(SKKN MỚI NHẤT) VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO TRẠM TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ SÓNG CƠ VÀ GIAO THOA SÓNG VẬT LÍ 12 THPT

Đổi mới về phương ph p dạy học trong đổi mới gi o dục phổ thông theo hướng hi n đại; ph t huy tính tích c c, chủ động, s ng tạo và vận dụng kiến thức; tập trung dạy c ch học, c ch nghĩ,

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT ĐÔ LƯƠNG 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO TRẠM TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ

“SÓNG CƠ VÀ GIAO THOA SÓNG” VẬT LÍ 12 THPT

LĨNH VỰC: VẬT LÍ

Nh m t c gi :

Trần Thị Kiều Quý – SĐT: 0975.771.824 Nguyễn Thị Như Anh – SĐT: 0356.294.317

Lê Thị Mai Sương – SĐT: 0968.687.886

N m th c hi n: 2021-2022

PHẦN I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Hi n nay, đổi mới gi o dục đang được toàn xã hội quan tâm Đổi mới về phương ph p dạy học trong đổi mới gi o dục phổ thông theo hướng hi n đại; ph t huy tính tích c c, chủ động, s ng tạo và vận dụng kiến thức; tập trung dạy c ch học, c ch nghĩ, khuyến khích t học, tạo cơ sở để người học cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ n ng, ph t triển n ng l c

Bộ Gi o dục và Đào tạo cũng đã xây d ng định hướng chung, tổng qu t về đổi mới phương ph p dạy học các môn học thuộc chương trình gi o dục: tập trung dạy c ch học và rèn luy n n ng l c t học, tạo cơ sở để học tập suốt đời, t cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ n ng, ph t triển n ng l c; khắc phục lối truyền thụ p đặt một chiều, ghi nhớ m y m c; vận dụng c c phương ph p, kỹ thuật dạy học một

c ch linh hoạt, s ng tạo, phù hợp với mục tiêu, nội dung gi o dục, đối tượng học sinh và điều ki n cụ thể của mỗi trường

Chương trình gi o dục phổ thông mới được xây d ng theo định hướng tiếp cận n ng l c, phù hợp với xu thế ph t triển chương trình của c c nước tiên tiến, nhằm “ tạo chuyển biến c n b n, toàn di n về chất lượng và hi u qu gi o dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghi p; g p phần chuyển nền gi o dục ph t triển toàn di n c về phẩm chất và n ng l c, hài hòa trí, đức, thể,

mỹ và ph t huy tốt nhất tiềm n ng của mỗi học sinh” (Nghị quyết số

88/2014/QH13 của Quốc hội) Đổi mới phương ph p dạy học là một gi i ph p được xem là then chốt, c tính đột ph cho vi c th c hi n chương trình này

Dạy học chủ đề theo phương ph p dạy học theo trạm là một phương ph p dạy học mở, trong đ học sinh được t l c, s ng tạo, tích c c hoạt động, tham gia

gi i quyết c c nhi m vụ học tập; c cơ hội nâng cao n ng l c làm vi c c nhân, làm vi c theo nh m, ph t triển c c n ng l c chung và n ng l c riêng… đặc bi t phương ph p này còn kích thích hứng thú, say mê học tập của người học qua đ

ph t triển c c n ng l c của học sinh, nâng cao ý thức học tập suốt đời

Chủ đề “S ng cơ và giao thoa s ng” rất gần gũi với c c em học sinh, nhưng khi khai th c chủ đề kh trừu tượng và nếu biết khai th c n sẽ hấp dẫn

Xuất ph t từ những lý do đã nêu ở trên, chúng tôi chọn đề tài: Vận dụng

phương pháp dạy học theo trạm trong dạy học chủ đề “Sóng cơ và giao thoa sóng” Vật lí 12 THPT, với mong muốn g p một phần nhỏ bé vào công cuộc đổi

mới phương ph p dạy học, đưa phương ph p tích c c này vào trường THPT

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận và th c tiễn về dạy học theo phương ph p dạy học theo

trạm để đề xuất quy trình dạy học trong chủ đề “Sóng cơ và giao thoa sóng” Vật

lí 12

3 Khách thể và đối tƣợng

Dạy học theo phương ph p dạy học theo trạm chủ đề “Sóng cơ và giao thoa sóng”

Vật lí 12

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

4.1 Giới hạn nội dung nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và th c tiễn của dạy học trạm để đề xuất

quy trình vận dụng dạy học trong chủ đề “Sóng cơ và giao thoa sóng” Vật lí 12

4.2 Giới hạn địa bàn nghiên cứu

Đề tài được triển khai nghiên cứu tại trường THPT Đô Lương 2 và c c trường THPT trong huy n

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

S ng kiến kinh nghi m này nghiên cứu những nội dung sau đây:

- Lý thuyết về dạy học theo trạm

- Phân tích đặc điểm và mục tiêu dạy học chủ đề “Sóng cơ và giao thoa sóng” Vật

lí 12

- Th c trạng t học của học sinh ở trường THPT Đô Lương 2

- Thiết kế tiến trình dạy học theo trạm thông qua chủ đề “Sóng cơ và giao thoa

sóng”

- Sử dụng dạy học theo mô hình trạm trong lớp học bồi dưỡng HS giỏi

6 Phương pháp nghiên cứu

- Nh m phương ph p nghiên cứu lý luận:

+ Sử dụng c c phương ph p phân tích, tổng hợp, h thống, kh i qu t h a, c c thông tin, c c v n ki n, tài li u, Nghị quyết của Đ ng, Nhà nước và c c tài li u c liên quan đến đề tài nhằm thiết lập cơ sở lý luận cho vấn đề nghiên cứu

+ Nghiên cứu lý luận về kh n ng t học của học sinh

+ Nghiên cứu một số phương ph p dạy học tích c c

+ Nghiên cứu phương ph p dạy học theo trạm

+ Nghiên cứu chuẩn kiến thức – kĩ n ng, chương trình

- Nh m phương ph p nghiên cứu th c tiễn:

+ Phương ph p điều tra theo b ng hỏi được th c hi n vi c đ ng phiếu kh o s t ở google form lên các nhóm facebook K54, K55, K56 Trường THPT Đô Lương 2 và một số nh m lớp riêng nhằm tìm hiểu th c trạng t học của HS và ứng dụng phương ph p dạy học tích c c, phương ph p dạy học theo trạm môn Vật lí ở trường THPT

+ Phương ph p quan s t c c hoạt động của gi o viên, học sinh trong c c giờ học, điều ki n dạy và học của gi o viên và học sinh

+ Nghiên cứu c c s n phẩm của gi o viên và học sinh (gi o n, vở ghi bài, phiếu học tập, )

+ Phương ph p thống kê to n học sử dụng để tính to n c c tham số đặc trưng, so

+ Đề tài g p phần làm rõ th c trạng và ý nghĩa của hoạt động t học của học sinh

và ứng dụng phương ph p dạy học tích c c, phương ph p dạy học theo trạm môn Vật lí ở trường THPT

+ Đề xuất quy trình vận dụng dạy học theo trạm, hình thức tổ chức dạy học nhằm

ph t huy n ng l c chung và n ng l c chuyên bi t môn Vật lí cho học sinh phù hợp với chương trình dạy học hi n nay

+ Thiết kế bài dạy phần S ng cơ và giao thoa s ng theo quy trình dạy học theo trạm phù hợp với đối tượng người học

PHẦN II NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận

1.1 Năng lực chung và năng lực chuyên biệt môn Vật lí

1.1.1 Năng lực chung

N ng l c chung là những n ng l c cơ b n, thiết yếu hoặc cốt lõi, làm nền

t ng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghề nghi p

N ng l c chung cho học sinh bao gồm: n ng l c t chủ và t học, n ng l c giao tiếp và hợp t c, n ng l c gi i quyết vấn đề và s ng tạo C c n ng l c này được hình thành và ph t triển d a trên b n n ng di truyền của con người, qu trình gi o dục và tr i nghi m trong cuộc sống, đ p ứng yêu cầu của nhiều loại hình hoạt động

khác nhau

1.1.2 Năng lực chuyên biệt

N ng l c chuyên bi t là những n ng l c được hình thành và ph t triển trên cơ

sở c c n ng l c chung theo định hướng chuyên sâu, riêng bi t trong c c loại hình hoạt động, công vi c hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên bi t, đ p ứng yêu cầu hạn hẹp hơn của một hoạt động như to n học, âm nhạc, mĩ thuật, thể thao…N ng l c chuyên bi t được hình thành và ph t triển thông qua c c môn học, hoạt động gi o dục; n ng l c chuyên bi t vừa là mục tiêu, vừa là “đơn vị thao t c” trong c c hoạt động dạy học, gi o dục g p phần hình thành và ph t triển c c n ng l c chung Các n ng l c chuyên bi t của môn học vật

lí cấp THPT bao gồm:

- N ng l c liên quan đến sử dụng kiến thức vật lí HS c thể:

+ Trình bày được kiến thức về c c hi n tượng, đại lượng, định luật, nguyên lí vật lí

cơ b n, c c phép đo, c c hằng số vật lí

+ Trình bày được mối quan h giữa c c kiến thức vật lí

+ Sử dụng được kiến thức vật lí để th c hi n c c nhi m vụ học tập

+ Vận dụng (gi i thích, d đo n, tính to n, đề ra gi i ph p, đ nh gi gi i ph p …) kiến thức vật lí vào c c tình huống th c tiễn

- N ng l c về phương ph p (tập trung vào n ng l c th c nghi m và n ng l c mô hình hóa) HS c thể:

+ Chỉ ra được điều ki n lí tưởng của hi n tượng vật lí

+ Đề xuất được gi thuyết; suy ra c c h qu c thể kiểm tra được

+ X c định mục đích, đề xuất phương n, lắp r p, tiến hành xử lí kết qu thí nghi m và rút ra nhận xét

+ Bi n luận tính đúng đắn của kết qu thí nghi m và tính đúng đắn c c kết luận được kh i qu t h a từ kết qu thí nghi m này

- N ng l c trao đổi thông tin HS c thể:

+ Trao đổi kiến thức và ứng dụng vật lí bằng ngôn ngữ vật lí và c c c ch diễn t đặc thù của vật lí

+ Phân bi t được những mô t c c hi n tượng t nhiên bằng ngôn ngữ đời sống và ngôn ngữ vật lí (chuyên ngành )

+ L a chọn, đ nh gi được c c nguồn thông tin kh c nhau

+ Mô t được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của c c thiết bị kĩ thuật, công ngh + Ghi lại được c c kết qu từ c c hoạt động học tập vật lí của mình (nghe gi ng, tìm kiếm thông tin, thí nghi m, làm vi c nh m…)

+ Trình bày c c kết qu từ c c hoạt động học tập vật lí của mình (nghe gi ng, tìm kiếm thông tin, thí nghi m, làm vi c nh m… ) một c ch phù hợp

+ Th o luận được kết qu công vi c của mình và những vấn đề liên quan dưới g c nhìn vật lí

+ Tham gia hoạt động nh m trong học tập vật lí

- N ng l c liên quan đến c nhân HS c thể:

+ X c định được trình độ hi n c về kiến thức, kĩ n ng, th i độ của c nhân trong học tập vật lí

+ Lập kế hoạch và th c hi n được kế hoạch, điều chỉnh kế hoạch học tập vật lí nhằm nâng cao trình độ b n thân

+ Chỉ ra được vai trò (cơ hội) và hạn chế của c c quan điểm vật lí đối trong c c trường hợp cụ thể trong môn Vật lí và ngoài môn Vật lí

+ So s nh và đ nh gi được (dưới khía cạnh vật lí) c c gi i ph p kĩ thuật kh c nhau

về mặt kinh tế, xã hội và môi trường

+ Sử dụng được kiến thức vật lí để đ nh gi và c nh b o mức độ an toàn của thí nghi m, của c c vấn đề trong cuộc sống và của c c công ngh hi n đại

+ Nhận ra được nh hưởng vật lí lên c c mối quan h xã hội và lịch sử

1.2 Cơ sở lí luận của dạy học chủ đề

1.2.1 Thế nào là dạy học theo chủ đề

Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những kh i ni m, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học, chủ đề… c s giao thoa, tương đồng lẫn nhau, d a trên cơ sở c c mối liên h về lí luận và th c tiễn được đề cập đến trong c c môn học hoặc c c hợp phần của môn học làm thành nội dung học trong một chủ đề c ý nghĩa hơn, th c tế hơn, nhờ đ học sinh c thể t hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào th c tiễn Chủ đề dạy học được xây d ng theo một trong c c định hướng sau đây:

- Chủ đề đơn môn: Là c c chủ đề được xây d ng bằng c ch cấu trúc lại nội dung kiến thức theo môn học trên cơ sở nghiên cứu chương trình s ch gi o khoa hi n hành đ m b o yêu cầu về c c kiến thức, kĩ n ng, th i độ, n ng l c

- Chủ đề liên môn: Bao gồm c c nội dung dạy học gần giống nhau, có liên quan chặt chẽ với nhau trong c c môn học của chương trình hi n hành, biên soạn thành chủ đề liên môn

1.2.2 Tiến trình dạy học theo chủ đề

Theo Công v n số 5555/BGDĐT-GDTrH của Bộ GD và ĐT ngày

08-10-2014, tiến trình dạy học theo chủ đề được th c hi n qua 5 bước bao gồm:

Bước 1: Xây d ng chuyên đề dạy học

Bước 2: Biên soạn câu hỏi / bài tập

Bước 3: Thiết kế tiến trình dạy học

Bước 4: Tổ chức dạy học và d giờ

Bước 5: Phân tích, rút kinh nghi m bài học

1.3 Cơ sở lí luận của phương pháp dạy học theo trạm

Xuất ph t từ qu trình tổ chức dạy học, chúng tôi nhận thấy trong dạy học không c phương ph p tối ưu, chỉ c phương ph p phù hợp với đối tượng, hoàn

c nh th c tế Vi c phân h a trong dạy học theo trạm kh là linh hoạt, đa dạng C thể th c hi n phân h a theo nội dung bằng c ch xây d ng những trạm t chọn với mức độ kh dễ kh c nhau Cũng c thể tổ chức dạy học theo trạm với s phân h a

về mức độ hướng dẫn cụ thể, chi tiết hay là kh i qu t, định hướng chung thông qua

h thống phiếu trợ giúp

Để ph t huy hi u qu tối đa, người gi o viên cần biết khéo léo p dụng và phối hợp c c phương ph p một c ch hợp lí Trong phạm vi đề tài, chúng tôi đã ứng dụng phương ph p dạy học theo trạm kết hợp một số kỹ thuật dạy học tích c c khác để dạy học chủ đề “S ng cơ và giao thoa s ng” Đây là phương ph p còn ít được p dụng trong th c tiễn ở c c trường THPT hi n nay

1.3.1 Phương pháp dạy học theo trạm

- Kh i ni m: Dạy học theo trạm (Learning station; hay Circuit training) là một phương ph p tổ chức hoạt động học tập trong đ học sinh t l c, chủ động

th c hi n lần lượt những nhi m vụ độc lập kh c nhau tại c c vị trí x c định trong hoặc ngoài không gian lớp học

Ta cũng c thể hiểu dạy học theo trạm là c ch thức tổ chức dạy học đặt dấu nhấn vào vi c tổ chức nội dung dạy học thành từng nhi m vụ nhận thức độc lập của c c nh m HS kh c nhau HS c thể th c hi n nhi m vụ theo cặp, theo nh m hoặc hoạt động c nhân theo một thứ t linh hoạt… HS c thể bắt đầu từ một nhi m vụ tại một trạm bất kì

- Phân loại trạm học tập: C rất nhiều c ch phân loại c c trạm học tập như: phân loại theo vị trí, phân loại theo c c pha xây d ng kiến thức, phân loại theo mức độ yêu cầu của nhi m vụ, phân loại theo phương ti n, phân loại theo vai trò

c c trạm, theo hình thức làm vi c

Xét về mặt hình thức, người ta chia thành một số hình thức học tập vòng tròn như sau:

* Vòng tròn học tập đ ng:

- Định trước chuỗi c c trạm học tập

- Thứ t hoạt động tại c c trạm đã được sắp xếp cố định

- Luôn bắt đầu từ một trạm và kết thúc tại một trạm định trước

- C hai vòng tròn học tập được bố trí song song với nhau

- C c trạm bắt buộc được bố trí ở vòng ngoài

- C c trạm bổ sung cho trạm bắt buộc, được bố trí ở vòng trong

Hình 1.3 Vòng tròn học tập kép Xét về mặt nội dung, người ta chia dạy học theo trạm thành hai nhóm chính:

+ Nh m 1: Trạm bắt buộc là h thống c c trạm c nội dung kiến thức bắt buộc, trọng tâm của bài học Sau khi hoàn thành c c trạm này sẽ hình thành cho học sinh

những kiến thức và kĩ n ng cơ b n mà bài học yêu cầu

+ Nh m 2: Trạm t chọn là nh m trạm học sinh c thể l a chọn c c trạm c mức

độ kh – dễ kh c nhau để làm hoặc c thể làm hết tất c c c trạm t chọn nếu c

đủ thời gian và trình độ, tuy nhiên người dạy cần ph i quy định cho người học th c

hi n đủ số lượng trạm theo quy định C c trạm này thường c nội dung mở, vui để

tạo hứng thú cho người học

Trong phương ph p tổ chức dạy học theo trạm, học sinh làm vi c c nhân, theo cặp hoặc theo nh m để th c hi n c c nhi m vụ kh c nhau ở c c trạm về một nội dung kiến thức x c định C c nhi m vụ nhận thức ở mỗi trạm cần c tính tương đối độc lập với nhau, sao cho người học c thể bắt đầu từ một trạm bất kì Sau khi hoàn thành trạm đ học sinh sẽ chuyển sang một trạm bất kì còn lại Ngoài ra, cũng

c thể tổ chức c c trạm học tập theo 1 vòng tròn để đ m b o trật t tiết học, vì vậy phương ph p này còn gọi là dạy học theo vòng tròn (Circuit training)

Hình 1.4 Sơ đồ vòng tròn học tập Hình 1.5 Sơ đồ vòng tròn học tập có các trạm tự chọn

- Nguyên tắc th c hi n dạy học một chủ đề theo phương ph p trạm

Để tạo được s hứng thú, say mê học tập, từ đ thu được kết qu cao trong

qu trình khi tổ chức dạy học theo trạm thì vi c thiết kế nội dung c c trạm học tập sao cho thu hút được s chú ý của học sinh là điều vô cùng quan trọng Vì vậy, khi xây d ng h thống c c trạm học tập cần ph i tuân theo c c quy tắc sau:

+ Nhi m vụ học tập ở c c trạm ph i tương đối độc lập với nhau sao cho từng nh m học sinh c thể chọn nhi m vụ ở một trạm bất kì làm trạm xuất ph t và sau khi hoàn thành nhi m vụ ở trạm này, c c nh m học sinh vào bất kì trạm nào theo sở thích nếu trạm đ hi n tại chưa c nh m kh c th c hi n Nếu một bài c nhiều nội dung, ta c thể chia thành nhiều trạm học tập, sao cho mỗi trạm c c c nhi m vụ học tập là độc lập với nhau Chúng ta cũng c thể tổ chức dạy học theo trạm cho nhiều bài cùng một lúc trong nhiều tiết học

+ Nhi m vụ ở c c trạm ph i hấp dẫn, rõ ràng, phù hợp với n ng l c của học sinh Đồng thời, c c nhi m vụ này cũng c t c dụng phân h a được học sinh Thời gian dành cho mỗi trạm phụ thuộc vào nội dung công vi c ở từng trạm nhưng ph i đ m

b o được thời gian của tiết học

+ C c trạm c thí nghi m hoặc c c thiết bị hỗ trợ thì thí nghi m hoặc c c thiết bị

hỗ trợ ph i đơn gi n, dễ thao t c phù hợp với thí nghi m của học sinh, gi i thích được hi n tượng t nhiên hoặc tìm hiểu được ứng dụng để tạo được s hứng thú và

s say mê học tập của học sinh

+ Số lượng c c trạm không nên qu nhiều c thể tạo ra s nhàm ch n và m t mỏi cho học sinh Vì vậy, khi tổ chức dạy học theo trạm, cần thiết kế một h thống c c trạm học tập với số lượng vừa ph i thì mới tạo ra được s thích thú cho học sinh,

c như vậy kết qu học tập mới kh quan

+ Ngoài c c nhi m vụ bắt buộc, ta cần ph i xây d ng c c trạm với c c nhi m vụ t chọn với mức độ kh – dễ kh c nhau để c bi t h a n ng l c của học sinh, đồng thời tr nh được s ùn tắc trong qu trình th c hi n nhi m ở c c trạm, tạo hứng thú cho c c em trong học tập

+ Gi o viên nên cung cấp đ p n hoặc h thống trợ giúp tương ứng với c c nhi m

vụ mà từng nh m đang th c hi n để học sinh t kiểm tra và đ nh gi kết qu của

b n thân và của nh m

+ C c học sinh ph i được ph t phiếu học tập tương ứng với trạm mà nh m đang

th c hi n để tối ưu h a thời gian làm vi c của từng c nhân và từng nh m

+ Trước khi tổ chức dạy học, gi o viên cần ph i sinh hoạt để thống nhất với học sinh nội quy làm vi c, hình thức đ nh gi kết qu hoàn thành nhi m vụ của c nhân cũng như của nh m

- Quy trình tổ chức dạy học theo trạm

Để tổ chức một chủ đề dạy học p dụng dạy học theo trạm, gi o viên cần

th c hi n theo c c vấn đề sau:

+ Giai đoạn 1: Chọn nội dung, x c định sơ bộ c c trạm, tên trạm

+ Giai đoạn 2: Thiết kế kế hoạch bài học

Thiết kế kế hoạch bài học gồm c c bước cụ thể sau:

Bước 1 Xác định mục tiêu bài học

Bước 2 Chuẩn bị các phương tiện dạy học

Bước 3 Thiết kế nhiệm vụ các trạm

Đây là bước rất quan trọng trong dạy học theo trạm Nhi m vụ ở mỗi trạm được thiết kế dạng phiếu học tập với c c nội dung cụ thể: mục tiêu của trạm; phương ti n, đồ dùng; phương ph p và hình thức làm vi c; thời gian tối đa; c c nhi m vụ cụ thể; yêu cầu kết qu và trình bày

- Bước 4: Thiết kế hỗ trợ các trạm

- Bước 5: Thiết kế tiến trình dạy học cụ thể

Bao gồm c c hoạt động cụ thể là: Bố trí sơ đồ không gian c c g c học tập, giao nhi m vụ học tập, lập c c nh m học tập, tổ chức học tập tại c c g c, hoạt động đ nh gi và x c nhận kiến thức, vận dụng kiến thức

+ Giai đoạn 3 Th c hi n dạy học (tổ chức dạy học trên lớp)

Bước 1 Thống nhất nội quy học tập theo trạm

Gi o viên giới thi u kh i qu t nội dung chủ đề và nội dung học tập ở c c trạm, số lượng c c trạm Giới thi u phiếu học tập – phiếu hỗ trợ và c ch làm vi c trên c c phiếu học tập…

Bước 2 Chia nhóm

Đây là công vi c đơn gi n nhưng lại rất quan trọng, n nh hưởng tr c tiếp đến kết qu của qu trình học tập Tùy thuộc vào mức độ kh – dễ của kiến thức, thời gian, mà gi o viên c thể cho học sinh t chia nh m theo sở thích hoặc gi o viên t chia nh m để vi c học được thuận lợi và tr nh mất nhiều thời gian

Bước 3 Tổ chức cho các cá nhân, các nhóm làm việc

Học sinh c thể làm vi c c nhân, theo cặp hay theo nh m tùy theo yêu cầu nhi m vụ học tập ở mỗi trạm Bước này gi o viên quan s t và trợ giúp cho học sinh khi gặp ph i kh kh n trong qu trình gi i quyết c c nhi m vụ học tập

