Phân tích quan niệm của chủ nghĩa mác lênin về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân giai cấp công nhân hiện nay còn đảm nhận sứ mệnh lịch sử đó không giải thích và chứng minh

LỜI MỞ ĐẦU Trong giai đoạn mới hiện nay, công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn ra trên toàn thế giới, chủ nghĩa xã hội đang ở trong thời kì thoái trào, thời đại ngày nay vẫn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂNVIỆN ĐÀO TẠO TIÊN TIẾN, CHẤT LƯỢNG CAO VÀ POHE

⁂

BÀI TẬP LỚN MÔN: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Đề tài 1: “Phân tích quan niệm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về sứ mệnh lịch sửcủa giai cấp công nhân? Giai cấp công nhân hiện nay còn đảm nhận sứ mệnh lịch

sử đó không? Giải thích và chứng minh”

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Quỳnh Anh

Mã số sinh viên: 11210598 Lớp: Kiểm toán CLC 63C

Hà Nội, 2022

LỜI MỞ ĐẦU

Trong giai đoạn mới hiện nay, công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn

ra trên toàn thế giới, chủ nghĩa xã hội đang ở trong thời kì thoái trào, thời đại ngày nay vẫn đang là thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm

vi toàn thế giới còn đang có nhiều biến động, tiêu cực… thì vấn đề làm sáng tỏ sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân được đặt ra trở nên bức thiết hơn bao giờ hết,

cả trên hai phương diện: lý luận và thực tiễn

Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là một phạm trù cơ bản nhất của chủ nghĩa

xã hội khoa học, do đó nó đã được C.Mác – Ph Ăng ghen và Lê nin nghiên cứu và phát triển hết sức toàn thiện trong quá trình phát triển của lịch sử thế giới Xét trên phương diện lịch sử, những nhận định và lý luận của các ông về giai cấp công nhân

có tác dụng to lớn và đúng đắn Còn đối với nước ta, vấn đề trên được Đảng ta rất chú trọng

Vì thế, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân không chỉ thể hiện rõ trong các văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc, mà đây còn là một trong những đề tài nghiên cứu quan trọng của nhiều nhà lý luận, nhà nghiên cứu lịch sử, và của nhiều thế hệ công nhân, sinh viên Sự tác động của sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân không chỉ ảnh hưởng tới sự chuyển biến của lịch sử thế giới là thay đổi từ hình thái kinh tế này sang hình thái kinh tế khác, thay đổi từ chế độ kinh tế này sang chế độ kinh tế khác… mà còn làm thay đổi tình hình kinh tế chính trị xã hội trên toàn thế giới, nó tác động tới quá trình sản xuất cụ thể, tới bộ mặt phát triển của thế giới

Như vậy, vấn đề đặt ra là: Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là gì? Giai cấp công nhân hiện nay còn đảm nhận sứ mệnh lịch sử đó không?

I Lý luận

Khi sử dụng khái niệm giai cấp công nhân, C.Mác và Ph Ăngghen đã sử dụng một

số thuật ngữ khác nhau để biểu đạt khái niệm đó, như: giai cấp vô sản, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhận hiện đại, giai cấp công nhân đại công nghiệp,… Mặc dù vậy, về cơ bản những thuật ngữ này trước hết đều biểu thị một khái niệm thống nhất, đó là chỉ giai cấp công nhân hiện đại, con đẻ của nền sản xuất đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa, giai cấp đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiến cho phương thức sản xuất hiện đại

Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hôi ổn định, hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển nền công nghiệp hiện đại với nhịp độ phát triển của lực lượng sản xuất vật chất mang tính hoạt động là đại biểu cho phương thức sản xuất mang tính xã hội hóa ngày càng cao Họ là người làm thuê do không có nguyên liệu sản xuất, buộc bán sức lao động để sống và bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư vì vậy lợi ích cơ bản của họ đối lập với lợi ích của giai cấp tư sản Đó là giai cấp có sứ mệnh phủ định chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng thành chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa xã hội

Mặc dù các thuật ngữ trên có nhiều tên gọi khác nhau như thế nào đi chăng nữa thì theo C.Mác và Ph.Ăng ghen chúng vẫn chỉ mang hai thuộc tính căn bản

Thứ nhất, về phương thức lao động, phương thức sản xuất: Giai cấp công nhân là lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại và xã hội hóa cao

Thứ hai, về vị trí trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa: đó là những người lao động không có tư liệu sản xuất, phải bán sức lao động cho nhà tư bản và bị nhà tư bản bóc lột về giá trị thặng dư

Trong hai tiêu chí này, C.Mác và Ph Ăng ghen tới tiêu chí một đó là công nhân công xưởng, được coi là một bộ phận tiêu biểu cho giai cấp công nhân hiện đại Hai ông cho rằng: “Các giai cấp khác đều suy tàn và tiêu vong cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, còn giai cấp vô sản lại là sản phẩm của nền đại công nghiệp.”; “công nhân cũng là một phát minh của thời đại mới, giống như máy móc cũng vậy… công nhân Anh là đứa con đầu lòng của nền đại công nghiệp hiện đại.”

