Hình tượng đám đông trong tác phẩm “AQ chính truyện” của Lỗ Tấn, “Chí Phèo” và “Đôi mắt” của Nam Cao

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA NGỮ VĂN BÀI TẬP LỚN ĐỀ 10 Hình tượng đám đông trong tác phẩm “AQ chính truyện” của Lỗ Tấn, “Chí Phèo” và “Đôi mắt” của Nam Cao Năm học 2020 2021 1 PHẦN MỞ ĐẦU Trong văn chương ta bắt gặp rất nhiều hiện tượng “gặp gỡ như ở văn chương Trung Quốc có Lý Bạch và Đỗ Phủ, ở Pháp có Moliere và Balzac, Việt Nam như Nguyễn Trãi và Nguyễn Bỉnh Khiêm hay giữa Ngô Tất Tố và Nguyễn Công Hoan Bên cạnh sự “gặp gỡ” trong nước ta còn bắt gặp văn chương ngoại biên Việt Nam và.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

BÀI TẬP LỚN

ĐỀ 10

Hình tượng đám đông trong tác phẩm “AQ chính truyện” của Lỗ Tấn, “Chí Phèo” và “Đôi mắt” của Nam Cao

Năm học 2020 - 2021

PHẦN MỞ ĐẦU

Trong văn chương ta bắt gặp rất nhiều hiện tượng “gặp gỡ" như ở văn chương Trung Quốc có Lý Bạch và Đỗ Phủ, ở Pháp có Moliere và Balzac, Việt Nam như Nguyễn Trãi và Nguyễn Bỉnh Khiêm hay giữa Ngô Tất Tố và Nguyễn Công Hoan Bên cạnh sự “gặp gỡ” trong nước ta còn bắt gặp văn chương ngoại biên Việt Nam và Trung Quốc có “núi liền núi, sông liền sông”,

có sự giao lưu nghìn năm của nền văn hóa Nền văn học Việt Nam rất gần với nền văn học Trung Quốc tuy có nhiều yếu tố áp đặt xong cũng có yếu tố tiếp nhận có ý thức, chọn lọc như: thể loại, chữ viết hay thậm chí là các tác phẩm

kinh điển

Nam Cao và Lỗ Tấn là hai hiện tượng văn học song hành Tìm hiểu văn học hiện đại Trung Quốc và Việt Nam không thể không nhắc đến hai nhà văn bậc thầy này Các sáng tác có những nét tương đồng về chủ đề, đề tài, nội dung

và hình thức nghệ thuật, tất nhiên cũng có nhiều điểm khác biệt cơ bản đã tạo nên phong cách nghệ thuật của họ Đặc biệt trong các tác phẩm, hình ảnh đám đông đã để lại ấn tượng rất sâu sắc trong lòng chúng ta Tuy là nhân vật phụ không có tên tuổi, ngoại hình, lai lịch hay tính cách cụ thể nhưng thông qua hệ thống hình ảnh quen thuộc này, các nhà văn đã đào sâu nỗi thống khổ của người dân thời bấy giờ, phơi bày lịch sử bi tráng của các giai đoạn lịch sử khác nhau, đồng thời cũng phơi bày nhiều sự kiện quan trọng

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LÝ THUYẾT 1.1 Khái niệm văn học so sánh

“Văn học so sánh là bộ môn nghiên cứu sự ảnh hưởng, tác động vượt ra khỏi phạm vi trong nước giữa văn học với lĩnh vực khác nhau như nghệ thuật, lịch sử, khoa học xã hội Để thấy được mối quan hệ giữa chúng” [11-tr.4] Hiểu đơn giản hơn văn học so sánh là sự phân tích, đánh giá ở nhiều phương diện giữa

nền văn học của một hay nhiều nước trong và ngoài khu vực, hoặc với các loại hình khác

Nghiên cứu song hành là nghiên cứu mối liên hệ ảnh hưởng trực tiếp giữa các nền văn học với nhau Các nhà văn luôn sáng tạo, làm mới điểm nhìn tạo ra tính đa dạng trong hệ thống nhân vật

1.2 Vài nét về tác giả

1.2.1 Lỗ Tấn

Lớn lên trong một gia đình quan lại sa sút ở tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc Sự nghiệp sáng tác chịu ảnh hưởng rất nhiều từ mẹ của mình, ít nhiều qua những chuyến đi những lần đổi nghề, đổi trường Các tác phẩm tiêu biểu như:

