1 19 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II BÀI THU HOẠCH LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ HỆ TẬP TRUNG TÊN MÔN HỌC TÔN GIÁO VÀ TÍN NGƯỠNG TÊN BÀI THU HOẠCH SỰ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TÔN GIÁO VÀ CÔNG TÁC TÔN GIÁO CỦA ĐẢNG TA TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI HIỆN NAY ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG Bằng số Bằng chữ NĂM 2021 MỤC LỤC PHẦN I MỞ ĐẦU 1 PHẦN II NỘI DUNG 2 1 Những tư tưởng cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh tự do tín ngưỡng tôn giáo và công tác tôn giáo 2 1 1 Quan niệm c.
Trang 1BÀI THU HOẠCH
LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
HỆ TẬP TRUNG
TÊN MÔN HỌC: TÔN GIÁO VÀ TÍN NGƯỠNG
TÊN BÀI THU HOẠCH: SỰ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TÔN GIÁO VÀ CÔNG TÁC TÔN GIÁO CỦA ĐẢNG
TA TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI HIỆN NAY
ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG Bằng số Bằng chữ
- NĂM 2021 MỤC LỤC
Trang 2do tín ngưỡng tôn giáo và công tác tôn giáo 21.1 Quan niệm của chủ tịch Hồ Chí Minh về tôn giáo và tự do
Trang 3Phần I: MỞ ĐẦU
Tôn giáo là một hiện tượng xã hội thuộc đời sống tinh thần của con người,
nó đã và đang có ảnh hưởng quan trọng đến các quốc gia, dân tộc trên thế giới.Trong thời đại ngày nay, khoa học và công nghệ phát triển như vũ bão, khoa học
đã thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực Nhưng thực tế đang có nhiều vấn
đề diễn mà chúng ta chưa giải đáp được Không ít người đã tìm đến tôn giáo đểcầu mong được “tai qua nạn khỏi” Ở nước ta hiện nay, các hoạt động tôn giáođang đi vào hoạt động bình thường, nhiều lễ nghi được tiến hành thường xuyên,các cơ sở thờ tự được tôn tạo, sửa chữa và xây dựng mới; kinh sách được in ấn,
tu sĩ, chức sắc được tu nghiệp ở trong nước và nước ngoài; các hoạt động đốingoại, hoạt động xã hội của tôn giáo được mở rộng Đa số chức sắc tôn giáo,đồng bào tín đồ phấn khởi trước chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước,thể hiện lòng tin với Đảng, tin tưởng vào sự nghiệp đổi mới, chấp hành tốt chủtrương, pháp luật của Đảng và Nhà nước
Xu thế toàn cầu hóa nền kinh tế thị trường một số mặt đã và đang tạo ranhững cơ hội thuận lợi cho sự phát triển kinh tế đất nước, đời sống đa phần nhândân được cải thiện, trong đó có các tín đồ tôn giáo; bên cạnh đó cũng tạo môitrường khách quan, thuận lợi cho sự phát triển tín ngưỡng tôn giáo và tàng trữtrong lòng nó những yếu tố tiêu cực Tình trạng lợi dụng tôn giáo để chống phá,
vu khống đường lối lãnh đạo của Đảng, phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc đang
có xu hướng tăng lên
Tình hình đó đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về tự
do tín ngưỡng tôn giáo và công tác tôn giáo, làm sáng tỏ hơn giá trị của tư tưởng
Hồ Chí Minh về tôn giáo và công tác tôn giáo đối với cách mạng Việt Nam,đồng thời vận dụng linh hoạt phương pháp Hồ Chí Minh để giải quyết vấn đềtôn giáo hiện nay
Trang 4Phần II Nội dung
1 Những tư tưởng cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh tự do tín ngưỡng tôn giáo và công tác tôn giáo
1.1 Quan niệm của chủ tịch Hồ Chí Minh về tôn giáo và tự do tín ngưỡng tôn giáo
Hồ Chí Minh tiếp cận tôn giáo dưới nhiều góc độ và mang tính toàn diện.Đặc biệt, Người đã đi vào khai thác mặt tích cực đạo đức của tôn giáo, theo HồChí Minh, tôn giáo cũng có mặt tích cực của nó, chứ tôn giáo không phải là thứ