II Liên hệ thực tiễn

II.1 Sự giống và khác nhau giữa giai cấp công nhân hiện nay và giai cấp công nhân thế kỉ XIX

Giai cấp công nhận hiện nay so với giai cấp công nhận thế kỉ XIX vẫn là lực lượngsản xuất hàng đầu của xã hội, cho nên yếu tố người lao động trong lực lượng sản xuất trong chủ nghĩa tư bản trước đây và hiện nay, lực lượng sản xuất hàng đầu vẫnchính là giai cấp công nhân

Điểm thứ hai tương đồng đó chính là giai cấp công nhân hiện nay và giai cấp công nhân thế kỉ XIX vẫn bị giai cấp tư sản của chủ nghĩa tư bản bóc lột giá trị thặng

dư Chỉ có điều, phương thức chủ nghĩa tư bản bóc lột giá trị thặng dư hiện nay có phần tinh vi, phức tạp hơn so với cách bóc lột thế kỉ XIX Phong trào cộng sản và công nhân hiện nay vẫn là lực lượng đi đầu trong cuộc đấu tranh vì dân sinh, dân chủ và tiến bô xã hội

Xu hướng tri thức hóa công nhân, đây chính là đặc điểm nổi bật và rất khác biệt so với công nhân TK XIX Giai cấp công nhân thời Mác là giai cấp lao động, làm thuê, bị bóc lột và xuất than chủ yếu từ nông dân và nông thôn Nhưng từ những năm 60 của thế kỉ XX trở lại đây, xu thế đô thị hóa và đông đảo cư dân đô thị đã bổsung một lượng lớn vào nguồn nhân lực của giai cấp công nhân Ở các nước đang phát triển và phát triển ở trình độ cao, từ những năm 60 thế kỉ XX trở lại đây,

nguồn nhân lực cho công nghiệp hóa có một bộ phận lớn và ngày càng tang, được tuyển mộ từ nhóm cư dân đô thị Cơ cấu xuất than của công nhân cũng đa dạng hơn: họ xuất than từ gia đình công nhân truyền thống, từ gia đình trí thức – công chức, tiểu thương, dịch vụ,…

Cơ cấu đa dạng của giai cấp công nhân hiện đại cũng làm nảy sinh những nhu cầu

bổ sung nhận thức mới Trình độ mới của sản xuất và dịch vụ cùng với cách tổ chức xã hội hiện đại cũng làm cho cơ cấu của giai cấp công nhân hiện đại đa dạng tới mức nội hàm của nó liên tục phải điều chỉnh theo hướng mở rộng: theo lĩnh vực(công nghiệp – nông nghiệp – dịch vụ) theo trình độ công nghệ (bộ phận công nhân áo xanh – công nhân của công nghiệp truyền thống; áo trắng – công nhân có trình độ đại học cao đẳng chủ yếu làm công việc điều hành quản lý sản xuất; áo vàng – công nhân của các ngành công nghệ mới; áo tím – công nhân dịch vụ - lao động đơn giản như gác cầu thang, vệ sinh đô thị…); Phân loại công nhân theo sở hữu (có cổ phần, có tư liệu sản xuất và trực tiếp lao động tại nhà để sống và, không

có cổ phần) Phân loại công nhân theo chế độ chính trị (công nhân ở các nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, ở các nước G7, ở các nước đang phát triển)

…

II.2 Một số đánh giá về số lượng và chất lượng – vai trò của giai cấp công nhân hiện nay trong hệ thống sản xuất/kinh tế xã hội

Số lượng giai cấp công nhân (GCCN) hiện nay có nhiều số lượng tương đối khác biệt do tiêu chí, quy mô và cách đánh giá của mỗi chủ thể nghiên cứu Năm 2012, Ngân hang thế giới (WB) cho biết, thế giới đã có 1,000 triệu công nhân Một

nghiên cứu của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) năm 2014 khẳng định, trên thế giới hiện có 1,540 triệu “công nhân làm công ăn lương” (salaried workers) trong tổng số gần 3,300 triệu người lao động của thế giới hiện nay Cũng theo ILO, dự báo về số lượng nhóm này, năm 2018 sẽ là 1,702 triệu người

