Học phần Văn học Việt Nam đại cương ĐỀ TÀI VAI TRÒ CỦA THƠ MỚI TRONG QUÁ TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA VĂN HỌC VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần: Văn học Việt Nam đại cương ĐỀ TÀI VAI TRÒ CỦA THƠ MỚI TRONG QUÁ TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA VĂN HỌC VIỆT NAM Gi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần: Văn học Việt Nam đại cương

ĐỀ TÀI

VAI TRÒ CỦA THƠ MỚI TRONG QUÁ TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA

VĂN HỌC VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn: Biện Thị Quỳnh Nga Sinh viên thực hiện: Đinh Trần Đàm Lê MSV: 215714021710217

Lớp: 62A4

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 3

3 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ THƠ MỚI (1930 – 1945) VÀ QUÁ TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA VĂN HỌC 5

1 Khái quát về thơ mới 5

2 Khái quát quá trình hiện đại hóa văn học 7

CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA THƠ MỚI TRÊN BÌNH DIỆN NỘI DUNG 8

1 Cảm hứng về quê hương, đất nước 8

2 Cảm hứng về cái tôi 12

3 Cảm hứng về thiên nhiên 14

4 Cảm hứng về tình yêu 15

5 Nhận xét 16

CHƯƠNG 3: VAI TRÒ CỦA THƠ MỚI TRÊN BÌNH DIỆN NGHỆ THUẬT 17

1 Thể thơ 17

2 Vần thơ, tính nhạc và giọng điệu 17

3 Ngôn ngữ và cấu trúc thơ 18

4 Nhận xét 18

LỜI KẾT 19

NGUỒN VÀ CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, khi nhắc đến thơ mới người ta sẽ nghĩ đến một thời kì trong tiến trình phát triển rực rỡ của lịch sử văn học dân tộc Nhưng ít ai biết rằng,

để có được một phong trào thơ rực rỡ như vậy, thế hệ văn nghệ sỹ thời bấy giờ đã trải qua những bước thăng trầm như thế nào

Thơ mới là một phong trào thơ khác hẳn với dòng thơ cũ Là dòng thơ đã thoát khỏi những niêm luật chặt chẽ, những quy định dường như trở thành khuôn mẫu của thơ ca xưa như tính quy phạm, tính ước lệ, tính sùng cổ Thơ mới còn là sự phá cách về thể thơ, vần nhịp, nhạc điệu, ngôn từ, không mang những hình thức gò bó, thơ mới cũng dễ bộc lộ được tấm lòng tình cảm của thi nhân Ngày nay, Việt Nam đang dần hội nhập với bạn bè quốc tế Vì vậy vai trò của thơ mới trong quá trình hội nhập ngày càng quan trọng Là sinh viên nghành sư phạm sư phạm Ngữ Văn, đề tài này giúp tôi có thể nhìn nhận một cách rõ ràng và hiểu hơn về thơ mới, vai trò của thơ mới trong quá trình hiện đại hóa văn học

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Khi dành thời gian tìm hiểu về vai trò của thơ mới trong quá trình hiện đại hóa văn học ta sẽ dề dàng thấy các công trình nghiên cứ đều tập trung vào trước năm 1945 Với những công trình nghiên cứu như sau:

Thi nhân Việt Nam (1942) của Hoài Thanh, Hoài Chân là bản tổng kết 10

năm các cuộc tranh luận và những thành tựu, những vấn đề của phong trào

“Thơ Mới”

Nhà văn hiện đại (1942) của Vũ Ngọc Phan.

