Tiểu luận Đại cương khoa học quản lý

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÀI TIỂU LUẬN HỌC PHẦN ĐẠI CƯƠNG KHOA HỌC QUẢN LÝ Họ và tên Ngày sinh Nơi sinh Đơn vị công tác Hà Nội, tháng 10 năm 2021 ĐỀ THI KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần Đại cương khoa học quản lý Số tín chỉ 3 Dành cho học viên Lớp bổ túc kiến thức dự thi cao học đợt 2 năm 2021 Chuyên ngành Quản lý Giáo dụcQuản trị trường học Hình thức thi Tiểu luận ĐỀ 1 Câu 1 (4 điểm) AnhChị hãy phân tích khái niệm quản lý và lãnh đạo Từ đó rút ra những bài học quản lý trong phân cấp, phân nhiệm của đội ngũ c.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC

BÀI TIỂU LUẬN

HỌC PHẦN: ĐẠI CƯƠNG KHOA HỌC QUẢN LÝ

Họ và tên:

Ngày sinh:

Nơi sinh:

Đơn vị công tác:

Hà Nội, tháng 10 năm 2021

ĐỀ THI KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần: Đại cương khoa học quản lý

Số tín chỉ: 3 Dành cho học viên Lớp bổ túc kiến thức dự thi cao học đợt 2 năm 2021

Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục/Quản trị trường học

Hình thức thi: Tiểu luận

ĐỀ 1:

Câu 1 (4 điểm) Anh/Chị hãy phân tích khái niệm quản lý và lãnh đạo Từ đó

rút ra những bài học quản lý trong phân cấp, phân nhiệm của đội ngũ cán bộ quản lý tại cơ sở giáo dục, nơi Anh/Chị đang công tác

Câu 2 (6 điểm) Anh/Chị phân tích những phẩm chất, năng lực cần có để nhà

quản lý trở thành nhà lãnh đạo Đối chiếu với thực tế của bản thân, Anh/Chị hãy suy ngẫm, rút ra những việc cần làm để cơ sở giáo dục đang công tác có được một bộ máy lãnh đạo quản lý hoạt động hiệu quả

Bài làm Câu 1:

a) Phân tích khái niệm quản lý và lãnh đạo

* Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý một

cách có tổ chức, có hướng đích nhằm đạt mục tiêu đã đề ra

Quản lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến đối tượng quản lý (người được/bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành các hoạt động cơ bản để đạt được mục đích của tổ chức với hiệu quả cao trong điều kiện môi trường luôn biến động

* Lãnh đạo theo nghĩa rộng là sự dẫn đường chỉ lối, dẫn dắt, điều khiển

(đề ra chủ trương, đường lối và tổ chức, động viên thực hiện) mọi hoạt động của cá nhân và tổ chức nào đó nhằm đạt đến mục tiêu nhất định Theo nghĩa hẹp, lãnh đạo là sự tác động điều khiển trực tiếp những hoạt động của con người và xã hội nhằm đạt đến mục đích cụ thể đã vạch ra

Quản lý, lãnh đạo đều là hoạt động chỉ đạo, định hướng, điều khiển thực

tác động có hướng đích, có tổ chức của chủ thể (quản lý, lãnh đạo) tới đối tượng (bị quản lý, lãnh đạo) để đạt mục tiêu đã đề ra Hoạt động này đều là tác động điều khiển có hướng đích, có mục tiêu xác định, thể hiện mối quan

hệ giữa hai bộ phận đó là: chủ thể (là cá nhân hoặc tổ chức làm nhiệm vụ quản lý, lãnh đạo) và đối tượng bị điều khiển (là bộ phận bị quản lý, lãnh đạo) Quản lý, lãnh đạo đều gắn với con người, quan hệ người với người, giữa chủ thể và đối tượng