Bước 4 Tổng kết kết quả học tập

Sau khi c c nh m đã hoàn thành nhi m vụ c c trạm theo thời gian quy định, từng nh m cử đại di n trình bày kết qu trạm cuối cùng mà nh m vừa hoàn thành trước lớp Sau khi một nh m lên trình bày kết qu ở từng trạm hoàn thành, c c

nh m còn lại nhận xét, đ nh gi kết qu của nh m vừa b o c o Khi c c nh m đã

b o c o xong, gi o viên trình chiếu đ p n cho từng trạm, c c nh m trao đổi phiếu học tập cho nhau để đ nh gi kết qu hoàn thành nhi m vụ của c c nh m ở từng trạm, trên cơ sở đ c c đ nh gi – cho điểm c c nh m kh c đối với tiêu chí: đ nh

gi phiếu học tập

2 Thực trạng của vấn đề

Th c trạng t học của học sinh, ứng dụng phương ph p dạy học tích c c n i chung và phương ph p dạy học theo Trạm n i riêng trong dạy học môn Vật lí ở trường THPT Để tìm hiểu th c trạng hoạt động t học của HS ở một số trường THPT tỉnh Ngh an, chúng tôi đã tiến hành kh o s t toàn bộ HS của trường THPT… Phiếu kh o s t được trình bày ở mục phụ lục 1

lí thuyết, hình nh,…Những c ch thức tổ chức đ đã g p phần giúp học sinh rèn luy n được nhiều kỹ n ng là tiền đề cho vi c hình thành những n ng l c chung và

n ng l c chuyên bi t của học sinh Tuy nhiên, th c trạng vi c dạy và học Vật lí trong nhà trường phổ thông n i chung, trường THPT…n i riêng vẫn còn những tồn tại là: nội dung bài học khô khan, kiến thức trừu tượng, nặng về lí thuyết, nhưng s gắn liền với th c tiễn còn ít, c c gi o viên p dụng phương ph p dạy học tích c c vào dạy đại trà còn chưa nhiều

Chúng tôi đã tiến hành kh o s t hoạt động t học của học sinh trường THPT

Đô Lương 2 qua link

của 1125 học sinh như sau:

(Theo nguồn khảo sát google form)

Từ kết qu kh o s t được, c thể thấy rằng hoạt động học tập của HS rất thụ động, nhiều HS chưa c hoặc yếu kĩ n ng t học, đặc bi t 88,8% HS chưa c kĩ

n ng khai th c tài li u học tập bằng phương ti n CNTT; 80,8% HS cho rằng mình chưa c kĩ n ng t kiểm tra đ nh gi kết qu học tập; 87% HS chưa c kĩ n ng lập

kế hoạch học tập Chỉ c 43,6% HS nắm được kĩ n ng nghe gi ng, ghi chép nhưng

vi c hình thành những n ng l c chung và n ng l c chuyên bi t của học sinh Các

gi o viên ở trường chúng tôi đã vận dụng một số phương ph p dạy học tích c c môn Vật lí như:

th c tiễn chưa nhiều, thời gian để hướng dẫn HS th c hành, th c tế còn ít Các

gi o viên p dụng phương ph p dạy học tích c c vào dạy đại trà còn chưa nhiều

2.3 Ứng dụng phương pháp dạy học theo Trạm môn Vật lí ở trường THPT

Dạy học chủ đề theo phương ph p trạm trong môn Vật lí là phương ph p dạy học để người học chủ động làm vi c với c c trạm kiến thức độc lập, học sinh

c thể làm vi c c nhân hoặc theo cặp hoặc theo nh m Như vậy, học sinh không chỉ t mình lĩnh hội c c kiến thức mà còn rèn luy n cho học sinh c c kĩ n ng, hình thành c c n ng l c chuyên bi t cần thiết để ph t triển b n thân trong tương lai Phương ph p dạy học theo trạm xuất hi n từ đầu thế kỉ XX dưới dạng sơ khai N chính thức được sử dụng như một hình thức dạy học bởi hai người là Morgan và Damson trong giờ học thể dục Tại đ hai ông đã xây d ng một vòng tròn luy n tập giúp học sinh nâng cao thể l c và thành tích c nhân khi thi đấu Trong dạy học

hi n đại phương ph p dạy học theo trạm đã được sử dụng cho c c môn học ở trường PT và đã cho thấy hi u qủa rõ r t của n

Ở Vi t Nam, dạy học theo trạm đã được nghiên cứu và ứng dụng trong dạy học vật lí từ n m 2009 tại Đại học Sư phạm Hà Nội và đã c một số đề tài luận n thạc sỹ, tiến sỹ về phương ph p dạy học theo trạm và đã c kết qu kh quan Tuy nhiên, phương ph p này vẫn chưa được nhiều gi o viên phổ thông vận dụng để dạy

ở trường THPT

Trước khi th c hi n đề tài, chúng tôi đã tiến hành kh o s t đồng nghi p tại trường THPT Đô Lương 2 về quan điểm sử dụng phương ph p dạy học tích c c theo trạm vào c c chủ đề Kết qu thu được như sau:

B ng 2.3: Kết qu điều tra quan điểm của gi o viên trong vi c thiết kế dạy học một chủ đề theo phương ph p Trạm

Qua vi c kh o s t, chúng tôi nhận thấy một th c tế rằng, vi c p dụng phương ph p dạy học theo trạm vào dạy học chủ đề còn rất ít và thiếu c c tư li u

để giúp GV nghiên cứu và vận dụng Từ những cơ sở nêu trên, với vai trò là GV Vật lí chúng tôi đã cố gắng nghiên cứu lí luận và vận dụng c c phương ph p dạy học tích c c phù hợp với từng nội dung, từng chương, từng bài để giúp học sinh

ph t huy tính tích c c, n ng động, s ng tạo, rèn luy n kĩ n ng, ph t triển n ng l c

và khơi dậy niềm hứng thú và say mê với môn Vật lí – môn học mà HS xem là khó

- Đặc trưng vật lí của âm

- Đặc trưng sinh lí của âm

1.1 ác bài iến th c liên qu n đư c s p ếp thành chủ đề “Sóng cơ và

gi o tho Sóng”

Bài 7: S ng cơ và s tryền s ng cơ

Bài 8: Giao thoa s ng

Bài 9: S ng dừng

Bài 10: Đặc trưng vật lí của âm (T học c hướng dẫn)

Bài 11: Đặc trưng sinh lí của âm (T học c hướng dẫn)

1 u tr c logic n i dung chủ đề

D a vào nội dung s ch gi o khoa, s ch gi o viên, chuẩn kiến thức kĩ n ng vật lí 12, hướng dẫn gi m t i chương trình của Bộ gi o dục và phân phối chương trình của tổ chuyên môn xây d ng, mạch logic của kiến thức và quy luật của khoa học từ th c nghi m đến kiến thức, chúng tôi x c định được mạch kiến thức như sau:

- Kh i qu t về s ng cơ và s truyền s ng cơ

+ Kh i ni m s ng cơ

+ C c đặc trưng của một s ng hình sin

+ Phương trình s ng

- Hi n tượng giao thoa s ng

+ Hi n tượng giao thoa s ng

+ Điều ki n c c đại, c c tiểu giao thoa

- ng dụng giao thoa trong s ng dừng

+ S ph n xạ của s ng

+ S ng dừng

- S ng âm

+ Đặc trưng vật lí của âm

+ Đặc trưng sinh lí của âm

1 .Th i lư ng

- Bốn tiết theo phân phối chương trình

- Hiểu được tính tuần hoàn theo thời gian và trong không gian của s ng

- Hiểu được vai trò của s ng cơ trong đời sống

- Mô t được hi n tượng giao thoa của hai sóng mặt nước và nêu được c c điều

ki n để có s giao thoa của hai sóng

- Viết được công thức biên độ dao động của một điểm trong vùng giao thoa

- Viết được công thức x c định vị trí của c c đại và c c tiểu giao thoa

- Mô t được hi n tượng sóng dừng trên một sợi dây và nêu được điều ki n để có sóng dừng khi đ

- Gi i thích được hi n tượng sóng dừng

- Viết được công thức x c định vị trí các nút và các bụng trên một sợi dây trong trường hợp dây c hai đầu cố định và dây có một đầu cố định, một đầu t do