3 Đối tượng nghiên cứu

Tiểu luận nghiên cứu các thi phẩm có liên quan đến các bài thơ của một

số tác giả tiêu biểu như Thế Lữ, Vũ Đình Liên, Xuân Diệu, Huy Cận, Tế Hanh, Hàn Mạc Tử được in trong tập Thi nhân Việt Nam 1932 – 1941 của Hoài Thanh, Hoài Chân

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích

Khi chọn đề tài này, tôi muốn hiểu rõ hơn về thơ mới và những đóng góp của nó cho nền thơ ca Việt Nam Thơ mới đã ảnh hưởng đến hiện đại hóa

văn học như thế nào, ảnh hưởng đó mang lại lợi ích gì có để lại ảnh hưởng xấu hay không? Từ đó tăng thêm kiến thức cho bản thân để phục vụ cho việc dạy học sau này

4.2 Nhiệm vụ

Nhiệm vụ được đặt ra là phải tìm hiểu một cách tường tận vai trò của thơ mới trong việc hiện đại hóa văn học Phài chú ý nghiên cứu từ hai bình diện

là thi hứng và thi pháp Từ đó đưa ra những lời văn súc tích và ý nghĩa

5 Phương pháp nghiên cứu

Xét phong trào “Thơ Mới” như hiện tượng lịch sử xã hội đồng thời là hiện tượng văn học nghệ thuật, do vậy, tôi nghiên cứu vai trò của thơ mới trong hiện đại hóa văn học trên cả hai bình diện thi hứng và thi pháp Cả hai được đặt trong bối cảnh lịch sử xã hội những năm 1930 - 1945, so sánh thơ trước, cùng thời và sau nó để thấy được sự đóng góp cũng như hạn chế của một phong trào thơ Trong khi so sánh Tiểu luận đã vận dụng phương pháp thống kê, phân tích và tổng hợp

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ THƠ MỚI (1930 – 1945) VÀ QUÁ TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA VĂN HỌC

1 Khái quát về thơ mới

1.1 Hoàn cảnh ra đời của thơ mới

Việc chủ nghĩa tư bản thâm nhập vào Việt Nam và sau Thế chiến thứ nhất, cùng với việc người Pháp đẩy mạnh phong trào khai phá thuộc địa đã

vô tình đẩy nhanh làn gió của văn hóa phương Tây vào Việt Nam Giới trí thức trẻ nhanh chóng tiếp thu văn hóa Pháp và nhận ra vần luật, niêm luật của Nho gia đã quá gò bó trong việc thể hiện tiếng thơ của con người Năm

1917 trên báo Nam Phong (số 5), Phạm Quỳnh, nổi tiếng là người bảo thủ,

cũng phải thú nhận sự gò bó của các luật thơ cũ: “"Người ta nói tiếng thơ là

tiếng kêu của con tim Người Tàu định luật nghiêm cho người làm thơ thực

là muốn chữa lại, sửa lại tiếng kêu ấy cho nó hay hơn nhưng cũng nhân đó

mà làm mất đi cái giọng tự nhiên vậy."” Sau đó, Phan Khôi cũng viết nhiều

bài báo chỉ trích những trói buộc của thơ văn cũ và đòi hỏi cởi trói cho sáng tác thơ ca Ngay sau đó, cuộc tranh luận giữa lối thơ mới và thơ cũ diễn ra

vô cùng gay gắt Mãi đến năm 1941, cuộc tranh chấp mới chấm dứt do sự thắng thế của lối thơ mới, khép lại mấy trăm năm thống lĩnh của thơ Đường Một thời kỳ vàng son mới của văn học Việt Nam đã diễn ra với tên gọi quen thuộc là phong trào Thơ mới

1.2 Quan niệm về thơ mới

Vậy phong trào thơ mới là gì? Có khái niệm chính xác nào để diễn tả đúng nghĩa về thơ mới không? Như chúng ta đã biết nhà thơ Phan Khôi là người đã đề xướng ra phong trào thơ mới Chính ông đã giới thiệu sơ qua

trên tạp chí Phụ nữ Tân văn số 122, 1932: “Tôi sắp toan bày ra một lối Thơ

mới Vì nó chưa thành thục nên chưa có thể đặt tên là lối gì được, nhưng có hiểu đại khái ý nghĩa của lối Thơ mới này ra, là: đem ý có thật trong tâm khảm mình thể hiện ra bằng những câu, có vần mà không phải bó buộc bởi niêm hay luật gì hết.” 1 Qua lời giới thiệu đó ta có thể thấy được một đặc điểm của thơ mới là thể hiện được cái tôi của mình nhưng không bị bó buộc bởi niêm luật khắt khe Chính yếu tố này đã giúp thơ mới sau này áp đảo thơ cũ

