TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN BÀI THI MÔN Tâm lý học giáo dục NĂM HỌC 2021 2022 Điểm Họ và tên sinh viên ĐỖ THỊ PHƯƠNG THANH Ngày sinh 26112003 MSSV DTS215D140209038 Lớp Toán K56CLC Số trang 3 Họ tên, chữ ký cán bộ chấm Đề 2 Lựa chọn một khái niệm và thiết kế quy trình hình thành khái niệm đó cho học sinh Bài làm Khái niệm Mỗi môn học tập trung trong nó một hệ thống các khái niệm khoa học, bao gồm khái niệm về sự vật, khái niệm về quan hệ (quy luật) Trước hết chúng ta cần hiểu khá.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
BÀI THI MÔN: Tâm lý học giáo dục
NĂM HỌC : 2021-2022
Điểm: Họ và tên sinh viên: ĐỖ THỊ PHƯƠNG THANH
Ngày sinh: 26/11/2003 MSSV:
DTS215D140209038
Lớp: Toán K56CLC Số trang: 3
Họ tên, chữ ký cán bộ
chấm:
Đề 2:
Lựa chọn một khái niệm và thiết kế quy trình hình thành khái niệm đó cho học sinh
Bài làm:
Khái niệm:
Mỗi môn học tập trung trong nó một hệ thống các khái niệm khoa học, bao gồm khái niệm về sự vật, khái niệm về quan hệ (quy luật) Trước hết chúng ta cần hiểu khái niệm là gì và nguồn gốc của nó ở đâu?
Để dễ hình dung, ta lấy một ví dụ đơn giản để xem xét khái niệm “cái thìa” Có phải cái thìa thật (vật thật), từ “cái thìa” (kí hiệu) hay một câu (định nghĩa về cái thìa) là khái niệm cái thìa hay không? Tất cả đó đều không phải khái niệm cái thìa Tất cả những cái thìa cụ thể khác nhau, dù về phương diện nào (nguyên liệu, kích
cỡ, màu sắc…) đều là hình thức vật chất của khái niệm (bên ngoài) Từ “thìa” (thuật ngữ), định nghĩa “cái thìa” cũng chỉ là nơi trú ngụ của khái niệm thìa hoặc là
sự thay đổi hình thức tồn tại từ vật thật đến kí hiệu Còn hình thức bên trong là nội dung của khái niệm, do con người phát hiện ra thì lại “ẩn náu” vào chính cái hình thức bên ngoài kia (tức là ẩn náu vào cái thìa) Cả hai hình thức này đều được xác định bởi một chuỗi các thao tác liên tiếp nhau, chuỗi thao tác này chỉ được xuất hiện trong hành động của chủ thể và qua đó cũng đã phản ánh một năng lực mới Chẳng hạn: cầm thìa (thường là tay phải), xúc thức ăn hay thức uống, đặt mặt thìa lên phía trên, nâng lên và đưa dần vào phía miệng, nghiêng thìa cho thức ăn hoặc thức uống vào miệng Lúc đó chủ thể đã biết cư xử cái thìa theo “kiểu người” và ta nói rằng người đó đã có khái niệm cái thìa Do đó, khái niệm (ở đây là “cái thìa”)
là một năng lực thực tiễn được kết tinh lại và gửi vào đối tượng (ở đây là cái thìa thật) Nói cách khác, khái niệm thìa “ẩn náu” trong cái thìa thực và khái niệm đó được hình thành khi chủ thể phát hiện ra logic vốn có trong chính nó Như vậy,
Trang 2nguồn gốc xuất phát của khái niệm là ở sự vật, hiện tượng Từ khi con người phát hiện ra nó thì khái niệm có thêm một chỗ ở thứ hai là trong tâm lí, tinh thần của con người Để tiện lưu trữ và trao đổi, người ta dùng ngôn ngữ “gói gém” nội dung khái niệm lại Sự “gói gém” này có thể bằng một từ để đặt tên cho nó (thuật ngữ), hoặc một câu hay vài câu (gọi là định nghĩa) Rõ ràng là cái thìa thực, từ thìa, định nghĩa về cái thìa không phải là khái niệm thìa, mà chỉ là nơi cho khái niệm thìa
“trú ngụ”, “ẩn náu” Như vậy, khái niệm không phải là cái có thể nhìn thấy, đọc lên được Bất kì ai muốn có một khái niệm nào thì phải thâm nhập vào đối tượng (bằng cách thực hiện một hành động với nó) để làm bộc lộ ra logic tồn tại của nó và “lấy lại” khái niệm mà loài người đã gửi gắm vào đối tượng Cách “lấy lại” đó không có cách nào khác là phải lập lại đúng chuỗi thao tác mà trước đây loài người ñã phát hiện ra Mỗi lần làm như thế chủ thể lại có thêm một năng lực mới chưa hề có trước đây
Như vậy, khái niệm là một sẩn phẩm tâm lý, là logic nội tại của sự vật, hiện tượng
mà con người đã phát hiện ra hoặc lĩnh hội được bằng hành động của mình
Quy trình hình thành khái niệm: Hình chữ nhật
Để hình thành một khái niệm mới ở học sinh, giáo viên cần tổ chức hoạt động học của các em qua 5 khâu sau đây:
- Khâu thứ nhất: Làm nảy sinh nhu cầu nhận thức ở học sinh, tạo ra tình huống
“có vấn đề”, hấp dẫn học sinh tham gia tích cực vào việc lĩnh hội khái niệm mới, tạo cho học sinh thực sự là chủ thể của hoạt động nhận thức
* Đưa ra một số hình ảnh, mẫu vật (hộp bánh, cục tẩy, thước kẻ…) có dạng hình chữ nhật Cho học sinh quan sát và đặt câu hỏi cho học sinh
+ Các em có biết đây là gì không? Nó có hình dạng như thế nào?
