(SKKN mới NHẤT) vận dụng kiến thức văn học trong dạy học một số nội dung phần công dân với đạo đức môn GDCD lớp 10 nhằm tạo hứng thú trong học tập cho học sinh tại trường THPT thái lão

Là giáo viên trực tiếp giảng dạytrên lớp qua nhiều năm chúng tôi nhận thấy rằng việc vận dụng kiến thức văn họctrong môn GDCD lớp 10 còn chưa chú trọng đúng mức, các em học sinh trong họ

MỤC LỤC

A ĐẶT VẤN ĐỀ……… ….…

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

II CƠ SỞ THỰC TIỄN 

1 Thực trạng vận dụng kiến thức văn học trong dạy học một số nội dung phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD cho học sinh ở các trường THPT nói chung

1.1. Thuận lợi

1.2. Khó khăn

2 Vận dụng kiến thức văn học trong dạy học một số nội dung phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 nhằm tạo hứng thú trong học tập cho học sinh tại trường THPT Thái Lão

2.1. Vận dụng kiến thức văn học để khởi động bài giảng trong một số bài  phần “Công dân với đạo đức” GDCD 10 

2.2. Vận dụng kiến thức văn học để hình thành kiến thức cho học sinh trong một số nội dung phần  “Công dân với đạo đức” môn GDCD 10

2.3. Vận dụng kiến thức Văn học để thực hiện hoạt động luyện tập, củng cố kiến thức trong phần “ Công dân với đạo đức” môn GDCD 10 thông qua sử dụng phần mềm công nghệ số

3 Tiểu kết

C KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1.1 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

1.2. Nhận định về áp dụng sáng kiến kinh nghiệm và khả năng mở rộng đề  tài trong chương trình GDPT 2018

D PHỤ LỤC

E TÀI LIỆU THAM KHẢO

3 5 5 5

5 6 7

8

8 12

18

22 24 25

28 31 39

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêucầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sựnghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực. Một trong những định hướng

cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm,kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành nănglực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học. Định hướng quantrọng trong đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tính tích cực, tự lực và sángtạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học. Đócũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách phương pháp dạy học ở nhà trườngphổ thông.  Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới toàn diện GD&ĐT theo Nghịquyết số 29 -NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương phápdạy học theo định hướng phát triển năng lực người học và một số biện pháp đổimới phương pháp dạy học theo hướng này. Giáo dục phổ thông nước ta đang thựchiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận nănglực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đếnchỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việc học

Với phương pháp dạy học theo định hướng liên môn và phát huy tích tích cựctrong học tập của học sinh đang là một trong những yêu cầu hết sức quan trọnghiện nay. Đặc biệt là dạy học tích hợp nói chung và bộ môn GDCD nói riêng nhằmmang lại chất lượng và hiệu quả giáo dục tốt hơn. Là giáo viên trực tiếp giảng dạytrên lớp qua nhiều năm chúng tôi nhận thấy rằng việc vận dụng kiến thức văn họctrong môn GDCD lớp 10 còn chưa chú trọng đúng mức, các em học sinh trong họctập còn có tình trạng học lệch môn nên trong quá trình tích hợp, tổng hợp kiến thứcvới nhiều bộ môn thì các em gặp rất nhiều khó khăn, vì vậy việc sử dụng cácphương pháp dạy học lồng ghép phương pháp tích hợp trong dạy học GDCD là hếtsức quan trọng nhằm giúp cho các em hình thành kiến thức tổng hợp và thấy được

sự liên hệ chặt chẽ giữa bộ môn GDCD với các học khác, đặc biệt là kiến thức mônVăn học

Trong chương trình Ngữ văn lớp 10, có một số tư liệu liên quan đến một sốnội dung liên quan với phần “Công dân với đạo đức” trong chương trình mônGDCD lớp 10. Việc vận dụng kiến thức môn Văn học trong chương trình mônGDCD nói chung và phần công dân với đạo đức môn GDCD 10 nói riêng qua tìmhiểu, nghiên cứu  chúng tôi thấy cách dạy này có nhiều ưu điểm, tạo hứng thú, pháthuy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, giúp giờ học trở nên sinhđộng hơn từ đó phát triển được năng lực của học sinh, chúng tôi đã lựa chọn vậndụng kiến thức văn học trong giảng dạy một số nội dung phần “Công dân với đạođức” trong môn GDCD lớp 10 THPT và đã đạt hiệu quả nhất định, góp phần vào

việc giáo dục truyền thống đạo đức cho học sinh THPT

để lồng ghép giảng dạy phần đạo đức lớp 10 còn tùy thuộc vào tình hình đặc điểmthực tế ở mối đối tượng học sinh ở từng vùng miền. Thực tế cho thấy việc giảngdạy lồng ghép liên môn kiến thức Văn học và GDCD trong giáo dục đạo đức chohọc sinh đảm bảo tính tích hợp khi giảng dạy văn học, thông qua việc phân tích tácphẩm văn học có thể vận dụng kiến thức GDCD để vận dụng giáo dục truyềnthống và các giá trị đạo đức cho học sinh và chọn lọc kiến thức văn học để tạohứng thú cho học sinh trong môn GDCD, trước đây là chưa hiệu quả, chưa tạo rađược mối liên hệ qua lại giữa kiến thức của hai bộ môn Văn học và GDCD

Qua nhiều năm thử nghiệm, chúng tôi nhận thấy trong bộ môn Văn học cómột số nội dung bài học có thể dùng làm nguồn tư liệu giáo dục đạo đức cho họcsinh, nếu giáo viên biết cách thiết kế, chọn lọc nguồn tư liệu này trong bài học sẽthu được giá trị giáo dục truyền thống đạo đức cho học sinh, gặt hái được nhiều kếtquả khả quan

Từ thực tiễn giảng dạy, vận dụng kiến thức văn học và GDCD trong một sốbài học của phần công dân với đạo đức,  chúng tôi xin trình bày sáng kiến kinh

nghiệm về: “Vận dụng kiến thức văn học trong dạy học một số nội dung phần

“Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 nhằm tạo hứng thú trong học tập cho học sinh tại trường THPT Thái Lão”

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và họctheo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớmáy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đểngười học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từhọc chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động

xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin

và truyền thông trong dạy và học”. Những năm gần đây, vận dụng kiến thức liênmôn được đề cập và vận dụng nhiều đem lại hiệu quả cho việc giảng dạy trong đó

có việc giảng dạy môn GDCD THPT. 