1 Nguồn: Tạp chí sông Hương, B.Q.T (171/05-03) 15:00 |14/05/2009

Một năm sau, cũng trên cùng một tạp chí Phụ nữ Tân văn số 211, nhà diễn thuyết Nguyễn Thị Khiêm đã nêu ý kiến của mình về thơ mới: “Muốn cho sự tình tứ không vì khuôn khổ mà mất đi thì chúng ta cần có một lối thơ khác có lề lối và nguyên tắc rộng hơn Thể thơ này rất khác với thơ ca xưa nên gọi là Thơ mới” 2 Hay là nhận định của Hoài Thanh và Hoài Chân trong “Thi nhân Việt Nam 1932 – 1945” tổng kết về phong trào thơ mới: “Khi nói lối “Thơ Mới” chỉ

là nói cho tiện chứ thật ra “Thơ Mới” cũng nhiều lối Bởi không nhận rõ điều ấy nên đôi người tưởng “Thơ Mới” tức là thơ tự do Đã đành theo cách định nghĩa của người đề xướng ra nó thì chính nó là thơ tự do, nhưng trong mười năm hàng vạn người đã dùng danh từ “Thơ Mới” để chỉ rất nhiều bài thơ khác xa lối thơ

tự do Không thể hiểu theo cách định nghĩa của ông Phan Khôi Thơ tự do chỉ

là một phần nhỏ trong “Thơ Mới” Phong trào “Thơ Mới” trước hết là một cuộc thí nghiệm táo bạo để định lại giá trị những khuôn phép xưa [6, tr 26]” Từ đây

ta có thể hình dung đơn giản thơ mới là một dòng thơ khác hẳn với dòng thơ cũ như thơ Đường Dễ dùng, dễ nhớ và là một thế giới mới, thế giới của cái tôi cá nhân

1.3 Một số nhận định hay về thơ mới

1.3.1 Huy Cận (1933: 10- 1l) cho rằng: "Thơ mới đã tạo ra cảm xúc thi ca chung cho cả thời đại, và những bài thơ đương thời có giá trị đều được sáng tác với luồng cảm xúc mới ấy cho dù các đề tài mà các tác giả lựa chọn có thể rất khác nhau Thơ mới đã tiếp tục sống, tiếp tục phát triển, nở nhiều hoa, kết nhiều trái qua các giai đoạn phát triển của thơ ca dân tộc"

1.3.2 Phan Cự Đệ (1997 : 22) cho rằng: "Phong trào Thơ mới là một hiện tượng lớn nhất trong nửa đầu thế kỷ, nó đã đưa thơ ca Việt Nam vào thời kỳ hiện đại, góp phần tạo nguồn và còn ảnh hưởng đến thi ca hôm nay"

1.3.3 Giáo sư Trần Thanh Đạm (1994) viết: Từ sau Cách mạng tháng Tám quả đã bắt đầu một nền thơ ăn thua với cuộc đời chung, góp phần vào sự nghiệp chung của dân tộc Về cơ bản, tinh thần Thơ mới đã chấm dứt với Cách mạng tháng Tám, để khởi đầu một cuộc cách tân mới của Thơ với nguồn thi hứng mới kéo theo một hệ thi pháp mới, với những thành tựu mới, tiến xa hơn cao hơn thời Thơ mới"

1.4 Một số nhà thơ và bài thơ tiêu biểu

2 Nguồn: Tạp chí sông Hương, B.Q.T (171/05-03) 15:00 |14/05/2009

Một số tác giả tiêu biểu của phong trào thơ mới như là Thế Lữ với bài nhớ rừng, tiếng trúc tuyệt vời; Vũ Đình Liên với bài Ông đồ; Huy Thông với khúc tiêu thiều; Xuân Diệu với bài trăng, huyền diệu, tình trai , đây mùa thu tới, vội vàng; Huy Cận với bài tình tự, buồn đêm mưa, Tế Hanh với bài quê hương; Hàn Mạc Tử với bài bẽn lẽn, tình quê, ra đời; Lưu Trọng Lư với bài nắng mới, xuân về, tình điên