- Nêu được điều ki n để có sóng dừng trong 2 trường hợp trên

- Nắm được phương ph p gi i các bài toán sóng dừng trên dây

- Lấy ví dụ về sóng dừng dây, sóng dừng trong ống sáo

- Nắm được các khái ni m: sóng âm, nguồn âm, âm nghe được, hạ âm, siêu âm

- Nêu được ví dụ về c c môi trường truyền âm khác nhau

- Nắm được ba đặc trưng vật lý của âm là: tần số âm, cường độ âm, mức cường độ

âm, đồ thị dao động âm, các khái ni m âm cơ b n và họa âm

- Nêu được ba đặc trưng sinh lí của âm là: độ cao, độ to và âm sắc

- Nêu được ba đặc trưng vật lí của âm tương ứng với ba đặc trưng sinh lí của âm

năng

- Viết được phương trình s ng tại một điểm bất k

- Viết được phương trình giao thoa s ng

- Viết được công thức x c định vị trí của c c đại và c c tiểu giao thoa

- Viết được công thức x c định vị trí c c nút và c c bụng trên sợi dây trong trường hợp hai đầu cố định và sợi dây c một đầu cố định một đầu t do

- Vận dụng được công thức để gi i được c c bài to n đơn gi n về s ng cơ, giao thoa s ng, s ng dừng, sóng âm

- Vận dụng công thức s ng âm để gi i một số bài tập

Thái đ

- Học sinh c th i độ học tập tích c c t gi c

- Học sinh nhận thức được tầm quan trọng của hi n tượng giao thoa s ng, sóng âm trong t nhiên, trong cuộc sống hàng ngày

- Học sinh yêu thích khoa học, yêu thích thiên nhiên

4 ác năng lực cần hướng tới

3.2.4.1 Năng lực chuyên biệt

* N ng l c nhận thức

- Hiểu được b n chất của qu trình truyền s ng là truyền pha dao động và truyền

n ng lượng

- Hiểu được tính tuần hoàn theo thời gian và trong không gian của s ng

- Hiểu được vai trò của s ng cơ trong đời sống

- Mô t được hi n tượng giao thoa của hai sóng mặt nước và nêu được c c điều

ki n để có s giao thoa của hai sóng

- Viết được công thức biên độ dao động của một điểm trong vùng giao thoa

- Viết được công thức x c định vị trí của c c đại và c c tiểu giao thoa

- Mô t được hi n tượng sóng dừng trên một sợi dây và nêu được điều ki n để có sóng dừng khi đ

- Gi i thích được hi n tượng sóng dừng

- Viết được công thức x c định vị trí các nút và các bụng trên một sợi dây trong trường hợp dây c hai đầu cố định và dây có một đầu cố định, một đầu t do

- Nêu được điều ki n để có sóng dừng trong 2 trường hợp trên

- Lấy ví dụ về sóng dừng dây, sóng dừng trong ống sáo

- Nắm được các khái ni m: sóng âm, nguồn âm, âm nghe được, hạ âm, siêu âm

- Nêu được ví dụ về c c môi trường truyền âm khác nhau

- Nắm được ba đặc trưng vật lý của âm là: tần số âm, cường độ âm, mức cường độ

âm, đồ thị dao động âm, các khái ni m âm cơ b n và họa âm

- Nêu được ba đặc trưng sinh lí của âm là: độ cao, độ to và âm sắc

- Nêu được ba đặc trưng vật lí của âm tương ứng với ba đặc trưng sinh lí của âm

* Tìm hiểu thế giới sống

- Đề xuất và đặt ra được c c câu hỏi liên quan đến vấn đề s ng cơ, giao thoa s ng,

s ng dừng, s ng âm, hộp cộng hưởng c vai trò như thế nào đối với nguồn âm…

- Lập và th c hi n kế hoạch hoạt động của nh m, của c nhân về c c vấn đề chủ đề yêu cầu khi th c hi n bài tập ở c c trạm trong chủ đề

- Viết được b o c o ,trình bày và ph n bi n c c vấn đề của chủ đề “Sóng cơ và

giao thoa Sóng” một c ch thuyết phục

- Trình bày được định nghĩa s ng cơ học, sóng ngang, sóng dọc

- Nêu được điều ki n giao thoa sóng

- Nêu được thế nào là c c đại, c c tiểu giao thoa

- Nêu được định nghĩa s ng dừng

- Nêu được bụng sóng, nút sóng, bó sóng là gì

* N ng l c t học và t chủ

- T lập được kế hoạch học tập chủ đề

- Tìm kiếm tư li u, l a chọn những tư li u phù hợp

- Đọc hiểu s ch gi o khoa, c c nguồn tài li u kh c, h thống lại kiến thức cơ b n

- T tiến hành kh o s t th c tế c c dụng cụ âm nhạc: đàn, s o …

* N ng l c giao tiếp và hợp t c

- Hoạt động nh m, th o luận thống nhất, báo cáo

-Trao đổi, giao tiếp để thu thập thông tin tại địa phương

- Hợp t c với nhau trong qu trình th c hi n c c nhi m vụ được giao cho nh m

* N ng l c nghiên cứu khoa học

- T tiến hành c c thí nghi m về giao thoa

- T tìm hiểu cấu trúc và hoạt động của c c dụng cụ âm nhạc

- T tìm hiểu phổ của c c nguồn nhạc âm

3.3 ây dựng bảng mô tả mức độ yêu cầu chuẩn i n thức, ỹ năng và các năng lực hình thành

NỘI DUNG NHẬN

BIẾT

THÔNG HIỂU

VẬN DỤNG

VẬN DỤNG CAO

CÁC NĂNG LỰC CẦN HƯỚNG TỚI

cơ học, sóng dọc và sóng ngang

- Mô t được b n chất quá trình truyền sóng

- Mô t tính tuần hoàn của sóng trong không gian

và theo thời gian

- Chỉ rõ trong quá trình truyền sóng

n ng lượng không

bị mất

đi, biên

độ của tất c các phần tử đều như nhau

- Gi i thích được một số

hi n tượng sóng trong

t nhiên

- N ng l c nghiên cứu khoa học

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

- Viết được phương trình liên

h giữa vận tốc, chu kì, bước sóng

- Viết được phương trình liên

h giữa vận tốc,

- Dùng các công thức liên h vận tốc, chu k , bước

s ng để

gi i một

số bài tập dễ

- Vận dụng kiến thức sóng

cơ gi i thích các

hi n tượng:

s ng địa chấn, động đất, sóng âm thanh…

- N ng l c nhận thức

- N ng l c nghiên cứu khoa học

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

chu kì, bước sóng

- Viết được công thức

x c định tần số của sóng dừng trong hai trường hợp

g trình sóng tại nguồn, tại điểm cách nguồn

1 đoạn

d

- Từ phương trình sóng thấy được

s phụ thuộc vào không gian

và theo thời gian của sóng

- Nhìn được phương truyền sóng và chiều chuyển động của c c điểm trong không gian

- D a vào

độ l ch pha để tìm

c c điểm giao động cùng pha, ngược pha với nhau

- N ng l c gi i quyết vấn đề và sáng tạo

- N ng l c nghiên cứu khoa học

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

đã học

- N ng l c nhận thức

hi n tượng giao thoa của hai sóng mặt nước

- Gi i thích được hi n tượng giao thoa

- Nhận xét được

c c đại,

c c tiểu giao thoa

- Vẽ được

c c c c đại, c c tiểu trên hình nh thu được

từ thí nghi m

- N ng l c gi i quyết vấn đề và sáng tạo

- N ng l c nghiên cứu khoa học

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

đã học

- N ng l c nhận

g trình sóng tại hai nguốn

- Viết được phương trình sóng tại điểm cách nguồn lần lượt là d1,d2

- Viết được phương trình giao thoa

- Xác định được vị trí c c đại,c c tiểu giao thoa

- Tính được số

c c đại

c c tiểu giao thoa trên đoạn thẳng nối hai nguồn, trên cạnh hình chữ nhật, đường chéo hình chữ nhật, trên đường tròn…

- N ng l c gi i quyết vấn đề và sáng tạo

- N ng l c nghiên cứu khoa học

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

đã học

- N ng l c nhận thức

ki n giao thoa thoa của hai sóng

- Nhận thức được

hi n tượng giao thoa

là hi n tượng đặc trưng của sóng

- Gi i thích được một số

hi n tượng trong t nhiên

- Trình bày được

ý nghĩa của giao thoa sóng trong th c

tế đời sống

- Vận dụng kiến thức giao thoa sóng

gi i thích hoạt động của động đất, sóng thần…

- N ng l c gi i quyết vấn đề và sáng tạo

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

đã học

- N ng l c nhận thức

- Mô t được hi n tượng sóng dừng trên một sợi dây và nêu được điều

ki n để có

- Gi i thích được sơ lược

hi n tượng sóng dừng

- N ng l c gi i quyết vấn đề và sáng tạo

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận

ph n

xạ tại điểm

ph n

xạ

sóng dừng khi đ

trên một sợi dây

thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

đã học

-N ng l c nhận thức

2 Sóng

dừng

- Nêu

được sóng dừng

là gì?

