(LUẬN VĂN THẠC SĨ) Các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Tuy nhiên, cũng phải nhận thấy một thực tế là tình trạng người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật đang có chiều hướng gia tăng và diễn biến phức tạp; tình hình tội phạm xâm hại người dưới 18

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

––––––––––––––––––––

TRẦN HỒNG NHUNG

CÁC BIỆN PHÁP GIÁM SÁT, GIÁO DỤC VÀ BIỆN PHÁP

TƯ PHÁP ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

––––––––––––––––––––

TRẦN HỒNG NHUNG

CÁC BIỆN PHÁP GIÁM SÁT, GIÁO DỤC VÀ BIỆN PHÁP

TƯ PHÁP ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN VĂN ĐỘ

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Trần Hồng Nhung

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các bảng

Danh mục biểu đồ

MỞ ÐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC BIỆN PHÁP GIÁM SÁT, GIÁO DỤC VÀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI 6

1.1 Khái niệm, bản chất pháp lý biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội 6

1.1.1 Khái niệm, bản chất pháp lý của biện pháp giám sát, giáo dục 7

1.1.2 Khái niệm, bản chất pháp lý của biện pháp tư pháp 12

1.2 Cơ sở của việc quy định và áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội 17

1.2.1 Cơ sở lý luận 17

1.2.2 Căn cứ pháp lý 20

1.2.3 Cơ sở thực tiễn 28

1.3 Kinh nghiệm quốc tế về việc áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội 28

1.3.1 Ở Anh và xứ Wales 28

1.3.2 Ở Liên Bang Nga 32

1.3.3 Ở Kosovo 33

Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG

CÁC BIỆN PHÁP GIÁM SÁT, GIÁO DỤC VÀ BIỆN PHÁP

TƯ PHÁP ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI 36

2.1 Quy định của pháp luật Việt Nam về việc áp dụng các biện

pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi 36

2.1.1 Các quy định trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015 36 2.1.2 Các quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 43

2.2 Thực tiễn áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện

pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội 51

2.2.1 Thực tiễn áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp

tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội 51 2.2.2 Những nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm và bất

cập, vướng mắc trong xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội 57

Chương 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC

BIỆN PHÁP GIÁM SÁT, GIÁO DỤC VÀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI 63

3.1 Hoàn thiện pháp luật hình sự 63 3.2 Triển khai tổ chức và hoạt động của Tòa gia đình và người

dưới 18 tuổi 66 3.3 Tăng cường công tác giám sát, hỗ trợ tại cộng đồng đối với

người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật 75 KẾT LUẬN 77

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Thống kê thụ lý và giải quyết các vụ án hình sự sơ

Bảng 2.2 Hình phạt áp dụng đối với bị cáo là người dưới 18 tuổi

Bảng 2.3 Đặc điểm nhân thân số bị cáo là người dưới 18 tuổi đã

Bảng 2.4 Cơ cấu tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện trong

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Thể hiện biện pháp Giáo dục tại xã, phường, thị trấn và

biện pháp Cảnh cáo áp dụng đối với người dưới 18 tuổi

Biểu đồ 2.2 Độ tuổi của các bị cáo là người dưới 18 tuổi bị đưa ra

Biểu đồ 2.3 Cơ cấu tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện trong

MỞ ÐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, cùng với các chính sách phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng và tăng cường các chính sách bảo vệ, chăm sóc và thực hiện các quyền của trẻ em Chính sách này được cụ thể hóa trong nhiều văn bản pháp luật về nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó có lĩnh vực hình sự Do đặc điểm về thể chất và tâm sinh lý lứa tuổi

mà người dưới 18 tuổi cần được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt Chính sách pháp luật hình sự đối với các em cần có những quy định riêng nhằm bảo đảm

sự phát triển tốt nhất cho các em

Là đạo luật quan trọng quy định những vấn đề liên quan đến tư pháp hình sự đối với người dưới 18 tuổi, Bộ luật hình sự năm 1999 và mới đây nhất

là Bộ luật hình sự năm 2015 của Việt Nam đã dành nhiều điều khoản quy định về chính sách xử lý heo hướng vì lợi ích tốt nhất của họ

Quá trình áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự đối với người dưới

18 tuổi những năm qua đã phát huy hiệu quả đáng kể trong việc bảo vệ người dưới 18 tuổi trong tư pháp hình sự Tuy nhiên, cũng phải nhận thấy một thực

tế là tình trạng người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật đang có chiều hướng gia tăng và diễn biến phức tạp; tình hình tội phạm xâm hại người dưới 18 tuổi cũng đang là vấn đề được cả xã hội quan tâm, các tội về hiếp dâm, mua bán trẻ em diễn ra khá nghiêm trọng, trong khi đó, việc áp dụng quy định có liên quan của Bộ luật hình sự đối với người dưới 18 tuổi vẫn còn gặp một số khó khăn, vướng mắc Bên cạnh đó, cùng với sự phát triển về mọi mặt của đời sống xã hội và trước yêu cầu bảo vệ ngày càng tốt hơn quyền lợi của người dưới 18 tuổi theo tinh thần Công ước về quyền trẻ em, hệ thống tư pháp hình

sự hiện hành liên quan đến người dưới 18 tuổi, trong đó có các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội cần có thêm những

sửa đổi, bổ sung Những sửa đổi, bổ sung đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu, phân tích các quy định có liên quan của Bộ luật hình sự trong mối tương quan, so sánh với một số chuẩn mực quốc tế cũng như pháp luật một số nước để từ đó đưa ra kiến nghị sửa đổi, bổ sung một cách hoàn thiện nhất, bảo đảm thực thi các nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam đã cam kết

Với những lý do đó, chúng tôi quyết định chọn đề tài “Biện pháp giám

sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội” để

làm Luận văn thạc sỹ luật học

2 Tình hình nghiên cứu

Trong những năm qua, ở các mức độ khác nhau đã có những công trình khoa học đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp đến đề tài này hoặc trong các giáo trình, sách chuyên khảo, bình luận khi nghiên cứu vấn đề người dưới 18 tuổi phạm tội Tiêu biểu, có các công trình nghiên cứu sau đây:

- Thanh thiếu niên làm trái pháp luật, thực trạng và giải pháp, Trần

Đức Châm, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002;

- Tư pháp hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, những khía

cạnh tội phạm học, PGS.TSKH Lê Cảm - Ths Đỗ Thị Phượng, Tạp chí

Tòa án nhân dân, số 22/2004;

- Vai trò của gia đình trong việc thi hành các hình phạt không tước tự

do và các biện pháp tư pháp, TS Trần Quang Tiệp, Tạp chí Nhà nước và

Pháp luật, số 2/2004;

- Thi hành các biện pháp tư pháp không phải là hình phạt, Hồ Sỹ Sơn,

Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 4/2004;

+ Những vấn đề lý luận và thực tiễn về tư pháp hình sự đối với người

dưới 18 tuổi phạm tội, Đề tài nghiên cứu cấp trường Đại học Quốc gia Hà Nội,

Đỗ Thị Phượng, Bùi Đức Lợi, Hà Nội, năm 2005;

+ Áp dụng chính sách hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội,

Trịnh Đình Thể, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2006;

Tuy nhiên, các công trình nêu trên không đi sâu nghiên cứu các biện pháp giám sát, giáo dục (do đây là các quy định mới của Bộ luật hình sự năm 2015) và biện pháp tư pháp áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Chính vì vậy, việc nghiên cứu biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp thay đổi trong quy định của pháp luật, trong sự tương quan với các chế tài khác của pháp luật là một vấn đề mới mà luận văn mong muốn giải quyết

3 Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của luận văn là làm sáng tỏ về mặt lý luận cũng như nội dung

cơ bản của hệ thống các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội theo luật hình sự Việt Nam trên cơ sở đánh giá thực tiễn áp dụng các biện pháp này để kiến nghị việc hoàn thiện các quy định trong luật hình sự nước ta

