(SKKN mới NHẤT) hình thành và phát triển phẩm chất trách nhiệm trong hoạt động bảo vệ môi trường làng nghề cho học sinh thông qua dạy học môn GDCD bậc THPT

Xuất phát từ thực trạng đó, trong quá trình giảng dạy môn GDCD tôi đã tích lũy kinh nghiệm và nghiên cứu đề tài “Hình thành và phát triển phẩm chất trách nhiệm trong hoạt động bảo vệ môi

Cùng với công cuộc CNH - HĐH đất nước, Cửa Lò cũng đangvươn mình khởi sắc; nhất là những năm gần đây việc xuất hiện

và phát triển mạnh mẽ một số làng nghề tại Cửa Lò đang đượcxem là điểm nhấn cho phát triển kinh tế, du lịch của thị xã nóiriêng và tỉnh nhà nói chung Việc làm này góp phần thúc đẩykinh tế thị xã phát triển, tuy nhiên kéo theo đó là những hệ lụy

từ vấn đề môi trường và ô nhiễm môi trường tại các làng nghề.Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường là việc làm thiết thựctrong dạy học và được đưa vào tích hợp trong dạy học mônGDCD Tiếp cận với chương trình GDPT năm 2018 hướng tớihình thành, phát triển các phẩm chất năng lực cho người học thìviệc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường đặc biệt môi trường làngnghề lại trở nên cần thiết

Đặc biệt, trong định hướng giáo dục môn học ở bậc THPTnăm 2018 nhấn mạnh vấn đề giáo dục định hướng nghề nghiệpcho học sinh, trong đó giáo dục tình yêu với nghề truyền thống

và ý thức trách nhiệm trong việc góp phần phát huy và nângcao hơn nữa vị thế nghề truyền thống là một yêu cầu thiết yếucần trang bị cho học sinh, tuy nhiên việc làm này chưa thực sựđược quan tâm ở các trường THPT

Xuất phát từ thực trạng đó, trong quá trình giảng dạy môn

GDCD tôi đã tích lũy kinh nghiệm và nghiên cứu đề tài “Hình thành và phát triển phẩm chất trách nhiệm trong hoạt động bảo vệ môi trường làng nghề cho học sinh thông qua dạy học môn GDCD bậc THPT”.

II Mục tiêu, phạm vi, đối tượng, phương pháp, thời gian nghiên cứu.

Học sinh được tìm hiểu về thực trạng môi trường làng nghềnói chung và ở Cửa Lò nói riêng, tầm quan trọng của việc bảo

vệ môi trường làng nghề trong sự phát triển kinh tế xã hội

Học sinh được trải nghiệm một số nghề truyền thống củađịa phương, hình thành tình yêu nghề, định hướng nghề nghiệpcho bản thân, đồng thời thực hành các giải pháp bảo vệ môitrường làng nghề

Học sinh có cái nhìn khái quát, biện chứng về tác động củamôi trường làng nghề đến sự phát triển của mỗi cá nhân, xã hộicũng như vai trò của con người trong việc đảm bảo môi trường

làng nghề hiện nay Từ đó học sinh có thể rút ra những bài học

cho bản thân trong việc bảo vệ bảo vệ môi trường Góp phầnhình thành và phát triển nhân cách của học sinh, sống có tráchnhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước

Bài 2: Thực hiện pháp luật - GDCD lớp12

Bài 9: Pháp luật với sự phát triển bền vững của đất nước –GDCD lớp 12

Chuyên đề “Trải nghiệm nghề truyền thống Cửa Lò, nângcao trách nhiệm bảo vệ môi trường làng nghề”

3 Đối tượng nghiên cứu.

Học sinh trường THPT Cửa Lò 2 năm học 2020 - 2021 và

2021 – 2022

4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp điều tra, nghiên cứu thực tiễn.

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Học sinh được tham gia vào các hoạt động trải nghiệm tìmhiểu các làng nghề truyền thống, tìm hiểu môi trường làng nghềtại địa bàn thị xã Cửa Lò, hình thành những hành vi tốt, nhữngthói quen tích cực

- Học sinh tìm hiểu một số nguyên nhân gây ô nhiễm môitrường, đề xuất và thực hành một số giải pháp góp phần bảo vệmôi trường làng nghề

- Hình thành lòng yêu quê hương đất nước, tự hào với nghềtruyền thống của cha ông

- Học sinh hình thành và thể hiện trách nhiệm bảo vệ môitrường làng nghề, bảo vệ và quảng bá thương hiệu nghề truyềnthống

- Thông qua đó giáo dục tình yêu nghề truyền thống và địnhhướng nghề nghiệp cho học sinh bậc THPT

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ

TÀI.

I Cơ sở lý luận của đề tài.

1 Những phẩm chất cần đạt trong chương trình GDPT năm 2018.

Chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 đã đưa ra nhữngyêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh phổthông Theo đó hình thành và phát triển cho học sinh 5 phẩmchất chủ yếu là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, tráchnhiệm

xã hội chủ nghĩa Việt Nam

- Chủ động, tích cực tham gia và vận động người khác thamgia các hoạt động bảo vệ, phát huy giá trị các di sản văn hoá

- Đấu tranh với các âm mưu, hành động xâm phạm lãnhthổ, biên giới quốc gia, các vùng biển thuộc chủ quyền vàquyền chủ quyền của quốc gia bằng thái độ và việc làm phùhợp với lứa tuổi, với quy định của pháp luật.

- Sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc

1.2 Phẩm chất nhân ái.

- Yêu quý mọi người

Quan tâm đến mối quan hệ hài hoà với những người khác.Tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của mọi người; đấu tranhvới những hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổchức, cá nhân Chủ động, tích cực vận động người khác thamgia các hoạt động từ thiện và hoạt động phục vụ cộng đồng

-Tôn trọng sự khác biệt giữa mọi người

Tôn trọng sự khác biệt về lựa chọn nghề nghiệp, hoàn cảnhsống, sự đa dạng văn hoá cá nhân Có ý thức học hỏi các nềnvăn hoá trên thế giới Cảm thông, độ lượng với những hành vi,thái độ có lỗi của người khác

1.3 Phẩm chất chăm chỉ.

- Ham học: Có ý thức đánh giá điểm mạnh, điểm yếu củabản thân, thuận lợi, khó khăn trong học tập để xây dựng kếhoạch học tập Tích cực tìm tòi và sáng tạo trong học tập; có ýchí vượt qua khó khăn để đạt được những kết quả tốt trong họctập

- Chăm làm: Tích cực tham gia và vận động mọi người thamgia các công việc phục vụ cộng đồng Có ý chí vượt qua khókhăn để đạt kết quả tốt trong lao động Tích cực học tập, rènluyện để chuẩn bị cho nghề nghiệp tương lai

1.4 Phẩm chất trung thực.

Nhận thức và hành động theo lẽ phải Sẵn sàng đấu tranhbảo vệ lẽ phải, bảo vệ người tốt, điều tốt Tự giác tham gia vàvận động người khác tham gia phát hiện, đấu tranh với cáchành vi thiếu trung thực trong học tập và trong cuộc sống, cáchành vi vi phạm chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật

1.5 Phẩm chất trách nhiệm.

- Có trách nhiệm với bản thân: Tích cực, tự giác và nghiêmtúc rèn luyện, tu dưỡng đạo đức của bản thân Có ý thức sử

hoạt Sẵn sàng chịu trách nhiệm về những lời nói và hành độngcủa bản thân.