AQ chính truyện, Nấm mồ, Gió nóng,… Sáng tác tập trung chủ yếu vào truyện

ngắn và tạp văn Lỗ Tấn là nhà văn lừng danh của Trung Quốc ở thế kỉ XX

1.2.2 Nam Cao

Nam Cao tên thật là Trần Hữu Tri, sống ở nông thôn nên Nam Cao luôn gắn bó và thấu hiểu với người dân nghèo Ông làm rất nhiều công việc trước khi đến với nghề viết Ông còn là nhà văn nhân đạo xuất sắc của thế kỉ XX Nam Cao đóng góp lớn đối với nền văn học nửa đầu thế kỉ XX ở Việt Nam Nam Cao

sáng tác ở nhiều thể loại khá nhau, với các tác phẩm như: Sống mòn, Chí Phèo, Giăng sáng, Đôi mắt,…

1.3 Vài nét về tác phẩm

1.3.1 Tác phẩm “AQ chính truyện”

“AQ chính truyện” là truyện vừa duy nhất được đăng tải lần đầu trên

“Thần báo phó san” ở Bắc Kinh Được in trong tuyển tập truyện ngắn “Gào thét” năm 1923 “AQ chính truyện” được coi là một kiệt tác của Văn học hiện đại Trung Quốc

1.3.2 Tác phẩm “Chí Phèo”

Truyện ngắn “Chí Phèo” được viết năm 1941 Ban đầu có tên là “Cái lò

gạch cũ”, sau đó nhà xuất bản tự ý đổi tên là “Đôi lứa xứng đôi” khi được xuất bản lần đầu Năm 1946 được in trong trong tập “Luống cày” Nam Cao đã đặt là

“Chí Phèo”

1.3.3 Tác phẩm “Đôi mắt”

“Đôi mắt” được viết năm 1948, ban đầu có tên là “Tiên sư thằng Tào Tháo” nhưng sau đó Nam Cao đặt tên là “Đôi mắt” Đây là tác phẩm thành công nhất của Nam Cao, là sự đánh giá của ông đối với cuộc kháng chiến, đối với nhân dân - những người có vai trò chủ chốt làm nên thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng Tám

CHƯƠNG 2 HÌNH TƯỢNG ĐÁM ĐÔNG TRONG “AQ CHÍNH TRUYỆN” CỦA

LỖ TẤN, “CHÍ PHÈO” VÀ “ĐÔI MẮT” CỦA NAM CAO

2.1 Hình tượng nhân vật và hình tượng đám đông trong văn học

Hình tượng văn học “là định nghĩa để chỉ một dạng của hình tượng nghệ thuật, được thể hiện dưới dạng ngôn từ, cũng có thể coi đó là hình tượng ngôn từ” [6-tr.595] Hình tượng văn học thường được chia ra thành ba dạng đó là:

“Hình tượng khách thể, hình tượng hàm nghĩa khái quát và hình tượng cấu trúc” [6-tr.596]

Hình tượng nhân vật là “toàn bộ các mối quan hệ giữa các yếu tố cụ thể có ảnh hưởng lẫn nhau, tạo nên hình tượng nghệ thuật mà trung tâm là mối quan hệ giữa các nhân vật” [10-tr.229] Các nhân vật trong cùng một tác phẩm được sắp xếp theo một hệ thống nhất định trong mối quan hệ mật thiết với nhau Hình tượng nhân vật tồn tại trong nhiều muốn quan hệ như: bổ sung, tương phản, đối chiếu

“Đám đông là những người ở xung quanh ta, ta không biết và không thể biết họ là những ai”, khái niệm đám đông này gợi lên cho ta nhiều suy nghĩ Như nhà phê bình người Anh Raymond Williams khẳng định, thuật ngữ “đám đông”

khó định nghĩa Williams đưa ra quan điểm: “Trong cuộc sống, con người thường sát cánh bên nhau Họ ở đây và chúng ta ở bên cạnh họ, ta không thể thoát khỏi họ Trong mắt người khác, chúng ta cũng là đám đông và ngược lại” [13] Đối với Williams, điều này lí giải tất cả các vấn đề với từ “đám đông”

