Phương pháp viết tin bài cộng tác với báo chí (1)

b.5 – Phỏng vấn: - Phỏng vấn trong trường hợp này không phải là thể loại báo chí mà chỉ là một thủ pháp, công cụ, phương tiện để người làm báo khai thác, củng cố thông tin.. Càng khiến b

PHƯƠNG PHÁP VIẾT TIN, BÀI CỘNG TÁC VỚI BÁO CHÍ

PHẦN I: TIN VÀ TIN VỀ HOẠT ĐỘNG QUÂN SỰ

1 – VÀI NÉT VỀ TIN.

a Khái niệm:

Theo từ điển tiếng Việt: - Tin là điều báo cho biết về sự việc, tình hình xảy ra;

là sự truyền đạt, phản ánh thế giới xung quanh và các quá trình xảy ra trong đó, dưới những hình thức khác nhau

b Tin trên báo:

- Tin trên báo, tạp chí là sự phản ánh về sự kiện, sự việc vừa diễn ra một cách ngắn gọn, tóm tắt cô đọng nhất

- Dung lượng trung bình của thể loại tin dao động từ vài chục từ đến khoảng

100 - 200 từ

- Tin cũng là tác phẩm báo chí Yêu cầu chung về nội dung của tác phẩm báo chí là thông tin kịp thời cho công chúng về những sự thật đáng chú ý nhất của đời sống xã hội Đó là những vấn đề, sự việc, sự kiện, con người, hoàn cảnh có thật mới xảy ra, đang xảy ra, chắc chắn sẽ xảy ra

- Tính thời sự đòi hỏi tác phẩm báo chí phải phản ánh kịp thời về các sự kiện

- Tính xác thực của thông tin báo chí đòi hỏi phản ánh về sự kiện, sự việc phải trung thực, chính xác, có địa điểm, thời gian, không gian, con người cụ thể

- Mỗi thể loại báo chí có hình thức thể hiện riêng Tuy nhiên, vẫn có những

điểm chung nhất với tất cả các tác phẩm báo chí, đó là:

- Dung lượng ngắn gọn;

- Có độ nén về thông tin;

- Những thông tin hay, hấp dẫn, quan trọng phải được ưu tiên;

- Sử dụng ngôn ngữ sự kiện, trực tiếp, chính xác, cụ thể và đại chúng.

a Yêu cầu cơ bản của tin truyền thống:

Theo giáo khoa về báo chí, điểm quan trọng nhất trong viết tin là ở 5 chữ W + 1 chữ H

- 5 W gồm:

+ What: Sự kiện gì, việc gì, chuyện gì đã xảy ra?

+ When: Sự kiện xảy ra khi nào?

+ Where: Sự kiện đó xảy ra ở đâu?

+ Who: Ai có mặt chứng kiến hoặc liên quan đến sự việc đó?

+ Why: Tại sao sự việc đó lại xảy ra? Những tình tiết liên quan đến sự kiện, sự việc đó?

- Một H là: How: Sự kiện đó đã diễn ra như thế nào?

- Một số dạng tin thường gặp là:

+ Tin sâu

+ Tin vắn

b Tin hiện đại

- Xu hướng phát triển của báo chí hiện đại không tuân thủ một cách máy móc công thức 5W+1H (không theo cách viết truyền thống) nữa

- Cấu trúc của tin hiện đại người ta quan tâm đến 8 yếu tố cơ bản như sau:

b.1- Rút tít: - Đặt tít vừa chuẩn, vừa hấp dẫn cho một tác phẩm báo chí là

công việc không hề dễ dàng Không nhất thiết cứ phải đặt tít rồi mới viết, cũng có người viết xong rồi mới đặt tít Tít tin về mảng đề tài QS, QP cũng phải đáp ứng các yêu cầu cơ bản của tít tin nói chung đó là:

+ Tít phải rõ ràng, chính xác

+ Tít phải ngắn gọn, phù hợp với nội dung, độ dài của tin

+ Tít phải đi trực tiếp ngay vào nội dung tin, tránh vòng vo trùng lặp, nên theo kiểu “Nói gì nói đại ra đi”

+ Tránh những cái tít khuôn mẫu, sáo mòn như kiểu: “Nâng cao”; “Coi trọng”; “Tập trung”

Ví dụ: Cùng đưa tin về Lễ phát động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (5/6) của

Quân khu 7, có người rút tít:

Quân khu 7

Hưởng ứng ngày môi trường thế giới

Sáng ngày 2-6, Bộ Tư lệnh Quân khu 7 đã tổ chức trọng thể Lễ phát động hưởng ứng ngày môi trường thế giới (5-6) Tham dự buổi lễ có…

