PowerPoint Presentation “MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC XÃ HỘI” BÀI THẢO LUẬN BỘ MÔN TRIẾT HỌC NHÓM 2 LỚP TRHO28AN3 GVHD TS Đặng Minh Tiến 1 Khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội 1 1 Tồn tại xã hội 1 2 Ý thức xã hội 2 Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội 2 1 Vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội 2 2 Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội và vai trò của ý thức xã hội đối với tồn tại xã hội 2 3 Ý nghĩa của mối quan hệ.
Trang 1“MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC XÃ HỘI”
BÀI THẢO LUẬN BỘ MÔN TRIẾT HỌC
NHÓM 2 - LỚP TRHO28AN3 GVHD TS Đặng Minh Tiến
Trang 21: Khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội
1.1:Tồn tại xã hội
1.2: Ý thức xã hội
2: Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội.
2.1: Vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội.
2.2: Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội và vai trò của ý thức
xã hội đối với tồn tại xã hội.
2.3: Ý nghĩa của mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội trong việc xóa bỏ tập quán, sản xuất kinh doanh lạc hậu của VN
3: Liên hệ thực tế
BỐ CỤC BÀI THẢO LUẬN
Trang 31.1: Tồn tại xã hội
Tồn tại xã hội là toàn bộ sinh hoạt vật chất và điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội, bao gồm 3 yếu tố:
- Điều kiện tự nhiên
- Điều kiện dân số
- Phương thức sản xuất
1: Khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội
Trang 4Điều kiện tự nhiên
Điều kiện dân số
Phương thức sản xuất vật
chất
Trang 51.1: Tồn tại xã
hội
Phương thức sản xuất
Phương thức sản xuất
Điều kiện dân số
Điều kiện dân số
Điều kiện tự nhiên
Điều kiện tự nhiên
Các yếu tố đó tồn tại
trong mối quan hệ thống
nhất biện chứng, tác động
lẫn nhau tạo thành điều
kiện sinh tồn và phát triển
của xã hội, trong đó
Trang 6Ý thức xã hội là toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội, bao gồm những tư tưởng, quan điểm, lý luận, tình cảm, tâm trạng, tập quán, truyền thống v.v phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển khác nhau của lịch sử.
1: Khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội
1.2: Ý thức xã hội
Trang 7Theo nội dung
và lĩnh vực phản
ánh đời sống xã hội,
ý thức xã hội
Theo trình độ phản ánh của ý thức xã hội đối với tồn tại xã hội:
- Ý thức xã hội thông thường
- tâm lý xã hội
- hệ tư tưởng
xã hội
Trang 8+ Tồn tại xã hội là cái thứ nhất, ý thức xã hội là cái thứ hai
+ Tồn tại xã hội quy định nội dung, bản chất, xu hướng vận động của ý thức xã hội; ý thức xã hội phản ánh cái logic khách quan của tồn tại xã hội.
+ Sự hình thành và phát triển của ý thức xã hội, của đời sống tinh thần xã hội được hình thành và phát triển trên cơ sở đời sống vật chất
+ Tồn tại xã hội là cái thứ nhất, ý thức xã hội là cái thứ hai
+ Tồn tại xã hội quy định nội dung, bản chất, xu hướng vận động của ý thức xã hội; ý thức xã hội phản ánh cái logic khách quan của tồn tại xã hội.
+ Sự hình thành và phát triển của ý thức xã hội, của đời sống tinh thần xã hội được hình thành và phát triển trên cơ sở đời sống vật chất
2.1: Vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội.
1
2: Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội
Tồn tại
xã hội Ý thức xã hội
Trang 9+ Tồn tại xã hội thay đổi là điều kiện quyết định để ý thức xã hội thay đổi
+ Phương thức sản xuất biến đổi, tư tưởng và
lý luận xã hội cũng dần biến đổi theo.
+ Tồn tại xã hội thay đổi là điều kiện quyết định để ý thức xã hội thay đổi
+ Phương thức sản xuất biến đổi, tư tưởng và
lý luận xã hội cũng dần biến đổi theo.
2.1: Vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội.
2
2: Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội
Tồn tại
xã hội Ý thức xã hội
Trang 10+ Tồn tại xã hội quy định ý thức xã hội không giản đơn, trực tiếp mà thường thông qua các khâu trung gian.