Xét về bản chất nội dung thì quản lý, lãnh đạo cũng đều chính là hoạt động bao gồm quá trình ra quyết định và tổ chức thực hiện quyết định, điều khiển hoạt động của đơn vị tổ chức đạt đến mục đích đã đặt ra Xét về hình thức và phương pháp thì đều là đều là sự vận động của thông tin, sự điều khiển, định hướng, dựa trên cơ sở tác động chủ quan của chủ thể điều khiển tới đối tượng bị điều khiển thông qua hệ thống các công cụ, phương tiện Dưới góc độ hoạt động cụ thể thì cả quản lý và lãnh đạo không phải là hoạt động ra quyết định đơn thuần là định hướng chung chung, mà còn phải trực tiếp chỉ đạo mỗi tổ chức cá nhân con người cụ thể, từng khâu công tác cụ thể trong phạm vi chức trách của mình Thậm chí có nhiều khâu công tác để đạt sự tác động có hướng đích và có tổ chức, người quản lý, người lãnh đạo phải giữ vị trí trực tiếp thực hiện, do vậy chúng đồng nghĩa với hoạt động định hướng điều khiển chỉ đạo thực tiễn

Quản lý và lãnh đạo có nhiều chỗ tương đồng, đều phục vụ chung một mục đích, gần như bổ sung cho nhau, đan xen nhau mà không cản trở nhau Trong một số trường hợp cụ thể thì quản lý, lãnh đạo có thể gắn liền với nhau trong một chủ thể và trong một quá trình, cùng có một quá trình tác động và nội dung, phạm vi hoạt động giống nhau Trong thực tế thường khó có sự phân định tách bạch giữa hai loại công tác này, đặc biệt với mô hình tổ chức nhỏ, không có nhiều sự phân cấp, phân hệ rõ nét

Quản lý và lãnh đạo đều có vai trò quan trọng đặc biệt trong đời sống xã hội con người Mục đích của nó là tạo sự tập trung thống nhất chặt chẽ, phát huy tối đa khả năng của tổ chức, đơn vị, tập thể, thống nhất ý chí và các nguồn lực, phát huy “tính trồi” của tổ chức để đạt mục tiêu đề ra với hiệu quả cao nhất

Tuy nhiên, hai khái niệm quản lý và lãnh đạo không đồng nhất và được giải thích tuỳ thuộc vào từng lĩnh vực nghiên cứu, xong đều bao hàm ý tác động và điều khiển nhưng khác nhau về mức độ và phương thức tiến hành, đều có chung khẳng định: quản lý, lãnh đạo là hai công việc khác nhau, thậm chí khác nhau rất cơ bản Theo Từ điển tiếng Việt, "lãnh đạo" là đề ra chủ trương và tổ chức động viên thực hiện, còn "quản lý" là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo các yêu cầu đã đề ra

Như vậy có thể hiểu, lãnh đạo quyết định đường lối, chính sách, gắn với những vấn đề tổng quát, còn quản lý là tổ chức thực hiện, xử lý những vấn đề rất thực tế Lãnh đạo nặng về lĩnh vực chính trị, chủ trương, đường lối, bao quát; còn quản lý nặng về lĩnh vực hành chính, điều hành, chấp hành

b) Những bài học quản lý trong phân cấp, phân nhiệm của đội ngũ cán bộ quản lý tại cơ sở

Hiện nay, đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục có những nét đặc thù với phần lớn có xuất phát điểm là giáo viên giảng dạy bộ môn Đội ngũ này có nhiều

ưu điểm về năng lực trí tuệ, khả năng tư duy, sáng tạo, sự tự tin, khả năng tiếp cận, tiếp thu và thích ứng tốt với những điều mới mẻ Đa phần đội ngũ cán bộ quản lý trưởng thành từ chính cơ sở giáo dục, do vậy, có sự hiểu biết sâu sắc

về những thông lệ, điểm mạnh, điểm yếu của tổ chức Điều này có giá trị nhất định giúp cho việc xem xét, chọn lựa đưa ra các quyết định quản lý đúng đắn, thích hợp Những thế mạnh của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục là những tiêu chuẩn rất cần thiết để đáp ứng được những yêu cầu của bối cảnh hiện tại Bên cạnh những điểm mạnh, vẫn còn những hạn chế nhất định trong đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục như: tính chủ quan, duy ý chí, mang kinh nghiệm trong hoạt động chuyên môn vào hoạt động quản lý Hạn chế đáng quan tâm nhất là đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục đa phần chưa được đào tạo, bồi dưỡng bài bản, có hệ thống về những kiến thức, kỹ năng, công cụ cũng như hành vi, thái độ trong lãnh đạo, quản lý Phần lớn “vừa làm, vừa học”, làm việc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cá nhân, đồng thời học hỏi, tích lũy kinh nghiệm từ trong chính quá trình thực hiện nhiệm vụ Với thực trạng này, phát triển đội ngũ cán

bộ quản lý giáo dục cần chú ý tiếp tục phát huy những thế mạnh đồng thời khắc phục những hạn chế thông qua hoạt động đào tạo, bồi dưỡng những kiến