Nhưng cùng theo dõi sự kiện đó, khi theo dõi sự kiện và những tài liệu được cung cấp có người nhận thấy: Được sự giúp đỡ của Cục KHCN&MT (Bộ Quốc phòng), Quân khu 7 đã triển khai xây dựng nhiều công trình xử lý nước sinh hoạt và chất thải tại đơn vị như hệ thống xử lý nước sinh hoạt tại … Các công trình này đã góp phần cải thiện đáng kể chất lượng sinh hoạt của bộ đội và góp phần bảo vệ môi trường khu vực đóng quân

Quân khu 7

Khai thác hiệu quả các công trình xử lý chất thải

Dù chưa thật hay nhưng rõ ràng cách đặt tít thứ hai có chất báo chí hơn, thu hút được sự chú ý của độc giả hơn

b.2- Câu mở đầu.

Tin cũng như bài cuốn hút bạn đọc ngay từ những câu đầu tiên

Trong hoạt động báo chí người ta thường đề cập đến hai cách mở đầu là:

+ Mở đầu trực tiếp: - Mở đầu trực tiếp là cho độc giả thấy thông tin chính

của sự kiện ngay trong câu đầu tiên Mở đề trực tiếp dùng cho tin thời sự là hay nhất

* Thông thường, loại mở đề này chứa đựng dữ kiện quan trọng nhất về những

gì xảy ra, những điểm quan trọng nhất Mở đề hay nhất là lối dùng chủ ngữ - động

từ - tân ngữ Một đoạn mở đề cho tin thời sự không nên dài quá 25 chữ Câu từ cần phải trong sáng và gọn gàng

+ Mở đầu gián tiếp: - Cách mở đầu này chủ yếu sử dụng với viết bài, ít được

dùng trong viết tin Cách mở đầu này thường bắt đầu với một đoạn kể lại một giai thoại, dẫn ra một tình huống, một thí dụ hấp dẫn về một người hay diễn biến câu chuyện để minh họa rồi sau đó, người viết mới cho độc giả biết ý chính là gì Cách này thường dùng cho viết bài

Ví dụ: Cùng sự kiện Quân khu 7 hưởng ứng ngày Môi trường thế giới.

- Nếu theo lối truyền thống thường người ta sẽ viết:

* Hôm qua (ngày ), tại Quân khu 7 đã tổ chức trọng thể Lễ phát động hưởng ứng ngày môi trường thế giới (5-6), tới dự có các đồng chí….

- Nhưng theo hướng hiện đại người ta có thể mở đầu khi đưa tin về Lễ phát động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (5/6) của Quân khu 7 như sau:

“Các công trình xử lý chất thải đã góp phần cải thiện đáng kể chất lượng sinh hoạt của bộ đội và góp phần bảo vệ môi trường khu vực đóng quân…” Đó

là nội dung được Tư lệnh Quân khu 7 khẳng định tại Lễ phát động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (5-6), tổ chức sáng ngày 4-6, tại…

Rõ ràng cách mở đầu này gây ấn tượng, cuốn hút bạn đọc hơn

b.3 - Nguồn tin (tùy theo từng sự kiện): - Theo văn bản nào, chỉ thị nào,

hoặc quan chức nào phát biểu về vấn đề quan trọng gì?

b.4 – Câu trích: Trong nhiều trường hợp người ta phải đưa câu trích mà đôi

khi câu trích lại rất quan trọng, nhât là khi cần làm sáng tỏ, khẳng định tích chính xác… của thông tin

b.5 – Phỏng vấn: - Phỏng vấn trong trường hợp này không phải là thể loại

báo chí mà chỉ là một thủ pháp, công cụ, phương tiện để người làm báo khai thác, củng cố thông tin

b.6 – Số liệu và dữ liệu: Điều này không mới so với tin truyền thống, nhưng

trong tin hiện đã đưa số liệu, dữ liệu thì phải đưa hai số liệu để có sự so sánh, không đưa một số liệu đơn thuần vì nó không mấy ý nghĩa

b.7 – Yếu tố phân tích: Công chúng hiện đại rất cần yếu tố này, bởi đây là cơ

sở để họ đánh giá, hưởng thụ thông tin (có thông tin và có tri thức) Để thỏa mãn tri thức cho công chúng buộc người làm báo phải có kỹ năng lựa chọn góc tiếp cận…

b.8 – Có gần gũi với công chúng hay không Tạo ra sự gần gũi của thông

tin với công chúng (cấu trúc tin và nội dung tin) Muốn làm được điều này phải có mẹo, phải có nghệ thuật làm cho tờ báo, tờ tạp chí gần sát với công chúng

c Điểm chú ý khi viết tin bài và tin, bài về đề tài QS, QP

- Viết tin, bài tuyền truyền về nhiệm vụ quân sự, quốc phòng phải bảo đảm hai yếu tố:

* Thông tin tuyên truyền, cổ vũ động viên, định hướng dư luận

* Bảo đảm bí mật quân sự, bí mật quốc gia

- Đúng thuật ngữ

- Viết tin không dễ như thể theo sát từng bước một công thức 6W+1H Điều này tùy thuộc vào diễn biến của sự kiện, sự việc

- Chọn “góc cạnh”: Đôi khi không có cách duy nhất nào được coi là đúng để bắt đầu một sự kiện Có thể có nhiều điểm đáng lưu ý, hay nhiều “góc cạnh” có thể chọn để thông tin

- Trước khi quyết định chọn góc cạnh nào để đưa tin, một trong các câu hỏi bạn phải đặt ra là: Độc giả chính của báo mình là ai? Họ có phải là các độc giả thuộc loại đại chúng? Trình độ học thức của độc giả? Hãy chọn nội dung đáng lưu ý nhất

và đáng nói nhất cho những độc giả đặc biệt của bạn

d - Điểm khác giữa tin cho báo và tin cho tạp chí.

- Do tính chất ra định kỳ 1 tháng một số hoặc 2 số nên tính thời sự của tin, bài viết cho tạp chí không đòi hỏi cao như báo, nhất là nhật báo

- Mỗi tháng 1 kỳ nên lượng tin mà tạp chí đăng tải cũng không được nhiều vì trong khoảng thời gian đó có rất nhiều sự kiện diễn ra Nhiều sự kiện bạn đọc đã biết qua các phương tiện thông tin khác Vì thế tạp chí thường phải chọn lọc chỉ dùng những tin phản ánh các sự kiện, sự việc quan trọng

- Tin trên tạp chí thường dài hơn tin trên báo và thường lấy ngay tên sự kiện

để đặt tít, ít khi rút vấn đề nổi trội đưa lên tít Báo đưa tin ngắn, gọn và thường lẩy ra

ý hay, điểm mới, cái được nhiều người quan tâm từ sự kiện để đặt tít

PHẦN II: VIẾT GƯƠNG NGƯỜI TỐT–VIỆC TỐT-ĐIỂN HÌNH TIÊN TIẾN

1- Điển hình là gì?

- Theo từ điển tiếng Việt: Điển hình là cái có tính tiêu biểu nhất, bộc lộ được

rõ bản chất nhất của một nhóm hiện tượng, đối tượng

- Điển hình tiên tiến là khái niệm chỉ những tập thể, cá nhân tiêu biểu trong phong trào thi đua yêu nước của toàn dân và phong trào thi đua quyết thắng của LLVT nhân dân ta

- Có điển hình tập thể, điển hình cá nhân Có điển hình toàn diện, điển hình từng mặt

2 – Vai trò phát hiển điển hình của báo chí

Điển hình tiên tiến thường xuất hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng dưới hai dạng cơ bản:

+ Một là điển hình đã được cấp ủy, chính quyền, cơ quan chức năng đánh giá, ghi nhận Các nhà báo, phóng viên, cộng tác viên tìm đến tuyên truyền giới thiệu, quảng bá nhân rộng

+ Hai là điển hình do các nhà báo chủ động tìm tòi, phát hiện ra tuyên truyền, nhân rộng, các cấp chính quyền, cơ quan chức năng ghi nhận Xã hội đánh giá rất cao vai trò chủ động phát hiện điển hình của báo chí Trong các cuộc thi viết gương điển hình Ban Tổ chức, Ban Giám khảo bao giờ cũng đánh giá rất cao những tác phẩm có tính phát hiện cho dù cách diễn đạt, hành văn có thể chưa hay

- Trong cơ chế hiện nay không tránh khỏi những tập thể, cá nhân mang danh điển hình nhưng chưa thực sự xứng đáng Do mắc căn bệnh “thành tích” nên một số tập thể, cá nhân thích “đánh bóng” Điều này đòi hỏi người viết báo phải tỉnh táo, tìm tòi, lựa chọn điển hình tiên tiến, người tốt - việc tốt CÓ THẬT để tuyên truyền

- Điển hình có hai dạng:

+ Thứ nhất là điển hình có sẵn qua tổng kết các phong trào thi đua

+ Thứ hai là điển hình do báo chí phát hiện (bạn đọc đánh giá cao vai trò phát hiện điển hình của báo chí)

a.1

– Tìm tư liệu chuẩn bị cho bài viết:

- Nguồn tư liệu, tài liệu: Tư liệu được lấy từ nhiều nguồn.

