn với thần thoại Trung Quốc nên thần còn có một tên gọi khác là Đông Hải Long Vương Đến cuối năm, các thần sẽ bay lên trời để báo cáo tình hình hạ giới của cả năm qua

Không gian hoạt động của các vị thần chính là không gian con người sinh sống

Cứ nơi đâu có sinh vật tồn tại thì người nguyên thủy cho rằng nơi đó có các vị thần cai quản Chốn âm phủ tuy không có con người sinh sống nhưng đó là nơi linh hồn con người đến sau khi chết và người nguyên thủy cũng cho đó là nơi giam hãm các vị thần mang tội lỗi bị trừng phạt Đây chính là sự phản ánh thế giới tự nhiên qua những câu chuyện thần thoại

2.1.3 Cách thức xây dựng hình tượng nhân vật

2.1.3.1 Thần thường mang theo bên mình những vũ khí, con vật riêng.

Các vị thần trong thần thoại Hy Lạp và thần thoại Việt Nam, thần nào cũng cómột chức năng nhất định Song, để làm tốt chức năng của mình, các thần thường

có những thứ vũ khí hỗ trợ hay những con vật Những thứ này làm nên biểutượng riêng gắn liền với hình tượng thần Đọc thần thoại Hy Lạp, chúng ta bắtgặp hình tượng thần Zeus với những vũ khí hỗ trợ như: chớp do Cyclope Argèssáng tạo, sấm do Brontès sáng tạo, sét thì do Stéropès trao cho thần Zeus Đâyđều là những thứ vũ khí rất lợi hại thể hiện sự quyền uy và sức mạnh to lớn củathần Zues Hình tượng nữ thần Héra với “đôi mắt bò cái”, thể hiện quan niệm vềcái đẹp của người Hy Lạp cổ bởi họ cho rằng bò là loài vật linh thiêng Đôi ki

nữ thần còn còn cầm trong tay một quả táo – biển tượng của tình yêu, hay quảlựu – vật tượng trung của cuộc hôn nhân chính thức, sự mắn đẻ, đông con