Để đáp ứng yêu cầu và đòi hỏi của nền giáo dục hiện đại trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, người cán bộ quản lý giáo dục cần đáp ứng một

số yêu cầu cơ bản

Thứ nhất, người cán bộ quản lý giáo dục phải có bản lĩnh chính trị luôn

kiên định với chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Biết giữ gìn kế thừa và phát triển những truyền thống thông minh, hiếu học của dân tộc; luôn cần kiệm, liêm chính, chí công, vô tư

Thứ hai, phải có tầm nhìn xây dựng chiến lược, chính sách giáo dục:

Người cán bộ quản lý giáo dục cần phải được trang bị về kiến thức, kỹ năng

và thái độ để xác định vị trí, vai trò, tầm nhìn, sứ mệnh của giáo dục và của cơ

sở giáo dục, từ đó có thể xây dựng được các chiến lược, chính sách phát triển giáo dục và cơ sở giáo dục

Thứ ba, phải có năng lực quản lý nguồn nhân lực giáo dục: Cán bộ quản

lý giáo dục cần phải thay đổi trong tư duy về vai trò và nội dung của các chính sách phát triển và quản lý nguồn nhân lực giáo dục và cơ sở giáo dục Vấn đề đặt ra cho cán bộ quản lý giáo dục là biết vận dụng lý luận, cơ sở pháp

lý để triển khai các nội dung quản lý nguồn nhân lực ở cơ sở mình từ tuyển dụng, bố trí công việc, phân công nhiệm vụ, đánh giá, khen thưởng kỷ luật, chính sách đãi ngộ

Thứ tư, phải có năng lực chuyên môn thể hiện ở: Khả năng phân tích và

giải quyết các vấn đề tình huống, phát hiện thách thức, cơ hội, nguy cơ, đề xuất các giải pháp tận dụng cơ hội và tập trung nguồn lực để giải quyết các vấn đề xung yếu, đột phá của hệ thống hoặc tổ chức; Khả năng xác định đúng phương hướng phát triển hệ thống hoặc tổ chức

Phải có năng lực đổi mới tư duy; năng lực thích ứng hoà nhập và hội nhập; năng lực hợp tác; năng lực kiểm tra đánh giá; nắm vững luật giáo dục

và hiểu biết pháp luật có liên quan; có kỹ năng phân tích tổng hợp; có lòng nhân ái, tính trung thực và khiêm tốn; có tác phong công nghiệp; có tính quyết đoán; biết ứng dụng ngoại ngữ, tin học giúp cho việc quản lý

Thứ năm, phải có năng lực lãnh đạo ưu việt, vận dụng các phương pháp

chuyển đổi để đáp ứng vai trò và trách nhiệm của người lãnh đạo nhà trường ngày càng lớn hơn, theo kịp các mục tiêu đổi mới của nhà trường

Thứ sáu, phải có khả năng phát triển nhà trường lấy người học làm trung

tâm, trong đó tạo điều kiện đề người học luôn nỗ lực đạt được kết quả cao nhất và không ngừng đổi mới đến cùng Cần có tầm nhìn toàn cảnh và hệ thống để đảm bảo các chương trình chuyển đổi của nhà trường phải bám sát mục tiêu phát triển quốc gia ở cấp độ cao hơn

Người cán bộ quản lý giáo dục phải bền bỉ, kiên trì và quyết tâm trên con đường giáo dục toàn diện học sinh, tạo điều kiện để các em phát huy được năng lực giải quyết các vấn đề trong đời sống, có kỹ năng sống tích cực, có kỹ năng định hướng nghề nghiệp tương lai, nhằm tham gia vào nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước trong giai đoạn hội nhập quốc tế