hoàn toàn “độc hại”, xấu xa, tiêu cực.Về mặt tích cực của tôn giáo: Theo quan
niệm của Hồ Chí Minh, đối với người có tín ngưỡng, đức tin tôn giáo và lòngyêu nước không mâu thuẫn nhau, mà ngược lại luôn thống nhất với nhau Vì thế,
Hồ Chí Minh không bao giờ xúc phạm đến đức tin tôn giáo, Người lên án khíacạnh chính trị của tôn giáo, nhưng lại rất trân trọng những những giá trị văn hoá,yếu tố tích cực về đạo đức và những khía cạnh nhân văn, niềm tin vào con ngườicủa tôn giáo Người nói: “vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loàingười mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoahọc, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày vềmặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh
đó tức là văn hoá”[5, tr.458] Theo Người, ưu điểm của tôn giáo là có tính
hướng thiện Người chỉ ra các ưu điểm cụ thể của các tôn giáo như: ĐạoKhổng có ưu điểm là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân; đạo thiên chúa có lòngnhân ái cao cả; đạo phật có lòng từ bi hỷ xả…đó chính là những giá trị nhânvăn của nhân loại cần được bảo vệ, giữ gìn và phát triển
Từ quan niệm đúng đắn về tín ngưỡng, tôn giáo, Hồ chí Minh đã nhìn thấy
sự tương đồng, sự phù hợp giữa mục đích của tôn giáo với sự nghiệp giải phóngdân tộc và xây dựng xã hội mới ở nước ta Người đã nhiều lần nói với đồng bào
có tín ngưỡng rằng, mục tiêu của Đức Chúa, Đức Phật… không khác gì mụctiêu của những người cách mạng
Trang 5Đến với đồng bào theo đạo Công giáo, Người nói: “Chúa Cơ đốc sinh ralàm gương mọi giống phúc đức như: hy sinh vì nước, vì dân, làm gương laođộng… Tin thờ chúa bằng tinh thần Chúng ta kháng chiến cứu nước, thi đuatăng gia sản xuất và tiết kiệm, cải cách ruộng đất làm cho người cày có ruộng,tín ngưỡng tự do Như thế là việc làm của chính phủ và nhân dân ta đều hợp vớitinh thần Phúc âm”[9, tr.197]
Hồ Chí Minh thật sự tôn trọng tự do, tín ngưỡng của nhân dân Kể cả trước,trong và sau cách mạng tháng 8 năm 1945 cũng như xuyên suốt cuộc đời hoạtđộng cách mạng của mình Hồ Chí Minh luôn luôn là tấm gương sáng trong cảnhận thức và hành động về sự tôn trọng tự do, tín ngưỡng của nhân dân Ngaysau khi cách mạng Tháng 8-1945, trong bài viết: “Những nhiệm vụ cấp bách củanhà nước Việt nam dân chủ cộng hoà” ngày 3/9/1945, một trong sáu nhiệm vụ
mà Hồ Chí Minh đề cập đến là vấn đề tôn giáo Người chỉ rõ: “thực dân vàphong kiến thi hành chính sách chia rẽ đồng bào Giáo và đồng bào Lương, để dễthống trị Tôi đề nghị chính phủ ta tuyên bố: Tín ngưỡng tự do và Lương Giáođoàn kết”[6, tr.9]
Hồ Chí Minh còn thừa nhận, tự do tín ngưỡng chân chính phải đồng thờivới thực hiện bình đẳng tôn giáo Điều này có nghĩa đã là niềm tin chân chínhthì không có sự phân biệt cao thấp, tất cả đều phải được tôn trọng Người nói:
"Tín đồ Phật giáo tin ở Phật; tín đồ Gia-tô tin ở đức Chúa Trời; cũng như chúng
ta tin ở đạo Khổng Đó là những vị chí tôn nên chúng ta tin tưởng"[7, tr.131].Đây là cơ sở, nền tảng để Đảng Cộng sản Việt Nam thực thi chính sách "Bìnhđẳng tôn giáo" Vì vậy, ở Việt Nam, một quốc gia có nhiều tôn giáo tồn tại; cótôn giáo có số lượng tín đồ đông, lịch sử tồn tại dài, có tôn giáo số lượng tín đồ
ít, lịch sử tồn tại ngắn song tất cả đều được tôn trọng, được luật pháp bảo hộ