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu để làm rõ khái niệm, bản chất pháp lý, vai trò cũng như các quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng của các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Đánh giá việc áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, những ưu điểm và hạn chế của từng biện pháp

Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích, đánh giá, tác giả đưa ra đề xuất việc hoàn thiện các quy định của pháp luật về các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

3.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận và thực tiễn của các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới

18 tuổi phạm tội

3.4 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội theo Luật hình sự Việt Nam; so sánh với pháp luật của một số quốc gia

4 Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; các phương pháp so sánh, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp logic

5 Những đóng góp khoa học của luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn của các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Luận văn nghiên cứu một cách cụ thể và toàn diện các quy định của pháp luật hình sự về các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội: các khái niệm, bản chất pháp lý của các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; vai trò trong giáo dục người dưới 18 tuổi phạm tội, vai trò trong phòng ngừa tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện; cơ sở lý luận cũng như

cơ sở thực tiễn của việc quy định và áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục

và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; kinh nghiệm quốc

tế về việc áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; quy định của pháp luật Việt Nam về việc áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; nghiên cứu, đưa ra các giải, pháp kiến nghị việc hoàn thiện các quy định đối với việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội bằng các biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp, từ đó tăng cường hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và tội phạm do người

dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về các biện pháp giám sát, giáo dục và

biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Chương 2: Quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng các biện pháp

giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Chương 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp

giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC BIỆN PHÁP GIÁM SÁT, GIÁO DỤC VÀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP ĐỐI VỚI NGƯỜI

DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI

1.1 Khái niệm, bản chất pháp lý biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Theo cuốn Thuật ngữ tư pháp người dưới 18 tuổi của Bộ Tư pháp phối hợp cùng tổ chức UNICEF thì không chính thức có khái niệm biện pháp giám sát, giáo dục nhưng lại có thuật ngữ “biện pháp không chính thức”

Theo đó, biện pháp không chính thức (Informal Measures)[48, tr.5] là biện pháp xử lý vi phạm pháp luật không áp dụng các thủ tục tố tụng hình sự hoặc thủ tục xử lý vi phạm hành chính mà dựa vào cộng đồng để giáo dục, răn

đe người có hành vi vi phạm

Ở Việt Nam có những biện pháp xử lý không chính thức như hòa giải, giám sát, phê bình, kiểm điểm, nhắc nhở, giáo dục tại dòng họ, kỷ luật tại nhà trường v.v

Ở nhiều nước trên thế giới, những biện pháp xử lý không chính thức đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thường được gọi là “biện pháp xử lý chuyển hướng” vì người dưới 18 tuổi được đưa ra khỏi (chuyển hướng) hệ thống tố tụng chính thức để xử lý tại cộng đồng [49]

Bộ luật hình sự năm 2015 quy định về điều kiện áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục trong trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự như sau:

Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án ch quyết định

mi n trách nhiệm h nh s và áp dụng biện pháp hiển trách, h giải tại cộng đồng hoặc biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, nếu người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc người đại diện hợp

pháp của họ đồng ý với việc áp dụng một trong các biện pháp này [33, Điều 92]

Trong lĩnh vực tư pháp hình sự, Bộ luật hình sự đã ghi nhận một nguyên tắc quan trọng trong việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội, đó là:

Việc truy cứu trách nhiệm hình sự người dưới 18 tuổi phạm tội ch trong trường hợp cần thiết và phải căn cứ vào những đặc điểm về nhân thân của họ, tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành

vi phạm tội và yêu cầu của việc phòng ngừa tội phạm; 4 Khi xét

xử, Tòa án ch áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nếu xét thấy việc miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng một trong các biện pháp quy định tại Mục 2 hoặc việc áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dư ng quy định tại Mục 3 Chương này không bảo đảm hiệu quả giáo dục, phòng ngừa [33]

Xét về bản chất, có thể thấy rằng, quy định của khoản 3 và khoản 4 Điều 91 Bộ luật hình sự năm 2015 là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét đình ch điều tra, đình ch vụ án và giao người dưới

18 tuổi phạm tội cho gia đình, cơ quan, tổ chức tại cộng đồng tổ chức việc giám sát, giáo dục mà không cần tiếp tục xử lý bằng hệ thống tư pháp hình sự

1.1.1 Khái niệm, bản chất pháp lý củ biện pháp giám sát, giáo dục

1.1.1.1 Khiển trách

Trong pháp luật của nhiều nước thì khiển trách là việc nhắc nhở của cảnh sát đối với người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật thay cho khởi tố về hình sự hoặc xử phạt hành chính đối với người đó [16, tr.35]

Nhắc nhở của cảnh sát có thể được thực hiện đối với người dưới 18 tuổi ngay tại nơi xảy ra vi phạm hoặc chính thức hơn trước mặt cha mẹ của người dưới 18 tuổi vi phạm

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, “Khiển trách” được quy định tại

Bộ luật hình sự năm 2015 như sau:

1 Khiển trách được áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong những trường hợp sau đây nhằm giúp họ nhận thức rõ hành vi phạm tội và hậu quả gây ra đối với cộng đồng, xã hội và nghĩa vụ của họ:

a) Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi lần đầu phạm tội ít nghiêm trọng;

b) Người dưới 18 tuổi là người đồng phạm có vai trò không đáng kể trong vụ án

2 Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án quyết định áp dụng biện pháp khiển trách Việc khiển trách đối với người dưới 18 tuổi phạm tội phải có sự chứng kiến của cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp của người dưới 18 tuổi

3 Người bị khiển trách phải thực hiện các nghĩa vụ sau đây: a) Tuân thủ pháp luật, nội quy, quy chế của nơi cư trú, học tập, làm việc;

b) Trình diện trước cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu; c) Tham gia các chương trình học tập, dạy nghề do địa phương tổ chức, tham gia lao động với hình thức phù hợp

4 Tu từng trường hợp cụ thể cơ quan có thẩm quyền ấn định thời gian thực hiện các nghĩa vụ quy định tại điểm b và điểm c khoản 3 Điều này từ 03 tháng đến 01 năm [33, Điều 93]

1.1.1.2 Hòa giải tại cộng đồng

Hòa giải tại cộng đồng (Mediation at Grass Root Levels) [16, tr.10], là việc hướng dẫn, giúp đ , thuyết phục các bên tranh chấp để họ tự nguyện giải quyết với nhau những việc vi phạm pháp luật và tranh chấp nhỏ trong cộng

đồng dân cư Hòa giải ở cộng đồng (cơ sở) được thực hiện thông qua Tổ hòa giải (hòa giải viên) hoặc các tổ chức thích hợp khác của nhân dân ở thôn, bản,

ấp, tổ dân phố, cụm dân cư, phù hợp với pháp luật, đạo đức xã hội và phong tục, tập quán tốt đẹp của nhân dân

Ngoài ra, “hòa giải” có thể được định nghĩa là “nỗ lực của một bên thứ

ba trung lập nhằm giúp đ các đương sự giải quyết mâu thuẫn thông qua việc

tổ chức các cuộc gặp mặt trực tiếp Trong những cuộc gặp mặt đó, bên thứ ba không có thẩm quyền áp đặt một phương án phân xử nào đối với các đương

sự mà ch đóng vai trò hỗ trợ họ thiết lập một phương án giải quyết mâu thuẫn phù hợp với tất cả các bên” [60]

Bộ luật hình sự năm 2015 quy định:

1 Hòa giải tại cộng đồng được áp dụng đối với người dưới

18 tuổi phạm tội trong những trường hợp sau đây:

a) Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng;

b) Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng quy định tại điểm b khoản 2 Điều 91 của Bộ luật này