Vận dụng kiến thức liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoagiữa các môn học với nhau, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học,tức là vận dụng những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau, đưa nhữngnội dung giáo dục có mối liên hệ vào quá trình giảng dạy các môn  như : Lí –  Hóa– Sinh, Văn – Sử - Địa, GDCD…

Vận dụng kiến thức liên môn được hình thành trên cơ sở của những quanniệm tích cực quá trình dạy và học, thực hiện quan điểm tích hợp trong giáo dục sẽgóp phần phát triển tư duy tổng hợp, năng lực giải quyết vấn đề và làm cho việchọc tập trở nên ý nghĩa hơn so với việc thực hiện giáo dục một cách riêng rẽ. Tuynhiên, các môn vẫn giữ vị trí độc lập với nhau, chỉ chọn lọc những phần kiến thứcgần nhau, trong quá trình dạy học chỉ cần khai thác, vận dụng các kiến thức có liênquan đến bài giảng mình đang thực hiện. 

Trong bộ môn Văn học, có một số kiến thức có thể làm nguồn tư liệu giảngdạy môn GDCD bởi cái đích của bộ môn Ngữ Văn là bồi dưỡng nhân cách đạo đứccho học sinh, hướng các em đến lối sống cao đẹp, có văn hóa. Đó cũng chính là nộidung dạy học môn GDCD. Nếu GV biết sử dụng nguồn tư liệu từ Văn học bàigiảng sẽ trở nên phong phú, sinh động, hấp dẫn người học, phát huy được sự cảmthụ các giá trị Văn học trong GDCD. 

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

1 Thực trạng việc vận dụng kiến thức văn học trong dạy học một số nội dung phần “ Công dân với đạo đức” môn GDCD cho học sinh ở các trường THPT nói chung, ở trường THPT Thái Lão nói riêng

Nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánhgiá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của học sinh trên

tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TƯ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, sau khi Quốc hội thông qua  đề án đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ

cao năng lực cho đội ngũ giáo viên sẵn sàng đáp ứng mục tiêu đổi mới, trong đótăng cường năng lực dạy học theo hướng “tích hợp, liên môn” là một trong nhữngvấn đề cần ưu tiên

Qua thực tiễn giảng dạy ở trường THPT Thái Lão, tôi và các đồng nghiệpnhận thấy những thuận lợi và khó khăn trong vận dụng kiến thức Văn học trong giảngdạy một số nội dung phần “Công dân với đạo đức” cho học sinh THPT như sau

1.1 Thuận lợi

Từ nhiều năm nay, Bộ GD - ĐT đã chỉ đạo tích hợp nhiều nội dung giáo dụcvào quá trình dạy học các môn học trong trường phổ thông như: giáo dục đạo đức,học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; giáo dục pháp luật; giáo dụcphòng chống tham nhũng; giáo dục chủ quyền quốc gia, tài nguyên và môi trường

về biên giới, biển, đảo; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; bảo vệ môitrường; đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên; ứng phó với biến đổi khí hậu,phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai; giáo dục an toàn giao thông

Về dạy học vận dụng kiến thức liên môn, Bộ cũng đã tổ chức tập huấn giáoviên về rà soát chương trình, SGK, xây dựng các chủ đề liên môn. Vừa qua Bộ GD

- ĐT cũng đã tập huấn giáo viên về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra,đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh, trong đó tập trung xây dựngcác chủ đề dạy học trong mỗi môn học và chủ đề tích hợp, liên môn phù hợp vớiphương  pháp   dạy   học  tích   cực  và   phù   hợp  với   điều   kiện,   hoàn  cảnh   của   địaphương, nhà trường. Bên cạnh tập huấn giáo viên cốt cán đến hai cuộc thi do BộGiáo dục đào tạo tổ chức đó là cuộc thi “Vận dụng kiến thức liên môn để giảiquyết các tình huống thực tiễn dành cho học sinh trung học” và cuộc thi “Dạy họctheo chủ đề tích hợp” dành cho giáo viên trung học đã nhận được sự hưởng ứngđông đảo của giáo viên và học sinh

Bộ môn GDCD có nhiều đổi mới, vận dụng nhiều phương pháp dạy học tíchcực, kiến thức liên môn như Lịch Sử, Địa Lý, Sinh học, Hóa học, GDQP… đặcbiệt là vận dụng kiến thức Văn học trong giảng dạy nhằm phát triển năng lực chohọc sinh

Bản thân giáo viên được tham gia sinh hoạt cụm chuyên môn Vinh – HưngNguyên, tham gia vào hoạt động đổi mới phương pháp dạy học định hướng pháttriển năng lực học sinh nhiều năm, đã thu được một số kinh nghiệm nhất địnhtrong giảng dạy