- Khâu thứ hai: Tổ chức cho học sinh hành động để qua đó phát hiện ra những dấu hiệu, thuộc tính và mối liên hệ giữa chúng qua đó làm lộ rõ logic của khái niệm ra bên ngoài để nhận biết Mặt khác, cần tạo ra các tư liệu cần thiết (tài liệu cảm tính, tri thức khoa học đã hình thành từ trước…) làm cơ sở để xây dựng khái niệm mới
* Cho học sinh quan sát kỹ lại hình ảnh, mẫu vật
+ Đưa ra đặc điểm của hình em vừa quan sát được?
- Khâu thứ ba: Dẫn dắt học sinh vạch ra những nét bản chất của khái niệm và làm cho chúng ý thức được những dấu hiệu bản chất đó Đây là khâu có tầm quan trọng đặc biệt vì tính chính xác trong lĩnh hội khái niệm phụ thuộc vào khâu này Do đó, khi tiến hành khâu hành này cần lưu ý là: Phải dựa vào đối tượng điển hình để phân tích, đối chiếu, so sánh với những đối tượng khác, cụ thể là: + Dẫn dắt học sinh tự mình suy nghĩ để tìm ra dấu hiệu bản chất của đối tượng
Trang 3* - Em quan sát được hình trên có bao nhiêu cạnh?
- Độ dài các cạnh của chúng như thế nào?
- Trong hình có bao nhiêu góc vuông?
+ Giúp học sinh phân biệt dấu hiệu bản chất và dấu hiệu không bản chất của đối tượng
* Hình chữ nhật:
- Có 4 góc vuông, 4 cạnh
- Có 2 cặp cạnh đối song song và bằng nhau
+ Giúp học sinh làm quen với một số dạng đặc biệt với dạng xa lạ của đối tượng bên cạnh dạng điển hình, dạng quen thuộc
* Dạng đặc biệt của hình chữ nhật là hình vuông
+ Giúp học sinh đưa dấu hiệu bản chất dưới dạng khái quát, tức là xây dựng các quy tắc, các định nghĩa, công thức
* - Định nghĩa: Hình chữ nhật là tứ giác có bốn góc vuông
- Hai đường chéo bằng nhau và cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường
- Các đường chéo cắt nhau tạo thành 4 tam giác cân
- Công thức tính chu vi, diện tích của hình chữ nhật
- Khâu thứ tư: Hệ thống hóa khái niệm
Giúp học sinh đưa khái niệm đang được hình thành và hệ thống các khái niệm
đã được lĩnh hội từ trước, tạo cho học sinh khả năng nắm chắc các khái niệm một cách hệ thống
* - Tứ giác có 3 góc vuông là hình chữ nhật
- Hình thang cân có một góc vuông là hình chữ nhật
- Hình bình hành có một góc vuông là hình chữ nhật
- Hình bình hành có hai đường chéo bằng nhau là hình nhữ nhật
- Khâu thứ năm: Luyện tập, vận dụng khái niệm mới đã nắm được
Có thực hiện khâu này thì quá trình lĩnh hội tri thức của học sinh mới trở nên sinh động, sáng tạo, việc hiểu tri thức mới trở nên sâu sắc, không còn hiểu ở dạng chung chung, trừu tượng
* Cho một số câu hỏi, bài tập liên quan đến hình chữ nhật
+ Đưa hình ảnh (hình vuông, hình chữ nhật, hình tròn, hình bình hành), hình nào dưới đây là hình chữ nhật?
Quá trình hình thành khái niệm ở học sinh diễn ra qua năm khâu, năm khâu này liên kết với nhau tạo thành cấu trúc chung của quá trình hình thành khái niệm Cần phải thực hiện đầy đủ năm khâu để phát huy đầy đủ tính tích cực của học sinh đảm bảo cho việc lĩnh hội tri thức đạt kết quả tốt nhất