Hồ Chí Minh phê phán các hành động, việc làm vi phạm đến tự do, tínngưỡng của nhân dân Đặc biệt, sự tôn trọng tự do, tín ngưỡng của nhân dân cònđược thể hiện chính bằng hành động cao cả của Người Người đã đích thân dự
Trang 6những buổi lễ cầu hồn khi đồng bào công giáo bị giặc Pháp giết hại, hoặc tự tay
vẽ ảnh phật cho đồng bào theo đạo phật
Một mặt, Hồ Chí Minh giáo dục cho mọi người cần tôn trọng tư do tínngưỡng; mặt khác, Người cũng nghiêm khắc phê phán những phần tử lợi dụngtín ngưỡng, tôn giáo, những kẻ hành nghề mê tín dị đoan, phê phán những việclàm sai chủ trương, chính sách tôn giáo của Đảng và Chính phủ, ở cả giáo chức,tín đồ và cán bộ, đảng viên
1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tôn giáo
Theo quan điểm của Hồ Chí Minh: mọi công tác tôn giáo đều hướng tới xâydựng khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng khối đoàn kết giữa đồng bào theođạo và không theo đạo, giữa đồng bào lương và đồng bào theo đạo thiên chúa.Đồng thời, Hồ Chí Minh luôn luôn xác định đúng trọng tâm, trọng điểm côngtác tôn giáo - đó là công tác công giáo
Đoàn kết không phân biệt lương, giáo và đoàn kết giữa những người có tínngưỡng, tôn giáo với những người không theo tín ngưỡng, tôn giáo, giữa nhữngngười theo tôn giáo khác nhau là một bộ phận trong tư tưởng “Đoàn kết, đoànkết, đại đoàn kết; Thành công, thành công, đại thành công” của Người Tư tưởngcủa Chủ tịch Hồ Chí Minh về đoàn kết lương - giáo được thể hiện trên nhữngnội dung cơ bản đó là:
Hồ Chí Minh đã chỉ rõ cơ sở khách quan vững chắc của khối đoàn kết là lợiích chung của mọi người Việt nam giáo cũng như lương - đó là quyền được sốngtrong độc lập, tự do, hạnh phúc Đây chính là mẫu số chung, điểm đại đồng đểgắn kết mọi người thành một khối đoàn kết vững chắc Từ bao đời nay, nhândân ta hết sức coi trọng “tình làng, nghĩa xóm”, “ người chung một nước…” đó
là một trong những yếu tố tạo nên sức mạnh Việt nam trong dựng nước và giữnước Hồ Chí Minh còn mở rộng đối tượng cần đoàn kết đến “tất cả những aivẫn còn thừa nhận mình là con dân nước Việt nam”, nhờ thế mà gạt đi được
Trang 7những đối kháng về quyền lợi bộ phận trong những hoàn cảnh nhất định để tậptrung phục vụ lợi ích chung của toàn dân tộc.
Hồ Chí Minh kiên quyết phê phán những hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôngiáo, lợi dụng tự do tín ngưỡng để kích động hoạt động chống phá sự nghiệpcách mạng của nhân dân, chia rẽ đoàn kết lương - giáo, xâm phạm lợi ích chungcủa đất nước, của toàn dân tộc Theo Người, bọn đội lốt tôn giáo để chống phácách mạng là bọn “Việt gian đồng thời cũng là giáo gian” Người đã đưa ranhiều biện pháp để chống lại sự lợi dụng đó của kẻ thù Trong đó có những giảipháp hết sức quan trọng đó là: Ra sắc lệnh về việc bảo tồn, bảo vệ các di sản vănhoá của tôn giáo như: đình, chùa, miếu, nhà thờ, bảo vệ quyền tự do tín ngưỡngcủa nhân dân; giáo dục tư tưởng cho cán bộ của Chính phủ quán triệt tinh thần
ấy để một mặt thực hiện tốt chính sách tôn giáo đối với đồng bào có đạo, mặtkhác phải kiên quyết đấu tranh, vạch trần những kẻ lợi dụng tôn giáo để chốngnhân dân, chống chế độ; quan tâm thực sự đến đời sống vật chất cũng như tinhthần của đồng bào các tôn giáo.v.v
Hồ Chí Minh đã chỉ ra những giải pháp cơ bản để xây dựng khối đại đoàn kết
toàn dân Trước hết để chăm lo khối đại đoàn kết toàn dân, cần phải giáo dục mục