+ Không phải bất kỳ tư tưởng, quan niệm, lý luận, hình thái ý thức xã hội nào cũng phản ánh
rõ ràng và trực tiếp những quan hệ kinh tế của thời đại.
+ Tồn tại xã hội quy định ý thức xã hội không giản đơn, trực tiếp mà thường thông qua các khâu trung gian.
+ Không phải bất kỳ tư tưởng, quan niệm, lý luận, hình thái ý thức xã hội nào cũng phản ánh
rõ ràng và trực tiếp những quan hệ kinh tế của thời đại.
2.1: Vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội.
Trang 112.2: Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội và vai trò của ý thức xã hội đối với tồn tại xã hội
Ví dụ: trong điều kiện của của chủ nghĩa xã hội nước ta hiện nay
vẫn còn tồn tại nhiều hiện tượng ý thức của xã hội cũ như : ăn bám, lười lao động, mê tín, dị đoan
Thứ nhất: Ý thức xã hội thường lạc hậu so với tồn tại xã hội
Tồn tại xã hội thay đổi thì ý thức xã hội sẽ thay đổi theo tuy nhiên một số hình thái ý thức thức xã hội do tồn tại sinh ra nhưng vẫn chưa kịp thay đổi
và trở lên lạc hậu
2: Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và
ý thức xã hội
Trang 12
Ba là: Do ý thức xã hội luôn gắn với lợi
ích của những nhóm; những tập đoàn người, những giai cấp nhất định trong lịch sử
Hai là: Do sức mạnh
của thói quen, truyền thống, tập quán cũng như do tính lạc hậu, bảo thủ của một số hình thái ý thức xã hội
Một là: Do bản chất của ý
thức xã hội chỉ là sự phản ánh của tồn tại xã hội cho nên nói chung ý thức xã hội chỉ có thể biến đổi sau khi có sự biến đổi của tồn tại xã hội
Không phải mọi trường hợp sự biến đổi của tồn tại xã hội
đều ngay lập tức dẫn tới sự biến đổi của ý thức xã hội do
một số nguyên nhân sau:
Nguyên nhân
Trang 13Thứ hai: Ý thức xã hội có thể vượt trước
tồn tại xã hội
Trong những điều kiện nhất định tư tưởng của con người, đặc biệt là những tư tưởng khoa học tiên tiến có thể vượt trước dự báo sự phát triển của tồn tại xã hội và tư tưởng khoa học đó phải xuất phát từ tồn tại XH Có những tư tưởng vượt trước là phản khoa học nếu nó xuất phát từ ý muốn chủ quan của con người
Ví dụ 1: Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh đất nước bị chìm đắm trong áp
bức, bóc lột Với thân phận là người dân bị mất nước ngay từ rất sớm người đã ý thức về con đường cứu nước giải phóng dân tộc: Người nói: Tôi muốn ra nước ngoài sang nước Pháp và một số nước khác xem họ làm ăn ra sao để về giúp đỡ đồng bào ta khỏi đói nghèo, chính chủ nghĩa yêu nước đã đưa tôi đến với Lênin, tin và đi theo Lênin, theo Quốc
tế III, Quốc tế cộng sản Muốn cứu nước, giải phóng dân tộc không còn con đường nào khác con đường cách mạng vô sản
Ví dụ 2: Tư tưởng vượt trước là khoa học về thuyết nguyên tử đã xuất hiện trong nền VH
cổ đại như Hy Lạp và ấn độ Tuy nhiên, những ý tưởng này đã được thiết lập trong lý luận của triết học và thần học hơn là nghiên cứu và thử nghiệm Bởi vì điều này, họ không thể thuyết phục được tất cả mọi người, vì vậy nguyên tử luận chỉ là một trong một số các lý thuyết cạnh tranh về bản chất của vấn đề Mãi cho đến thế kỷ 19, các ý tưởng đã được chấp nhận và tinh chế bởi các nhà khoa học, là ngành khoa học nở hóa học sản xuất những khám phá rằng có thể dễ dàng được giải thích bằng cách sử dụng các khái niệm
về nguyên tử
Trang 14+ Bên cạnh đó, dự báo được tương lai và có tác dụng tổ chức, chỉ đạo hoạt động đó vào việc giải quyết những nhiệm vụ mới do sự phát triển chín muồi của đời sống vật chất của xã hội đặt ra.