Bộ môn Văn học nhiều kiến thức phong phú có liên quan đến bộ môn GDCD nhất

là phần Văn học dân gian. Kho tàng ca dao dục ngữ của nhân dân ta là nguồn tư liệuquý giá để giáo viên vận dụng tốt vào giảng dạy phần đạo đức GDCD 10 THPT

Ở trường THPT Thái Lão, những năm gần đây, tổ Văn – Ngoại ngữ đã cónhiều hình thức tổ chức dạy học phong phú đa dạng, ngoài việc giảng dạy áp dụng

bộ “Văn học dân gian”, “Hội chợ xuân” kết hợp sân khấu hóa các tác phẩm Văn

học, đem lại nhiều màu sắc mới mẻ cho dòng chảy Văn học và sự cảm thụ các giátrị nghệ thuật, giáo dục truyền thống đạo đức trong văn học cho HS. Các giá trị đạođức đó cũng chính là nội dung các phạm trù đạo đức cơ bản trong bộ môn GDCD.Bản thân chúng tôi cũng như một số đồng chí được tham gia lớp tập huấnchuyên môn, thường xuyên thực hiện các chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học,dạy học vận dụng kiến thức liên môn do Sở và Ban chuyên môn nhà trường tổchức, chúng tôi rút được nhiều kinh nghiệm hơn trong quá trình giảng dạy. Nhậnthấy trong môn GDCD có sử dụng kiến thức Văn học vào giảng dạy, học sinh say

mê, hào hứng, tích cực, chủ động sáng tạo trong thực hiện các nhiệm vụ được giao

Vì vậy, đã giúp chúng tôi có sự say mê, tìm tòi chọn lọc kiến thức giữa Văn học vàGDCD trong thực hiện các tiết dạy học của hai bộ môn. Chất lượng giảng dạy đạtnhiều hiệu quả

1.2 Khó khăn

Ở các trường THPT hiện nay, khó khăn của GV khi vận dụng kiến thức liênmôn không nằm nhiều ở vấn đề nội dung mà ở vấn đề phương pháp dạy học. Dạyhọc vận dụng liên môn đòi hỏi GV phải có năng lực trong tổ chức hoạt động họctập cho học sinh, biết chọn lọc những nội dung cần vận dụng để giảng dạy mônhọc của mình. Giáo viên hiện nay chưa được trang bị kiến thức liên môn một cáchđầy đủ. Vì vậy, GV cần phải tìm hiểu về những ứng dụng của kiến thức liên mônvào giải quyết các tình huống thực tiễn. Mặt khác, thông qua sinh hoạt tổ/nhómchuyên môn trong nhà trường, mỗi GV cần phải tích cực tham gia xây dựng cácchủ đề dạy học; xác định những năng lực có thể phát triển cho HS trong mỗi chủđề; biên soạn các câu hỏi, bài tập để đánh giá năng lực của HS trong dạy học; thiết

kế tiến trình dạy học thành các hoạt động học của HS; tổ chức dạy học để dự giờ,phân tích, rút kinh nghiệm. Qua các hoạt động chuyên môn đó, năng lực chuyênmôn của mỗi GV từng bước được nâng cao, đáp ứng được yêu cầu của đổi mớigiáo dục, trong đó dạy học tích hợp, liên môn là xu hướng tất yếu

Nguyên nhân của thực trạng này theo PGS.TS Phạm Văn Thuần, do phần lớn

đội ngũ giáo viên hiện nay được đào tạo đơn môn.“Nhiệm vụ của các trường và địa phương hiện nay cần khẩn trương đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên để đáp ứng yêu cầu dạy tích hợp Hiện nay, giáo viên tại các trường vừa phải đảm nhận việc giảng dạy chương trình hiện tại, vừa phải tham gia tập huấn để chuẩn bị cho chương trình mới, do đó thời gian để bồi dưỡng chưa nhiều Về lâu dài cần có các bước đào tạo phù hợp hơn với kết cấu chương trình, đào tạo đội ngũ mới đáp ứng yêu cầu của chương trình mới”. 

Thực hiện chủ trương của Bộ, kế hoạch chương trình triển khai thực hiện của

Sở Giáo dục – Đào tạo Nghệ An, các trường THPT trên địa bàn huyện Hưng

Trên thực tế, một số nội dung môn Văn học và GDCD trong chương trìnhhiện hành rất phong phú, đa dạng, nhiều kiến thức liên quan đan xen với nhau,nhưng nhiều GV ở hai bộ môn này chưa biết cách vận dụng chọn lọc kiến thức đểlồng ghép vận dụng trong bài giảng. Do đặc thù bộ môn Văn học chỉ nghiên cứutác giả, tác phẩm, giá trị nghệ thuật, cách sử dụng các biện pháp tu từ mà nhiều GVkhông chú trọng đến giá trị giáo dục đạo đức cho HS sau mỗi bài đọc văn bản.Theo tôi, các tài liệu văn học là nguồn tư liệu phong phú cho việc giảng dạymôn GDCD. Kiến thức văn học có đóng góp không nhỏ trong quá trình dạy học mônGDCD  ở trường phổ thông, các tài liệu văn học còn góp phần làm cho bài giảng thêmsinh động, hấp dẫn từ đó tạo sự hứng thú cho học sinh đối với bộ môn GDCD

Từ năm học 2018 – 2019 đến nay, do yêu cầu đổi mới các phương pháp dạyhọc theo hướng phát huy năng lực học sinh, trường THPT Thái Lão đã tổ chứcnhiều hoạt động chuyên môn liên quan đến nội dung vận dụng kiến thức liên mônnhư có kế hoạch hoạt động chuyên môn hàng năm trong đó triển khai các chuyên