- Có trách nhiệm với gia đình: Có ý thức làm tròn bổn phậnvới người thân và gia đình Quan tâm bàn bạc với người thân,xây dựng và thực hiện kế hoạch chi tiêu hợp lí trong gia đình

- Có trách nhiệm với nhà trường và xã hội Tích cực thamgia và vận động người khác tham gia các hoạt động công ích.Tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các hoạtđộng tuyên truyền pháp luật Đánh giá được hành vi chấp hành

kỉ luật, pháp luật của bản thân và người khác; đấu tranh phêbình các hành vi vô kỉ luật, vi phạm pháp luật

- Có trách nhiệm với môi trường sống Hiểu rõ ý nghĩa củatiết kiệm đối với sự phát triển bền vững; có ý thức tiết kiệm tàinguyên thiên nhiên; đấu tranh ngăn chặn các hành vi sử dụngbừa bãi, lãng phí vật dụng, tài nguyên Chủ động, tích cực thamgia và vận động người khác tham gia các hoạt động tuyêntruyền, chăm sóc, bảo vệ thiên nhiên, ứng phó với biến đổi khíhậu và phát triển bền vững đất nước

2.2 Thực trạng làng nghề ở nước ta hiện nay.

Hiện nay cả nước có trên 5400 làng nghề trong đó có hơn

2000 làng nghề truyền thống Dựa vào căn cứ khác nhau người

ta phân loại thành các kiểu làng nghề khác nhau Như căn cứvào mặt hàng sản xuất có thể chia thành làng nghề chế biếnlương thực, thực phẩm như làng nghề chế biến mặt hàng tiêudùng, làng nghề đóng tàu, chế biến thủy hải sản, nước mắm…Vấn đề ô nhiễm môi trường ở các làng nghề đáng báo động.Theo kết quả khảo sát thời gian gần đây, có đến 46% số làngnghề trong diện điều tra có môi trường bị ô nhiễm nặng, 27% ônhiễm vừa

Ở Cửa Lò, các làng nghề đang rơi vào tình trạng môi trường

bị ô nhiễm, sản xuất thủ công là chính, khó tìm đầu ra cho sảnphẩm, chủ yếu phục vụ trong địa bàn, khu vực lân cận, một sốđịa bàn xa hơn như Hà Nội, Hải Phòng… chưa tìm được hướng đivững chắc cho xuất khẩu sản phẩm ra nước ngoài Sản xuất cònmang tính nhỏ lẻ, manh mún…

Nguyên liệu sản xuất ở Làng nghề Cửa Lò chủ yếu do khaithác tại địa phương, sơ chế nguyên liệu chủ yếu do các hộ tựlàm với kỹ thuật thủ công hoặc thiết bị máy móc tự chế, lạc hậu

vì vậy không thực hiện được chuẩn hóa chất lượng nguyên liệucũng như không tự chủ được chất lượng sản phẩm

Làng nghề truyền thống Việt Nam có từ hàng ngàn năm,gắn liền với bản sắc văn hóa dân tộc Ở Cửa Lò, làng nghề ởngay trong lòng Thị xã biển; nghề truyền thống với những bíquyết, bí truyền quý giá và độc đáo đã cung cấp những sảnphẩm tiêu dùng góp phần thúc đẩy quá trình phát triển và vươnlên của một thị xã du lịch biển Thị xã Cửa Lò có quyền tự hào

về tài năng, ý chí và tính cần cù của những người dân tronglàng nghề, họ theo đuổi để gìn giữ và lưu truyền nghề truyềnthống

Hiện nay Cửa Lò có 5 làng nghề, trong đó có 3 làng nghề đãđược Cục sở hữu trí tuệ Việt Nam cấp chứng nhận nhãn hiệu tậpthể là: Làng nghề chế biến nước mắm Hải Giang 1 ở phườngNghi Hải; Làng nghề bảo quản, chế biến hải sản ở phường NghiTân; Làng nghề đánh bắt và chế biến hải sản ở phường NghiThủy Vừa qua, Hiệp hội cá thu nướng Cửa Lò ra đời và cũng đãđược Cục sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đặc sản này làthương hiệu tập thể của Cửa Lò

Sau khi được thành lập các làng nghề đã duy trì sự ổn địnhtrong sản xuất, kinh doanh, từng bước phát triển về quy mô,chất lượng và tăng giá trị sản xuất qua các năm Thu nhập từnghề chiếm khoảng 60 - 70% trong tổng thu nhập của làng; giảiquyết cho gần 800 lao động có thu nhập ổn định bình quân 30 -

40 triệu đồng/người/năm Đặc biệt đã thành lập được các hộiphát triển thương hiệu làng nghề Đặc biệt đã thành lập đượccác hội phát triển thương hiệu làng nghề Và để góp phần bảo

xanh - sạch - đẹp, được sự hỗ trợ của Sở Khoa học và Công nghệNghệ An, hàng năm UBND Thị xã Cửa Lò đều tổ chức tập huấn

"Bảo vệ môi trường làng có nghề và làng nghề" cho các phường

xã, khối trưởng và các tổ chức, cá nhân có hoạt động sản xuấttrong làng có nghề và làng nghề nhằm nâng cao ý thức, tráchnhiệm và có giải pháp hạn chế mức độ gây ô nhiễm môi trường,ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường du lịch

Tuy đã có bước phát triển nhưng đến nay hoạt động tại cáclàng nghề vẫn còn gặp nhiều khó khăn

-Thứ nhất: Phần lớn các hộ sản xuất còn manh mún, tựphát; sản xuất chủ yếu dựa vào kỉnh nghiệm, cổ truyền Việc ápdụng kỹ thuật mới vào sản xuất còn nhiều hạn chế, thiếu vốn

để mua nguyên vật liệu dự trữ, nguồn vốn đầu tư trang thiết bị

để phục vụ sản xuất còn hạn chế

- Thứ hai: Mối liên kết giữa các cơ sở sản xuất ngành nghềvới các doanh nghiệp gắn với thị trường còn lỏng lẻo, chưa chặtchẽ, thường xuyên

- Thứ ba: Các hộ, HTX và doanh nghiệp vẫn còn gặp nhiềutrở ngại trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng

- Thứ tư: Việc quản lý chất lượng sản phẩm, giá cả sảnphẩm còn yếu dẫn đến còn để mất uy tín chung

2.3 Giải pháp phát triển làng nghề nước ta hiện nay.

Giải pháp đặt ra cho sự phát triển bền vững của các làngnghề hiện nay, yếu tố hàng đầu là quy hoạch Cần đầu tư cơ sở

hạ tầng, di dời các cơ sở hoặc các công đoạn gây ô nhiễm rakhỏi làng nghề và đưa vào khu quy hoạch sản xuất tập trung;lồng ghép hoạt động du lịch với sản xuất sản xuất làng nghềsinh thái

Cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ về vốn để đổi mớicông nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm tiêu haonguyên liệu; bãi bỏ, đơn giản hóa thủ tục hành chính để ngườidân thuận tiện trong vấn đề vay vốn; giảm phí nguyên liệu,thuế, lãi suất đối với các khoản vay công nghệ…

Cần có nhóm các giải pháp để khắc phục tình trạng khaithác hải sản không bền vững, mang tính hủy diệt Bảo đảm vệ

sinh an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường tại các làng nghề.Xây dựng thương hiệu bền vững Nâng cao giá trị hải sản CửaLò.

Phát triển du lịch làng nghề là hướng đi đúng đắn, phù hợp trong chínhsách quảng bá và phát triển du lịch hiện nay Việc phát triển du lịch làng nghềkhông chỉ đem lại lợi nhuận về kinh tế, giúp người dân giải quyết việc làm, nângcao thu nhập mà còn là cách thức để gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trịvăn hóa của dân tộc

3 Trách nhiệm bảo vệ môi trường làng nghề.

3.1 Ô nhiễm môi trường làng nghề.

Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môitrường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởngxấu đến con người, sinh vật

Các nhà khoa học đã cảnh báo rằng nếu tiếp tục hủy hoạimôi trường sống, loài người có nguy cơ tự hủy diệt mình

Ô nhiễm môi trường trở thành vấn đề nóng bỏng của nhânloại Bảo vệ môi trường là trách nhiệm của tất cả các quốc gia,các dân tộc; là lương tâm, trách nhiệm của mỗi người công dân.Một số vấn đề ô nhiễm môi trường làng nghề:

- Nước thải: để làm ra các sản phẩm nước mắm, hay tômnõn… người dân phải sử dụng rất nhiều nước để rửa sạch, lượngnước này kèm theo mùi tanh của thủy hải sản nếu không được

xử lý thận trọng thì sẽ xả thẳng ra môi trường gây ô nhiễmnghiêm trọng đến môi trường sống

- Rác cặn, vụn, xác của thủy hải sản, cặn mắm sẽ bám vàocống rãnh, thải xuống các hố ga, cống, ngấm vào cát… gây mùihôi thối

- Bụi: trong quá trình chế biến thủy hải sản, nhất là các mặthàng sấy khô như tôm nõn, mực khô… quá trình đập, sang táchvỏ… dẫn đến tình trạng bụi bẩn, có mùi

- Không khí bị ô nhiễm do mùi hôi phát sinh từ việc lưu trữcác phế thải trong quá trình sản xuất, khí thải từ các máy mócgây ô nhiễm bầu không khí

- Ô nhiễm biển, mất cân bằng sinh thái từ quy trình khaithác không đảm bảo như sử dụng dạ, mìn…; tận thu tận diệt hếtnguồn lợi hải sản kế cận như các loài thủy hải sản nhỏ; loại bỏnhững động vật nhỏ đã chết xuống biển gây ô nhiễm nguồnnước biển…

- Quá trình chế biến thủy hải sản có sử dụng các loại chấtbảo quản không được cho phép…

3.2 Bảo vệ môi trường.

Bảo vệ môi trường thực chất là khắc phục mâu thuẫn nảysinh trong quan hệ giữa con người với tự nhiên, làm thế nào đểhoạt động của con người không phá vỡ các yếu tố cân bằng của

tự nhiên (Theo sách giáo khoa GDCD10, nhà xuất bản giáo dục,

Tích cực tham gia tổng dọn vệ sinh nơi ở, đường làng, ngõxóm; tích cực tham gia trồng cây, trồng rừng phủ xanh đấttrống, đồi trọc…

Có thái độ phê phán đối với các hành vi làm ảnh hưởngkhông tốt đến môi trường; phát hiện, tố cáo những hành vi viphạm pháp luật về bảo vệ môi trường

4 Vai trò của công tác giáo dục bảo vệ môi trường làng nghề trong dạy học môn GDCD bậc THPT.

Giáo dục môi trường (GDMT) là một quá trình thông qua cáchoạt động giáo dục chính quy và không chính quy nhằm giúp

con người có được sự hiểu biết, kỹ năng và giá trị tạo điều kiệncho họ tham gia vào phát triển một xã hội bền vững về sinhthái.

Mục đích của giáo dục bảo vệ môi trường là làm cho cánhân và các cộng đồng hiểu được bản chất phức tạp của môitrường là kết quả tương tác của nhiều nhân tố sinh học, lí học,

xã hội, kinh tế và bảo tồn môi trường một cách bền vững cho cảthế hệ hiện tại và tương lai

Nhận thức được tầm quan trọng của việc GDMT trong côngtác bảo vệ môi trường, Đảng và Nhà nước đã có những chínhsách, những chương trình hành động cụ thể và đã đạt đượcnhững thành tựu đáng kể Các chương trình GDMT bao gồm cảchính khóa và ngoại khóa đã được triển khai tới các cấp họctrong hệ thống giáo dục của Việt Nam

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục trong

cả nước tổ chức triển khai các nhiệm vụ về giáo dục bảo vệ môitrường, đưa nội dung giáo dục môi trường vào trường học

Cùng với đó là việc xây dựng được hệ thống các trườngxanh sạch đẹp góp phần mở rộng các trường chuẩn quốc gia,đồng thời gắn với các hoạt động thông tin, tuyên truyền đadạng và phong phú, từng bước nâng cao nhận thức giáo dục vềBVMT trong hệ thống giáo dục quốc dân

Giáo dục về bảo vệ môi trường là một quá trình lâu dài, đòihỏi nhiều công sức, tâm huyết của nhà trường và tập thể độingũ cán bộ và giáo viên Đặc biệt, đội ngũ cán bộ quản lý trongnhà trường phải thấy được trách nhiệm đối với việc bảo vệ môitrường, có những biện pháp giáo dục học sinh thường xuyên, tổchức các hoạt động mang tính giáo dục cao và có sức thu húthọc sinh, sinh viên tham gia một cách tự nguyện, thích thú

5 Một số phương pháp dạy học có hiệu quả trong việc hình thành và phát triển phẩm chất trách nhiệm trong hoạt động bảo vệ môi trường làng nghề cho học sinh thông qua môn học GDCD bậc THPT.

5.1 Dạy học theo dự án.

a Phương pháp dạy học theo dự án

Phương pháp dự án được hiểu như là một phương pháp

gắn với thực tiễn, kết hợp giữa lý luận với thực hành, tự lực lập

kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả Hình thức làm việc chủyếu là theo nhóm, kết quả dự án là những sản phẩm hoạt động

có thể giới thiệu được

b Phương pháp dự án có nhiều ưu điểm

Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhàtrường và xã hội Kích thích động cơ, hứng thú học tập của họcsinh Phát huy tính tự lực, tinh thần trách nhiệm; phát triển khảnăng sáng tạo, rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn, kỹ năng hợptác, năng lực đánh giá Học sinh có cơ hội rèn luyện nhiều kỹnăng sống quan trọng

c Cách tiến hành

Chọn đề tài và xác định mục đích của dự án: giáo viên vàhọc sinh cùng nhau đề xuất, xác định đề tài và mục đích dự án.Giáo viên có thể giới thiệu một số hướng đề tài để học sinh lựachọn và cụ thể hoá Trong một số trường hợp, việc đề xuất đềtài có thể từ phía học sinh

Xây dựng đề cương, kế hoạch thực hiện: Trong giai đoạnnày, học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên xây dựng đềcương, kế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong việc xây dựng

kế hoạch cần xác định những công việc cần làm, thời gian dựkiến, cách tiến hành, người phụ trách mỗi công việc

Thực hiện dự án: Các thành viên thực hiện công việc theo

kế hoạch đã đề ra cho nhóm và cá nhân

Thu thập kết quả và công bố sản phẩm: Kết quả thực hiện

dự án có thể viết dưới dạng thu hoạch, báo cáo Sản phẩm dự

án cũng có thể là tranh, ảnh…để triển lãm, cũng có thể là sảnphẩm phi vật thể như: diễn một vở kịch, một cuộc tuyên truyền,vận động thực hiện bảo vệ môi trường sống trong cộng đồng…Sản phẩm dự án có thể trình bày giữa các nhóm học sinh, cóthể được giới thiệu trong nhà trường hay ngoài xã hội

Đánh giá dự án: Giáo viên và học sinh đánh giá quá trìnhthực hiện, kết quả và kinh nghiệm đạt được, từ đó rút kinhnghiệm cho dự án tiếp theo

d Yêu cầu sư phạm

Mục tiêu dự án phải rõ ràng, có tính thực tiễn và tính khảthi Cần tạo cơ hội để tăng cường sự tham gia của học sinh

trong dự án, tuy nhiên phải phù hợp với trình độ và khả năngcủa học sinh.

5.2 Thảo luận nhóm

Học thông qua thảo luận là hình thức tổ chức học tập dựatrên sự hợp tác, trao đổi giữa HS với HS trong nhóm và giữa cácnhóm HS với GV nhằm huy động trí tuệ tập thể HS để giải quyếtmột nhiệm vụ học tập, nhằm phát huy cao độ tính tự giác, tíchcực, sáng tạo, năng động, tinh thần trách nhiệm của HS, tạo cơhội cho các em tự thể hiện, tự khẳng định khả năng, thực hiệntốt hơn nhiệm vụ được giao Đồng thời HS hình thành các kĩnăng xã hội và phẩm chất nhân cách cần thiết như: kĩ năng tổchức, quản lí, giải quyết vấn đề và hợp tác

Để phương pháp làm việc nhóm thực sự phát huy hiệu quả,

GV cần lưu ý một số vấn đề sau:

- Thiết kế các nhiệm vụ đòi hỏi sự phụ thuộc lẫn nhau

- Tạo ra những nhiệm vụ phù hợp với kỹ năng và khả nănglàm việc nhóm của HS

- Phân công nhiệm vụ công bằng giữa các nhóm và cácthành viên

- Đảm bảo trách nhiệm của cá nhân

- Sử dụng nhiều cách sắp xếp nhóm làm việc khác nhau

- Hướng dẫn HS phương pháp, kỹ năng làm việc nhóm

5.3 Dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn.

Giải quyết vấn đề là quá trình xem xét, phân tích những vấn

đề đang tồn tại và xác định các bước nhằm cải thiện tình hình,giúp học sinh vạch ra những cách thức giải quyết vấn đề, tìnhhuống cụ thể đã gặp phải trong cuộc sống

Dạy học giải quyết vấn đề nhằm phát triển tư duy sáng tạo,năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, học sinh được đặttrong tình huống có vấn đề, thông qua việc giải quyết vấn đềgiúp học sinh lĩnh hội kiến thức, kĩ năng và phương pháp nhậnthức

Cách tiến hành:

Xác định vấn đề cần giải quyết là gì?