Ví dụ: Vào nửa đầu thế kỷ XIX, C Mác đã đưa ra học thuyết về
hình thái kinh tế - xã hội dự báo được sự phát triển của xã hội loài người từ thấp đến cao, từ hình thái kinh tế - xã hội này sang hình thái kinh tế - xã hội khác là một quá trình lịch sử - tự nhiên.
+ Mặc dù vượt trước tồn tại xã hội song xét đến cùng nó vẫn chịu quy định của tồn tại xã hội, vẫn bắt nguồn từ tồn tại xã hội Tư tưởng khoa học tiên tiến không thoát ly tồn tại xã hội mà phản ánh chính xác, sâu sắc tồn tại xã hội.
Thứ hai: Ý thức xã hội có thể vượt trước
tồn tại xã hội
Trang 15Thứ 3: Ý thức xã hội có tính kế thừa trong sự phát triển của nó
+ Lịch sử phát triển đời sống tinh thần của xã hội cho thấy rằng, những quan điểm lý luận của mỗi thời đại không xuất hiện trên mảnh đất trống không mà được tạo ra trên cơ sở kế thừa những thành tựu lý luận của các thời đại trước
Ví dụ: chủ nghĩa Mác đã kế thừa và phát triển những tinh hoa tư tưởng của loài người mà trực
tiếp là nền triết học cổ điển Đức, kinh tế học chính trị cổ điển Anh và chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp.
+ Trong xã hội có giai cấp, tính chất kế thừa của ý thức xã hội gắn với tính chất giai cấp của nó Những giai cấp khác nhau kế thừa những nội dung ý thức khác nhau của các thời đại trước
Ví dụ: Khi làm cách mạng tư sản chống phong kiến, các nhà tư tưởng tiên tiến của giai cấp tư
sản đã khôi phục những tư tưởng duy vật nhân bản thời cổ đại Thế nhưng, ngược lại, giai cấp phong kiến Tây Âu trung cổ vào thời kì tàn lụi đã ra sức khai thác triết học Platon và những yếu
tố duy tâm trong triết học Aristote thời kì cổ đại Hy Lạp, biến chúng trở thành cơ sở triết học của các giáo lí đạo Thiên Chúa.
Trang 16Thứ tư: Sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội trong
sự phát triển của chúng
+ Các hệ thống ý thức xã hội không tồn tại riêng biệt mà luôn có sự tác động
qua lại lẫn nhau làm cho ở mỗi hình thái ý thức có những mặt những tính chất không thể giải thích được một cách trực tiếp bằng tồn tại xã hội hay bằng các điều kiện vật chất (mà phải bằng sự tác động qua lại giữa các hệ thống ý thức xã hội).
+ Lịch sử phát triển của ý thức xã hội cho thấy thông thường ở mỗi thời đại, tuỳ
theo những hoàn cảnh lịch sử cụ thể có những hệ thống ý thức nào đó nổi lên hàng đầu và tác động mạnh đến các hệ thống ý thức khác.
Trang 17Thứ năm: Ý thức xã hội có khả năng tác động trở lại tồn tại xã hội
- Ý thức xã hội có tính độc lập tương đối tác động trở lại tồn tại xã hội theo 2 khuynh hướng:
+ Nếu ý thức xã hội có tính chất bảo thủ, lạc hậu nó thường tác động trở lại tồn tại
xã hội theo hướng cản trở, thậm chí phá hoại sự phát triển của xã hội.
Ví dụ: Chặt phá rừng, ăn cắp tài nguyên, gỗ quý….
+ Nếu ý thức xã hội có tính tiến bộ, khoa học nó thường tác động trở lại tồn tại xã hội theo hướng thúc đẩy xã hội phát triển Vì bộ phận ý thức này thường nhanh chóng thâm nhập vào quần chúng nhân dân và giáo dục, tổ chức hướng dẫn quần chúng nhân dân trong hoạt động thực tiễn.