Cũng có một phân tích khác đưa ra số liệu tương đương: “Khi C Mác viết Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, năm 1848, trên thế giới chỉ có khoảng 10 – 20 triệu côngnhân, tương đương chiếm 2% - 3% số dân toàn cầu và chỉ trong vài lĩnh vực có máy móc Đến đầu thế kỉ XX, toàn thế giới có 80 triệu công nhân Năm 2013, lần đầu tiên trong lịch ử có đa số cư dân tham gia vào lực lượng lao động và là người lao động ăn lương Hiện nay có khoảng 1,6 tỷ người lao động ăn lương, tăng them

600 triệu kể từ giữa những năm 1990, hơn 1 tỷ trong số đó là công nhân Số liệu về

số lượng công nhân có thể khác nhau đôi chút, nhưng nhận thức chung là sự tăng lên mạnh mẽ của lao động công nghiệp trên thế giới trong vài thập niên gần đây

Tỷ lệ lao động bằng phương thức công nghiệp hiện nay chiếm trên 60% số lao

động toàn cầu Quá trình công nghiệp hóa, nhu cầu phát triển văn minh (toàn cầu hóa, đô thị hóa, hiện đại hóa cuộc sống…) là những nguyên nhân của hiện tượng này

Cơ cấu của GCCN hiện nay khá đa dạng, đang chuyển biến mạnh theo hướng hiện đại hóa và được tiếp cận theo những tiêu chí đánh giá sau:

Một là, cơ cấu nghề nghiệp của công nhân hiện nay vô cùng đa dạng và chưa

ngừng lại ở những ngành nghề hiện có Năm 1893, Ph Ăng-ghen quan niệm: “Khi tôi nói “công nhân”, tôi có ý nói người lao động của tất cả mọi giai cấp Người tiểuthương bị các hang buôn lớn lấn gạt, viên chức văn phòng, thợ thủ công, công nhân thành thị và công nhân nông nghiệp bắt đầu cảm thấy ách áp bức của chế độ

tư bản chủ nghĩa hiện nay ở nước chúng tôi Như vậy, quan niệm “giai cấp công nhân” đã được lý luận mở rộng rất nhiều, không chỉ có những người trực tiếp hoặc gián tiếp vận hành công cụ lao động có tính chất công nghiệp nữa, mà còn là tất cả những người lao động trong chế độ tư bản

Hai là, cơ cấu công nhân theo lĩnh vực hoạt động Giai cấp công nhân hiện nay lao

động trên ba lĩnh vực cơ bản là nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ Mặc dù đang

có sự dịch chuyển lao động giữa các lĩnh vực nhưng xu hướng chung là nhóm lao động ở lĩnh vực dịch vụ tăng mạnh, số lượng lao động trong lĩnh vực công nghiệp

và nông nghiệp giảm nhẹ

Cơ cấu công nhân lao động trong các ngành nghề tại các nước công nghiệp phát triển (G7) trong những năm đầu thế kỉ XXI biến động chủ yếu cũng theo chiều hướng tăng lao động ở nhóm dịch vụ, giảm lao động ở nhóm công nghiệp và nông nghiệp

Ba là, cơ cấu của giai cấp công nhân xét theo trình độ công nghệ hiện nay được

nhìn nhận là đa dạng và không đồng đều Các nghiên cứu về trình độ của công nhân thường xét theo khả năng tiếp cận các cuộc cách mạng công nghiệp, cách tínhtoán thường là 2.0 hoặc 3.0, tiệm cận 4.0 Cũng có những cách đánh giá trình độ công nghệ của công nhân theo đặc tính của kĩ thuật của từng ngành công nghiệp

mà họ đang hoạt động, ví dụ: “công nghệ in offset” và “công nghệ in kỹ thuật số” Nhìn chung, công nghệ mà công nhân trên thế giới hiện nay đang sử dụng là một

“dải khá rộng” được mô tả bằng “cây phả hệ công nghệ đa tầng”, hàm ý là ở nhiều trình độ, phát triển vốn theo quy luật không đều và sự phát triển của GCCN hiện nay cũng vẫn tuân theo quy luật đó

Bốn là, cơ cấu giai cấp công nhân dựa theo trình độ phát triển kinh tế thường được

giới nghiên cứu phân tích theo hai nhóm nước là nước phát triển và nước đang pháttriển Hiện có 508 triệu công nhân trong các nước phát triển và số còn lại (khoảng

hơn 1,100 triệu) là ở các nước đang phát triển Trình độ phát triển kinh tế, trình độ công nghệ thường tỷ lệ thuận với năng suất lao động đạt được Công nhân của các nước phát triển có năng suất lao động cao hơn so với các nước đang phát triển Năm 2017, ILO xếp hạng năng suất lao động thông qua so sánh việc tạo ra giá trị mới của một lao động/năm ở một số các nước phát triển: công nhân Mỹ tạo ra 63,885USD/người/năm, công nhân Bỉ là 55,235USD/ người/năm,…