+ Qua báo cáo thành tích, báo cáo kinh nghiệm

+ Qua phỏng vấn, trao đổi

+ Qua nhìn nhận, đánh giá của cấp trên và quần chúng

- Chi tiết là một trong những yếu tố thuộc nội dung của tác phẩm báo chí (gồm sự kiện, chi tiết, chính kiến, vấn đề, đề tài, tư tưởng) Trong tác phẩm báo chí, nhất là tác phẩm viết về điển hình tiên tiến chi tiết đóng vai trò rất quan trọng trong

việc khẳng định, làm rõ tư tưởng, chủ đề của tác phẩm báo chí; là bằng chứng để công chúng tiếp nhận đặt niềm tin vào báo chí, đồng thời ghi dấu sự thành công của tác giả

- Theo từ điển tiếng Việt, "Chi tiết là phần rất nhỏ, điểm nhỏ trong nội dung

sự việc hoặc hiện tượng" 1

- Đối với viết tin, bài về điển hình tiên tiến chi tiết rất cần thiết, bài càng nhiều chi tiết hay, chi tiết đặt thì càng có tính thuyết phục Càng khiến bạn đọc phải tâm phục, khẩu phục…

a.2 – Mở đầu bài viết điển hình tiến tiến (đặt vấn đề)

- Thường áp dụng cách mở đầu gián tiếp, có vài dòng mào đầu để dẫn dắt người đọc đi vào câu chuyện về điển hình

- Cũng có khi mở đầu đi thẳng vào vấn đề, nhân vật ngay (mở đầu trực tiếp)

- Dù mở đầu trực tiếp hay gián tiếp cũng nên cố gắng tạo sự tự nhiên, không nên theo khuôn mẫu máy móc, cứng nhắc

Ví dụ: Viết về một cán bộ giám sát thi công tận tụy với công việc chẳng hạn, có người mở đầu như sau:

+ Không khí công trường X thật hối hả, khẩn trương Trong bộn bề công việc tôi gặp một cán bộ trong bộ đồ bảo hiểm lao động, anh chạy đi chạy lại như con thoi… Đó là Thượng tá Nguyễn Văn A cán bộ được giao trách nhiệm giám sát thi công công trình…

- Hoặc viết về một cán bộ khác say mê, tận tụy với công việc, làm việc cả ngày nghỉ, giờ nghỉ, mở đầu có thể tả không gian tĩnh lặng của cơ quan cục và giữa không gian ấy vẫn có một căn phòng sáng ánh điện, đó là phòng làm việc của Trung tá…

+ Một cách khác là từ đánh giá của lãnh đạo, chỉ huy hoặc bạn bè, đồng nghiệp

Ví dụ: “Khi được hỏi về Thiếu tá Lê Văn H Đại tá Nguyễn Đức A cho biết:

“Đồng chí H là cán bộ năng nổ, nhiệt tình, trách nhiệm cao trong công tác”.

a.3 – Nội dung cơ bản của bài viết (giải quyết vấn đề)

- Phần mở đầu là để giới thiệu Phần còn lại gọi là thân bài Hầu hết các bài viết chỉ đề cập về một chủ đề chính Cả phần mở đề lẫn thân bài đều nên theo sát chủ đề chính đó

- Trong một bản tin thời sự, đoạn mở đầu thông thường chỉ có một câu Câu này cho bạn đọc biết tin đó là về những gì, chứa đựng những điểm quan trọng nhất

- Nhưng mở đầu bài viết có thể dài hơn, mở đầu hay sẽ gây được sự chú ý của độc giả và kích thích, cuốn hút họ đọc tiếp phần còn lại

- Thân bài chứa đựng các yếu tố giải thích cho phần mở đầu Gồm có các chi tiết, trích dẫn và bối cảnh đưa đến diễn biến được tường thuật Tin tức quan trọng nhất đi đầu, tiếp đến là các tin kém quan trọng hơn

Phần này người viết dùng những tư liệu, tài liệu chi tiết đã thu thập được để làm nổi bật những điểm tốt, những kinh nghiệm hay, các làm sáng tạo mà ở phần đặt vấn đề đã nêu

- Để tránh lam man, dài dòng tư liệu lấy nhiều nhưng người viết phải chọn lọc để lấy những chi tiết hay nhất, thuyết phục nhất, tránh ôm đồm, vơ bèo vạt tép…

- Tập thể tốt, cá nhân tốt thường có nhiều điều cần nói, người viết phải biết chọn lựa xe cái gì nổi trội nhất để tập trung khoan sâu, làm nổi những cái đặc chưng nhất của điển hình (chú ý tính đặc chưng của từng lĩnh vực, từng mặt công tác)

a.4 – Kết thúc vấn đề:

- Kết thúc càng gọn, càng bất ngờ càng tốt, không nên dài dòng

- Nếu là tập thể điển hình thì cần khái quát lại nét nổi bật nhất ở tập thể mà mình giới thiệu là gì

- Nếu là cá nhân thì cần khái quát để bạn đọc thấy cái đáng học tập noi theo ở

cá nhân đó là gì

Ví dụ: “…Đức tính cần cù, say mê với nghề và tinh thần vượt khó lao động sáng tạo, đó là nét nổi bật ở anh đáng để mọi người học tập.”