2 Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án phối hợp với

y ban nhân dân cấp xã tổ chức việc hòa giải tại cộng đồng khi người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại đã tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự

3 Người được áp dụng biện pháp hòa giải tại cộng đồng phải thực hiện các nghĩa vụ sau đây:

a) Xin lỗi người bị hại và bồi thường thiệt hại;

b) Nghĩa vụ quy định tại khoản 3 Điều 93 của Bộ luật này

[32, Điều 94]

Luật hòa giải ở cơ sở năm 2013 xác định rõ việc hòa giải ch được tiến hành đối với các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật, trừ các trường hợp: mâu thuẫn, tranh chấp xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng; vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình, giao dịch dân sự mà theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự không được hòa giải, vi phạm pháp luật

mà theo quy định phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị xử lý vi phạm hành chính; ;mâu thuẫn, tranh chấp khác không được hòa giải ở cơ sở theo quy định pháp luật

Điều đáng lưu ý là một trong những nguyên tắc hòa giải quan trọng được quy định tại Điều 4 của Luật hòa giải ở cơ sở năm 2013 là phải tôn trọng

sự tự nguyện của các bên, không bắt buộc, áp đặt các bên trong hòa giải ở cơ sở; bảo đảm phù hợp với chính sách, pháp luật của Nhà nước, đạo đức xã hội, phong tục, tập quán tốt đẹp của nhân dân, phát huy tinh thần đoàn kết, tương trợ, giúp đ lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình, dòng họ và cộng đồng dân cư, quan tâm đến quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em, phụ nữ, người khuyết tật và người cao tuổi Việc hòa giải phải có lý, có tình; giữ bí mật thông tin đời tư của các bên tranh chấp; tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác, không xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng

Nghị định số 15/2014/NĐ-CP ngày 27/02/2014 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật hòa giải cơ sở thì hòa giải

ở cơ sở được áp dụng để giải quyết đối với các vi phạm pháp luật và tranh chấp nhỏ trong cộng đồng dân cư, kể cả vi phạm pháp luật của người dưới 18 tuổi, bao gồm:

- Mâu thuẫn, xích mích giữa các thành viên trong gia đình hoặc mâu thuẫn, xích mích giữa các cá nhân trong quan hệ xóm giềng như sử dụng lối

đi chung, sử dụng điện, nước, công trình phụ, gây mất vệ sinh chung ;

- Tranh chấp về quyền, lợi ích phát sinh từ quan hệ dân sự như quan hệ tài sản, quan hệ hợp đồng dân sự, nghĩa vụ dân sự, thừa kế, quyền sử dụng đất;

- Tranh chấp về quyền, lợi ích phát sinh từ quan hệ hôn nhân, gia đình như thực hiện quyền và nghĩa vụ của vợ chồng, quyền và nghĩa vụ của cha mẹ

và con;

- Tranh chấp phát sinh từ những vi phạm pháp luật mà theo quy định của pháp luật hành vi đó chưa đến mức bị xử lý hình sự hoặc hành chính như: trộm cắp vặt, đánh chửi nhau gây mất trật tự công cộng, đánh nhau gây thương tích nhẹ, va quệt xe cộ gây thương tích nhẹ

1.1.1.3 Giáo dục tại xã, phường, thị trấn

Một điểm mới trong Bộ luật hình sự năm 2015 là biện pháp giáo dục tại

xã, phường, thị trấn được quy định là một trong các biện pháp giám sát, giáo dục trong trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự

Biện pháp này không buộc người dưới 18 tuổi phạm tội phải cách ly khỏi xã hội mà được giáo dục, cải tạo ngay trong môi trường xã hội bình thường Hay nói cách khác, người dưới 18 tuổi phạm tội khi được áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn thì họ tiếp tục được sinh hoạt, học tập, lao động tại gia đình và nhà trường Điều này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giúp người dưới 18 tuổi tránh được những mặc cảm về tội lỗi của mình, giúp họ nhanh chóng nhận ra lỗi lầm để tự giác rèn luyện sửa chữa

Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn được áp dụng với người dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn được áp dụng trong những trường hợp người dưới 18 tuổi phạm tội chấp hành đầy đủ các nghĩa vụ về học tập, lao động; chịu sự giám sát, giáo dục của gia đình, xã, phường, thị trấn; không đi khỏi nơi cư trú khi không được phép; các nghĩa vụ theo quy định tại khoản 3 Điều 93 của Bộ luật hình sự năm 2015

Trong thời gian áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, người dưới 18 tuổi không bị cách ly khỏi xã hội nhưng phải chấp hành một số nghĩa vụ nhất định Thời hạn áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị

trấn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là từ 1 năm đến 2 năm

Giáo dục tại xã, phường, thị trấn ch được áp dụng khi môi trường sống của người chưa thành niên phạm tội có những điều kiện tốt cho việc giáo dục, cải tạo họ trở thành người có ích cho xã hội thông qua các hoạt động học tập, lao động, sinh hoạt của họ Trong trường hợp môi trường xã hội của người dưới 18 tuổi không đáp ứng đầy đủ các điều kiện về giáo dục và cải tạo thì phải áp dụng biện pháp tư pháp đưa tại trường giáo dư ng [10, tr.324]

Trong trường hợp người dưới 18 tuổi phạm tội đã chấp hành được 1/2 thời hạn và có nhiều tiến bộ thì theo đề nghị của y ban nhân dân cấp xã hoặc

tổ chức xã hội được giao giám sát, giáo dục hoặc theo đơn đề nghị của người dưới 18 tuổi phạm tội, Tòa án cấp huyện nơi người đó đang chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn ra quyết định chấm dứt thời hạn chấp hành biện pháp này

1.1.2 Khái niệm, bản chất pháp lý củ biện pháp tư pháp

Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý xâm phạm tới các quan hệ xã hội do luật hình sự bảo vệ [10] Do vậy, chủ thể thực hiện tội phạm sẽ phải gánh chịu những hậu quả pháp lý bất lợi do hành vi phạm tội của mình gây ra, đó chính là việc phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự Hay nói một cách đơn giản

là người phạm tội sẽ phải chịu một trong các hình phạt hoặc biện pháp tư pháp theo quy định của luật hình sự, nếu hành vi của họ cấu thành tội phạm

Hình phạt được coi là chế tài nghiêm khắc nhất của Nhà nước dành cho người phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người phạm tội Hình phạt được Nhà nước sử dụng như là một công cụ hữu hiệu trong cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của xã hội

và các lợi ích hợp pháp của công dân [10, tr.227] Nhưng với quan điểm của

Nhà nước ta trong việc xử lý tội phạm không ch nhằm mục đích trừng trị mà còn giáo dục người phạm tội nhận thức được sai lầm của bản thân, trở thành người có ích cho xã hội, có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã hội chủ nghĩa, ngăn ngừa họ phạm tội mới Đồng thời, xuất phát từ chính sách nhân đạo trong pháp luật của nước ta nói chung, pháp luật hình sự nói riêng, xuất phát từ tình hình, hoàn cảnh phạm tội, tính chất của tội phạm nên bên cạnh hệ thống hình phạt, còn có các biện pháp tư pháp được quy định trong Bộ luật hình sự [10, tr.227]

Biện pháp tư pháp được quy định tại Mục 3 Chương XII là biện pháp giáo dục tại trường giáo dư ng

Tuy nhiên, hiện nay chưa có một khái niệm chính thức nào định nghĩa

về biện pháp tư pháp nhưng các nhà luật học đều thống nhất rằng biện pháp tư pháp thể hiện chính sách hình sự của Nhà nước và mang tính hỗ trợ cho hình phạt khi được áp dụng để tăng cường hiệu quả xử lý tội phạm, mang lại an toàn, trật tự và công bằng cho xã hội; đồng thời, trong một số trường hợp thì việc áp dụng biện pháp tư pháp lại có ý nghĩa thay thế hình phạt