đề liên môn cho các tổ chuyên môn. Bên canh đó giáo viên bộ môn Văn, GDCDtrong nhà trường đã đổi mới, vận dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằmphát triển kiến thức liên môn cho học sinh và đã thu được nhiều kết quả tích cực.Trong quá trình thực hiện các chuyên đề liên môn giữa hai bộ môn Văn học vàGDCD trong phần giảng dạy   “Công dân với đạo đức” chương trình GDCD 10,chúng tôi đã gặt hái nhiều kết quả khả quan.  Sau đây,  chúng tôi xin trình bày một

số kiến thức Văn học được vận dụng để giảng dạy một số nội dung của phần

“Công dân với đạo đức” trong chương trình GDCD 10

2. Vận dụng kiến thức văn học trong dạy học một số nội dung phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 nhằm tạo hứng thú trong học tập cho học sinh tại trường THPT Thái Lão

2.1 Vận dụng kiến thức văn học để khởi động vào bài giảng tạo hứng thú học tập cho học sinh

Khởỉ động bài học hay còn gọi là mở bài  là hoạt động đầu tiên, hoạt động nàynhằm giúp học sinh huy động những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm của bản thân

về các vấn đề có nội dung liên quan đến bài học mới. Hoạt động khởi động sẽ kíchthích tính tò mò, tạo nên sự hứng thú, tâm thế của học sinh ngay từ đầu tiết học.Thông thường để khởi động bài học trong môn GDCD, giáo viên có thể vậndụng rất nhiều kiến thức khoa học của các môn khoa học như Địa lý, Lịch sử, Vănhọc và một số kiến thức trong các môn KHTN khác. Trong đó, kiến thức trong bộmôn Văn học là nguồn tư liệu có hiệu quả để giảng dạy phần “Công dân với đạođức” bởi nội dung một số tác phẩm văn học có liên quan đến bộ môn GDCD. Dùng

Trong chương trình Văn học 10 có một số kiến thức có thể vận dụng vào môn

GDCD lớp 10, như “Phú sông Bạch Đằng” của Trương Hán Siêu; “Đại cáo bình Ngô” của Nguyễn Trãi; “Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn” của Ngô Sỹ Liên; “Tỏ lòng” của Phạm Ngũ Lão; “Chuyện chức phán sự đền Tản Viên” của

Nguyễn Dữ và một số câu ca dao tục ngữ có nội dung liên quan đến các bài học.Trong đó tôi đã lựa chọn sử dụng một số kiến thức Văn học tiêu biểu để khởiđộng một số bài học trong phần đạo đức lớp 10

Khăn thương nhớ ai,Khăn vắt lên vai

Khăn thương nhớ ai,Khăn chùi nước mắt

Đèn thương nhớ ai

Mắt thương nhớ ai,Mắt ngủ không yên

Đêm qua em những lo phiền,

Lo vì một nỗi không yên một bề…

- Cách thực hiện:

 Bước 1:  Trước hết để chuẩn bị cho bài học, ở tiết học trước, giáo viên giaocho học sinh sưu tầm tìm hiểu các câu ca dao, tục ngữ có nội dung liên quan đếnbài học trong bước chuyển giao nhiệm vụ. Học sinh thực hiện nhiệm vụ được giao

+ Thời gian thực hiện trò chơi 2 phút

- Cách thức chơi:

Đầu tiên, giáo viên công bố luật chơi cho học sinh

Sau đó tiến hành chọn đội chơi, bấm thời gian, học sinh 2 đội cùng một lúcbắt đầu lần lượt nêu được các câu ca dao nói lên tình yêu đôi lứa, tình yêu tronghôn nhân gia đình cho đến khi thời gian hết thì trò chơi kết thúc

- Sản phẩm dự kiến

Học sinh tham gia trò chơi, nêu được các câu ca dao nói lên tình yêu đôi lứa,tình yêu trong hôn nhân gia đình. Sau khi trò chơi kết thúc giáo viên nhận xét, kếtluận các đội chơi và đặt câu hỏi để dẫn dắc vào bài

Câu hỏi: Các câu ca dao, tục ngữ trên có những biểu hiện gì của tình yêu đôi lứa, tình yêu gia đình ?

Học sinh trả lời câu hỏi, GV dẫn dắc vào bài học “Công dân với tình yêu, hônnhân và gia đình”

Ví dụ 2: Để khởi động cho bài 14 “Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” tôi đã sử dụng đoạn thơ được trích trong bài thơ “Sao chiến thắng” của nhà

thơ Chế Lan Viên 

“Ôi Tổ quốc ta, ta yêu như máu thịt, Như mẹ cha ta, như vợ như chồng

Ôi Tổ quốc, nếu cần, ta chết Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông ”

( Sao chiến thắng – Chế Lan Viên)

Hoặc sử dụng văn bản “Nam quốc sơn hà” của nhà thơ Lý Thường Kiệt

“Sông núi nước Nam vua Nam ở Rành rành định phận tại sách trời

Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời”

Cách thực hiện:

- Bước 1: GV trình chiếu đoạn trích trên bảng, hoặc bảng phụ, cho học sinhđọc to hoặc quan sát đoạn trích văn bản

- Bước 2: Sau khi cho HS quan sát đoạn văn bản, giáo viên đặt câu hỏi: Em cósuy nghĩ gì về đoạn thơ trên?