Nêu lên những chi tiết có liên quan đến vấn đề

Nêu lên những câu hỏi giúp cho việc giải quyết vấn đề: Vấn

đề xảy ra trong điều kiện nào? Vấn đề xảy ra khi nào? Vấn đề

xảy ra ở đâu?

Kiểm tra xem xét tất cả các thông tin đã tập hợp được vềvấn đề

Liệt kê tất cả các giải pháp

Đánh giá kết quả của giải pháp (tích cực, hạn chế, giá trị,cảm xúc)

So sánh kết quả các giải pháp

Quyết định chọn giải pháp tốt nhất

Lặp lại các bước trên nếu kết quả chưa tốt

Yêu cầu sư phạm:

Vấn đề, tình huống được lựa chọn phải phù hợp với chủ đềtích hợp, gần gũi với thực tế đời sống của học sinh, phải kíchthích được sự sáng tạo của học sinh Cách giải quyết vấn đềđược lựa chọn là giải pháp tối ưu

5.4 Tổ chức học thông qua đóng vai

Là một hình thức học tập cho phép HS trải nghiệm nhữngvai trò, tình huống khác nhau, khám phá những tình huống thựcbằng cách tương tác với những người khác để hình thành nhữngkinh nghiệm và thử nghiệm những cách thức giải quyết vấn đềkhác nhau, nhằm phát triển trí tưởng tượng, sáng tạo, khả nănggiải quyết vấn đề, kĩ năng giao tiếp và tăng sự hiểu biết xã hội

và khả năng hợp tác giữa các thành viên trong nhóm

Tiến trình tổ chức thực hiện

- GV hướng dẫn các nhóm HS chọn một tình huống, một vấnđề liên quan đến bài học

- Tùy theo thời lượng của bài học mà giới hạn số trang củakịch bản sao cho phần trình diễn không dài quá 15 phút

- Hướng dẫn, góp ý và chỉnh sửa kịch bản cho HS

Cuối cùng, GV dùng các tiêu chí đánh giá kết quả hoạt độngcủa HS như: kịch bản, diễn xuất

5.5 Dạy học thông qua phương pháp tổ chức trò chơi.

Phương pháp tổ chức trò chơi là phương pháp tổ chức chohọc sinh tìm hiểu một vấn đề hay thể nghiệm những hành động,thái độ, việc làm thông qua một số trò chơi học tập nào đó

Quy trình thực hiện:

Bước 1: Lựa chọn trò chơi, giới thiệu trò chơi và mục tiêu.Bước 2: Chuẩn bị các phương tiện, điều kiện cần thiết chotrò chơi

Bước 3: Phổ biến luật chơi

Bước 4: Thực hiện trò chơi

Bước 5: Đánh giá trò chơi

Bước 6: Thảo luận về ý nghĩa của trò chơi

Bước 7: GV kết luận, định hướng cho HS cách ứng xử tíchcực

Phương pháp này giúp HS có cơ hội để thể nghiệm thái độ,hành vi, hình thành ở HS niềm tin vào những thái độ, hành vitích cực

Thông qua trò chơi HS được rèn luyện kỹ năng ra quyếtđịnh, lựa chọn cách ứng xử phù hợp Hình thành năng lực quansát, đánh giá hành vi

Bằng trò chơi, việc học tập được tiến hành một cách nhẹnhàng, sinh động, không khô khan, nhàm chán; tăng khả nănggiao tiếp, tạo mối quan hệ thân thiết, gần gũi trong học sinh…

6 Một số phương tiện dạy học phát huy hiệu quả trong quá trình hình thành và phát triển phẩm chất trách nhiệm trong hoạt động bảo vệ môi trường làng nghề cho học sinh bậc THPT.

Học thông qua mạng xã hội là một hình thức tổ chức họctập dựa trên các tương tác qua mạng như Facebook, Twiter,zalo, padlet, azota, quizzi

Học thông qua mạng xã hội khác với hình thức học tập khác

ở những điểm sau: công khai tương tác cá nhân và nhóm qua

mạng Internet, nội dung do người học xây dựng dựa trên định

hướng của GV và các công cụ tương tác do nhà cung cấp thiếtlập

Đặc điểm nổi bật của quá trình học thông qua mạng xã hộichính là hoạt động ngoài lớp học, nó có thể diễn ra ở bất kì nơi

mà mạng Internet cho phép thông qua các siêu liên kết Tính cánhân và tính tự chủ của người học được đặt lên hàng đầu

Tiến trình dạy học thông qua mạng xã hội gồm có 4 bước: + Bước 1: Chuẩn bị chủ đề diễn đàn GV là người chuẩn bịcác chủ đề học tập thông qua mạng xã hội sao cho phù hợp vớinội dụng chương trình học tập của HS Để diễn đàn học tậpđược tổ chức thành công, GV cần chuẩn bị những chủ đề diễnđàn thật hấp dẫn, có khả năng kích thích HS tham gia chia sẻ + Bước 2: Tạo nhóm tham gia diễn đàn Mạng xã hội làmạng dùng chung cho cộng đồng Vì vậy, GV cần lập các nhómkín để tránh sự tham gia không cần thiết của các thành viênkhông liên quan, điều này cũng giúp học sinh tập trung vào chủ

đề học

+ Bước 3: Tiến hành thảo luận, chia sẻ ý kiến GV sẽ khởiđầu một chủ đề thảo luận bằng việc đưa ra một sự lựa chọnhoặc một câu hỏi Tiếp theo, HS sẽ tiến hành trao đổi, chia sẻ ýkiến của mình về các nội dung liên quan đến chủ đề GV cùngtham gia với vai trò hỗ trợ, tư vấn, giải đáp những thắc mắc của

HS

+ Bước 4: Kết thúc diễn đàn và đánh giá học sinh Thời giankết thúc diễn đàn do GV quy ước GV có thể chọn hình thức xóadiễn đàn để kết thúc mọi hoạt động và xóa tất cả các dữ liệu cóliên quan đến diễn đàn Bên cạnh việc sử dụng phiếu đánh giátheo tiêu chí, GV nên tận dụng các công cụ tương tác mà mạng

xã hội đã cung cấp sẵn như một kênh hoặc một tiêu chí để đánhgiá HS Khi đánh giá HS, GV nên qui đổi bằng điểm để kích thích

sự tham gia tích cực của HS

II Cơ sở thực tiễn.