Theo giáo trình Luật hình sự Việt Nam của trường Đại học Luật Hà

Nội, biện pháp tư pháp được hiểu là “các biện pháp hình sự được Bộ luật

hình sự quy định, do các cơ quan tư pháp áp dụng đối với người có hành vi nguy hiểm cho xã hội, có tác dụng hỗ trợ hoặc thay thế hình phạt”

1 Trước hết, biện pháp tư pháp là biện pháp thể hiện trách nhiệm hình

sự của một cá nhân khi người đó có hành vi phạm tội

2 Biện pháp tư pháp là một chế tài ít nghiêm khắc hơn so với hình phạt, do pháp luật hình sự quy định; là kết quả của sự phân hoá trách nhiệm hình sự nhìn từ góc độ hình phạt Dấu hiệu này thể hiện vị trí pháp lý và khả năng áp dụng của biện pháp tư pháp

Biện pháp tư pháp là chế tài của pháp luật hình sự do vậy nó phải được quy định trong Bộ luật hình sự (cụ thể đã được quy định tại các điều 41, 42,

43 và 70 của Bộ luật hình sự); đồng thời, việc áp dụng biện pháp tư pháp trên thực tế chính là kết quả của quá trình cân nhắc, xem xét mức độ nguy hiểm của hành vi cũng như các dấu hiệu khác như nhân thân của người phạm tội để quyết định xem áp dụng hình phạt hay biện pháp tư pháp

3 Biện pháp tư pháp có thể được áp dụng trong những giai đoạn tố tụng hình sự khác nhau Khác với hình phạt ch được áp dụng thông qua bản

án của Tòa án, biện pháp tư pháp có thể được áp dụng ở những giai đoạn tố tụng khác

4 Biện pháp tư pháp là biện pháp mang tính thay thế hoặc hỗ trợ cho hình phạt

Khái niệm khoa học này có một ý nghĩa quan trọng, là cơ sở lý luận của việc nghiên cứu chuyên sâu về biện pháp tư pháp nói chung và biện pháp tư pháp áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Từ khái niệm khoa học trên về biện pháp tư pháp, ta có thể hiểu một cách đơn giản biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội như sau:

“Biện pháp tư pháp áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là biện pháp cưỡng chế về hình sự của Nhà nước áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, ít nghiêm khắc hơn hình phạt, được cơ quan tư pháp hình sự có thẩm quyền áp dụng nhằm hỗ trợ hay thay thế cho hình phạt”

Như vậy, biện pháp tư pháp áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là biện pháp cư ng chế của Nhà nước bổ sung cho hệ thống hình phạt với mục đích là thay thế cho hình phạt Đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nếu thấy không cần thiết áp dụng hình phạt thì Tòa án có thể áp dụng các biện pháp tư pháp Các biện pháp này vẫn có tính giáo dục, phòng ngừa cao đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nhưng người được áp dụng lại không bị coi

là có án tích Bộ luật hình sự năm 2015 có quy định:

1 Người dưới 18 tuổi bị kết án được coi là không có án tích, nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi b) Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi bị kết án về tội phạm

ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng hoặc tội phạm rất nghiêm trọng do vô ý;

c) Người bị áp dụng biện pháp tư pháp quy định tại mục 3 Chương này

2 Người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi bị kết án về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng thì đương nhiên xóa án tích nếu trong thời hạn 03 năm tính từ khi chấp

hành xong hình phạt chính hoặc từ khi hết thời hiệu thi hành bản án

mà người đó không thực hiện hành vi phạm tội mới [32, Điều 107] Các biện pháp tư pháp đã tạo điều kiện cho Tòa án vận dụng linh hoạt

và đúng đắn chính sách hình sự đối với người dưới 18 tuổi, giúp họ có điều kiện sửa chữa những sai phạm, trở thành người có ích cho xã hội Căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và yêu cầu của việc phòng ngừa tội phạm mà Tòa án có thể áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dư ng với người dưới 18 tuổi phạm tội

Giáo dục tại trường giáo dư ng vừa là chế tài hình sự, vừa là chế tài hành chính Với tính chất là chế tài hình sự, giáo dục tại trường giáo dư ng được coi là biện pháp tư pháp được áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội [28, tr.172]

Giáo dục tại trường giáo dư ng là biện pháp tư pháp buộc người bị áp dụng phải cách ly khỏi môi trường xã hội mà họ đang sinh sống đưa vào cơ sở đặc biệt do Nhà nước thành lập trong thời hạn từ 1 năm đến 2 năm

Biện pháp giáo dục tại trường giáo dư ng có thể được Tòa án áp dụng nếu thấy tính chất nghiêm trọng của hành vi phạm tội, nhân thân và môi trường sống của người dưới 18 tuổi cần đưa vào một tổ chức giáo dục có kỷ luật chặt chẽ [28, tr.173]

Trường giáo dư ng [16, tr.45] (Reform Schools) là cơ sở giáo dục tập trung của Nhà nước có nhiệm vụ quản lý, giáo dục đạo đức, pháp luật, văn hóa, hướng nghiệp và tổ chức lao động phù hợp với lứa tuổi cho người dưới

18 tuổi vi phạm pháp luật bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dư ng nhằm giúp đ các em phục hồi, trở thành người có ích cho xã hội, có khả năng tái hòa nhập cộng đồng sau khi ra khỏi trường

Trường giáo dư ng là một loại trường chuyên biệt thuộc hệ thống giáo

dục quốc dân Học sinh trường giáo dư ng được học văn hóa theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo Văn bằng, chứng ch học văn hóa, học nghề trong các trường giáo dư ng có giá trị như văn bằng của các trường phổ thông [10, tr.325]

Biện pháp giáo dục tại trường giáo dư ng thường được áp dụng với người dưới 18 tuổi phạm tội có nhân thân tương đối xấu, môi trường trước khi phạm tội không thuận lợi cho việc giáo dục cải tạo họ, như trong gia đình thường xuyên có người vi phạm pháp luật, bạn bè là những người có nhân thân không tốt, bản thân không có chỗ học tập, lao động, sinh hoạt ổn định Đối với những trường hợp này, nếu áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn thì không đạt được mục đích giáo dục, cải tạo người dưới 18 tuổi phạm tội còn áp dụng hình phạt tù lại chưa cần thiết [18]

Ngoài ra, Nghị định số 52/2001/NĐ-CP ngày 23/8/2001 quy định về vấn đề này Theo các văn bản đó, người dưới 18 tuổi phạm tội, nếu do tính chất nghiêm trọng của hành vi phạm tội, do nhân thân và môi trường sống của người đó mà cần đưa họ vào một tổ chức giáo dục có kỷ luật chặt chẽ thì Tòa án áp dụng biện pháp này đối với người dưới 18 tuổi phạm tội với thời hạn từ 1 năm đến 2 năm (còn biện pháp đưa vào trường giáo dư ng với tính chất là chế tài hành chính được áp dụng đối với người dưới 18 tuổi vi phạm hành chính)

Tại các trường giáo dư ng, người dưới 18 tuổi vi phạm được tiếp tục học văn hóa, được giáo dục để nhận thức rõ hơn về pháp luật và trẻ ở lứa tuổi

15 đến 18 còn được học nghề để sau này khi ra trường có điều kiện tái hòa nhập với xã hội

1.2 Cơ sở của việc quy định và áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục và biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

1.2.1 Cơ sở lý luận

- Ch thị số 20-CT/TW ngày 05/11/2012 của Bộ Chính trị về tăng

cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em trong tình hình mới, trong đó có yêu cầu:

Xây dựng và tổ chức thực hiện có hiệu quả các chương trình,

đề án chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em Tổ chức thực hiện tốt Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em và các công ước, điều ước quốc tế khác có liên quan mà Nhà nước Việt Nam ký kết hoặc

tham gia ;

- Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI xác định:

Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách; Chú trọng cải thiện điều kiện sống, lao động và học tập của thanh niên, thiếu niên, giáo dục

và bảo vệ trẻ em ;

- Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một

số nhiệm vụ trọng tâm trong công tác tư pháp trong thời gian tới đã đề ra nhiệm vụ: “Nghiên cứu thành lập Tòa hôn nhân và gia đình” (điểm c mục 2 Phần B của Nghị quyết);

- Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã đề ra phương hướng:

Tổ chức các cơ quan tư pháp và các chế định bổ trợ tư pháp hợp lý, khoa học và hiện đại về cơ cấu tổ chức và điều kiện, phương tiện làm việc; trong đó xác định Tòa án có vị trí trung tâm và xét xử

là hoạt động trọng tâm ; Nghị quyết cũng xác định nhiệm vụ cải cách là: Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và hoàn thiện tổ chức, bộ máy các cơ quan tư pháp Trọng tâm là xây dựng

và hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Tòa án nhân dân; Tổ chức Tòa án theo thẩm quyền xét xử, không phụ thuộc vào đơn vị hành

chính Việc thành lập Tòa chuyên trách phải căn cứ vào thực tế xét

xử của từng cấp Tòa án, từng khu vực Đổi mới Tòa án nhân dân tối cao theo hướng tinh gọn với đội ngũ Thẩm phán là những chuyên gia đầu ngành về pháp luật, có kinh nghiệm trong ngành [2, tiểu mục 2.2 mục 2 Phần II]

- Kết luận số 79-KL/TW ngày 28/7/2010 của Bộ Chính trị về Đề án đổi mới tổ chức và hoạt động của Tòa án, Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra theo Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 xác định: Tổ chức Tòa án theo tinh thần Nghị quyết 49-NQ/TW gồm 4 cấp là: Tòa án nhân dân sơ thẩm khu vực, Toà án nhân dân t nh, thành phố trực thuộc Trung ương, Toà án nhân dân cấp cao và Tòa án nhân dân tối cao (mục 2 Kết luận 79-KL/TW)

- Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi dưới 18 Người dưới 18 tuổi có một số đặc điểm cơ bản sau:

+ Người dưới 18 tuổi là người chưa phát triển đầy đủ về thể chất; cơ thể của các em còn đang ở thời k phát triển về mọi mặt như chiều cao, chiều ngang, trọng lượng cơ thể v.v

+ Bộ não, tư duy của người dưới 18 tuổi chưa phát triển đầy đủ, còn rất nhiều khuyếm khuyết chưa đủ khả năng nhận thức, điều khiển hành vi, ứng

xử trong cuộc sống

+ Người dưới 18 tuổi nói chung chưa có cuộc sống tự lập, mà thường còn sống phụ thuộc vào người lớn; do vậy tính làm chủ bản thân, làm chủ cuộc sống của người dưới 18 tuổi còn rất thấp, nhiều trường hợp còn dựa dẫm vào người lớn

+ Người dưới 18 tuổi còn ít phải bươn chải với cuộc sống, còn ít va chạm, tiếp xúc với các hiện tượng của cuộc sống xã hội; nên họ còn rất ít kinh nghiệm sống, chưa có đủ khả năng để thể hiện quan điểm, lập trường trong

nhiều tình huống

+ Người dưới 18 tuổi còn dễ bị lôi cuốn vào nhiều việc mà không tự chủ được; nhiều khi ở những người dưới 18 tuổi còn có sự tò mò, hiếu k , ham hiểu biết về một vấn đề nào đó, muốn tự tay mình thử nghiệm, tìm hiểu; đôi khi họ muốn tỏ ra mình là người lớn, muốn có biểu hiện của sự anh hùng v.v Đây là những lý do dẫn người dưới 18 tuổi có những hành vi, xử sự thiếu suy nghĩ (có thể nói là không suy nghĩ)

+ Nhưng đồng thời người dưới 18 tuổi lại rất nhanh, rất nhạy cảm trong việc tiếp xúc, tìm hiểu, tiếp thu những vấn đề gọi là mới (hoặc là mới đối với họ)

Có thể nói người dưới 18 tuổi có đặc điểm chung khác với người đã thành niên là ở chỗ người chưa thành niên đang ở độ tuổi thấp, đang ở thời k phải học ăn, học nói, học gói, học mở, phải tích luỹ kiến thức, tri thức, kinh nghiệm để có đầy đủ các điều kiện làm chủ cuộc sống của mình ngày mai[27]

1.2.2 Căn cứ pháp lý

- Các quy định của Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức Tòa án nhân dân về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức, hoạt động của Tòa án: Tòa án là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền

tư pháp Tòa án có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền

và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; xét xử những vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình và giải quyết những việc khác theo quy định của pháp luật (Điều 102 của Hiến pháp 2013; các điều 18, 23, 30 của Luật tổ chức Tòa án nhân dân)

- Các quy định của Bộ luật hình sự và Bộ luật tố tụng hình sự về xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội:

+ Điều 91 của Bộ luật hình sự quy định:

1 Việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội phải bảo đảm lợi ích tốt nhất của người dưới 18 tuổi và chủ yếu nhằm mục đích giáo dục, giúp đ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh, trở thành công dân có ích cho xã hội

Việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội phải căn cứ vào độ tuổi, khả năng nhận thức của họ về tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nguyên nhân và điều kiện gây ra tội phạm

2 Người dưới 18 tuổi phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây và có nhiều tình tiết giảm nhẹ, tự nguyện khắc phục phần lớn hậu quả, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 29 của Bộ luật này, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng các biện pháp quy định tại Mục 2 Chương này:

a) Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng, phạm tội nghiêm trọng, trừ trường hợp quy định tại Điều 134 (tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác); Điều 141 (tội hiếp dâm); Điều 171 (tội cướp giật tài sản); Điều 248 (tội sản xuất trái phép chất ma túy); Điều 249 (tội tàng trữ trái phép chất ma túy); Điều 250 (tội vận chuyển trái phép chất ma túy); Điều 251 (tội mua bán trái phép chất ma túy); Điều 252 (tội chiếm đoạt chất ma túy) của Bộ luật này;

b) Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý quy định tại khoản 2 Điều 12 của Bộ luật này, trừ trường hợp quy định tại Điều 123 (tội giết người); Điều 134, các khoản 4, 5 và khoản 6 (tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác); Điều 141 (tội hiếp dâm), Điều 142 (tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi); Điều 144 (tội cư ng dâm người

từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi); Điều 150 (tội mua bán người); Điều 151 (tội mua bán người dưới 16 tuổi); Điều 168 (tội cướp tài sản);

Điều 171 (tội cướp giật tài sản); Điều 248 (tội sản xuất trái phép chất ma túy); Điều 249 (tội tàng trữ trái phép chất ma túy); Điều 250 (tội vận chuyển trái phép chất ma túy); Điều 251 (tội mua bán trái phép chất ma túy); Điều 252 (tội chiếm đoạt chất ma túy) của Bộ luật này;

c) Người dưới 18 tuổi là người đồng phạm nhưng có vai trò không đáng kể trong vụ án

3 Việc truy cứu trách nhiệm hình sự người dưới 18 tuổi phạm tội ch trong trường hợp cần thiết và phải căn cứ vào những đặc điểm về nhân thân của họ, tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và yêu cầu của việc phòng ngừa tội phạm

4 Khi xét xử, Toà án ch áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nếu xét thấy việc miễn trách nhiệm hình sự

và áp dụng một trong các biện pháp quy định tại Mục 2 hoặc việc

áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dư ng quy định tại Mục 3 Chương này không bảo đảm hiệu quả giáo dục, phòng ngừa