HS trả lời cảm nhận suy nghĩ của mình. Từ đó GV dẫn dắc vào bài

Kết quả

Việc vận dụng kiến thức văn học để khởi động bài học đã có một số giáo viên

áp dụng. Tuy nhiên, vấn đề là ở chỗ, giáo viên sử dụng nguồn tư liệu văn học nàocho phù hợp để khai thác có hiệu quả, đem lại hiệu quả cao nhất. Bản thân tôi, khi

sử dụng các câu ca dao, tục ngữ, một số đoạn thơ cùng với trò chơi tiếp sức “Ainhanh hơn”, phương pháp trực quan quan sát hình ảnh, câu thơ vào khởi động bàidạy giúp GV tạo được không khí lớp học thoải mái, giờ học thêm sinh động, vừalàm thay đổi hình thức học tập đồng thời giúp rèn luyện kỹ năng học tập hợp tác và

kỹ năng phản ứng nhanh cho học sinh

Việc thay đổi hình thức khởi động từ việc chỉ dùng một vài câu để dẫn dắtvào bài thay bằng tổ chức một hoạt động để học sinh được tham gia trực tiếp giảiquyết vấn đề là một hoạt động thiết thực. Hoạt động phải xác định rõ mục tiêu cầnđạt, phương pháp và kỹ thuật tổ chức, phương tiện cần dùng; chuyển giao nhiệm

ra tình huống có vấn đề để dẫn dắt học sinh vào phần hình thành kiến thức mới.Mỗi hoạt động khởi động trong giờ học cũng giống như món ăn khai vị trong mộtbữa tiệc, tạo tâm thể chủ động cho học sinh khi vào tiết học. 

Tuy nhiên khi sử dụng các câu ca dao tục ngữ trong kiến thức văn học vàohoạt động khởi động người giáo viên cần lưu ý : Việc sử dụng kho tàng ca dao, tụcngữ, đoạn trích văn bản phải có chọn lọc. Vì kho tàng ca dao tục ngữ của nhân dân

ta rất phong phú, đa dạng. Nếu sử dụng đúng để minh họa nội dung có tác dụng rấttốt, HS sẽ ghi nhớ và thêm yêu nền văn học dân gian của nhân dân ta. 

Hoạt động khởi động dù chỉ là một khâu nhỏ, không nằm trong trọng tâm kiếnthức cần đạt nhưng nó có tác dụng tạo tâm thế thoải mái, nhẹ nhàng, hưng phấncho học sinh vào đầu giờ học. Điều đó có nghĩa là nó sẽ ảnh hưởng lớn đến toàn bộbài dạy. Vậy nên nếu vì nó chỉ là khâu nhỏ mà bỏ qua thì là một sai lầm lớn. Hơnnữa xét từ góc độ tâm lý lứa tuổi và khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh ở giaiđoạn lứa tuổi này có thể thấy rằng nhu cầu tìm hiểu, phát triển tư duy kiến thức, kỹnăng, cảm xúc thẩm mỹ là rất lớn. Nhưng các em có tư tưởng muốn tự khám phá,thích độc lập trong suy nghĩ, có chủ kiến của riêng chứ không thích bị áp đặt. Các

em không thích một giờ học gò bó, căng thẳng. Cho nên cách tổ chức hoạt độngtheo phương châm: học mà chơi, chơi và học là một cách hay để lôi kéo, tạo tâmthế thoải mái cho học sinh. 

2.2 Vận dụng kiến thức văn học để hình thành kiến thức cho học sinh trong một số nội dung phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD 10.

        Hình thành kiến thức là hoạt động cơ bản trong bài học của sách giáo khoa.Hoạt động này nhằm giúp học sinh phân tích, khám phá và rút ra kiến thức mới. Làhoạt động trong đó học sinh tự chiếm lĩnh tri thức thông qua sự hưỡng dẫn tổ chứccủa giáo viên, qua đó các năng lực của học sinh được hình thành và phát triển

         Để hình thành kiến thức cho học sinh trong mỗi bài học, GV cần phải xácđịnh được mục đích của hoạt động mà giáo viên thực hiện sẽ hình thành cho họcsinh những kiến thức, năng lực nào? Nội dung của hoạt động đó là gì? Dự kiến sảnphẩm của học sinh  và cách tiến hành để thực hiện hoạt động hình thành kiến thức.Muốn vậy GV phải thiết kế chuỗi các hoạt động để đạt được mục tiêu cần đạt củabài học bằng các phương pháp dạy học tích cực phù hợp với đối tượng học sinh,cũng như việc sử dụng các kỹ thuật phương tiện, nguồn tư liệu phù hợp với nộidung bài học. Từ hoạt động giáo viên chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh, học sinhthực hiện nhiệm vụ, sau đó học sinh báo cáo, thảo luận và cuối cùng là giáo viênkết luận, chốt kiến thức cho học sinh

       Chính vì vậy để thực hiện hiệu quả, tạo hứng thú cho học sinh trong giờ họcngười GV cần vận dụng tối đa các phương pháp, cách thức dạy học nhằm giúp họcsinh lĩnh hội kiến thức một cách chủ động, nhẹ nhàng, nhưng sâu sắc. Thực tế có

      Trong phần “Công dân với cộng đồng” ở bài 13: “Công dân với cộng đồng”

là một trong những bài học giáo dục trách nhiệm của công dân với cộng đồng.Cộng đồng là toàn thể những người cùng sống trong một khối sinh hoạt xã hội nênmỗi cá nhân có trách nhiệm với cộng đồng, biết phân biệt giữa lợi ích chung vàriêng, giữa cá nhân với tập thể để có những ứng xử tốt, đúng với truyền thống đạođức tốt đẹp của dân tộc ta từ xưa đến nay, biết yêu thương con người và đối xử vớicon người theo lẽ phải. Sống trong cộng đồng con người không những phải sống

có nhân nghĩa mà còn phải biết hòa nhập và hợp tác với tất cả mọi người để đạtmục đích chung. 