Hoặc: “Bí quyết thành công của Đơn vị X là tinh thần đoàn kết, phát huy trí tuệ tập thể, biết khích lệ tiềm năng trong mỗi các nhân…”

PHẦN III: VIẾT BÀI NGHIÊN CỨU – TRAO ĐỔI.

1 – Vài nét về chuyên mục “Nghiên cứu – Trao đổi”

a Nghiên cứu – trao đổi là gì:

* Theo từ điển:

- Nghiên cứu là xem xét, làm cho nắm vững vấn đề để nhận thức và tìm cách giải quyết

- Trao đổi là chuyển qua lại cho nhau những vật tương đương nào đó Trao đổi ý kiến là chuyển qua lại cho nhau các ý kiến về những vấn đề cần bàn bạc, làm

rõ thêm

b Chuyên mục “Nghiên cứu – trao đổi”: Trên các các báo, tạp chí chuyên

mục này thường dành để công bố những công trình nghiên cứu đã được nghiệm thu

đi vào ứng dụng, hoặc cũng có thể còn đang bàn cãi, tranh luận, trao đổi để làm sáng

tỏ vấn đề

- Tên chuyên mục có 4 từ “Nghiên cứu – Trao đổi”, được nối với nhau bởi dấu gạch ngang Điều này cho thấy mối quan hệ bình đẳng giữa yêu cầu “Nghiên cứu” và “Trao đổi”

2 – Viết bài cho chuyên mục “Nghiên cứu – trao đổi”:

- Cũng giống như những bài viết thông thường, bài “Nghiên cứu – trao đổi” kết cấu gồm 3 phần:

+ Đặt vất đề + Giải quyết vấn đề + Kết thúc vấn đề

a Đặt vấn đề:

- Trước khi viết cần quan tâm trả lời mấy câu hỏi:

+ Vấn đề chung nêu ra ở đây là gì, thực trạng hiện nay ra sao?

+ Vấn đề cụ thể là gì, về góc độ lý luận và thực tiễn còn khoảng trống nào đáng quan tâm?

+ Bài viết này nhằm mục đích gì, đóng góp được gì?

- Chọn vấn đề viết bài “Nghiên cứu – trao đổi” cần rõ, càng cụ thể Càng rõ ràng, cụ thể viết càng thuận lợi Tránh tham ôm đồm vấn đề quá lớn, dễ dẫn đến lan man, không sâu

- Trước khi chọn vấn đề để viết, cần phải hiểu những vấn đề, nội dung phản ánh trên tạp chí mang tính chất nghiên cứu, trao đổi không nhất thiết phải là những vấn đề đã chín muồi, hoặc đã được khẳng định khoa học, mà có thể có những bài viết với chủ ý chỉ nhằm “xới vấn đề” hoặc trao đổi, gợi ý, tạo diễn đàn tranh luận, thảo luận để làm sáng tỏ hơn những vấn đề còn chưa thống nhất, đi đến hiểu biết, thấu hiểu chung và cuối cùng là tạo lập sự thống nhất nhận thức, đồng thuận quan điểm, hoàn thiện lý luận

b Giải quyết vấn đề

- Bài viết cho chuyên mục này thường mang tính mở, nếu chưa đạt ở mức độ

“Nghiên cứu” thì sẽ đạt ở yêu cầu “Trao đổi” Giữa “Nghiên cứu” và “Trao đổi” là một cặp phạm trù có mối quan hệ biện chứng, không tách rời nhau: Nghiên cứu để trao đổi, ngược lại trao đổi là phục vụ cho nghiên cứu

- Cần xác định rõ những nội dung cần giải quyết trong bài là gì, rồi lần lượt đi vào từng nội dung cụ thể theo trình tự logic Quá trình giải quyết từng nội dung cần kết hợp nhuyễn giữa lý luận và thực tiễn, sát với chủ đề mà mình đang quan tâm

- Bài viết cho chuyên mục này có thể cởi mở bày tỏ ý kiến, quan điểm cá nhân về những vấn đề, sự kiện, hiện tượng nào đó trong hoạt động QS, QP gây ra những khó khăn, vướng mắc, bất cập, cản trở sự phát triển, thông qua đó đấu tranh, kiến nghị sửa đổi, bổ sung cho phù hợp đòi hỏi của tình hình nhiệm vụ