5 Không xử phạt tù chung thân hoặc tử hình đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

6 Tòa án ch áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội khi xét thấy các hình phạt và biện pháp giáo dục khác không có tác dụng răn đe, phòng ngừa

Khi xử phạt tù có thời hạn, Tòa án cho người dưới 18 tuổi phạm tội được hưởng mức án nhẹ hơn mức án áp dụng đối với người đủ 18 tuổi trở lên phạm tội tương ứng và với thời hạn thích hợp ngắn nhất

Không áp dụng hình phạt bổ sung đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

7 Án đã tuyên đối với người chưa đủ 16 tuổi phạm tội, thì không tính để xác định tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm [32] + Đối với người bị hại là trẻ em, Bộ luật hình sự có nhiều quy định cụ thể, rõ ràng và chặt chẽ nhằm nghiêm trị những hành vi xâm hại tới tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm của trẻ em Các chế tài áp dụng cho những trường hợp phạm tội đối với trẻ em đều được Bộ luật hình sự quy định nghiêm khắc hơn nhiều so với những trường hợp phạm tội đối với người đã thành niên

+ Bộ luật tố tụng hình sự đã dành toàn bộ Chương XXVIII - Thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi Thủ tục tố tụng đối với người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo là người dưới 18 tuổi được áp dụng theo quy định của Chương này, đồng thời theo những quy định khác của Bộ luật này không trái với những quy định của Chương này bao gồm: nguyên tắc tiến hành tố tụng; người tiến hành tố tụng, việc giám sát đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; áp dụng biện pháp ngăn chặn, biện pháp cư ng chế, việc tham gia tố tụng của người đại diện, nhà trường, tổ chức; trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp khiển trách, biện pháp hòa giải tại cộng đồng, biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, biện pháp giáo dục tại trường giáo dư ng

+ Điều 84 của Bộ luật tố tụng hình sự quy định đối với đương sự là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất thì người bảo vệ quyền lợi của họ có quyền có mặt khi cơ quan tiến hành tố tụng lấy lời khai, đối chất, nhận dạng, nhận biết giọng nói của người mà mình bảo vệ của người mà mình bảo vệ; kháng cáo phần bản án, quyết định của Toà án có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của người mà mình bảo vệ

+ Về việc khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại: Điều

155 của Bộ luật tố tụng hình sự quy định những vụ án về các tội phạm được quy định tại khoản 1 các điều 134, 135, 136, 138, 139, 141, 143, 155, 156 và

226 của Bộ luật hình sự ch được khởi tố khi có yêu cầu của người bị hại hoặc của người đại diện hợp pháp của người bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết

- Quy định tại Điều 28 của Bộ luật tố tụng dân sự về những tranh chấp

về hôn nhân và gia đình thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án; những yêu cầu về hôn nhân và gia đình thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án

- Các quy định của Luật trẻ em; Luật hôn nhân và gia đình; Luật con nuôi; Luật phòng, chống bạo lực gia đình; Luật bình đẳng giới và Bộ luật dân sự

- Quy định tại Điều 105 của Luật xử lý vi phạm hành chính về việc giao cho Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dư ng, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với trẻ em và người dưới 18 tuổi

Các văn kiện quốc tế

- Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em là văn kiện pháp lý có ảnh hưởng lớn nhất đến tư pháp người dưới 18 tuổi do phạm vi điều ch nh của nó,

do mức độ tham gia rộng rãi của các quốc gia và do nó có hiệu lực bắt buộc thi hành đối với các quốc gia thành viên Các điều khoản có liên quan nhiều nhất đến bản chất và phạm vi của một hệ thống tư pháp dành riêng cho người dưới 18 tuổi bao gồm:

+ Điều 4 yêu cầu các quốc gia thành viên tiến hành tất cả những biện pháp lập pháp, hành pháp và những biện pháp thích hợp khác để thực hiện những quyền của trẻ em đã được ghi nhận trong Công ước Trong số những quyền đó có 5 nguyên tắc chung mà Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em yêu cầu các quốc gia thành viên phải tuân thủ khi xây dựng chính sách, luật

pháp và thực thi pháp luật liên quan đến bất cứ trẻ em nào dưới 18 tuổi: (a)

Lợi ích tốt nhất của trẻ em (Điều 3); (b) nguyên tắc không phân biệt đối xử (Điều 2); (c) quyền sống, sinh tồn và phát triển (Điều 6); (d) quyền được lắng nghe của trẻ em (Điều 12); và nhân phẩm của trẻ em (Điều 40.1)

+ Điều 9 áp dụng đối với mọi trường hợp trẻ em bị buộc phải cách ly khỏi cha mẹ, chẳng hạn trong trường hợp bị lạm dụng, sao nhãng, bóc lột hoặc tranh chấp về quyền nuôi con Trong những trường hợp đó, quyết định cách ly của cơ quan có thẩm quyền phải có khả năng được Toà án xem xét lại; đồng thời, “tất cả các bên có lợi ích liên quan phải có cơ hội tham gia vào quá trình giải quyết và trình bày quan điểm của mình”

+ Điều 12(2) áp dụng đối với tất cả các loại vụ việc và yêu cầu các

quốc gia thành viên phải bảo đảm rằng “trẻ em sẽ được tạo cơ hội để tự mình

trình bày ý kiến trong bất cứ thủ tục hành chính và tư pháp nào có ảnh hưởng đến trẻ em hoặc thông qua người đại diện hay bằng một hình thức khác phù hợp với các quy định về tố tụng của nội luật”

+ Điều 37 giải quyết vấn đề quyền của trẻ em vi phạm pháp luật bị tước

tự do Ngoài những vấn đề khác, điều luật này đòi hỏi rằng tất cả trẻ em đều phải được đối xử một cách nhân đạo và tôn trọng nhân phẩm, theo cách thức phù hợp với nhu cầu của con người ở độ tuổi các em Trẻ em bị tước tự do có

quyền được tiếp cận nhanh chóng đối với “trợ giúp pháp lý và những hình

thức hỗ trợ thích hợp khác, cũng như có quyền được khiếu nại về tính hợp pháp của việc tước tự do lên Toà án hoặc một cơ quan khác có thẩm quyền, độc lập và khách quan, và được giải quyết vụ việc một cách nhanh chóng”

+ Điều 40 yêu cầu các quốc gia thành viên “tìm cách thúc đẩy việc ban

hành luật pháp, thiết lập các thủ tục, cơ quan, thiết chế đặc biệt dành cho trẻ

em bị cho là, bị truy tố hoặc kết luận là vi phạm pháp luật ”, bao gồm cả

quyền của trẻ em được “một cơ quan có thẩm quyền, độc lập và khách quan

hoặc một cơ quan tư pháp, trong một cuộc tường trình công bằng theo pháp luật ” nhanh chóng xác định có tội hay không có tội và trẻ em có quyền đề

nghị một cơ quan tư pháp có thẩm quyền cao hơn xem xét lại kết luận này

- Hướng dẫn về hành động đối với trẻ em trong hệ thống tư pháp hình

sự - Nghị quyết 1997/30 của Liên hợp quốc - Quản lý tư pháp hình sự (Hướng dẫn Viên)

+ Điều 11 kêu gọi các quốc gia bảo đảm rằng:

những nguyên tắc và quy định của Công ước về Quyền trẻ

em và những chuẩn mực cũng như các quy phạm của Liên hợp quốc về tư pháp người dưới 18 tuổi được phản ảnh một cách đẩy đủ trong luật pháp, chính sách và thực tiễn của quốc gia, đặc biệt thông qua việc thiết lập một hệ thống tư pháp người dưới 18 tuổi hướng

về trẻ em trong đó bảo đảm quyền của trẻ em, thúc đẩy ý thức của trẻ em về phẩm giá và giá trị, và quan tâm đầy đủ đến độ tuổi của trẻ em, mức độ phát triển và quyền của các em được tham gia đóng

góp cho xã hội một cách có ý nghĩa

+ Điều 14 quy định rằng cần đặc biệt chú ý đến việc bảo đảm “một thủ

tục tư pháp người dưới 18 tuổi mang tính tổng hợp có trọng tâm là trẻ em”,

khuyến nghị rằng các chuyên gia độc lập hoặc các hội đồng khác cần rà soát pháp luật hiện hành về tư pháp người dưới 18 tuổi và tác động của hệ thống này đến trẻ em Điều 14 (d) quy định rõ việc khuyến khích các quốc gia