Phần nội dung bài học, theo công văn 4040 hưỡng dẫn của Bộ về việc thựchiện chương trình môn GDCD cấp THPT, phần trách nhiệm của công dân với cộngđồng, giáo viên hưỡng dẫn học sinh thực hành. Để hưỡng dẫn học sinh thực hiệntốt phần thực hành về trách nhiệm của công dân với cộng đồng, có thể vận dụngkiến thức các bộ môn khoa học khác nhưng biểu hiện rõ nét nhất về trách nhiệmcủa công dân trong kiến thức văn học

Vận dụng văn học để giúp học sinh hiểu rõ về trách nhiệm của công dân vớicộng đồng có tác dụng làm cho tiết học trở nên sôi nổi, học sinh có nhiều hứng thúkhi học tập bộ môn GDCD, điều này cũng khiến học sinh thêm yêu thích môn học,

có thêm nhiều cảm hứng chờ đợi mỗi khi đến tiết học GDCD. Đem lại nhiều hiệuquả trong giáo dục đạo đức cho học sinh

Cụ thể:

Ví dụ 1: Để dạy học bài 13,“Công dân với cộng đồng”, phần nội dung hưỡng

dẫn học sinh thực hành về trách nhiệm của công dân với cộng đồng mà chủ yếu làtrách nhiệm sống có nhân nghĩa, tôi đã sử dụng một số kiến thức văn học của mônNgữ văn lớp 10 như: 

- Kho tàng ca dao tục ngữ Việt Nam

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương

Người trong một nước phải thương nhau cùng”

(Ca dao)

“Bầu ơi thương lấy bí cùng

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”

(Ca dao)

Hoặc văn bản “ Đại cáo bình Ngô” của Nguyễn Trãi

Từng nghe:

Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân Quân điếu phạt trước lo trừ bạo Như nước Đại Việt ta từ trước Vốn xưng nền văn hiến đã lâu Núi sông bờ cõi đã chia Phong tục Bắc Nam cũng khác…

Thần vũ chẳng giết hại, thể lòng trời ta mở đường hiếu sinh

Mã Kỳ, Phương Chính cấp cho năm trăm chiếc thuyền, ra đến bể mà vẫn hồn bay phách lạc.

Vương Thông, Mã Anh phát cho vài nghìn cỗ ngựa, về đến nước mà vẫn tim đập chân run.

Họ đã tham sống, sợ chết mà hòa hiếu thực lòng;

Ta lấy toàn quân là hơn, để nhân dân nghỉ sức

Lòng nhân ái nhân nghĩa của người Việt Nam còn thể hiện ở lòng vị tha caothượng, không cố chấp đối với những người lầm đường lạc lối nhưng biết lập côngchuộc tội, trở về với chính nghĩa. Chính tư tưởng "lấy nhân nghĩa để thắng hungtàn, lấy chí nhân để thay cường bạo" trong Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi là sựthể hiện đỉnh cao của lòng nhân ái đó. Người Việt Nam lấy tình yêu thương làmcách xử thế ở đời, đối với kẻ thù thậm chí còn mở đường hiếu sinh khi thua trận,Vua Quang Trung sau khi đánh bại quân Thanh còn cấp lương thảo và phương tiệncho đám tàn quân về nước. 

Cách thực hiện:

Để thực hiện được nội dung này, trong bước chuyển giao nhiệm vụ, tôi giaocho học sinh tự tìm hiểu các câu ca dao, tục ngữ bài thơ, bài văn nói về truyềnthống nhân nghĩa của dân tộc ta. Sau đó yêu cầu HS gửi nội dung mình sưu tầmđược, sử dụng trang mạng xã hội như Padlets, Zoom, Messenger, Azota để gửisản phẩm cho GV. Trong tiết thực hành báo cáo về sản phẩm của HS, giáo viêncho HS trình bày về những kiến thức Văn học mà nhóm tìm được, nêu ý nghĩa củacác loại văn bản, câu ca dao đó, từ đó rút ra được trách nhiệm của công dân trongcộng đồng là phải sống có nhân nghĩa

Kết quả

Sau phần thực hành nội dung trách nhiệm của công dân trong cộng đồng là

phải sống có nhân nghĩa đã Giáo dục lòng nhân ái cho HS vì lòng thương người là

đạo lý của cuộc sống, là đạo lý làm người. "Thương người như thể thương thân" lànét đẹp truyền thống của dân tộc. Nhân ái còn thể hiện ở tấm lòng bao dung độ

lượng không cố chấp với những người biết ăn năn hối cải “Đánh kẻ chạy đi Chứ không đánh người chạy lại”. Ngày nay, nền kinh tế thị trường đang nuôi dưỡng

chủ nghĩa cá nhân và lối sống thực dụng, lấy đồng tiền làm giá trị cao nhất; quan

hệ giữa người với người theo lối "trả tiền ngay không cần tình nghĩa" đang gặmnhấm dần những giá trị tốt đẹp của dân tộc, làm khô héo lòng nhân ái trong conngười. Trong tình hình ấy thì việc khơi dậy tình người, lòng yêu thương và giúp đỡlẫn nhau rõ ràng là có ý nghĩa nhất định góp phần đẩy lùi những ô nhiễm của xãhội, làm cân bằng trạng thái tinh thần của môi trường sống. 