1 Thực trạng dạy học môn GDCD tại các trường THPT.

Môn học GDCD trong chương trình giáo dục phổ thông đóngvai trò to lớn trong việc giáo dục đạo đức, giáo dục học sinh về

ý thức và hành vi, góp phần trang bị cho học sinh kỹ năng sống,

rèn luyện ý thức sống của người công dân, góp phần hình thành

và phát triển ở các em những phẩm chất và năng lực cần thiếtcủa công dân trong một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.Đây là việc làm vừa mang tính cấp bách, vừa có tính lâu dài vàcũng không hề đơn giản trước những làn sóng văn hóa của thời

kỳ hội nhập và phát triển thị trường Bộ môn GDCD giữ một vịtrí vô cùng quan trọng, là môn học cần thiết, không chỉ trang bịcho người học những tri thức đạo đức mà điều quan trọng là rènluyện cho học sinh thói quen, kỹ năng và thực hành hành viquan hệ giao tiếp, ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đứcchung của xã hội

Cùng với các môn khoa học khác trong hệ thống các mônhọc của bậc phổ thông, môn GDCD nhằm trang bị cho học sinhnhững kiến thức cơ bản về thế giới quan; các giá trị và chuẩnmực đạo đức; các quy định cơ bản của pháp luật; truyền thống,lối sống, cách ứng xử của người Việt Nam; trách nhiệm của côngdân đối với cộng đồng, Tổ quốc; kỹ năng vận dụng các kiến thức

đã học vào cuộc sống phù hợp với khả nagw, lứa tuổi; lựa chọncác hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực xã hội, biết trântrọng cái tốt đẹp, biết bảo vệ cái đúng; biết lên án phê phán cáixấu, ác trong cuộc sống, nó góp phần đào tạo những người laođộng mới vừa có tri thức khoa học, vừa có đạo đức, vừa có nănglực hoạt động thực tiễn, vừa có phẩm chất chính trị vừa có ýthức trách nhiệm với cộng đồng, với gia đình và với chính bảnthân mình Không thể đào tạo những con người mới phát triểntoàn diện khi chỉ cần chú ý đến việc giáo dục trí dục, bỏ quahoặc coi thường giáo dục các mặt khác

Tuy nhiên một thực tế là hầu hết các em học sinh và phụhuynh đều cho rằng môn học GDCD chỉ là môn học phụ khôngquan trọng lắm Một bộ phận học sinh vẫn còn thờ ơ với mônhọc, có tư tưởng học lệch, học đối phó cho đủ điểm lên lớp, các

em chỉ tập trung vào các môn thi tốt nghiệp và đại học

Mặt khác, một bộ phận không nhỏ giáo viên dạy GDCD cũng

có tư tưởng không coi trọng môn học mình dạy, chưa thực sựtrau dồi chuyên môn nghiệp vụ, ngại đổi mới… làm cho nhữnggiờ dạy chưa thực sự kích thích hứng thú của người học, làm cho

những giá trị cốt lõi, to lớn của môn học chưa thực sự được lantỏa

Bên cạnh đó, bộ môn thực sự chưa có nguồn tài liệu, họcliệu phong phú, hỗ trợ cho người dạy và người học, chủ yếu làgiáo viên tự tìm tòi, khiến cho nhiều giáo viên gặp khó khăn,mất nhiều thời gian cho việc tìm kiếm, chọn lọc

2 Thực trạng dạy học giáo dục bảo vệ môi trường làng nghề ở trường THPT Cửa Lò 2

Trường THPT Cửa Lò 2 đóng trên địa bàn thị xã Cửa Lò, nơi

có khá nhiều làng nghề truyền thống ra đời, tồn tại và phát triểnbao đời nay, có những đóng góp quan trọng cho sự phát triểnkinh tế vùng biển, tạo sức thu hút hấp dẫn cho du lịch biển.Nhưng trên thực tế các làng nghề lại chưa thực sự phát huyđược các thế mạnh của mình, trong đó một phần nguyên nhânxuất phát từ ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường làng nghềcủa người dân bản xứ, vì vậy việc xác định tầm quan trọng củagiáo dục bảo vệ môi trường làng nghề là một đòi hỏi thiết yếutrong giai đoạn hiện nay

Không có bộ môn giáo dục bảo vệ môi trường làng nghề,giáo viên cũng rất ít khi đề cập đến vấn đề môi trường làngnghề nói riêng mà chủ yếu là tích hợp vấn đề giáo dục môitrường nói chung vào một số tiết dạy trong khi đó thực trạngmôi trường làng nghề đang trở thành vấn đề đáng báo động,trong khi khá đông gia đình học sinh có bố mẹ là các thành viêntham gia vào các làng nghề truyền thống này

Học sinh thiếu những kỹ năng về bảo vệ môi trường làngnghề và chưa xác định được trách nhiệm của mình trong việcbảo vệ môi trường làng nghề của gia đình, dòng họ, quê hươngmình…

CHƯƠNG II HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT TRÁCH NHIỆM BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN GDCD BẬC THPT.

I Quy trình tổ chức.

1 Lựa chọn nội dung dạy học phù hợp.

Để tổ chức hoạt động học tập nhằm hình thành và pháttriển phẩm chất trách nhiệm bảo vệ môi trường làng nghề chohọc sinh THPT được thành công thì giáo viên trực tiếp giảng dạyđóng vai trò quyết định Thông qua việc thực hiện của nhữngnăm học trước, chúng tôi nhận thấy việc tổ chức học tập có thểthực hiện theo các quy trình sau:

-Lựa chọn nội dung học phù hợp để tích hợp, hoặc chủ đềphù hợp để thực hành ngoại khóa hoặc dạy học trải nghiệm.Căn cứ vào nội dung chương trình, mục tiêu dạy học và tìnhhình thực tế của bộ môn, đặc điểm của học sinh và điều kiệncủa giáo viên cũng như của nhà trường để lựa chọn nội dunggiáo dục phù hợp Việc lựa chọn này phải rõ ràng để có tácdụng định hướng tâm lí và kích thích sự tích cực, tự lực của họcsinh ngay từ đầu

-Dạy học trải nghiệm, hoặc dạy học theo dự án ở các tiếtthực hành ngoại khóa cho học sinh khối lớp 11

2 Lập kế hoạch dạy học.

Khi lập kế hoạch học tập thì GV cần phải xây dựng các nộidung sau:

- Chọn địa chỉ tích hợp, hoặc chủ đề cho HS khám phá thực

tế liên quan đến bài học hoặc một cụm bài học trong chươngtrình

- Xác định mục tiêu yêu cầu cần đạt về phẩm chất tráchnhiệm theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể năm

+ Thiết kế các hoạt động cụ thể sao cho đạt được từng mụctiêu đã đề ra

+ Nếu là hoạt động dự án, trải nghiệm phải xác định rõ thờigian, địa điểm, nơi hoạt động khám phá thực tế Xác định rõthành phần tham gia, trách nhiệm của những người tổ chức,hướng dẫn, đối tác địa phương, nơi HS đến, trách nhiệm của HS

Dự kiến các phương tiện đi lại, nơi ăn ở Dự kiến những rủi ro

có thể xảy ra và hướng giải quyết Dự kiến kinh phí tổ chức hoạtđộng…

3 Tiến hành hoạt động học tập.

GV xác định nội dung dạy học để lựa chọn phương pháp,hình thức dạy học phù hợp cũng như câu hỏi vừa sức, mang tínhgợi mở GV thể hiện rõ trong kế hoạch bài dạy và dặn dò,hướng dẫn học sinh chu đáo để hoạt động học tập mang lại hiệuquả thiết thực

Đối với hình thức dạy học trải nghiệm cần lưu ý những vấn

- Trước chuyến học trải nghiệm một vài tuần, GV giaonhiệm vụ cho các nhóm nghiên cứu tài liệu, tìm kiếm thông tintrên Internet liên quan đến chủ đề sắp khám phá Điều này làmtăng hiệu quả học tập của hoạt động học tập trải nghiệm, đồngthời giúp HS hình dung những khác biệt về địa lí, môi trường,văn hóa của cộng đồng dân cư nơi HS sẽ đến

- Trước khi đến địa điểm học, GV nêu câu hỏi (có thể thiết

kế dưới dạng phiếu học tập), hướng dẫn HS/nhóm HS cách quansát, ghi chép những vấn đề liên quan đến chủ đề học

- Trong quá trình học tập, HS/nhóm HS thực hiện nhiệm vụ

GV đã giao: quan sát, tìm hiểu, ghi chép, thu thập minh chứng,

GV luôn theo dõi quá trình học sinh thực hiện các nhiệm vụ để

có thể giúp đỡ kịp thời, để đảm bảo hiệu quả của việc học vàđảm bảo an toàn cho HS

- Sau mỗi đợt tổ chức học tập trải nghiệm thì GV và cácnhóm đánh giá, tổng kết những thành công và rút ra bài họckinh nghiệm để điều chỉnh nội dung, hình thức và phương phápcho hợp lí cho những hoạt động trải nghiệm lần sau có kết quảcao hơn.