“thành lập các Toà án người dưới 18 tuổi có quyền tài phán trước hết đối với người dưới 18 tuổi phạm tội hình sự, thiết lập các thủ tục tố tụng đặc biệt trên

cơ sở chú trọng đến những nhu cầu cụ thể của trẻ em”

- Quy tắc tối thiểu của Liên hợp quốc về quản lý tư pháp người chưa thành niên (Quy tắc Bắc Kinh)

Quy tắc Bắc Kinh nêu rõ: Tư pháp người chưa thành niên là một bộ phận của nền tư pháp quốc gia, bao gồm các quy định pháp luật và việc áp dụng các quy định đó đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật do

một hệ thống các cơ quan tài phán và một đội ngũ những người tham gia vào các hoạt động tư pháp thực hiện theo nguyên tắc coi hạnh phúc và sự cải tạo của chưa thành niên là mục tiêu hàng đầu; đồng thời, duy trì trật tự công cộng

và đạo đức xã hội, bảo đảm việc xử lý người chưa thành niên phạm pháp luôn phù hợp, tương xứng với hoàn cảnh, động cơ và hành vi vi phạm pháp luật của họ

- Hướng dẫn của Liên hợp quốc về phòng ngừa vi phạm pháp luật của người chưa thành niên (Hướng dẫn Riyadh)

Quy tắc 52 kêu gọi các chính phủ ban hành và thực thi “luật và thủ tục

để thúc đẩy và bảo vệ quyền và lợi ích của người chưa thành niên”

- Quy tắc tối thiểu của Liên hợp quốc về các biện pháp không giam giữ (Quy tắc Tokyo)

Quy tắc khuyến nghị các quốc gia phát triển nhiều biện pháp không giam giữ để áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ giai đoạn tiền xét

xử đến sau khi kết án Quy tắc quy định rằng cần có nhiều hình thức chế tài dựa vào cộng đồng cho Thẩm phán lựa chọn

- Quy tắc của Liên hợp quốc về bảo vệ người chưa thành niên (người dưới 18 tuổi) bị tước tự do (JDLs)

Văn kiện này chứa đựng một tập hợp các quy phạm và chế định cụ thể

để áp dụng trong trường hợp người dưới 18 tuổi bị tước tự do trong bất cứ giai đoạn tố tụng nào Văn kiện này được áp dụng đối với nhiều loại thiết chế, bao gồm cả các thiết chế có mục đích hình sự, cải tạo, giáo dục hay bảo vệ Quy tắc đã ghi nhận và mở rộng Điều 37 của Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em và Quy tắc Bắc Kinh, nhấn mạnh rằng việc tước tự do phải là giải pháp cuối cùng và áp dụng trong thời gian ngắn nhất có thể

- Nghị định thư không bắt buộc bổ sung Công ước quyền trẻ em về buôn bán trẻ em, mại dâm trẻ em và văn hoá phẩm khiêu dâm sử dụng trẻ em

Nghị định thư yêu cầu các quốc gia phải tiến hành tất cả các biện pháp thích hợp để bảo vệ quyền và lợi ích của người bị hại chưa thành niên trong tất cả các giai đoạn của quá trình tư pháp hình sự và đặc biệt là phải áp dụng những thủ tục trong đó các nhu cầu đặc biệt của bị hại là người dưới 18 tuổi, bao gồm cả các nhu cầu đặc biệt của các em khi với tư cách là người làm chứng, sẽ được nhìn nhận Nghị định thư kêu gọi các quốc gia thành viên bảo đảm rằng hệ thống tư pháp hình sự sẽ đối xử với trẻ em là người bị hại của tội phạm thuộc phạm vi điều ch nh của Nghị định thư trên cơ sở cân nhắc trước tiên đến lợi ích của trẻ em

1.2.3 Cơ sở th c ti n

Trong những năm gần đây, Nhà nước ta đã có nhiều hoạt động thiết thực trong việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và đã đạt được những bước tiến lớn Tuy nhiên, trên thực tế vẫn đang tồn tại một thực trạng đáng lo ngại là tình trạng vi phạm pháp luật nói chung và tình trạng phạm tội nói riêng

ở người dưới 18 tuổi diễn biến phức tạp, có chiều hướng ngày càng gia tăng

về tính chất nguy hiểm và diễn biến hết sức phức tạp, nhất là các băng nhóm thanh, thiếu niên tụ tập ăn chơi, gây rối trật tự công cộng diễn ra rất phức tạp

chưa thành niên, họ sẽ tiếp thu những thái độ và hành vi tội phạm Do đó, thay vì giúp người dưới 18 tuổi từ bỏ hành vi phạm tội, việc xử phạt chính thức sẽ ch làm củng cố thêm tính cách và hành vi phạm tội của người dưới 18 tuổi đó [61, tr.28]

Do việc viện đến Tòa án để xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội ở Anh và

xứ Wales được coi là giải pháp cuối cùng bất đắc dĩ, biện pháp cảnh cáo đã được áp dụng ngày càng phổ biến từ những năm 1980 Các cán bộ công an được trao quyền tự quyết trong việc áp dụng biện pháp cảnh cáo đối với người dưới 18 tuổi phạm pháp những lỗi tương đối nhẹ thay vì bắt họ để truy

ra hiệu quả trong việc làm giảm tình trạng tái phạm của người dưới 18 tuổi

phạm pháp “tỷ lệ tái phạm trong số người vi phạm bị cảnh cáo so với những

người chưa từng bị cảnh cáo hoặc chưa từng phải ra trước tòa chỉ là khoảng một phần mười” [61, tr.33]

Phong trào tăng cường sử dụng biện pháp cảnh cáo và nhu cầu có thêm những biện pháp xử lý chuyển hướng trước khởi tố đã dẫn đến việc ra đời của các đội liên ngành Những đội này bao gồm đại diện Công an, Dịch vụ xã hội, Ngành giáo dục, Dịch vụ thanh thiếu niên và Tình nguyện viên

Các thành viên của những đội này sẽ quyết định việc người dưới

18 tuổi có cần được hỗ trợ, can thiệp để giúp họ tránh tham gia vào các hoạt động tội phạm về sau này hay không Biện pháp can thiệp được chọn thường là dưới hình thức các chương trình giáo dục, chương trình xã hội, chương trình xử lý hành vi vi phạm và khắc phục đền bù cho người bị hại

và cộng đồng

Biện pháp bán giam giữ (IT)

Biện pháp xử lý bán giam giữ được Bộ Y tế và An ninh Xã hội chính thức đưa vào áp dụng từ năm 1983 Dự án này đã tiêu tốn của Chính phủ 15

tỷ bảng nhưng bù lại đã được 4.500 “cơ sở tại cộng đồng” cho người dưới 18 tuổi phạm pháp đã phạm những tội nghiêm trọng hoặc tái phạm nhiều lần Các cơ sở này là phương án thay thế cho việc giam giữ người dưới 18 tuổi phạm pháp và có chức năng quản lý giám sát chặt chẽ, đồng thời vạch ra các chương trình giúp người dưới 18 tuổi giảm nguy cơ tái phạm thông qua việc

xử lý sớm những xu hướng tội phạm trong số họ [61, tr.527]