đích của đoàn kết là kháng chiến kiến quốc chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹxâm lược, bảo vệ nền độc lập dân tộc Trong thư gửi đồng bào nhân ngày lễ thiênchúa giáng sinh: Người chỉ rõ: “Toàn thể đồng bào ta, không chia lương giáo,đoàn kết chặt chẽ, quyết lòng kháng chiến, để giữ gìn non sông tổ quốc, mà cũng
để giữ gìn quyền tôn giáo tự do”[6, tr.490] Trên cương vị là người đứng ở vị trícao nhất của Đảng, Nhà nước, Người đã đưa ra chính sách và các việc làm cụ thể
để xây dựng khối đại đoàn kết tôn giáo Chẳng hạn, thông qua các vị chức sắctrong tôn giáo để xây dựng khối đoàn kết đồng bào giáo dân Trong “Thư gửigiám mục Lê Hữu Từ” Người viết: “Thưa Cụ, chính phủ dự bị phái đại biểu vàomiền Nam Trung bộ để uý lạo đồng bào trong đó Vì ở miền đó cũng có nhiềuđồng bào công giáo, nên tôi muốn nhờ cụ chọn cho một vị linh mục thân tín của
Trang 8cụ cùng đi với các đại biểu của chính phủ vào thăm đồng bào ta”[6, tr.211] Hơnnữa, ở đâu? nơi nào? kẻ thù hoặc những kẻ đội lốt tôn giáo phá hoại khối đại đoànkết tôn giáo thì Người đã trực tiếp chỉ đạo hoặc cử cán bộ tin cậy vào giải quyết.Quan điểm của Hồ Chí Minh về công tác tôn giáo còn nhằm vào mục đích của sựđoàn kết toàn dân, đoàn kết lương giáo để cứu nước, cứu dân là vô cùng cần thiết,đồng thời, Người cũng bảo vệ nền độc lập tự do của dân tộc Trong “Thư gửiđồng bào công giáo toàn quốc nhân dịp lễ đức chúa giáng sinh”, Người chỉ rõ:
“Nhân dịp lễ Đức Chúa giáng sinh, tôi thân ái gửi đồng bào lời chúc phúc Trongkhi bọn thực dân Pháp và can thiệp Mỹ tìm mọi cách chia rẽ lương giáo, hòngcướp nước ta, thì việc đoàn kết toàn dân, đoàn kết lương giáo để cứu nước, cứudân là vô cùng cần thiết Tôi thành thật khen ngợi những đồng bào công giáođang hăng hái tham gia kháng chiến cứu nước Tôi mong tất cả đồng bào cônggiáo chúng ta đoàn kết chặt chẽ với đồng bào toàn quốc, kháng chiến mạnh hơn
để tiêu diệt bọn xâm lược và bè lũ việt gian bán nước, giải phóng cho Tổ quốc”[6,tr.589]
Sự sáng tạo đặc sắc trong tư tưởng tôn giáo của Hồ Chí Minh còn thể hiện:
Hồ Chí Minh luôn luôn xác định đúng trọng tâm, trọng điểm công tác tôngiáo.Trong các bài phát biểu của Bác về tôn giáo thì có tới 60% Bác nói về cônggiáo, nói tới đồng bào theo đạo thiên chúa Trong bài phát biểu với đoàn đại biểuCông an Cu Ba, Bác đã đề cập: ở Việt Nam vấn đề tôn giáo chính là vấn đề cônggiáo Theo quan điểm của Người: Công tác vận động quần chúng là nói đếncông tác vận động đồng bào tôn giáo Trong thực tiễn cách mạng, thời kì nàovấn đề tôn giáo có sự “bức xúc” thì Người đều giành nhiều tâm huyết, thời gianvào việc đó
Hồ Chí Minh luôn luôn sáng tạo hình thức, phương pháp mới trong côngtác tôn giáo Trong công tác tôn giáo, Hồ Chí Minh không cứng nhắc hình thức
và phương pháp tiến hành mà Người luôn luôn có sự sáng tạo về hình thức vàphương pháp mới cho phù hợp với yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn Chính những
Trang 9cái không thành công trong công tác tôn giáo vừa chứng minh sự cao cả vĩ đạicủa Hồ Chí Minh, vừa minh chứng cho sự sáng tạo hình thức, phương pháp mới
về công tác tôn giáo Hồ Chí Minh định chủ trương xây dựng giáo hội việc làmtheo tam đồng: tự sinh, tự dưỡng và tự lập Hồ Chí Minh tìm kiếm sự đồngthuận giữa mục tiêu của cách mạng với mục đích của những người sáng tạo ratôn giáo Dĩ nhiên là mục tiêu cách mạng đồng thuận với mục đích của tôn giáonguyên thủy chứ không phải thứ tôn giáo bị lợi dụng hoặc trong quá trình vậnđộng, nó có thể bị biến chất, bị tha hoá Hồ Chí Minh tiến hành công tác tôngiáo với tư tưởng của những người đồng cảm với suy nghĩ, tình cảm, niềm tincủa những người đồng thuận vì lợi ích của dân tộc, tổ quốc Ngay trong cách sửdụng ngôn ngữ, văn phong của mình cũng rất gần gũi và gây được sự đồng cảmvới đồng bào tôn giáo, Người chưa bao giờ gọi công giáo là “thiên chúa giáo”,