Năm là, cơ cấu giai cấp công nhân theo chế độ xã hội là cách tiếp cận theo chế độ

chính trị Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác, có mối quan hệ biện chứng giữa công nhân, công nghiệp và chủ nghĩa xã hội (CNXH) Chế độ chính trị cũng có thểtác động đến sự phát triển của công nhân và công nghiệp Lịch sử cận đại, hiện đại xác định điều đó Thống kê về giai cấp công nhân của các nước xã hội chủ nghĩa (XHCN) năm 2019 cho thấy: Việt Nam có khoảng 15 triệu, Lào có khoảng gần 0,8 triệu, Cu-ba có gần 3 triệu, Trung Quốc có khoảng 300 triệu công nhân và 270 triệu “nông dân – công” (nhóm xã hội tham gia hai phương thức và hai lĩnh vực laođộng, có hai nơi cư trú, là trung giới của quá trình chuyển biến từ nông dân sang công nhân, nhưng chưa hoàn toàn sống bằng thu nhập từ lao động công nghiệp)

Sáu là, trình độ của giai cấp công nhân còn được tính theo quan điểm của chủ

nghĩa Mác Lê nin là trình độ giác ngộ chính trị, ý thức về sứ mệnh lịch sử của mình Cách tiếp cận này khá phổ biến trong nhiều nghiên cứu của các nước phát triển theo định hướng XHCN hiện nay Nhận thức chung là, giác ngộ chính trị của công nhân không đồng đều, có biểu hiện bất cập so với yêu cầu của sứ mệnh lịch

sử mà họ phải đảm trách Điều đáng quan tâm là hiện tượng suy giảm tính tích cực

chính trị của một bộ phân công nhân trong cơ chế kinh tế thị trường hiện đại đang diễn ra ở nhiều quốc gia

II.3 Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Trong suốt những năm qua, giai cấp công nhân Việt Nam đã khẳng định được vai trò của mình, xứng đáng là bộ phận của giai cấp công nhân thế giới, tiếp tục lấy chủ nghĩa Mác – Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng Ngày nay, công nhân Việt Nam chủ động tham gia giải quyết các vấn đề là thu hút sự quan tâm hang đầu của Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung Các vấn đề đó có tính thời sự cao như dân số, môi trường, văn hóa, năng lượng, lương thực,…

Giai cấp công nhân là lực lượng kiên định bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, không chấp nhận chế độ đa đảng, đa nguyên chính trị

Giai cấp công nhân tham gia đông đảo vào các thành phần kinh tế, lấy mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh để phấn đấu

Giai cấp công nhân là lực lượng tiên phong trong đấu tranh phòng chống tiêu cực, tham nhũng tệ nạn xã hội, là lực lượng chính trị - xã hội quan trọng trong việc bảo

vệ tổ quốc, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự xã hội, xây dựng nền quốc phòng toàn dân

Qua những phân tích nêu trên ta kết luận, giai cấp công nhân Việt Nam có sứ mệnhlịch sử như sau:

Một là, xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, xóa bỏ chế độ bóc lột, tự giải phóng, giải phóng nhân dân lao động và toàn thể nhân loại khỏi sự áp bức, bóc lột, xây dựng thành công xã hội cộng sản chủ nghĩa

Page | 11

Hai là, phát triển về số lượng và chất lượng, nâng cao giác ngộ và bản lĩnh chính trị, trình độ học vấn và nghề nghiệp thực hiện “tri thức hóa công nhân”, nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ vào sản xuất nhằm tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả làm việc, xứng đáng với vai trò lãnh đạo cách mạng trong thời kì mới

Trên bình diện thế giới hiện nay, hòa bình, hợp tác cùng phát triển trong môi

trường dân chủ, công bằng, bình đẳng đang là xu thế lớn Xu thế ấy tạo điều kiện thuận lợi cho Cách mạng công nghệ 4.0 và cả sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Xét cho cùng, mọi tiến bộ xã hội trong lịch sử và gần gũi hơn là những thành quả nhiều mặt của các cuộc cách mạng công nghiệp gần đây Xét cho cùng, mọi tiến bộ

xã hội trong lịch sử và gần gũi hơn là những thành quả nhiều mặt của các cuộc cách mạng công nghiệp gần đây cũng chỉ xoay quanh một vấn đề lớn của nhân loại, đó là làm thế nào để kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội Hệ giá trị của giai cấp công nhân với những giá trị cơ bản phù hợp với những tiêu chí cơ bản xã hội hiện đại như lao động, bình đẳng, công bằng, dân chủ và sự phát triển tự do toàn diện cho mỗi người…đang được Cách mạng công nghiệp 4.0 tạo điều kiện và cổ vũ hiện thực hóa

Page | 12