Thứ bảy, phải có năng lực liên hệ giữa tầm nhìn quốc gia với trường học

và quá trình thay đổi Bối cảnh xã hội hiện nay là vạn vật kết nối internet, mọi

sự vật, hiện tượng hay con người đều dễ dàng kết nối, liên hệ với nhau

Vì vậy, người cán bộ quản lý giáo dục phải có một cái nhìn tổng quan, khách quan và so sánh giữa hệ thống giáo dục Việt Nam với giáo dục của thế giới, từ đó có những định hướng phát triển hợp lý cho giáo dục nước ta

Thứ tám, phải có các kỹ năng khác nhau trong điều hành, giải quyết công

việc như: Tổ chức công việc của bản thân, các phương pháp, quá trình, quy trình làm việc hàng ngày, kết hợp công việc trước mắt và lâu dài; Biết cách làm việc với mọi người, hợp tác và tạo ra môi trường phát huy khuyến khích mọi người làm việc phát huy sáng tạo cá nhân; Biết kiểm tra, đánh giá và sử dụng đúng năng lực của từng người; Phát hiện được vấn đề tổng quát và chi tiết, nhận biết nhân tố động lực

Câu 2:

a) Những phẩm chất, năng lực cần có để nhà quản lý trở thành nhà lãnh đạo.

Nhà quản lý bao gồm tất cả những người thực hiện chức năng quản lý trong một tổ chức nhất định Lãnh đạo là một quá trình ảnh hưởng mang tính xã hội, trong đó lãnh đạo tìm kiếm sự tham gia tự nguyện của cấp dưới nhằm đạt mục tiêu của tổ chức Lãnh đạo là quá trình sử dụng và phối hợp hoạt động của các cá nhân trong tổ chức bằng cách gây ảnh hưởng và dẫn dắt hành vi của cá nhân hay nhóm người nhằm hướng tới mục tiêu của tổ chức

- Kỹ năng lãnh đạo: Đây có lẽ không thể nào nằm ngoài năng lực quản lý của người lãnh đạo cơ sở giáo dục Lãnh đạo giỏi được thử thách qua sự thành công trong việc thay đổi hệ thống và con người Thuật ngữ “lãnh đạo” đang được sử dụng ngày càng nhiều hơn khi nhắc đến vai trò của người quản lý vì chức năng của lãnh đạo là xử lý thay đổi Người quản lý cần phải lãnh đạo giỏi để thay đổi sản phẩm, hệ thống và con người một cách năng động

- Kỹ năng lập kế hoạch: Nhà quản lý là người ra quyết định và toàn bộ

bộ máy của cơ sở giáo dục sẽ hành động theo quyết định đó Nghĩa là quyết định của nhà quản lý ảnh hưởng rất lớn tới vận mệnh của cơ sở giáo dục Một quyết định sai lầm rất có thể sẽ đưa đến những hậu quả khó lường Vì vậy kỹ năng lập kế hoạch rất quan trọng để đảm bảo cho nhà quản lý giáo dục có thể đưa ra những kế hoạch hợp lý và hướng toàn bộ giáo viên, nhân viên làm việc theo mục tiêu của kế hoạch đã định Khi kế hoạch được hoàn thành, nhà quản

lý phải chuyển tải thông tin kế hoạch cho cấp trên và cấp dưới để tham khảo ý kiến

- Kỹ năng giải quyết vấn đề: Trong các năng lực quản lý của người lãnh đạo thì khả năng lường trước rủi ro và giải quyết vấn đề gần như bắt buộc và quyết định cấp độ thành công của nhà lãnh đạo đó Quá trình giải quyết vần

đề có thể được tiến hành qua các bước sau: nhận diện vấn đề, tìm nguyên cớ của vấn đề, phân loại vấn đề, tìm giải pháp và lựa chọn giải pháp tối ưu Một nhà quản lý giỏi sẽ tiến hành quá trình này một cách khéo léo và hiệu quả

- Kỹ năng giao tiếp tốt: Càng ngày người ta càng nhận ra sức mạnh của các mối quan hệ, cái mà có được từ một kỹ năng giao tiếp tốt Nhà quản lý giáo dục cần phải thành thạo giao tiếp bằng văn nói và cả văn viết Biết cách gây ấn tượng bằng giọng nói, ngôn ngữ cơ thể, đôi mắt và cách diễn đạt dễ hiểu, thuyết phục Khả năng giao tiếp tốt cũng phát huy tác dụng trong quản

lý nhân sự và phát triển nhà trường

* Những phẩm chất cần có của một nhà lãnh đạo:

- Tầm nhìn xa:

Người lãnh đạo cơ sở giáo dục có vai trò rất quan trọng Nhà lãnh đạo dường như luôn biết cách hoạch định tốt mọi công việc và là người cung cấp những lời khuyên hữu ích nhất cho những cộng sự hay thuộc cấp của mình

Không chỉ có một tầm nhìn xa, người quản lý còn biết cách truyền đạt những ý tưởng của mình cho người khác hiểu để cùng với mình thực hiện tốt những ý tưởng đó Những thông điệp được truyền đi phải luôn sinh động, rõ ràng và có sức thuyết phục cao Do đó, sự thành thạo trong khả năng giao tiếp bằng lời nói luôn là phẩm chất cần có của một người lãnh đạo giỏi

Trong khi mọi người đều bị thuyết phục bởi tài năng của người lãnh đạo,

họ thường không nhận ra rằng tài năng đó chỉ đóng vai trò bổ trợ cho những kinh nghiệm mà người quản lý có thể tiếp thu từ thực tiễn công việc: khả năng lên kế hoạch và thiết lập mục tiêu cần đạt được Nhà lãnh đạo là người luôn

có những giải pháp để giải quyết mọi khó khăn trong những tình huống nan giải nhất

- Sự tự tin:

Một người lãnh đạo thật sự phải luôn có lòng tin vào chính mình Thông thường, sự tự tin này hình thành từ sự thật là bất cứ một người lãnh đạo nào cũng đã từng trải qua thời gian dài rèn luyện những kỹ năng trong công việc, tích lũy vốn kiến thức rộng cùng với sự thông minh sẵn có Bên cạnh đó, cho

dù không có những kỹ năng, kinh nghiệm kia thì người lãnh đạo cũng là người biết nhận thức, học hỏi điều đó từ những người khác

- Tính kiên định:

Một người lãnh đạo mạnh mẽ cần phải có lập trường vững vàng trong các quyết định của mình Tuy nhiên, điều này không bao gồm những tư tưởng bảo thủ, ngoan cố không biết sửa chữa những sai lầm Hơn nữa, nhà lãnh đạo phải biết nghiêng về lẽ phải trong việc phân xử các xung đột trong nội bộ của mình

- Khả năng gây ảnh hưởng đến người khác: Thuyết phục người khác nghe theo sự chỉ dẫn của mình Điều này đòi hỏi sự khéo léo, tài ngoại giao

và một số kỹ năng làm việc với con người

- Sự kiên trì: Người lãnh đạo không bao giờ đầu hàng khó khăn khi chưa thật sự đối đầu với nó

- Sự quả quyết: Là người đứng đầu, nhà lãnh đạo được trông chờ trong việc đưa ra những quyết định quan trọng

- Sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân: Là một người đứng đầu một đơn vị,

người dưới quyền và công việc của mình Thậm chí, sự bận rộn đó còn chiếm

cả những khoảng thời gian riêng tư dành cho bản thân và gia đình

b) Những việc cần làm để cơ sở giáo dục đang công tác có được một

bộ máy lãnh đạo quản lý hoạt động hiệu quả.

Để cơ sở giáo dục có được một bộ máy lãnh đạo quản lý hoạt động hiệu quả, theo tôi cần thực hiện một số công việc sau:

Người cán bộ quản lý giáo dục cần không ngừng tự học tập để nâng cao kiến thức, kỹ năng và thái độ để xác định vị trí, vai trò, tầm nhìn, sứ mệnh của giáo dục và của cơ sở giáo dục, từ đó có thể xây dựng được các chiến lược, chính sách phát triển giáo dục và nhà trường

Đổi mới phương pháp lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra Thực hiện nghiêm quy định về trách nhiệm của người đứng đầu Phát huy dân chủ, tính chủ động sáng tạo Phát huy vai trò gương mẫu đi đầu của lãnh đạo đơn vị Ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động quản lý

Phải có khả năng phát triển nhà trường lấy học sinh làm trung tâm, trong

đó tạo điều kiện đề học sinh luôn nỗ lực đạt được kết quả cao nhất trong học tập và rèn luyện