mà Người thừa nhận tên gọi của họ, Người rất thiên tài trong sử dụng ngôn từ,nắm chắc nội dung của các giáo lý, giáo luật để thu phục đồng bào theo đạo.Đồng thời, bằng thủ pháp vạch rõ âm mưu chia rẽ của bọn thực dân đế quốc nhưmột mặt đối lập để làm công tác tôn giáo Người viết: “bọn thực dân Pháp vàcan thiệp Mỹ mưu cướp nước ta, bọn Việt gian bù nhìn mưu bán nước ta Chúngmuốn bắt dân ta làm nô lệ Chúng phạm nhiều tội ác, như đốt phá tượng thánh,nhà thờ, giết hại nhân dân lương và giáo Chúng đã bạo ngược làm trái hẳn vớilời chúa”[9, tr.197]
Trong công tác tôn giáo, Hồ Chí Minh chỉ ra phương pháp, phương châm
để tiến hành vận động đồng bào công giáo là phải 3 cùng: cùng ăn, cùng ở, cùnglàm với đồng bào, phải có tính tổ chức, tính kỷ luật và lòng kiên trì trong côngtác vận động đồng bào theo đạo
Tất cả những vấn đề trên cho chúng ta thấy tư tưởng cơ bản của Hồ ChíMinh về tôn giáo và công tác tôn giáo thể hiện tính nhân văn cao cả của Người,phản ánh tính đặc sắc của Hồ Chí Minh trong việc vận dụng nguyên lý của chủnghĩa Mác - Lê nin về công tác tôn giáo vào điều kiện cụ thể ở nước ta Hồ Chí
Trang 10Minh là hiện thân mẫu mực về thái độ ứng xử đối với tôn giáo, trong nhữnghoàn cảnh lịch sử ngặt nghèo của sự nghiệp giải phóng dân tộc, khi các thế lựcphản cách mạng luôn tìm cách lợi dụng tôn giáo vì mục tiêu chính trị, chia rẽ vàphá hoại khối đoàn kết dân tộc thì Hồ Chí Minh vẫn luôn tỉnh táo, sáng suốt đểnhìn nhận, đánh giá và có thái độ ứng xử đúng mực đối với tôn giáo và công táctôn giáo
2 Sự vận dụng của Đảng ta về tôn giáo và công tác tôn giáo theo quan điểm
Hồ Chí Minh trong sự nghiệp đổi mới hiện nay
2.1 Vài nét về tình hình tôn giáo ở Việt Nam hiện nay
Nước ta nằm ở vị trí địa chính trị hết sức quan trọng của khu vực Châu á,nơi giao lưu của nhiều luồng dân cư, văn hoá, tôn giáo, nơi luôn phải cảnh giácvới những âm mưu xâm lược của các thế lực ngoại bang Vì vậy, cùng vớinhững tôn giáo “nội sinh”, các tôn giáo đã du nhập vào nước ta sớm, làm chonước ta là một quốc gia đa tôn giáo Sự thăng trầm của tôn giáo luôn gắn liềnvới sự thăng trầm của lịch sử xã hội Việt Nam Trong lịch sử, các tín ngưỡng tôngiáo, dù nội sinh hay ngoại nhập, cũng đã góp phần tích cực trong đấu tranhgiành độc lập dân tộc, bảo vệ tổ quốc trong từng giai đoạn lịch sử khác nhau.Tuy nhiên, mối quan hệ giữa tôn giáo và chính trị cũng đã từng bị các thế lựcchính trị bẻ lái theo khuynh hướng tiêu cực Sự biến dạng quan hệ giữa tôn giáo
và chính trị gắn liền với chiêu bài sử dụng tôn giáo vào mục đích xâm lược củathực dân Pháp và sau đó là đế quốc Mỹ trong hai cuộc chiến tranh giải phóngcủa dân tộc ta trong thế kỷ XX
Ngày nay, mặc dù sự nghiệp đổi mới đất nước đã và đang thu được nhiềuthành tựu to lớn Nhưng đối với mỗi người, mỗi cộng đồng, đều luôn phải suy tưtrước những thành công, vấp váp, cái được, cái mất, cái may, cái rủi Trongcuộc sống mưu sinh, mưu nghiệp, con người chưa tránh khỏi những bất hạnh vàdày vò cá nhân, những cảm giác trống rỗng, thiếu hụt và mất cân bằng tâm lý.Mặt khác, trên thực tế con người chưa xử lý được một cách chính xác và thoả