Các cuốn từ điển chỉ mới đưa ra các khái niệm như hình tượng văn học, hình tượng nhân vật,… còn về thuật ngữ hình tượng đám đông thì hiện nay chưa

có một cái hiểu thống nhất nào cả

2.2 Đặc điểm của hình tượng đám đông trong các tác phẩm

2.2.1 Điểm tương đồng

2.2.1.1 Sự xuất hiện

Họ giống nhau về địa vị, hoàn cảnh sống, nhận thức Xuất hiện trong những sự kiện cụ thể

Đám đông là người dân của làng Mùi Khi AQ bị cụ Triệu vả dân làng Mùi kiêng nể AQ hơn trước nhiều Gặp cô tiểu chùa Tĩnh Tu, AQ trêu chọc cô tiểu đáng thương “những người trong quán rượu cười đắc ý” [1-tr.130] Đám đông xuất hiện là những người cùng khổ ở phần IV, V, VI Đám đông nhốn nháo khi thấy “chiếc thuyền đến bến trước nhà cụ Triệu” [1-tr.151] Họ nhận thức sai lệch về cách mạng Cuối truyện, khi AQ bị xử tử, đám đông nhìn với “những cặp mắt tưởng như muốn cấu xé” [1-tr.171] vì họ cho rằng “vì bị xử bắn, AQ đích thị không phải là một kẻ lương thiện” [1-tr.171]

Trong “Chí Phèo” đám đông đều tự nhủ khi nghe Chí Phèo chửi “chắc là hắn trừ mình ra” [9-tr.146] Khi Chí Phèo chửi bới gây sự với nhà Bá Kiến thì dân làng hả hê vì xưa nay học chỉ nghe Bá Kiến chửi người ta, giờ lại có đứa dám chửi cả nhà cụ Bá Chí Phèo rạch mặt ăn vạ trong vũng máu thì đám đông kéo đến xem “ồn ào như cái chợ” Bá Kiến chỉ nói một lời, và tất cả mọi người

về nhà, vì kính trọng ông già, vì người dân quê ghét lộn xộn… Đám đông dân làng Vũ Đại luôn bị đàn áp chỉ biết an phận, than thở Cuối truyện, khi Chí Phèo

tự sát, đám đông làng Vũ Đại bàn tán “có người thầm mừng rỡ, có người mừng

rỡ, có người nói rằng có thiên nhãn nhìn xa” [9-tr.154]

Tác phẩm “Đôi mắt” của Nam Cao, đám đông xuất hiện qua lời kể của Hoàng và Độ Hoàng chỉ nhìn thấy những xấu xa của đám đông; nhìn đám đông một cách phiến diện, một chiều Độ thấy được ẩn sau những tính xấu của đám đông là vẻ đẹp, tinh thần yêu thương, trách nhiệm và ý thức đối với cách mạng

Đám đông là hình ảnh thu nhỏ cho hàng triệu người trong xã hội - tên tuổi, địa vị, không có gì đặc biệt Qua hình tượng đám đông, Nam Cao và Lỗ Tấn thể hiện thái độ của mình đối với những gì mà phần đông đám đông người dân phải chịu trong hoàn cảnh bấy giờ

2.2.1.2 Đám đông là người dân hiền lành, sống an phận

Đám đông trong “AQ chính truyện” hiền lành đến đáng thương Đối với cầm quyền thì đám đông sợ đến “mê muội” cứ có “dính dáng đến một nhân vật

xù như là cụ Cố nhà họ Triệu chẳng hạn thì mới có tiếng đồn” [4-tr.125] Khi cụ

Cố coi AQ là kẻ thù thì cả làng Mùi không ai dám gần hay tỏ ra thiện ý với AQ, không ai thuê AQ vì họ sợ Cứ thấy ai có quyền hành, tiếng nói thì “người ta vẫn nghĩ đối với hạng người này, thà kính trọng họ một chút còn hơn là tỏ vẻ khinh bỉ” [4-tr.144]