- Nêu được kho n

g cách giữa hai bụng liên tiếp, hai nút liên tiếp, giữa một bụng

và một nút liên tiếp

- Nêu được công thức sóng dừng

- Diễn gi i được các đại lượng trong công thức

- Xác định được bước sóng hoặc tốc

độ truyền sóng bằng phương pháp sóng dừng

- Vận

dụng các kiến thức

về dao động và

s ng để

gi i các bài toán

về sóng dừng

- Chỉ ra được sai lầm trong cách xác định số nút, số bụng s ng với c c trường hợp kh c nhau của sợi dây

- Nắm vững điều

ki n c sóng dừng, cách tính

số nút, số bụng trên dây; xác định tần

số tạo ra

s ng dừng trên dây

- N ng l c gi i quyết vấn đề và sáng tạo

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

đã học

- N ng l c nhận thức

- Phân

bi t được

- Âm nhạc và

- Tìm ra

c c bi n

- N ng l c gi i quyết vấn đề và

âm, môi trường cách

âm

- Nêu được sóng

âm,

âm thanh,

hạ âm, siêu

âm là

gì

s ng hạ

âm, sóng siêu âm

- Trình bày

được sơ lược về âm

cơ b n, các

hoạ âm

tiếng ồn khác nhau ở chỗ nào?

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

đã học

- N ng l c nhận thức

âm

- Nêu được cường

độ âm

và mức cường

độ âm

là gì

và đơn

vị đo mức cường

- Nhận biết được c c đại lượng trong công thức

- Áp dụng công thức tính mức cường

độ âm

để làm bài tập

cơ b n

- Kết hợp nhiều công thức

để làm bài tập nâng cao tìm số nguồn âm, tìm

kho ng

c ch từ điểm xét đến nguồn

âm

- D a vào

đồ thị dao động âm

để phân

bi t nhạc

cụ

- N ng l c gi i quyết vấn đề và sang tạo

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

đã học

- N ng l c nhận thức

độ cao của

âm là đặc tính sinh lý của

âm

- Biết được

độ cao của

âm gắn liền với tần

số của âm

-Vận dụng kiến thức để

gi i thích một số

hi n tượng

âm trong đời sống hàng ngày

- Gi i thích được

vì sao phát thành viên

thường chọn giọng nữ

- N ng l c gi i quyết vấn đề và sáng tạo

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

đã học

2 Độ

to

- Nhận biết được

độ to của

âm là đặc tính sinh lý của

âm

- Biết được

độ to của

âm gắn liền với mức cường

độ âm

- Vận dụng kiến thức để

gi i thích một số

hi n tượng

âm trong đời sống hàng ngày

- N ng l c gi i quyết vấn đề và sáng tạo

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

đã học

3 Âm

sắc

- Nhận biết được

âm sắc của

âm là đặc tính sinh lý của

âm

- Biết được

âm sắc của

âm gắn liền với đồ thị dao động âm

- Vận dụng kiến thức để

gi i thích một số

hi n tượng

âm trong đời sống hàng ngày

- Gi i thích tại sao chỉ cần nghe tiếng h t

là c thể

ph t hi n được giọng của

ca sỹ này hay ca sỹ khác

- N ng l c gi i quyết vấn đề và sáng tạo

- N ng l c giao tiếp và hợp t c

- N ng l c t học

và t chủ

- N ng l c nhận thức vật lí

- N ng l c tìm hiểu thế giới sống

- N ng l c vận dụng c c kiến thức

đã học

4 ây dựng các trạm học tập

Sau khi nghiên cứu kiến thức, phân tích chủ đề và x c định c c n ng l c hướng tới chủng tôi đã xây d ng phương ph p dạy học theo trạm cho chủ đề này như sau:

Tiết 1 Đại cương về s ng cơ: Không sử dụng phương ph p dạy học theo trạm Tiết 2 Giao thoa sóng Chia thành 3 trạm bắt buộc, gồm: Trạm 1 Trạm thí nghi m; Trạm 2 Trạm chứng minh 1; Trạm 3 Trạm chứng minh 2

Tiết 3 S ng dừng Chia thành 2 trạm bắt buộc gồm: Trạm 4 S ng dừng với 2 đầu dây cố định; Trạm 5 S ng dừng với 1 đầu t do 1 đầu cố định, 2 trạm t chọn gồm Trạm 6 Đàn guitar và tác dụng kỳ diệu; Trạm 7 Muôn màu vật lí trong sáo trúc

Tiết 4 Tr i nghi m s ng âm và hướng dẫn t học Chia thành 3 trạm t chọn gồm: Trạm 8 Trạm ca h t; Trạm 9 Trạm chơi nhạc cụ; Trạm 10 Trạm tr i nghi m s ng tạo (s ng tạo nhạc cụ)

Tiết 5 Bài tập: Không sử dụng phương ph p dạy học theo trạm

Lưu ý:

+ Trạm bắt buộc: Học sinh buộc ph i hoàn thành nhi m vụ ở c c trạm này

+ Trạm t chọn: Học sinh c thể l a chọn 1 trong 2 trạm này phù hợp với sở thích hoặc n ng l c của b n thân; hoặc c thể hoàn thành c 2 trạm

B ng 4.1 Tổng quan c c trạm học tập chủ đề “S ng cơ và giao thoa s ng”

Tiết 2

Trạm Loại trạm trạm Tên Dụng cụ Nội dung yêu cầu

Thời gian (phút)

1 Bắt

buộc

Trạm 1

Trạm thí nghi m

- Thí nghi m giao thoa s ng nước

- Phiếu học tập

và phiếu trợ giúp trạm 1

- Bút lông, b ng phụ

- Máy tính

- Mô t được hi n tượng giao thoa của hai s ng mặt nước

- Gi i thích được hi n tượng giao thoa

- Nhận xét được c c đại,

c c tiểu giao thoa

- Vẽ được c c c c đại, c c tiểu thu được từ thí nghi m

- Phiếu học tập

và phiếu trợ giúp trạm 2

- Bút lông, b ng phụ

- Máy tính

- Viết được phương trình sóng tổng hợp tại điểm c ch nguồn lần lượt là d1,d2

- Tìm được quỹ tích c c điểm dao động với biên độ

- Phiếu học tập

và phiếu trợ giúp trạm 3

- Viết được phương trình sóng tổng hợp tại điểm c ch nguồn lần lượt là d1,d2

11 phút

minh 2 - Bút lông, b ng

phụ

- Máy tính

- Tìm được quỹ tích c c điểm đứng yên

- Chỉ ra được điều ki n giao thoa thoa của hai s ng

Tiết 3

Trạm Loại trạm trạm Tên Dụng cụ Nội dung yêu cầu

Thời gian (phút)