Trong đường lối đối nội, Đảng ta đã khơi dậy các phong trào "uống nước nhớnguồn", "đền ơn đáp nghĩa", chăm sóc bà mẹ Việt Nam anh hùng, các gia đìnhthương binh liệt sĩ, giúp đỡ những người già cả neo đơn không nơi nương tựa. Phátđộng phong trào xóa đói giảm nghèo, trợ giúp các dân tộc vùng sâu vùng xa, rútngắn khoảng cách thành thị - nông thôn miền xuôi - miền ngược là những hoạtđộng tiếp nối truyền thống nhân nghĩa cao đẹp của nhân dân ta như nhà thơ TốHữu đã từng viết: 

“Còn gì đẹp trên đời hơn thế Người với người sống để yêu nhau”

Ngày nay, truyền thống đó được thể hiện trong đường lối đối ngoại của Đảng:

"Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vìhòa bình, độc lập và phát triển". Lòng nhân ái của người Việt Nam cũng là lòngyêu chuộng  hòa  bình và tình hữu nghị giữa các dân tộc. Trong quan hệ với cácnước láng giềng, nhân dân ta bao giờ cũng trọng tình hòa hiếu, cố gắng tránh xảy

ra những xung đột. 

Ví dụ 2: Trong bài 14   “Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

môn GDCD 10

Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam ngay từ đầu đã gắn bócon người với thiên nhiên, với quê hương xứ sở của mình. Chính vì vậy truyềnthống yêu nước của dân tộc Việt Nam bắt nguồn từ tình yêu đối với quê hươnglàng xóm, yêu cây đa, bến nước, sân đình, nơi có ông bà, cha mẹ, vợ chồng, anh

Trong bài 14  “Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”  môn

GDCD lớp 10, đề cập đến nội dung cơ bản là khái niệm lòng yêu nước và truyềnthống yêu nước của dân tộc Việt Nam. 

Lòng yêu nước và truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam được lưutruyền từ Thời kỳ Văn Lang – Âu Lạc, thời kỳ đó không để lại một nền văn họcchữ viết, nhưng bằng những trang truyền thuyết gửi gắm lại đời sau, biết baonhững tấm gương anh hùng trẻ tuổi thắm đượm tinh thần yêu nước. Điều đó đượcthể hiện trong kho tàng truyện thần thoại Việt Nam về lòng yêu nước như: truyệnHồng Bàng, truyện Sơn Tinh, truyện Thánh Gióng. 

Trong chương trình Văn học 10, tình yêu quê hương đất nước được thể hiện

rõ trong tác phẩm văn bản “Tỏ lòng” của Phạm Ngũ Lão , “Bình ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi, một số bài thơ như bài “Sao chiến thắng” của Chế Lan Viên, bài thơ “Quê Hương” của Giang Nam Trong quá trình giảng dạy bài 14 “Công

dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” tôi đã sử dụng một số kiến thứcvăn học như sau: 

* Khi giảng dạy phần : Lòng yêu nước

Để hiểu được khái niệm: Lòng yêu nước, chúng tôi đã liên hệ kiến thức Văn

- Cho học sinh quan sát đoạn thơ và trả lời câu hỏi : Đoạn trích trong bài thơ trên

đề cập đến nội dung gì ? Từ ngữ nào trong đoạn trích thể hiện điều đó?

- HS trả lời câu hỏi, GV nhận xét, kết luận. Từ đoạn thơ trên giáo viên dẫn dắt họcsinh phân tích những từ ngữ trong đoạn thơ để thấy được tình yêu thiêng liêng đốivới Tổ quốc của nhà thơ. 

* Khi giảng dạy nguồn gốc của lòng yêu nước, Gv sử dụng bài thơ “Quê hương”  

của nhà thơ Giang Nam

QUÊ HƯƠNG

Thuở còn thơ ngày hai buổi đến trường Yêu quê hương qua từng trang sách nhỏ:

"Ai bảo chăn trâu là khổ? "

Tôi mơ màng nghe chim hót trên cao Những ngày trốn học

Đuổi bướm cầu ao

Mẹ bắt được

Chưa đánh roi nào đã khóc!

Có cô bé nhà bên Nhìn tôi cười khúc khích Mắt đen tròn thương thương quá đi thôi

………

Cách mạng bùng lên Rồi kháng chiến trường kỳ Quê tôi đầy bóng giặc

Từ biệt mẹ tôi đi

Cô bé nhà bên - (có ai ngờ!) Cũng vào du kích

Hôm gặp tôi vẫn cười khúc khích Mắt đen tròn (thương thương quá đi thôi!) …

Hôm nay nhận được tin em Không tin được dù đó là sự thật Giặc bắn em rồi quăng mất xác Chỉ vì em là du kích, em ơi!

Đau xé lòng anh, chết nửa con người!

Xưa yêu quê hương vì có chim có bướm

Có những ngày trốn học bị đòn roi

Nay yêu quê hương vì trong từng nắm đất

Có một phần xương thịt của em tôi!

Múa giáo non sông trải mấy thu,

Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu.

Công danh nam tử còn vương nợ, Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu.

(”Tỏ lòng” - Phạm Ngũ Lão)

Toàn bộ bài thơ thể hiện được quan niệm về chí làm trai của đấng nam nhi trong xãhội phong kiến: phải lập công danh, tên tuổi ghi vào bảng vàng. Bài thơ thể hiện mộthình ảnh đẹp, một sức mạnh của chiến sĩ đời Trần trong một tư thế đẹp để trả nợ côngdanh cho đời. Đó chính là lí tưởng đẹp, khí phách anh hùng của tác giả Phạm Ngũ Lão:gắn trách nhiệm của cá nhân đối với quê hương đất nước. Đó chính là biểu hiện tuyệt vờicủa tình cảm đối với quê hương, của sự đoàn kết, kiên cường, bất khuất chống ngoạixâm, bào về chủ quyền của dân tộc, không bao giờ chịu làm nô lệ….Chính vì vậy mà đấtnước ta đã sản sinh ra rất nhiều anh hùng hào kiệt, những danh nhân văn hóa làm rạng rỡcho dân tộc Việt Nam