- Lâu nay người ta vẫn nghĩ viết bài cho chuyên mục “Nghiên cứu – Trao đổi” phải là các nhà khoa học, quản lý có trình độ lý luận, có hiểu biết rộng, có kiến thức tổng hợp, uyên thâm Hiểu như vậy là chưa đầy đủ, những cán bộ làm chuyên môn, nghiệp vụ ở cơ sở có thể cộng tác rất tốt nếu có khả năng quan sát, tổng hợp, khái quát vấn đề, phát hiện những vấn đề không phù hợp, bất cập của chính sách, pháp luật qua cọ sát trong thực tiễn, qua đó phân tích, lập luận kiến nghị giải pháp khắc phục, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện, hoặc cải tiến, đổi mới cho phù hợp, hiệu quả hơn

- Lãnh đạo, chỉ huy các cơ quan, đơn vị cũng có thể sử dụng chuyên mục này viết bài để trao đổi, hướng dẫn, uốn nắn, đôn đốc, nhắc nhở các đơn vị cơ sở trong thực hiện nghiệp vụ chuyên môn theo đúng quy định của Điều lệnh Quân đội, pháp luật Nhà nước và những quy tắc, quy trình nghiệp vụ

- Việc trình bày tài liệu trích dẫn và tài liệu tham khảo Trích dẫn tài liệu tham khảo được chia làm 2 dạng chính: Trích dẫn trong bài và danh sách tài liệu tham khảo Danh sách tài liệu tham khảo được đặt cuối bài viết, mỗi trích dẫn trong bài viết phải tương ứng với danh mục nguồn tài liệu được liệt kê trong danh sách tài liệu tham khảo

- Với những bài Nghiên cứu – trao đổi, các nhà khoa học, nhà quản lý, nhà lãnh đạo, cán bộ chuyên ngành… thường chỉ đọc lướt qua một cách nhanh chóng

Do sức ép công việc nên họ ít khi có thì gian nghiền ngẫm từng chi tiết trong bài báo Do đó câu văn cần phải ngắn gọn, đại chúng, nhưng chính xác và trực tiếp đi thẳng vào vấn đề, không vòng vo Từng phần, từng đoạn một đều đặt ra mục đích rõ ràng, nói ra để làm gì, giải quyết cái gì, nếu không nói thì có ảnh hưởng gì đến chất lượng bài viết hay không?

* Tuy nhiên, mặc dù phần lớn tác giả nghiên cứu biết điều này, nhưng họ có thể không nghĩ đến khi đặt bút viết bài Do đó, tác giả nên tự đặt mình vào vai trò của người đọc và suy nghĩ như người đọc bằng cách chú ý đến những gì mà người đọc cần, người đọc muốn tìm hiểu.

c Kết thúc vấn đề

- Đây là phần ngắn nhất và cũng có thể gọi là khó viết nhất Kết thúc vấn đề làm sao phải thật cô đọng (chỉ vài chục hoặc cùng lắm là trăm từ), nhưng phải làm sao để cho bạn đọc thấy cái mấu chốt, ý nghĩa của vấn đề mà bài báo đã giải quyết, thông điệp mà tác giả muốn chuyển tải đến người đọc là gì

Khổng Tử đã nói: "Nếu dùng ngôn ngữ không đúng, thì những gì được phát biểu sẽ bị hiểu sai; nếu những gì phát biểu bị hiểu sai, thì những gì cần phải làm sẽ không thực hiện được; và những gì không thực hiện được, đạo đức và nghệ thuật sẽ trở nên tồi tệ hơn".

Phần I V – DẠNG BÀI PHẢN ÁNH VỀ MẢNG ĐỀ TÀI QUỐC PHÒNG –AN NINH:

1 – Khái niệm:

* Theo Từ điển tiếng Việt: Phản ánh là làm tái hiện một số đặc trưng cơ bản của đối tượng bằng những cách thức nào đó Phản ánh cũng có thể hiểu là trình bày với người hay tổ chức có thẩm quyền có thẩm quyền về một thực tế đáng quan tâm nào đó

* Dạng bài phản ánh cũng là một thể loại báo chí phản ánh về những vấn đề

mà bạn đọc quan tâm trong hiện thực cuộc sống Đối với lĩnh vực QP-AN, dạng bài này thường đi vào phản ánh kinh nghiệm thực hiện các phong trào lớn, những mô hình hay, điển hình tốt trong thực hiện các nhiệm vụ

Thực tế những năm qua lượng bài này trên báo Quân đội nhân dân là khá phổ biến Bên cạnh những mặt tích cực, nhiều bài viết trong lĩnh vực này còn chưa hấp dẫn, tính phát hiện chưa cao, chưa thu hút được sự quan tâm của bạn đọc, nặng về biểu dương một chiều, ít nêu những khó khăn, bất cập, yếu kém của cơ sở

2 – Vấn đề và phát hiện vấn đề trong bài phản ánh.

a, Khái niệm vấn đề: Vấn đề là điều nổi lên cần được nghiên cứu giải

quyết

Ví dụ: - Vấn đề việc làm cho bộ đội xuất ngũ.