1 Bắt

buộc

Trạm 4

Sóng dừng với 2 đầu dây

cố định

- Video thí nghi m về s

ph n xạ s ng ở vật c n cố định

- Thí nghi m

s ng dừng với 2 đầu dây cố định

- Phiếu học tập

và phiếu trợ giúp trạm 4

- Bút lông, b ng phụ

- Máy tính

- Mô t được thí nghi m

- Nhận xét được độ l ch pha

s ng tới, s ng ph n xạ tại điểm ph n xạ trên vật c n

cố định

- Nắm vững điều ki n c

s ng dừng, c ch x c định vị trí nút, bụng trên dây

do 1 đầu cố định

- Video thí nghi m về s

ph n xạ s ng ở vật c n t do

- Video thí nghi m sóng dừng với 1 đầu t

do 1 đầu cố định

- Phiếu học tập

và phiếu trợ giúp trạm 5

- Bút lông, b ng phụ

- Máy tính

- Mô t được thí nghi m

- Nhận xét được độ l ch pha

s ng tới, s ng ph n xạ tại điểm ph n xạ trên vật c n t

do

- Nắm vững điều ki n c

s ng dừng, c ch x c định vị trí nút, bụng trên dây

kỳ diệu

- Đàn guitar

- Phiếu học tập

và phiếu trợ giúp trạm 6

- Bút lông, b ng phụ

- Máy tính

- Tìm hiểu sơ lược cấu tạo

và nguyên lí hoạt động của đàn guitar Hiểu rõ sóng dừng trên sợi dây đàn thuộc loại nào đã kh o sát

- Tìm hiểu tác dụng di u kì của nó

5 phút

lí trong sáo trúc

- Sáo trúc

- Phiếu học tập

và phiếu trợ giúp trạm 7

- Bút lông, b ng phụ

- Máy tính

- Tìm hiểu sơ lược cấu tạo

và nguyên lí hoạt động của sáo trúc Hiểu rõ sóng dừng của không khí trong sáo trúc thuộc loại nào đã kh o sát

- Tìm hiểu tác dụng di u kì của nó

- Chọn HS thể

hi n 1 bài hát tùy chọn

- Hát 1 câu hát trong bài thể hi n với 2 tần số kh c nhau

thoại

- Chuẩn bị nhạc cụ c sẵn

- Thể hi n bài h t qua nhạc cụ t chọn

- Máy tính hoặc đi n thoại

- Chuẩn bị nhạc cụ t s ng tạo

- Giới thi u nhạc

cụ t s ng tạo

7 phút

- Sơ đồ tổng quan các trạm:

Hình 4.1 Sơ đồ 1 vòng tròn học tập với trạm bắt buộc số 1,2,3

PHIẾU TRỢ GIÚP TRẠM SỐ 1

1 Hình nh c c đường giao thoa trên mặt nước được vẽ lại từ TN

2 Hình nh đường Hypebol trong to n học

Trạm 2: Trạm chứng minh 1

* Mục tiêu:

- Chứng minh được quỹ tích c c điểm dao động với biên độ c c đại là đường

hyperbol

- Viết được công thức x c định vị trí của c c đại giao thoa

- Nêu được c c điều ki n để có s giao thoa của hai sóng

* Phiếu học tập: yêu cầu và nội dung của trạm được nêu trong phiếu học tập đặt sẵn ở trạm

Phiếu học tập của trạm 2 có nội dung như sau:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 Nhóm trưởng:………

tổng hợp tại M, chúng ta sử dụng những phương ph p nào? Trong trường hợp này

sử dụng phương ph p nào phù hợp? Nhận xét về chuyển động tại M?

………

4 Nếu điểm M dao động điều hòa, hãy x c định biên độ dao động của M? Để M

dao động với biên độ c c đại cần c điều ki n gì? Từ đ tìm ra mối quan h hi u đường đi từ điểm M đến 2 nguồn với bước sóng Nhận xét quỹ tích điểm M trên mặt phẳng nước? Chỉ rõ trên hình vẽ? Điều ki n để M dao động với biên độ c c đại ở trên chỉ đúng trong trường hợp nào?

- Chứng minh được quỹ tích c c điểm đứng yên là đường hyperbol

- Viết được công thức x c định vị trí của c c tiểu giao thoa

- Nêu được c c điều ki n để có s giao thoa của hai sóng

* Phiếu học tập: yêu cầu và nội dung của trạm được nêu trong phiếu học tập đặt sẵn ở trạm

Phiếu học tập của trạm 3 có nội dung như sau:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3 Nhóm trưởng:………

4 Nếu điểm M dao động điều hòa, hãy x c định biên độ dao động của M? Để M

đứng yên cần c điều ki n gì? Từ đ tìm ra mối quan h hi u đường đi từ điểm M đến 2 nguồn với bước sóng Nhận xét quỹ tích điểm M trên mặt phẳng nước? Chỉ

rõ trên hình vẽ? Điều ki n để M đứng yên ở trên chỉ đúng trong trường hợp nào?

………

5 Hai s ng c đặc điểm gì về phương, tần số, độ l ch pha? Từ đ nêu điều ki n giao thoa?

2 Đường conic Hypebol

Cho hai điểm cố định F1, F2 với F1 F2 =2c(c>0) và hằng số a<c

Hypebol là tập hợp c c điểm M thỏa mãn |MF1–MF2|=2a Kí hi u (H)

Ta gọi: F1, F2 là tiêu điểm của (H)

Kho ng c ch F1 F2 =2c là tiêu c của (H)

3 Quan sát hình nh s ng nước trên mặt nước để so sánh

Phiếu học tập của trạm 4 có nội dung như sau:

Đến B nó ph n xạ trở lại từ B đến A nhưng biến dạng của dây bây giờ hướng như thế nào?

………

3 Video 2 Nếu cho A dao động điều hòa có sóng hình sin từ A đến B (sóng tới) đến B sóng bị ph n xạ như thế nào với sóng tới?

………

4 Ở thí nghi m Để cho một đầu của sợi dây dao động liên tục thì ở bộ TN người

ta đã bố trí như thế nào? Khi ổn định chúng ta quan s t được hi n tượng là gì? Trong SGK, nêu điểm như thế nào gọi là điểm nút, điểm như thế nào là điểm

bụng? Chỉ rõ điểm bụng, điểm nút trên TN Còn c c điểm kh c như thế nào?

Những điểm nằm giữa hai nút sóng liên tiếp dao động với nhau như thế nào? Hai điểm ở hai bên của một nút s ng dao động với nhau như thế nào?

3 Bộ thí nghi m sóng dừng với 2 đầu cố định

4 Xem lại bài tập 7 trang 45 SGK Vật lí về kho ng c ch giữa 2 điểm c c đại giao thoa ( hay 2 c c tiểu giao thoa) cạnh nhau trên đoạn thẳng chứa 2 nguồn

5 Hình vẽ s ng dừng với 2 đầu cố định:

Trạm 5 Sóng dừng với 1 đầu dây cố định, 1 đầu tự do

* Mục tiêu:

- Mô t được hi n tượng sóng dừng trên một sợi dây 1 đầu dây cố định, 1 đầu t do

và nêu được điều ki n để có sóng dừng khi đ

Đến B nó ph n xạ trở lại từ B đến A nhưng biến dạng của dây bây giờ hướng như thế nào?

kh c như thế nào? Những điểm nằm giữa hai nút sóng liên tiếp dao động với nhau như thế nào? Hai điểm ở hai bên của một nút s ng dao động với nhau như thế nào?

………

5 Nhận xét gì về hi n tượng s ng dừng và giao thoa s ng?

Yêu cầu: Vận dụng c c kiến thức S ng dừng đã nghiên cứu ở trạm 4, 5, c c kiến

thức đã học và nguồn tư li u dưới đây em hãy hoàn thành c c bài sau đây:

1 Cấu tạo

Bộ phận quan trọng nhất của đàn là dây đàn và thùng đàn Thùng c t c dụng cộng hưởng và khuếch đại âm thanh Khi ta g y dây đàn tức là làm cho dây đàn rung động, thùng đàn sẽ cộng hưởng với tần số rung động của dây đàn, làm cho lớp không khí xung quanh mặt thùng đàn dao động với cùng tần số và tai ta nghe được âm thanh Tùy theo tần số dao động của dây đàn mà tai ta nghe được c c âm thanh trầm bổng kh c nhau

2 Cây đàn guitar và tác dụng ỳ diệu

Cây đàn guitar trong trường hợp này lại đóng một vai trò rất lớn đối với sự phục hồi của bệnh nhân

Ông Li Xiaonan, 57 tuổi, đến từ Cát Lâm, Trung Quốc đã không may mắc ph i c n

b nh rối loạn thần kinh khiến cho ngón giữa của bàn tay ph i bị cứng đơ Điều này đối với người bình thường đã là khó chấp nhận nhưng với một người yêu âm nhạc

và luôn mong muốn trở thành một ngh sĩ guitar chuyên nghi p như ông Li lại càng là nỗi ám nh lớn lao hơn nữa