Trong “Chí Phèo” đám đông hiện lên trước hết là những người có lối sống vừa hiền lành, an phận, ngại va chạm, họ sống thu mình lại, có những nét giống như bao nhiêu người dân Việt Nam lúc ấy Mở đầu, khi Chí Phèo say rượu “hắn chửi ngay tất cả làng Vũ Đại” [9-tr.146] nhưng “ai cũng nhủ: “Chắc nó trừ mình ra! Không ai lên tiếng cả” [9-tr.146] Đám đông phản ứng khi thấy Chí Phèo gây

sự với Bá Kiến “trong bụng thì họ hả Phen này cha con thằng Kiến đố vác mặt

đi đâu Người ta tuôn đến xem” [9-tr.147] Nhưng khi thấy Bá Kiến về thì

“người ta kính cẩn dãn ra”, “chỗ này lạy cụ”, “chỗ kia lạy cụ” [9-tr.148] Bá Kiến chỉ cần nói một câu thế là ai về nhà nấy vì nể cụ Bá cũng có vì “người nhà quê vốn ghét lôi thôi” [9-tr.148], cũng có “người ta dần dần lảng đi… vì nghĩ đến sự yên ổn của mình Ai dại gì đứng ỳ ra đấy, có làm sao họ triệu mình đi làm chứng” [9-tr.148] Đấy là phản ứng của dân làng Vũ Đại: hiếu kỳ, hả hê, hai mặt

(trong bụng thì sung sướng vì thấy nhà Bá Kiến bị chửi tung lên, một mặt “kính cẩn” giả tạo), lại thêm thói khôn vặt tiểu nông… Tất cả cũng chỉ vì bản tính hiền lành, an phận mà phần lớn đám đông mới có thái độ, hành động như vậy

Với đám đông trong “Đôi mắt”, Hoàng nhìn người nông dân lúc nào cũng quê mùa Luôn bị Hoàng coi thường nhưng người dân vẫn luôn đối đãi tốt hoặc thậm chí là cưu mang Hoàng Bị mang đi rêu rao, nói xấu nhưng người dân vốn

có bản tính lương thiện, hiền lành không bận tâm đến Tuy đói nghèo nhưng đám đông trong “Đôi mắt” luôn giàu lòng yêu thương

2.2.1.3 Đám đông hiếu kì, nhiều chuyện

Đám đông ấy cũng rất tò mò, họ rỉ tai nhau đồn thổi khi Chí Phèo bị Bá Kiến bắt bỏ tù: người thì cho rằng do Chí Phèo ăn trộm, bớt xén; kẻ lại nói Chí

bị bỏ tù chẳng qua do lão Bá Kiến ghen , họ cũng lạ lẫm vô cùng khi Chí Phèo trở về Ở đây nhà văn Nam Cao đã tả khá kĩ và ấn tượng những nét ngoại hình của nhân vật Chí Phèo để nhấn mạnh sự ngạc nhiên xen sợ hãi của người dân Vũ Đại Họ ùa ra xem Chí Phèo gây sự với Bá Kiến với tất cả sự háo hức của những người đi xem trò ăn vạ, với sự bàng quan của những người ngoài cuộc đối với nguyên nhân sự việc cũng như số phận của Chí Phèo…

Đám đông tò mò, ngạc nhiên khi thấy sự xuất hiện của AQ “lâu nay nó đi đâu nhỉ?” [4-tr.144], xưa nay “mỗi lần đi huyện về AQ đều hớn hở trò… nhưng lần này không thế” [4-tr.144] Cảm thấy AQ có khác với ngày thường nhưng theo “lệ thường ở làng Mùi, chỉ có những lúc nào Cụ cố họ Triệu, thầy Tú Triệu lên huyện kia thì người ta mới coi là việc quan trọng” [4-tr.144] còn ngoài ra cũng chẳng ai quan tâm Vì vậy mà khi AQ xuất hiện “thành thử trong làng không ai biết mối manh gì” [4-tr.144]

Còn với đám đông trong “Đôi mắt”: “Anh chỉ giết một con gà, ngày mai

cả làng này đã biết” [5-tr.423], anh đến nhà tôi chơi “Họ sẽ kể rất rạch ròi tên anh, tuổi anh, anh gầy béo thế nào, có bao nhiêu nốt ruồi ở mặt,…” [5-tr.423] Đám đông người dân có thể không xấu nhưng Hoàng đã nói quá Chính hoàn cảnh khó khăn đã khiến người dân bị tha hóa và trở nên xấu xa