4 Tổ chức cho học sinh thực hiện kế hoạch học tập.

Tùy theo phương pháp, hình thức học tập mà GV sử dụngcác tiêu chí đánh giá phù hợp và phải đánh giá thông qua cảquá trình hoạt động Giáo viên đánh giá hiệu quả thông qua sựtích cực, sự hứng thú, sự sáng tạo của học sinh và cả những kếtquả mà học sinh đạt được trong quá trình hoạt động Trong đósản phẩm của quá trình hoạt động là một căn cứ quan trọng đểđánh giá Do vậy, GV cần tổ chức cho học sinh giới thiệu, báocáo sản phẩm đã tạo ra được trong quá trình hoạt động ngoạikhoá Hơn nữa, việc làm này còn có tác dụng trong việc khích

lệ, động viên tinh thần tích cực học tập của học sinh về sau

5 Rút kinh nghiệm, khen thưởng

Đối với dự án học tập, trải nghiệm sáng tạo GV nên cónhững phần thưởng nhỏ để khích lệ tinh thần học tập của học

sinh Kết thúc các hoạt động nên họp nhóm chuyên môn để

cùng rút kinh nghiệm cho các hoạt động dạy học sau

II Giải pháp thực hiện để hình thành và phát triển phẩm chất trách nhiệm bảo vệ môi trường làng nghề cho học sinh thông qua môn học GDCD bậc THPT.

1 Hình thành và phát triển phẩm chất trách nhiệm bảo vệ môi trường làng nghề cho học sinh thông qua dạy học tích hợp trong môn học GDCD bậc THPT.

1.1 Khái quát về dạy học tích hợp.

Tích hợp là một khái niệm rộng được sử dụng trong nhiềulĩnh vực Tích hợp trong dạy học được hiểu là sự kết hợp, tổ hợpcác nội dung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau thànhmột môn học hoặc lồng ghép các nội dung cần thiết vào nhữngnội dung vốn có của một môn học

Tích hợp GDMT vào dạy học là sự kết hợp một cách tự giác

và có hệ thống các kiến thức GDMT và kiến thức môn học thànhmột thể thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau dựa trên những

nguyên tắc nhất định Sự tích hợp GDMT vào môn GDCD có thểphân thành hai dạng:

-Dạng lồng ghép: kiến thức GDMT đã có trong chương trình

và sách giáo khoa (SGK)

-Dạng liên hệ: các kiến thức GDMT không được đưa vàochương trình và SGK, nhưng dựa vào nội dung bài học, GV cóthể bổ sung kiến thức GDMT có liên quan vào bài học một cáchhợp lý qua giờ dạy trên lớp

Các mức độ tích hợp:

-Mức độ toàn phần: mục tiêu và nội dung của bài học hoặccủa chương trình phù hợp hoàn toàn với mục tiêu của GDMT.Như bài 15 GDCD lớp 10 (công dân với một số vấn đề cấp thiếtcủa nhân loại), bài 12 GDCD lớp 11 (chính sách tài nguyên vàbảo vệ môi trường)…

-Mức độ từng bộ phận: chỉ có một phần bài học có mục tiêu

và nội dung GDMT như bài 4 GDCD lớp 11 (cạnh tranh trong sảnxuất và lưu thông hàng hóa) có nội dung mặt hạn chế của cạnhtranh tác động xấu đến môi trường…

-Mức độ liên hệ: bài học có một số nội dung có thể liên hệvới nội dung về GDMT nói chung hoặc giáo dục bảo vệ môitrường ở địa phương, gần gũi với học sinh Ví dụ như bài 9GDCD lớp 12: pháp luật với sự phát triển bền vững của đát nước

GV có thể liên hệ đến việc thực hành đồng bộ các giải phápphát triển bền vững để bảo vệ môi trường

-Bên cạnh đó, do yêu cầu quan trọng của GDMT là vấn đềthực hành, hình thành các kỹ năng, thói quen, phương pháphành động cụ thể để HS có thể tham gia có hiệu quả vào cácviệc bảo vệ môi trường nên cần quan tâm đến các hoạt độngngoại khóa, các hoạt động trải nghiệm sáng tạo có thể tích hợpnội dung GDMT như: sinh hoạt câu lạc bộ, các hoạt động dự án,các hoạt động khác liên quan đến bảo vệ môi trường do các tổchức đoàn thể xã hội, các tổ chức bảo vệ môi trường tổ chức

1.2 Các bước tích hợp GDMT làng nghề trong dạy học môn GDCD.

Để thực hiện tích hợp các nội dung GDMT làng nghề vàodạy học môn GDCD, giáo viên có thể tiến hành theo các bướcsau:

Bước 1: Lựa chọn bài/ xây dựng các chuyên đề học tập/chủ

đề thực hành ngoại khóa

Bước 2: Xác định mức độ tích hợp nội dung GDMT vào mônhọc

Bước 3: Xác định kiến thức GDMT để tích hợp vào bài

Bước 4: Lựa chọn phương pháp dạy học tích hợp

Khi tích hợp, lồng ghép nội dung GDMT trong dạy học mônGDCD giáo viên nên kết hợp sử dụng các phương pháp dạy họctích cực để có hiệu quả cao như: phương pháp trực quan,phương pháp dự án, phương pháp giải quyết tình huống,phương pháp trò chơi…

Bước 5: Kiểm tra, đánh giá

1.3 Xác định một số địa chỉ, nội dung, phương pháp tích hợp giáo dục môi trường làng nghề thông qua chương trình dạy học môn GDCD.

có thể áp dụng

+ Bảo vệ môi trường để

sự phát triển của làngnghề mang tính kế thừa,bền vững

+ Không sử dụng hóachất độc hại trong việckhai thác, chế biến cácnguồn lợi thủy hải sản tạicác làng nghề

Đàm thoại,nêu vấn đề,trò chơi, trựcquan…

+ Tích cực tham gia cáchoạt động bảo vệ môitrường để góp phần pháttriển làng nghề, xâydựng quê hương.

+ Tôn trọng pháp luật vềbảo vệ môi trường

+ Thấy rõ trách nhiệmcủa cộng đồng trong việcgìn giữ, bảo vệ môitrường làng nghề

Trò chơi,đàm thoại,thảo luậnnhóm

của công dân

trong việc bảo

trường

+ Nhìn nhận được cácyếu tố gây ô nhiễm môitrường làng nghề như: ônhiễm từ nước rửa thủyhải sản, bụi khô, xácmắm…

+ Mối quan hệ giữa pháttriển kinh tế làng nghềvới bảo vệ môi trường

Dự án, thảoluận nhóm,đóng vai, tròchơi…

+ Phát triển kinh tế làngnghề gắn với khai thác

và sử dụng hợp lý nguồn

Thảo luậnnhóm, đàmthoại, giảiquyết tìnhhuống

+ Phát triển kinh tế làngnghề với sử dụng tàinguyên hợp lý.

+ Cạn kiệt tài nguyên dokhai thác trái phép quámức hoặc bằng nhữngthiết bị bất hợp pháp

+ Chính sách, pháp luậtcủa Nhà nước đối với sửdụng tài nguyên và bảo

vệ tài nguyên môi trườnglàng nghề

Dự án, thảoluận nhóm,đàm thoại,đóng vai, tròchơi, sinhhoạt câu lạc

vệ môi trường làng nghềtrong đời sống xã hội

Giải quyếttình huống,đàm thoại,thảo luậnnhóm

Giải quyếttình huống,đóng vai

Bài 9: Pháp

luật với sự

phát triển bền

+ Pháp luật về môitrường và bảo vệ môilàng nghề vì sự phát triển

Dự án, giảiquyêt tìnhhuống, sinh

+ Thực hành bảo vệ môitrường làng nghề bằngnhững hành động thiếtthực: tổng dọn môitrường, truyền thông,tham gia câu lạc bộ, thiết

kế video…

+ Quảng bá thương hiệusản phẩm của làng nghề

Dự án, tròchơi, trựcquan, sinhhoạt câu lạc

nguyện”,cuộc thi “Dulịch ẩm thực”

2 Giải pháp hình thành và phát triển phẩm chất

trách nhiệm bảo vệ môi trường làng nghề cho học sinh thông qua môn học GDCD bậc THPT bằng hoạt động trải nghiệm “Làng nghề truyền thống Cửa Lò và giải pháp nâng cao trách nhiệm bảo vệ môi trường làng nghề”

(Trong phạm vi đề tài này chúng tôi tập trung làm rõ giảipháp xây dựng chủ đề cho hoạt động trải nghiệm sáng tạo gópphần hình thành và phát triển phẩm chất trách nhiệm bảo vệmôi trường làng nghề cho học sinh.)

Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục do nhà giáodục định hướng thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội chohọc sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khaithác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức,

kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ đượcgiao hoặc giải quyết những vấn đề thực tiễn đời sống nhàtrường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi Thông qua đó,chuyển hóa những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới,hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sángtạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghềnghiệp tương lai của bản thân

2.1 Quy trình thực hiện

Để hình thành các kĩ năng và phẩm chất cho học sinh thôngqua việc dạy và học trải nghiệm tại địa phương cần thực hiệncác bước sau:

- Bước 1: Đăng ký nội dung, xin ý kiến chỉ đạo ban giámhiệu, phối hợp với giáo viên chủ nhiệm, Đoàn, tổ, nhóm chuyênmôn

- Bước 2: Xây dựng ý tưởng, kịch bản, chương trình, câuhỏi

- Bước 3: Tổ chức thực hiện học tập tại địa phương

- Bước 4: Viết bài thu hoạch

- Bước 5: Đánh giá, rút kinh nghiệm

2.2 Nội dung, kết quả thực hiện

Hoạt động dạy học dưới hình thức trải nghiệm thực tế đượcchúng tôi xây dựng từ đầu năm dựa trên nội dung chương trình

và điều kiện thực tế của nhà trường Nội dung hoạt động đượcthể hiện rõ trong phân phối chương trình môn học và được hiệutrưởng nhà trường phê duyệt kết hợp với đoàn trường, giáo viênchủ nhiệm ở các lớp trải nghiệm và hội phụ huynh học sinh.Sau đây là kế hoạch tổ chức hoạt động trải nghiệm chúngtôi đã thực hiện cho nhóm học sinh của khối 11 với chủ đề:

“Làng nghề truyền thống Cửa Lò và giải pháp nâng cao trách nhiệm bảo vệ môi trường làng nghề”.

I MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU

1 Mục đích

Tổ chức cho học sinh tham quan, nghiên cứu để thấy đượctình hình phát triển làng nghề chế biến thủy hải sản và nướcmắm của địa phương Học sinh thấy được vai trò và tầm quantrọng của làng nghề chế biến thủy hải sản và nước mắm đối vớiđời sống của người dân

Nhận thức được thực trạng môi trường tại làng nghề như thếnào, từ đó, các em có ý thức, trách nhiệm bảo vệ môi trườnglàng nghề bằng những hành động thiết thực và thêm yêu nghềtruyền thống, yêu thiên nhiên, đất nước

- Phát triển kỹ năng quan sát, phân tích, tổng hợp; kỹ năngnghiên cứu, làm việc nhóm và thuyết trình về một nội dung cụ

thể Làm phong phú các kiến thức đã được trang bị trong nhàtrường

+ Biết được các quy định của pháp luật về bảo vệ môitrường

- Năng lực hướng tới:

Tự học: Tự tìm đọc các tài liệu, xem các video clip về chếbiến thủy hải sản và nước mắm Tìm kiếm thông tin, video từInternet về cải thiện môi trường sản xuất ngư nghiệp sạch.Chụp ảnh thực địa, phỏng vấn, thu thập thông tin về ngư nghiệpsạch Thực hiện các báo cáo và chia sẻ qua các mạng xã hội,sinh hoạt chuyên môn về vấn đề sản xuất tôm nõn và nướcmắm

Giao tiếp: HS phát triển các kĩ năng giao tiếp thông qua cáchoạt động trao đổi, thảo luận với bạn bè, thầy cô và ngư dân vềthực hành sản xuất chế biến thủy hải sản và nước mắm

Giải quyết vấn đề: Vận dụng kiến thức trải nghiệm để nhậnbiết được các sản phẩm khai thác, chế biến, nuôi trồng thủy hảisản chịu tác động của các yếu tố hóa học Thực hành kĩ năngchế biến tôm nõn, làm nước mắm sạch, đề xuất các phương ánxây dựng mô hình sản xuất ngư nghiệp sạch tại địa phương

nước bằng những hành động cụ thể, thiết thực; có trách nhiệm bảo vệ môitrường làng nghề; tôn trọng nghề truyền thống của địa phương.

II TIẾN TRÌNH BÀI HỌC

1 Cách thức tổ chức thực hiện: Quá trình tổ chức cho HS

khám phá thực tế trải qua ba giai đoạn:

1.1 Giai đoạn lập kế hoạch:

- GV chọn chủ đề: Chủ đề trải nghiệm này có liên quan chặtchẽ với nội dung bài “chính sách tài nguyên và bảo vệ môitrường” trong Chương trình giáo dục phổ thông môn GDCD 11,trong đó chúng tôi quan tâm đến các làng nghề chế biến tômnõn và nước mắm tại địa bàn thị xã Cửa Lò

- GV xác định mục tiêu và yêu cầu cần đạt như đã trình bày

Đại diện Đoànthanh niên Đạidiện hội phụhuynh

- HS tìm nắm được cácthông tin cơ bản về làngnghề

- HS tìm hiểu được thựctrạng môi trường làngnghề

- HS tham gia trảinghiệm một số côngđoạn của nghề sản xuấtnước mắm, chế biến tômnõn

- HS biết cách tham giabảo vệ môi trường làngnghề

LỊCH TRÌNH THAM GIA HỌC TẬP TRẢI NGHIỆM THỜI

GIAN

8h15-9h Tham quan theo sự hướng dẫn của

người dân làng nghề Quan sát, ghihình, chụp ảnh môi trường làngnghề, trải nghiệm một số hoạtđộng của làng nghề

HS mang theocác dụng cụcần thiết đểchụp hình, ghi

10h15-10h30

Nhận xét, tổng kết buổi học trảinghiệm

Chụp hình lưu niệm toàn đoàn

10h30 Di chuyển về trường

1.2 Giai đoạn thực hiện

Bước 1: Chuẩn bị.

a Đối với giáo viên.

- Tiền trạm địa điểm dạy học thực địa

+ Thống nhất với các hộ ngư dân ở Cửa Lò về nội dung trảinghiệm mô hình làng nghề để học sinh đến tham quan học tập

và nghiên cứu

+ Yêu cầu các giáo viên chủ nhiệm các lớp khối 11 cố vấn

và phối hợp trong quá trình dạy học

- Chuẩn bị thiết bị dạy học và cơ sở vật chất bao gồm:

+ Chuẩn bị hình ảnh, tư liệu, các thiết bị cần thiết khác

+ Xác định vị trí, địa điểm thực địa để học sinh khảo sát,nghiên cứu.

+ In ấn tài liệu phục vụ học tập như: Phiếu dành cho hoạtđộng trước tham quan, phiếu khảo sát; hình ảnh

b Đối với học sinh

Chuẩn bị nội dung giáo viên đã giao theo đơn vị nhóm lớp,tìm hiểu trước các thông tin trên mạng internet Dự kiến kịchbản phỏng vấn, các hoạt động sẽ trải nghiệm làm thử

Bước 2: GV giao nhiệm vụ cho HS

a Chuẩn bị trước khi đi trải nghiệm.

- Yêu cầu đối với HS: Sưu tầm các thông tin, hiện vật, tranhảnh về sản phẩm của các làng nghề được đi trải nghiệm

b Thảo luận trước khi đi trải nghiệm.