- Vấn đề chế độ chính sách đối với thanh niên tình nguyện lên phục vụ tại các đoàn KT-QP.

b, Phát hiện vấn đề.

- Thực tiễn cuộc sống luôn chứa đựng rất nhiều thông tin, rất nhiều vấn đề, những không phải người làm báo nào cũng nhìn nhận ra, phát hiện thấy mọi vấn đề đang đặt ra

- Không phải mọi vấn đề đều hiển hiện ra trước mặt mà phần nhiều nó ẩn chìm phía sau Để tác phẩm báo chí có tính phát hiện vấn đề cao thì người làm báo phải rất khéo, rất sâu sát, rất kỳ công trong khai thác thông tin Vấn đề thường đi liền với những khó khăn, bất cập, yếu kém của cơ quan, đơn vị vì thế lãnh đạo, chỉ huy các cơ quan đơn vị đều rất ngại nói ra Do đó người làm báo phải có khả năng quan sát hết sức tinh tế; phải có phương pháp trò chuyện, phỏng vấn rất khéo thì mới khơi

gợi ra vấn đề… Tính phát hiện vấn của tác phẩm báo chí tùy thuộc vào khả năng sáng tạo của người làm báo

3 – Cách thể hiện bài phản ánh:

a , Mở đầu:

- Mở đầu bài báo thường theo hai cách: Trực tiếp và gián tiếp (như ở trên)

- Khi viết bài phải biết lựa chọn trong số những thông tin khai thác được lấy cái quan trọng nhất, có vị trí then chốt trong toàn bộ những chi tiết, dữ kiện định đưa vào bài viết (xương sống của bài) Hay nói các khác nếu thiếu cái đó thì bạn đọc không thể hiểu rõ, hiểu đúng bản chất của sự thật Việc lựa chọn đúng chi tiết quan trọng nhất còn có ý nghĩa quyết định trong việc tạo ra bố cục hợp lý logic cho tác phẩm báo chí

- Trên cơ sở “xương sống” của bài, người viết phải biết lựa chọn các chi tiết, rồi kết nối, sắp xếp nó theo trình tự để làm nổi chủ đề

- Trên thực tế không ít bài việc có ý tứ, có thông tin hẳn hoi nhưng do không biết kết nối các chi tiết nên nội dung cứ rối tinh lên khiến bạn đọc không rõ tác giả định nói gì

b, Một vài kiểu mở đầu.

* Mở đầu dẫn dắt: Mở đầu có tính chất giai thoại, với lối dẫn dắt người đọc

có thể pha đôi chút “hư cấu” Loại này ứng dụng rất tốt với những chủ đề vốn khô khan như các vấn đề về quân sự, quốc phòng…

- Nếu tác giả dùng mở đầu bài viết để kể về lý lịch của đơn vị, ngành kỹ thuật hoặc tập hợp những thống kê các thành tích, số liệu…thì sẽ rất khô Nhưng nếu khéo mở đầu theo kiểm dẫn dắt thì khắc phục được hạn chế này

* Mở đầu dựng cảnh: Đó là cách “bê” nguyên cái khu cảnh, cảm xúc của sự

kiện, của nhân vật mà người viết được chứng kiến vào mở đầu để chính nó tự nói lên tất cả

* Mở đầu gây sốc: Bạn cũng có thể bắt đầu bài viết bằng một lời phát biểu,

một hình ảnh gây sốc Cách này tạo được sự hấp dẫn, gây được sự chú ý cho độc giả ngay từ đầu Mở đầu này đặc biệt hiệu quả với những bài viết mang tính cảnh báo

* Mở đầu đưa ra câu hỏi: Bằng việc đưa ra một câu hỏi, bạn sẽ dẫn độc giả

vào sự suy nghĩ và tham gia tìm câu trả lời Câu hỏi có thể đến ngay trong câu đầu tiên của bài báo hoặc đi sau một vài câu bình luận

* Mở đầu dùng câu trích dẫn: Một cách viết mào đầu khá quen thuộc là sử

dụng câu trích dẫn của một nhân vật có thế lực kèm theo giới thiệu tên, xuất xứ, chuyên môn của người đó hoặc bối cảnh phát ngôn

* Mở đầu dùng đoạn hội thoại: Hội thoại là một trong những nguyên liệu

quan trọng mà phóng viên có thể sử dụng để viết mào đầu Đối với một bài báo mà chủ đề có vẻ mang chút kịch tính thì một mào đầu hội thoại rất hiệu quả