Ông phát hi n ra b nh từ n m 34 tuổi và ph i tạm dừng s nghi p đầy triển vọng của b n thân để làm một thầy giáo dạy nhạc bình thường Sau đ , ông đi khắp nơi

để tìm cho được vị bác sĩ có thể chạy chữa cho ông nhưng hầu như tất c đều chỉ là cái lắc đầu từ chối Đa số họ đều cho rằng chứng b nh Parkinson của người già đã sớm nh hưởng đến ông Li

Cho đến n m 2016, một bác sĩ đến từ b nh vi n Nhân dân số 2 ở Thâm Quyến mới chẩn đo n ông Li bị loạn trương l c ở bàn tay, một chứng b nh khá phổ biến đối với hầu hết các ngh sĩ chơi nhạc Vậy là một cuộc phẫu thuật đã được diễn ra nhằm lấy lại kh n ng cho b nh nhân yêu nhạc này

Ông Li Xiaonan mắc phải chứng bệnh lạ khiến cho ngón tay giữa không thể cử

động được mỗi khi muốn chơi guitar

Các bác sĩ chỉ định sẽ tác động tr c tiếp vào não để lấy lại c m giác ở tay cho ông

Li Theo đ , thông qua 2 lỗ khoan ở hộp sọ, các xung đi n tới não được th c hi n

sẽ có tác động làm giãn tay và gi m tê cứng cho ông Li Và có một điều đặc bi t là

để kiểm tra một cách chính xác quá trình phẫu thuật có thành công hay không đ

là vi c cho ông Li chơi đàn trước, trong và c sau khi tiến hành ca mổ Hành động này có tác dụng so sánh mức độ nh hưởng của phương pháp đi n xung trị li u này đối với não bộ và hành vi của ông Li Vừa chơi đàn vừa làm phẫu thuật chính là cách mà các bác sĩ dùng để đ nh giá kh n ng hồi phục nhanh chóng của b nh nhân Sau ca phẫu thuật, vị bác sĩ tr c tiếp điều trị cho ông Li nói rằng: “Chúng ta

đã thành công, ông ấy sẽ có thể chơi đàn bình thường sau khi được tác động xung điện vào não”

Đây không ph i là lần đầu tiên một ca phẫu thuật có sử dụng nhạc cụ được diễn ra

(Theo nguồn internet)

1 S ng dừng trên dây đàn thuộc loại s ng dừng nào?

thức đã học và nguồn tư li u dưới đây em hãy hoàn thành c c bài sau đây:

1 Cấu tạo: Ống s o và c c loại kèn khí như clarinet, xaxôphon đều c bộ phận

chính là 1 ống c 1 đầu kín, 1 đầu hở Khi ta thổi 1 luồng khí vào mi ng s o thì không khí ở đ sẽ dao động Dao động này truyền đi dọc theo ống s o, tạo thành sóng âm Sóng âm bị ph n xạ ở 2 đầu ống, giao thoa s ng tới tạo thành s ng dừng Hình vẽ cấu tạo ống s o:

2 Từ đam mê đ n thương hiệu Sáo trúc Mão Mèo

C c em khối 12 thân mến! C c em đang chuẩn bị đối mặt với bao thử th ch sắp tới

C c bạn 12C1, C2, C4 đang lo lắng mình sẽ đậu trường Đại học nào đây? C c em 12B1, B2 đang lại đang lo lắng c đậu tốt nghi p hay không? Sau tốt nghi p sẽ làm gì? Dù làm vi c gì: ôn thi ĐH, ôn thi tốt nghi p, chọn vi c làm…c c em luôn nhớ rằng ph i c s đam mê Đam mê sẽ thành công! Hi vọng bài viết trích từ nguồn internet này sẽ khơi dậy niềm đam mê của c c em…

Xuất ph t từ tình yêu, niềm đam mê s o trúc, chàng trai trẻ Nguyễn V n Mão (bi t danh Mão Mèo) quê ở huy n miền núi Tân K đã gắn b và gây d ng nên h thống

25 cửa hàng s o trúc trên khắp đất nước

Lúc lên 8 tuổi, dưới s hướng dẫn của cha, anh Nguyễn V n Mão đã bắt đầu tập thổi sáo và nhanh chóng nhận ra niềm đam mê của mình với tiếng sáo dân tộc Và

từ đ , anh tìm tòi học hỏi để làm ra cây sáo

Yêu sáo, chơi sáo đã được anh nuôi dưỡng, theo đuổi trong thời gian anh học ở trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Ngoài thời gian học tập, r nh rỗi anh đã làm sáo tặng bạn và bán online Sau khi tích lũy được số vốn nhất định, n m 2013 anh Mão

đã mở cửa hàng sáo trúc đầu tiên tại Hà Nội và là chủ nhi m câu lạc bộ sáo trúc

Vi t Nam Đến nay, sau 4 n m, anh đã là chủ nhân có h thống 25 cửa hàng bán sáo trúc tr i dài từ Bắc vào Nam

Cửa hàng S o trúc tại Hà Nội của doanh nhân Nguyễn V n Mão

Anh Mão cho biết: Để làm được cây sáo này, anh đã về làng trúc Xuân Lai (huy n

Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh) tìm, l a chọn nứa trúc Vì để làm cây sáo có kích thước lớn nên vi c l a chọn nguyên li u cũng ph i rất kỹ lưỡng, đ m b o c về độ lớn, đồ dày, độ dài và các tiêu chuẩn về âm thanh Anh đã làm đi làm lại, ph i đến lần thứ

4 mới làm thành công được cây sáo Bởi cây sáo có kích thước quá lớn nên các tiêu chuẩn về kho ng cách các lỗ cũng ph i được bố trí thật chuẩn Đối với những cây sáo thông thường, c 6 lỗ đều nằm trên đường thẳng, nhưng với cây sáo này, 2 lỗ

ph i nằm ch ch sang một bên để bàn tay có thể với tới khi thổi Ở các cây sáo thông thường chỉ có một lỗ đinh nhưng với cây sáo này thì có tới 6 lỗ đinh âm thanh để thoát ra tốt hơn

Giờ đây, mới ở tuổi 30 nhưng Nguyễn V n Mão đã trở thành ông chủ của 25 cửa hàng sáo trúc trên khắp c nước và sáo trúc của anh đã có mặt tại 20 quốc gia, nhiều nhất là Hàn Quốc, Mỹ, Đài Loan, Nhật B n với tổng số lượng bán ra thị trường mỗi tháng kho ng 8.000 cây sáo, doanh thu kho ng 3 tỷ đồng Tháng 11

n m 2016, thương hi u Sáo trúc Mão mèo đã được vinh danh là thương hi u dẫn đầu Vi t Nam n m 2016 do Cục Sở hữu trí tu Vi t Nam và Hội Liên hi p Khoa học công ngh Vi t Nam trao tặng

(Theo nguồn internet)

1 Sóng dừng trong ống sáo thuộc loại sóng dừng nào? Hãy kể thêm 1 số loại nhạc

cụ có cấu tạo tương t như ống sáo?

K1: Trình bày được kiến thức về các

hi n tượng, đại lượng, định luật, nguyên lí vật lí cơ b n, c c phép đo,

- Nêu được thế nào là c c đại,

c c tiểu giao thoa

- Nêu được định nghĩa s ng dừng

- Nêu được bụng sóng, nút sóng,

là gì

- Viết được công thức x c định vị trí các nút và các bụng trên một sợi dây trong trường hợp dây có hai đầu cố định và dây có một đầu

- Nêu được sóng dừng là một trường hợp riêng của giao thoa sóng

c c tiểu giao thoa

- Gi i các bài tập liên quan đến giao thoa sóng

- Vận dụng kiến thức s ng cơ gi i thích các hi n tượng: s ng địa chấn, động đất, s ng âm thanh…

- Vận dụng kiến thức giao thoa sóng gi i thích hoạt động của động đất, sóng thần…

- Gi i thích sơ bộ hoạt động của các loại đàn, s o…

- X c định được bước sóng hoặc tốc độ truyền sóng bằng phương pháp sóng dừng

- Mô t được hình nh giao thoa sóng

- X c định đúng vị trí c c đại, c c