Do các chương trình IT là biện pháp thay thế cho giam giữ nên các cơ

sở này buộc phải giữ “kỷ luật thép” tương tự như trong trại giam, nghĩa là có quản lý giám sát chặt chẽ trong khi người dưới 18 tuổi vẫn được tham gia vào các chương trình tại cộng đồng

Tư pháp phục hồi cảnh cáo “3R” (xử lý chuyển hướng trước khởi tố)

Trong suốt 10 năm vừa qua, các chương trình xử lý chuyển hướng phục hồi mới đã được phát triển mạnh mẽ tại Anh và xứ Wales Tuy nhiên, chương trình đầu tiên trong số đó thì lại không hoàn toàn mới vì nó chính là phiên bản mang thêm tính phục hồi của biện pháp cảnh cáo đã triển khai trước đó Chương trình này ra đời vào năm 1997 sau thắng lợi của Công đảng trong cuộc bầu cử Chính phủ Chương trình thứ hai trong số này được Đạo luật về Chứng cứ hình sự và tư pháp thanh thiếu niên quy định vào năm 1999 tập trung vào mô hình lệnh chuyển tuyến Các lệnh chuyển tuyến được sử dụng

để chuyển người dưới 18 tuổi phạm pháp cho các Đội công tác người dưới 18 tuổi phạm pháp xử lý [61, tr.534]

Chính phủ Công đảng của Anh và xứ Wales đã triển khai quy trình cảnh cáo 3R; Cảnh sát vùng Thames Valley đã thực thi quy trình này từ năm 1998 Quy trình này cũng tương tự như biện pháp cảnh cáo trước đó, trừ việc các nhân viên Chính phủ đã cộng gộp, lồng ghép 3R dựa trên các nguyên tắc tư pháp phục hồi vào biện pháp này Các cán bộ áp dụng biện pháp cảnh cáo 3R được đào tạo trước khi tham gia vào lĩnh vực này; chương trình đào tạo của họ tập trung vào kỹ năng điều hành các cuộc thảo luận với người dưới

18 tuổi vi phạm thông qua việc bàn thảo phân tích về hành vi vi phạm và làm thế nào để khắc phục những thiệt hại gây ra do hành vi đó

Phục hồi (Restoration), Tái hòa nhập (Reintegration) và Chịu trách nhiệm (Responsibility) đã tạo nên tên gọi 3R của biện pháp này và thể hiện sự cần thiết của việc người dưới 18 tuổi phạm pháp phải giải quyết các hậu quả

do hành vi vi phạm của mình gây ra Mục tiêu này được thực hiện thông qua việc người dưới 18 tuổi xin lỗi, sửa chữa hành vi của mình, trả “món nợ” với cộng đồng và thừa nhận trách nhiệm đối với hành vi vi phạm cũng như những thiệt hại mà họ đã gây ra cho người bị hại và cộng đồng [61, tr.544]

Lệnh chuyển tuyến

Các đội công tác người dưới 18 tuổi phạm pháp (YOP) tương tự như

mô hình ban tham mưu của Canada ở khía cạnh cơ cấu thành viên, mục tiêu

và tổ chức Người vi phạm lần đầu là người từ 10 tuổi đến 17 tuổi bị kết luận

là có tội được chuyển tới Đội công tác YOP nếu họ không được Tòa án miễn trách nhiệm hoàn toàn mà vi phạm của họ được cho là không nghiêm trọng đến mức phải xử phạt giam giữ [61, tr.548]

Các đội công tác này bao gồm đại diện từ nhiều cơ quan đoàn thể,

ít nhất là bao gồm 2 thành viên từ cộng đồng và một đại diện cha mẹ người

dưới 18 tuổi phạm pháp (nếu chúng từ 16 tuổi trở xuống) Tương tự như mô hình Ban tham mưu Canada, các đội YOP cũng hoạt động trên nguyên tắc phục hồi Chính vì vậy, người bị hại và đại diện cộng đồng được mời tham gia cùng với cán bộ hỗ trợ hoặc cán bộ mạng lưới xã hội dành cho người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật

Thỏa thuận đạt được trong biện pháp này cũng tương tự như quá trình cùng thống nhất ra quyết định trong mô hình Ban tham mưu của Canada bao gồm việc vạch ra các biện pháp giúp người vi phạm khắc phục thiệt hại do hành vi của mình gây ra Việc khắc phục này được thực hiện thông qua bồi thường thiệt hại đối với những người bị ảnh hưởng do hành vi vi phạm (người

bị hại hoặc cộng đồng); đồng thời, yêu cầu người vi phạm phải tham gia vào các chương trình xử lý phù hợp Các chương trình được chọn dựa trên tiêu chí các bên đều thống nhất rằng các chương trình đó sẽ giúp người dưới 18 tuổi tránh vi phạm trong tương lai

1.3.2 Ở Liên bang Nga

Theo quy định của Bộ luật hình sự của Liên bang Nga, chế tài hình sự

áp dụng đối với người dưới 18 tuổi (từ đủ 14 tuổi nhưng chưa đủ 18 tuổi) bao gồm việc áp dụng hình phạt và các biện pháp giáo dục bắt buộc, trong đó, các biện pháp giáo dục bao gồm: cảnh cáo, giao cho cha mẹ hoặc người thay cha

mẹ hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền giám sát, giáo dục, buộc bồi thường thiệt hại gây ra, hạn chế sự nhàn rỗi và đặt ra những đòi hỏi riêng đối với xử sự của người dưới 18 tuổi

Người dưới 18 tuổi có thể bị áp dụng cùng một lúc nhiều biện pháp giáo dục bắt buộc Trong trường hợp người dưới 18 tuổi nhiều lần cố tình không chấp hành biện pháp giáo dục thì theo đề nghị của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, biện pháp giáo dục bắt buộc bị hủy bỏ và hồ sơ vụ án được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền để truy cứu trách nhiệm hình sự

Biện pháp cảnh cáo là việc giảng giải cho người dưới 18 tuổi về tác hại

do hành vi của mình gây ra và hậu quả của việc tái phạm hành vi đó theo quy định của Bộ luật hình sự

Giao cho giám sát là đặt nghĩa vụ cho các cá nhân hoặc cơ quan có thẩm quyền giáo dục và kiểm tra tư cách của người dưới 18 tuổi

Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại đối với người dưới 18 tuổi được đặt ra có xem xét tình hình tài sản của người dưới 18 tuổi và người này có nghề nghiệp hay không

Biện pháp hạn chế sự nhàn rỗi và đặt ra những đòi hỏi riêng đối với xử

sự của người dưới 18 tuổi có thể quy định cấm lui tới những địa điểm nhất định, cấm sử dụng những hình thức vui chơi nhất định, đặc biệt là hình thức

có liên quan đến việc điều khiển phương tiện giao thông cơ giới, hạn chế ra khỏi nhà sau một thời gian nhất định, hạn chế đi đến địa phương mà không được phép của cơ quan có thẩm quyền Người dưới 18 tuổi có thể bị yêu cầu trở lại trường học hoặc đi làm với sự giúp đ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Ngoài ra, người dưới 18 tuổi còn có thể bị những hạn chế khác nữa [54, tr.88-89]

1.3.3 Ở Kosovo

Luật tư pháp thanh thiếu niên của Kosovo cũng quy định về biện pháp

tư pháp Tại Điều 6 của Luật quy định:

Đối với người sắp thành niên là người chưa tròn mười sáu tuổi vào thời điểm thực hiện hành vi phạm tội thì ch được áp dụng đối với người sắp thành niên bao gồm các biện pháp xử lý chuyển hướng và các biện pháp giáo dục

Điều 6 của Luật quy định:

Đối với người sắp thành niên là người chưa tròn mười sáu tuổi vào thời điểm thực hiện hành vi phạm tội thì ch được áp dụng các biện pháp tư pháp Các biện pháp tư pháp có thể được áp dụng