Ngày nay, truyền thống yêu nước của nhân dân Việt Nam thể hiện trong xâydựng đất nước, trước hết là chăm lo xây dựng đất nước về mọi mặt kinh tế, chínhtrị, văn hóa  Thể hiện ở sự nhất trí, tin tưởng vào đường lối đổi mới của Đảng,vào khả năng, sức mạnh tự lực tự cường của mình trong sự nghiệp công nghiệphóa, hiện đại hóa, xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Có thể nói rằng,dưới thời đại Hồ Chí Minh, truyền thống yêu nước được phát huy lên tầm cao mớithành lý tưởng: sống, chiến đấu, lao động, học tập vì độc lập dân tộc, vì chủ nghĩa

xã hội, vì hạnh phúc của nhân dân  Yêu nước không phải là một khái niệm chungchung mà đó là tình yêu quê hương, đất nước, đoàn kết, là Trung với Đảng, hiếuvới dân, sẵn sàng hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm

vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng.Truyền thống yêu nước ngày nay còn được thể hiện ở tinh thần đấu tranhchống lại những tệ nạn xã hội, tích cực tham gia thực hiện bảo vệ pháp luật, đức hysinh, chịu đựng mọi gian khổ, kiên trì khắc phục khó khăn, ra sức học tập, lao độngchống lại đói nghèo, lạc hậu, khắc phục thiên tai, dịch bệnh… đó là  những nộidung mới của truyền thống yêu nước của dân tộc ta. Mỗi một chúng ta thấm sâuchủ nghĩa yêu nước chân chính không rơi vào chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, ích kỷphải coi giúp bạn là giúp mình, góp phần giữ gìn độc lập dân tộc

2.3 Vận dụng kiến thức Văn học để thực hiện hoạt động luyện tập, củng cố kiến thức trong phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD 10 thông qua sử dụng phần mềm công nghệ số.

Hoạt động luyện tập, củng cố là hoạt động mà HS vận dụng những kiến thứcvừa tiếp thu được ở hoạt động hình thành kiến thức để giải quyết những nhiệm vụ

cụ thể giáo viên giao, qua đó GV xem HS đã nắm được kiến thức hay chưa và nắmđược ở mức độ nào

Hoạt động luyện tập củng cố để đánh giá quá trình  dạy - học của thầy vàtrò, khẳng định kết quả dạy - học. Có nhiều cách để thiết kế hoạt động luyện tập đểcủng cố kiến thức. Giáo viên có thể cho học sinh luyện tập bằng hệ thống câu hỏitrắc nghiệm, cũng có thể bằng trò chơi hoặc các câu hỏi tình huống  Các cáchluyện tập đó chủ yếu kiểm tra mức độ tiếp thu kiến thức, kỹ năng của học sinhbằng các câu hỏi kiến thức, là cách mà nhiều giáo viên sử dụng thường xuyên.Trong quá trình dạy học, tôi thấy nếu thường xuyên củng cố kiến thức cho học sinhbằng cách này sẽ gây sự nhàm chán. Vì vậy tôi đã lựa chọn nhiều cách để củng cốkiến thức cho HS trong đó có sử dụng vận dụng kiến thức văn học kết hợp CNTT

để luyện tập củng cố kiến thức cho học sinh

Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra ưu tiên cấp bách hiện nay là phải đổi mớigiáo dục thông qua chuyển đổi kỹ thuật số nhằm giảm thiểu tình trạng bị gián đoạngiáo dục trong tương lai (như trong mùa đại dịch Covid-19 phải đóng cửa trườnghọc, dạy học từ xa…) góp phần triển khai ứng dụng CNTT đổi mới nội dung,phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá

 Để luyện tập củng cố kiến thức cho học sinh bằng vận dụng kiến thức vănhọc trong giảng dạy phần công dân với đạo đức lớp 10, môn GDCD, tôi đã sử dụngcác câu ca dao, tục ngữ, bài thơ, bài văn để luyện tập, củng cố kiến thức cho họcsinh cùng với việc sử dụng các phần mềm CNTT như Azota, Quizizz, Katoot  Kếtquả cho thấy tiết học được kết thúc nhẹ nhàng vui vẻ. HS phấn khởi, nhận nhiệm

vụ mới trong hoạt động vận dụng, tìm tòi mở rộng bài học. 

Ví dụ 1:

Trong bài “Công dân với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Sau khi học xong nội dung bài học ở bước hình thành kiến thức, GV tổ chứccho HS luyện tập, củng cố kiến thức thông qua CNTT mà chủ yếu là sử dụng phầnmềm kỹ thuật số Quizizz

Việc ứng dụng công nghệ trong dạy học đang trở nên phổ biến và trở thànhlợi thế khi đánh giá một cơ sở giáo dục. Quizizz là một ứng dụng được dùng đểkiểm tra kiến thức ở các môn học cũng như kiến thức xã hội thông qua hình thứctrả lời trắc nghiệm

  - Mục đích:   Thông   qua   việc   trả   lời   câu   hỏi   trên   hệ   thống   phần   mềm

Quizizz, HS luyện tập, củng cố được kiến thức. GV từ đó nắm bắt được khả nănghiểu bài của HS. Đồng thời hình thành được các năng lực chung và năng lực đặcthù cho HS như giao tiếp, hợp tác, sử dụng khai thác CNTT, năng lực chuyển đổisố

- Nội dung: HS sử dụng kiến thức bài học, có liên hệ kiến thức văn học 10, thông

qua phần mềm Quizizz hoàn thành các câu hỏi trắc nghiệm đúng thời gian quyđịnh