2.2.1.4 Đám đông lương thiện, bị bóc lột, sợ hãi địa chủ

Viết về nỗi khổ của đám đông, Lỗ Tấn không chỉ viết về nỗi đâu thể xác thịt, đói khát mà ông đi sâu khai thác những dằn vặt trong tâm hồn của họ Lỗ Tấn miêu tả cái bệnh trong tâm hồn một cách sâu sắc Trong “AQ chính truyện”, đám đông luôn sợ hãi địa chủ, quan lại và thế lực đồng tiền Họ không nhận thấy được đâu là kẻ thù của mình người dân Trung Quốc quay sang thù ghét nhau Qua đó, ta thấy người dân Trung Quốc phải chịu đàn áp, bóc lột của nhiều thế lục khác nhau Họ đã phải nỗi khổ trong nhiều năm và coi đó là “một lẽ tự nhiên”

Trong tác phẩm “Chí Phèo”, đám đông nghèo khổ, nhỏ bé; suốt đời bị áp bức, bóc lột Mâu thuẫn trong “Chí Phèo” là mâu thuẫn giữa địa chủ với người nông dân; đại diện cho giai cấp địa chủ là Bá Kiến - mang bản chất gian hùng, mấy đời làm “nghề tổng lý”… Trong suy nghĩ của Bá Kiến thì dân làng Vũ Đại

là một bọn dân hiền lành, an phận “luôn phải è cổ ra để nuôi bọn hào lý, đó là một bọn dân đinh luôn bị đè nén, áp bức Với những cách cai trị thâm độc như của Bá Kiến “ngấm ngầm đẩy người ta xuống sông rồi dắt lên để nó biết ơn” rồi cách dùng người theo kiểu trị không lợi thì dùng…

Với tác phẩm “Đôi mắt”, đám đông phải chịu nỗi đau về da thịt, đói khát Khi nhiều người phải khốn khổ lo cho từng miếng ăn, thậm chí còn chết thì “con chó của Hoàng vẫn không phải nhịn ăn một bữa nào” [5-tr.418] Hoàng cũng như của giai cấp cầm quyền lúc bấy giờ sống một cuộc sống xa xỉ Đã có người chết vì đói, xác chôn không hết thế mà một con chó lại có cuộc sống sung sướng hơn cả con người Trong khi người dân đấu tranh với cái nghèo đói thì Hoàng lại béo tốt “những khối thịt ở bên dưới nách kềnh ra” [5-tr.419] Sống xa xỉ là vậy nhưng tuyệt nhiên những người như Hoàng không mảy may quan tâm đến dân chúng Họ thản nhiên, an nhàn giữa lúc khốn khó của người dân

2.2.1.5 Đám đông thờ ơ, vô cảm

Đám đông tàn nhẫn, vô cảm, hiếu kỳ khi kéo nhau đi xem AQ bị bắt, đem

đi xử tử Họ lạnh nhạt, vô cảm hay thậm chí còn coi đó là trò đùa “hả hê”, “sung

sướng” Khi AQ trêu ghẹo, bắt nạt cô tiểu chùa Tĩnh Tu “bao nhiêu người trong quán rượu cũng cười đắc ý gần bằng AQ” [1-tr.130] không một ai thương xót, bênh vực Khi AQ bị đưa đi xử bắn, hàng đoàn người lũ lượt kéo nhau đi xem, thản nhiên bàn tán và coi đây như là một thú vui, cuộc diễu hành Cảm thấy không vui vì “bắn người trông không vui mắt bằng chém” [1-tr.172] Không những thế họ còn nhẫn tâm chê bai AQ và cảm thấy tiếc công “không hát lên được một câu, thành ra theo nó bao nhiêu đường đất, chỉ mất công toi” [1-tr.172]

Hơn thế nữa, đám đông ấy còn vô cảm, hả hê trước cái chết của Chí Phèo Lúc nào họ cũng chỉ như “con bù nhìn” mọi chuyện xảy ra trước mắt họ nhưng

họ chỉ đứng xem như những chiếc bóng Ở cuối truyện khi Chí Phèo thức tỉnh, trở lại làm người, trả thù kẻ đã phá hoại cuộc đời mình và tự sát để giải thoát thì đám đông làng Vũ Đại vẫn không thấy được vấn đề: Chí Phèo chỉ là nạn nhân còn Bá Kiến là tên thủ ác, họ đã đánh đồng Chí Phèo với Bá Kiến “ai chứ hai thằng ấy chết thì không ai tiếc! Thằng ấy chết, thằng khác còn, chúng mình cũng chẳng được lợi tí gì đâu” [9-tr.154] Đấm đông nhao lên “có nhiều kẻ mừng thầm, không thiếu kẻ mừng ra mặt” [9-tr.154] Hoàn toàn không có một chút cảm xúc người nào trong dân làng trước cái chết của đồng loại khốn khổ Họ chỉ