* Mở đầu thể hiện quan điểm: Cuối cùng, nếu bạn không thể sử dụng được

một mào đầu nào trong số trên, bạn hãy nghĩ đến việc bắt đầu bài báo bằng việc đưa

ra một lời tuyên bố, thể hiện một quan điểm Mào đầu này đọc có vẻ hơi “thật thà” nhưng bù lại dễ tạo niềm tin với độc giả Chú ý dùng những câu giản dị, rõ ràng và thẳng thắn

c, Kết cấu cơ bản của bài viết:

- Người ta thường kết cấu bài báo theo kiểu tháp ngược (tam giác ngược hay kim tự tháp ngược); hoặc hình con cá (trình tự thời gian), hình viên kim cương (tổng hợp) Dưới đây chúng tôi xin giới thiệu 3 kiểu kết cấu thường gặp

+ Kết cấu kiểu tháp ngược: Các thông tin về sự kiện, về điển hình được tập

hợp lại rồi sắp xếp chúng theo thứ tự quan trọng, hấp dẫn giảm dần Cái bản chất, cốt lõi của sự kiện, của điển hình phải được nói ngay trong phần mở đầu Những thông tin phí sau chủ yếu giữ vai trò bổ sung cho thông tin chính, quan trọng Các này giúp bạn đọc hiểu nhanh về sự kiện nhưng phần kết của những bài cấu trúc theo kiểu này thường không hay Bởi lẽ những thông tin giá trị nhất, những chi tiết đắt nhất đã được đưa lên trước rồi

+ Kết cấu dạng chứng minh: Kết cấu dạng này đòi hỏi phải nêu ngay những

thông tin chính về điển hình, sau đó dùng các câu chuyện, chi tiết làm dẫn chứng kết hợp với lập luận để chứng minh làm nổi những phẩm chất tốt của điển hình

+ Kết cấu thời gian: Sắp xếp bài viết theo trật tự thời gian, cái gì xảy ra trước

trước thì nói trước, cái gì diễn ra sau thì nói sau Cách này tương đối phổ thông nhưng nó làm cho những gì mới diễn ra trở nên xa xôi Trong thực tế cũng có khi người ta kết cấu thời gian theo kiểu đảo ngược, tuy nhiên cách này thường khó đọc, khó hiểu Cách tốt nhất là sử dụng cả hai cách nhưng phải thật khéo, thật nhuyễn nếu không sẽ lủng củng, không rõ vấn đề

Tóm lại: Để thực hiện thành công một bài báo (dù khen hay chê) đòi hỏi

người viết phải có sự nỗ lực chủ quan rất cao Điều này được thể hiện cụ thể qua sự hiểu biết tường tận về vấn đề, sự kiện của người làm báo Muốn vậy người làm báo phải “sống cùng” sự kiện, lăn lộn vào thực tế Tuy nhiên mức độ thành công của bài báo nói chung, bài báo về mảng đề tài QP-AN nói riêng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan khác, nếu thiếu năng lực tác nghiệp, thiếu những kiến thức cần thiết, đặc biệt là kiến thức về QP-AN, thiếu bầu nhiệt huyết thì rất khó thành công.

Phần V – VÀI NÉT ẢNH BÁO CHÍ VỀ MẢNG ĐỀ TÀI QP-AN

1, Một số khái niệm:

- Ảnh: Theo đại từ điển tiếng Việt, ảnh là hình thu được, chụp được bằng máy ảnh hoặc các khí cụ quang học khác

- Ảnh nghệ thuật: Là một thể loại nghệ thuật tạo hình phản ánh hiện thực đời sống bằng kỹ thuật nhiếp ảnh thông qua các bức ảnh chụp có bố cục hợp lý với những màu sắc, đường nét, ánh sáng hài hòa, có tính nghệ thuật cao, hiệu quả thẩm

mỹ mạnh mẽ

- Ảnh thời sự (hay có thể gọi là ảnh báo chí): Là một hình thức truyền tải đến người xem thông tin về những sự kiện, sự việc diễn ra trong thực tiễn bằng hình ảnh

có kèm theo những lời chú thích ngắn gọn, súc tích, hình tượng

2, Đường mạnh – điểm mạnh trong ảnh:

Bố cục cơ bản trong nhiếp ảnh Các nhiếp ảnh gia, nhà báo trước khi có những tấm ảnh đẹp, để đời thì chắc chắn trong đầu họ cái bố cục này đã nằm sẵn từ lúc nào

* Nói đến chụp ảnh chúng ta thường gặp cụm từ “đường mạnh – điểm mạnh” Vậy đường mạnh và điểm mạnh là gì?