(Lồng ghép trong tiết sinh hoạt lớp do GVCN triển khai)

- Nội dung:

+ Giới thiệu nội dung sẽ trải nghiệm

+ Giới thiệu quy trình, kỹ năng cần thiết khi đi trải nghiệm + Phổ biến mục đích, yêu cầu của buổi học về: thời gian tậptrung đúng quy định; tìm hiểu một số thông tin về địa lí địaphương, đồng phục của trường; phải có ý thức giữ trật tự, gìngiữ vệ sinh nơi tham gia học thực địa; không được tự ý bỏ đoànđi; tất cả phải thực hiện theo chỉ dẫn của người điều hành (giáoviên); cần chụp ảnh, ghi chép những số liệu, tài liệu trong quátrình học tập; phải viết bài thu hoạch sau khi tham quan trảinghiệm; những cá nhân tự làm trái các quy định phải tự chịutrách nhiệm

- Kế hoạch học tập cụ thể trước, trong và sau khi đi thựcđịa Cụ thể là:

+ Trước khi đi trải nghiệm: Mỗi học sinh tìm hiểu thêmthông tin về địa điểm sẽ đến trải nghiệm thông qua các trangweb, thư viện và các nguồn thông tin khác (theo mẫu phiếu họctập ở phụ lục 1).

+ Làm việc nhóm để trao đổi, chia sẻ về các thông tin đãsưu tầm

+ Trong quá trình tham quan và nghiên cứu: khảo sát, điềnđầy đủ thông tin vào mẫu phiếu, chụp ảnh thực địa, lấy mẫutheo nội dung bài học

+ Sau tham quan, học tập: các nhóm sẽ hoàn thành nhiệm

vụ được giao để trưng bày và thuyết trình nội dung của nhómmình

- Phân nhóm nghiên cứu và làm việc, có thể phân lớp làm 4nhóm nhưng cùng thực hiện một nhiệm vụ Sau đó sẽ tổ chứcthi giữa các nhóm Mặc dù đề tài không phong phú nhưng việc

so sánh giữa các nhóm dễ dàng hơn Sản phẩm của mỗi nhóm

là một phiếu học tập và các hình thức thuyết trình khác nhau:Sản phẩm trình chiếu trên powerpoint; video, viết bài luận, hoạtcảnh, tiểu phẩm, trưng bày ảnh…

- Yêu cầu đối với học sinh

+ Biết được những thông tin cơ bản: đường đi, sơ đồ tổngthể địa điểm thực địa, các thông tin về địa điểm thực địa

+ Hiểu chủ đề mình sẽ nghiên cứu học tập

+ Biết nhiệm vụ cần thực hiện: trước, trong quá trình họctập và công việc sẽ thực hiện sau trải nghiệm

+ Các nhóm làm việc để phân công trách nhiệm: Nhómtrưởng (điều hành chung); thư ký nhóm: tổng hợp ý kiến của cácthành viên; phân công các thành viên trong nhóm mang theomáy ảnh, máy ghi âm (nếu có)

Bước 3: Hướng dẫn học sinh học tập, trải nghiệm

a Nội dung:

“Làng nghề truyền thống Cửa Lò và giải pháp nâng caotrách nhiệm bảo vệ môi trường làng nghề”

b Yêu cầu đối với HS

Sau hoạt động này, HS phải đáp ứng được các yêu cầu sauđây:

- Học được phương pháp phân tích thông qua quá trình tìmhiểu các sự vật, hiện tượng

- Bước đầu tìm được mối liên hệ giữa kiến thức lí thuyết vớithực tế sinh động, bước đầu hình thành được các kỹ năngnghiên cứu, khảo sát, tìm kiếm và phân tích thông tin…

c Tiến trình của hoạt động.

Nội dung Hoạt động của GV Hoạt động của học

+ Đi lại, quan sát, đọc,nghiên cứu, ghi chép

+ Giữ gìn và bảo vệ môitrường

+ Theo sát giáo viên vàđại diện

làng nghề

+ Hỗ trợ lần nhau và tìmkiếm sự hỗ trợ nếu thấycần thiết

+ Những quy định khác:

thời gian, không làm việcriêng, không nói chuyện,giữ văn hóa khi giao tiếp

Chấp hành nghiêmchỉnh nội quy mà lớp

và những nội quy ởnơi đến thực địa đề ra

Tham quan

làng nghề

Hướng dẫn và cùng HS đi tham quan

Lắng nghe, quan sát,ghi chép, chụp hình,ghi âm… những gìmình quan sát, phỏngvấn được

HS thực hành dưới sựhướng dẫn của ngườidân làng nghề

Trao đổi những bănkhoăn, thắc mắc vềcông việc HS đang trải

- Thống nhất lại kế hoạchbáo

- Khuyến khích nhóm vàcác em làm nhiều hìnhthức khác nhau: Trưngbày tại chỗ; trình chiếutrên powerpoint; tácphẩm đóng quyển, thuyếttrình qua ảnh, viết bàiluận, hoạt cảnh, tiểuphẩm…

- Nhóm trưởng và cácthành viên nắm chắcnhiệm vụ của mình

- Các nhóm tự lên lịchhoàn thiện sản phẩmnhóm

1.3.Tổ chức báo cáo kết quả nghiên cứu

a Nội dung

- Các nhóm hoàn thành kết quả theo nhóm

- Tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả trong tiết dạy cónội dung bài học liên quan có thể là trưng bày, triển lãm kếtquả, trình chiếu trên powerpoint, báo cáo chủ đề, báo cáo theohình thức thảo luận

b.Yêu cầu đối với học sinh Sau hoạt động này, học sinh

phải đáp ứng được các yêu cầu sau đây:

- Biết cách tự giới thiệu sản phẩm của nhóm mình bằngnhiều hình thức khác nhau: sản phẩm trưng bày tại chỗ; sảnphẩm trình chiếu trên powerpoint; tác phẩm đóng quyển, viếtbài luận, hoạt cảnh, tiểu phẩm, trưng bày ảnh…

- Biết trình bày cảm xúc của mình thông qua thuyết trình

- Vị trí trưng bày nếucác em trưng bày tại

Chuẩn bị giới thiệusản phẩm của nhómmình

chỗ; thiết bị trìnhchiếu; chỉ định ngườidẫn chương trình.

Báo cáo sản

phẩm nhóm

- Tổ chức cho các nhóm

tự giới thiệu tác phẩmcủa mình trước lớp

- Để học sinh đưa nhậnxét, phát biểu ý kiến vềtác phẩm

- Giới thiệu kết quảcủa nhóm trước lớp

- Nhận xét, phản biệnhoặc nêu câu hỏi chocác nhóm Các nhómgiải đáp

Tổng kết, đánh

giá chung

Tổng kết kết quả họctập nghiên cứu của họcsinh

HS đánh giá nhận xétcác nhóm theo phiếuđánh giá (phụ lục 2)

Lưu ý: Trong tiến trình học tập, GV cần lưu ý:

- Khuyến khích học sinh liên hệ với thực tiễn đời sống xãhội

- Khuyến khích học sinh sử dụng nhiều cách truyển tảithông tin khác nhau

- Tạo cơ hội cho mọi HS được tham gia, không tập trung vàomột số HS

- Động viên, khen thưởng kịp thời

Qua buổi học tập trải nghiệm các em đã thấy được tiềmnăng và khả năng phát triển của các làng nghề ở địa phương.Điều quan trọng hơn nữa, chỉ có một buổi học trải nghiệm đãrèn luyện các em về những kỹ năng quan sát, thu thập thôngtin, tổng hợp, nghiên cứu, làm việc nhóm và thuyết trình về một

số nội dung cụ thể; biết chia sẻ, hợp tác trong các hoạt độngtập thể; biết quản lý bản thân tạo khả năng tự tin trong cácbuổi sinh hoạt, hình thành kỹ năng sống phù hợp trong mọihoàn cảnh Mặc dù chỉ là một buổi học tập trải nghiệm trongthời gian rất ngắn nhưng chúng tôi vẫn cho các em nhận xét,rút kinh nghiệm, trình bày những cảm nhận của mình trong quátrình tham gia

3 Tiến trình họp rút kinh nghiệm sau hoạt động trải nghiệm.

Rút kinh nghiệm là bước không thể thiếu sau mỗi hoạt