có 2 tâm trạng: hả hê và thất vọng Hả hê vì “hai thằng ấy chết” [9-tr.154], thất vọng vì “mình cũng chẳng được lợi tí gì” [9-tr.154] Phải thấy đáng sợ với cái tình trạng ráo hoảnh, vô cảm và phi nhân này trong một xã hội đã “bình yên” ngàn năm sau những lũy tre Không những vậy, cả làng Vũ Đại đều sợ “tránh Thị Nở như tránh một con vật nào rất tởm” Với lối sống và trình độ nhận thức như thế, đám đông ấy sẽ là đối tượng lý tưởng để cho bọn cường hào địa chủ tha

hồ đè nén và bóp nặn

2.2.1.6 Đám đông có cái nhìn hạn hẹp, thiếu hiểu biết

Do thiếu hiểu biết mà đám đông trong truyện của Lỗ Tấn không thể cảm thông với những lỗi khổ, thậm chí còn coi đó là trò mua vui Có thái độ khinh ghét, sợ hãi kẻ cùng đẳng cấp với mình AQ choáng váng sau khi uống hai bát

rượu, vừa nghĩ ngợi vừa rảo bước chẳng biết quái nào lại tưởng tượng ra “y là người cách mạng, và cả bọn dân làng Mùi đã thành tù binh của y cả rồi” [1-tr.153] Bất ngờ “AQ hét to lên: Làm giặc nào! làm giặc nào!” [1-tr.153] khiến người dân làng Mùi nhìn AQ bằng “cặp mắt sợ hãi”

Đám đông ấy còn có nhận thức sai lệch, lạc hậu Không một ai chấp nhận

sự quay lại của Chí Phèo khi nhân vật này thức tỉnh, muốn tái hòa nhập với xã hội, muốn làm hoà với mọi người Không phải vô tình khi Nam Cao tả căn lều của Chí Phèo nằm ở ngoài bờ sông - nơi mà không ai qua lại, còn nhà Thị Nở lại

ở tận mãi trong làng: phải chăng giữa Chí Phèo và Thị Nở vẫn có một khoảng cách Khoảng cách ấy tưởng như mong manh nhưng lại rất khó vượt qua, một người ở trong luỹ tre làng có hộ khẩu và Chí Phèo - dân lưu tán không có tên trong sổ làng, như vậy thực chất Chí Phèo cũng như một kẻ ngụ cư Là lớp người

bị coi thường, phân biệt ở nông thôn ta ngày xưa

Đám đông hiện lên qua lời kể của Hoàng “ngu độn, lỗ mãng, ích kỷ, tham lam, bần tiện cả” [5-tr.424] Mọi sự xấu xa dường như đều tập trung về cả người dân Chỉ thấy đám đông “nhố nhăng”: “Cái ông thanh niên, các bà phụ nữ mới bây giờ lại càng nhố nhăng” [5-tr.424], cảm thấy phiền “viết chữ quốc ngữ sai vần mà lại cứ hay nói chuyện chính trị rối rít cả lên” [5-tr.424], cứ bắt đầu nói là

“đề nghị, yêu cầu, phê bình, cảnh cáo” [5-tr.424] Bên cạnh cái xấu xa, kém hiểu biết họ lại rất yêu nước Đám đông ấy có tính xấu, thiếu hiểu biết nhưng “họ vẫn tuyên truyền theo cách mạng”

2.2.2 Điểm khác biệt

Ba tác phẩm khác nhau ở tinh thần cách mạng của đám đông Trong “AQ chính truyện” đám đông có nhận thức sai lệch về cách mạng Cách mạng thì phải tạo được những biến đổi lớn, phải dựa vào sức mạnh của đám đông người dân Đám đông không hiểu biết với họ cách mạng là một thứ gì đó vô cùng xa lạ, khó hiểu Sự kiện “cách mạng” mà Lỗ Tấn - cách mạng Tân Hợi (1911), khiến đám đông không khỏi ngỡ ngàng, nhốn nháo Họ đồn rằng “Cách mạng sắp vào huyện nên cụ Cử chạy về làng lánh nạn” [1-tr.151] Cách mạng đến “người sợ kẻ