Ví dụ: Trồng cây xanh, trồng rừng, phủ xanh đất trống, đồi trọc
Trang 18Thứ năm: Ý thức xã hội có khả năng tác động trở lại tồn tại xã hội
- Mức độ ảnh hưởng của tư tưởng đối với sự phát triển xã hội phụ thuộc vào:
những điều kiện lịch sử cách mạng cụ thể
vào tính chất của các mối quan hệ kinh tế
vai trò lịch sử của giai cấp mang ngọn cờ tư tưởng
mức độ mở rộng tư tưởng trong quần chúng
=> Như vậy, nguyên lý của chủ nghĩa duy vật lịch sử về tính độc lập tương đối của ý thức xã hội đã chỉ ra bức tranh phức tạp trong lịch sử phát triển của ý thức xã hội và đời sống tinh thần xã hội nói chung; nó bác bỏ mọi quan niệm siêu hình, máy móc, tầm thường về mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội.
Trang 192.3 Ý nghĩa của mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội trong việc xoá bỏ tập quán, sản xuất kinh doanh lạc hậu của Việt Nam
- Tồn tại xã hội và ý thức xã hội là hai phương diện thống nhất biên chứng của đời sống xã hội
- Thay đổi tồn tại xã hội là điều kiện cơ bản nhất để thay đổi ý thức xã hội, mặt khác ta cũng thấy rằng không chỉ những biến đổi trong tồn tại xã hội mới tất yếu dẫn đến những thay đổi to lớn trong đời sống tinh thần của xã hội, mà ngược lại ,những tác động của đời sống tinh thần xã hội, với những điều kiện xác định cũng có thể tạo ra những biến đổi mạnh mẽ, sâu sắc trong tồn tại xã hội
- Quán triệt nguyên tắc phương pháp luận đó trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, một măt phải coi trọng cuộc cách mang tư tưởng văn hóa ,phát huy vai trò tác động tích cực của đời sống tinh thần xã hội đối với quá trình phát triển kinh tế vàcông nghiêp hóa ,hiện đại hóa đất nước; mặt khác phải tránh tái phạm sai lầm chủ quan duy ý chí trong việc xây dưng văn hóa, xây dựng con người mới
Cần thấy rằng chỉ có thể thực sự tạo dựng được đời sống tinh thần của xã hội XHCN trên cơ sở
cải tạo triệt để phương thức sinh hoạt vật chất tiểu nông truyền thống và xác lập, phát triển được phương thức sản xuất mới trên cơ sở thực hiện thành công sự công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Cần thấy rằng chỉ có thể thực sự tạo dựng được đời sống tinh thần của xã hội XHCN trên cơ sở
cải tạo triệt để phương thức sinh hoạt vật chất tiểu nông truyền thống và xác lập, phát triển được phương thức sản xuất mới trên cơ sở thực hiện thành công sự công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
2: Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội
Trang 203 Liên hệ thực tế
Trong nông nghiệp, khi phương thức sản xuất còn thô sơ lạc hậu, trình độ kiến thức về nông nghiệp nhiều hạn chế, ý thức lao động sản xuất mang tính cá nhân, sản lượng nông nghiệp sẽ thấp Giao thông không thuận lợi sẽ không tiêu thụ được nhiều nông sản, người nông dân chỉ sản xuất vừa đủ ăn và dư giả một chút để trao đổi trong một khu vực địa lý hạn hẹp.
Khi ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, phương thức sản xuất hiện đại hơn, kiến thức nông nghiệp được phổ cập rộng rãi, ý thức lao động sản xuất nông nghiệp sẽ thay đổi, ngoài việc sản xuất mang tính cá nhân thì mọi người sẽ kết nối với nhau để cùng nhau sản xuất Giao thông thuận lợi giúp nông sản tiêu tht tốt hơn, nông dân sẽ có mục tiêu sản xuất với sản lượng lớn hơn để trao đổi hàng hóa, năng xuất và chất lượng sẽ tăng lên rõ rệt, người dân sẽ có thêm của cải, chất lượng cuộc sống sẽ thay đổi
Trang 213 Liên hệ thực tế
Văn hóa doanh nghiệp
Ý thức của người lao động
- Quy mô, cơ cấu tổ chức
- Hiệu quả hoạt động
- Cơ sở hạ tầng của doanh nghiêp
- Quy chế làm việc doanh nghiệp
- Chế độ lương thưởng, đãi ngộ
Trang 22TRÂN TRỌNG CẢM ƠN THẦY VÀ CÁC BẠN ĐÃ LẮNG NGHE!
Nhóm 2
1 Doãn Diệu Hiền
2 Nguyễn Huy Hoàng (NT)
3 Đỗ Thị Kim
4 Nguyễn Thị Hồng Nhung