2 Khái quát quá trình hiện đại hóa văn học

2.1 Khái niệm quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam

Hiện đại hóa là quá trình chuyển từ tính chất truyền thống cũ sang trình độ tiên tiến hiện đại Là thoát khỏi hệ thống thi pháp văn học trung đại và đổi mới theo hình thức văn học Phương Tây Như vậy, sự phát triển là giã từ quan niệm văn học trung đại, phát triển ý thức cá nhân, tinh thần tự do sáng tạo, ý thức lí tính, ý thức về dân chủ văn minh, sự giao lưu thế giới, văn học tự chủ, coi trọng giá trị thẩm mĩ

2.2 Một số đặc trưng của quá trình hiện đại hóa văn học

Sản phẩm của hiện đại hóa văn học là con người và tâm lý, nhận thức của

nhân vật Hệ thống đề tài mới như là đề tài kháng chiến, đề tài lao động, đề tài thiên nhiên, đề tài tình yêu, đề tài con người Chủ đề văn học mới như tinh thần dân chủ, tình yêu quê hương đất nước, quyền được sống và hưởng hạnh phúc của con người

Ngôn ngữ văn học mới ngày càng phong phú hơn, phân tích diễn tả tinh vi

tâm tư, tình cảm, suy nghĩ đến những cảm xúc nằm sâu nhất trong nội tâm nhân vật Đôi lúc ngôn ngữ còn hết sức đơn giản nhưng lại hàm chứa rất nhiều cảm xúc Ngôn ngữ thơ không còn cộc lốc, ngớ ngẩn mà trở nên linh động, hoạt bát, giàu sức sống, uyển chuyển, tinh tế, phòng phú về từ vựng và giàu sức gợi, góp phần làm giàu tiếng Việt

Phong cách sáng tác mới như là Nam Cao với phong cách sáng tác luôn đặt

chữ tâm lên đầu Nguyễn Tuân tài hoa, tài tử Hồ Chí Minh vừa nhất quán vừa

đa dạng Thế Lữ dồi dào, đầy lãng mạn Hay Tế Hanh chân thực với cách diễn đạt bằng ngôn ngữ giản dị, tự nhiên

Hiện đại hóa thực chất là quá trình dân chủ hóa và chuyên nghiệp hóa Sự bùng nổ của phong trào Thơ mới còn được tạo tiền đề từ sự chuyên nghiệp hóa trong sáng tạo Sáng tác văn chương chính thức trở thành một nghề được xã hội thừa nhận Sản phẩm văn hóa trở thành hàng hóa, đem lại thu nhập cho nghệ sĩ

CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA THƠ MỚI TRÊN BÌNH DIỆN NỘI DUNG

1 Cảm hứng về quê hương, đất nước

Đầu tiên chúng ta phải nói đến cảm hứng yêu nước trong văn học trung đại Cảm hứng ấy được thể hiện bằng nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau với nhiều mức độ : yêu thương có, hờn giận có, buồn vui có, thao thức băn khoăn có, bàng hoàng hổ thẹn có, rạo rực hả hê có, tự hào có, xót thương có với các giọng điệu đa dạng: bi ai, hùng tráng, xót xa, tâm tình, kêu gọi và tình cảm ấy được thể hiện dưới nhiều dạng thức khác nhau : đó là ý thức tự cường, tự tôn dân tộc; là khát vọng xây dựng đất nước hoà bình, hạnh phúc; là sự tự hào về giống nòi, tự hào về lịch sử, văn hoá, phong tục, tiếng nói dân tộc; hoặc cũng có thể là tình yêu đối với một vùng trời cụ thể nào đó của quê hương mình, tình yêu đối với một nét riêng trong tính cách Việt Nam

Bài thơ Nam Quốc Sơn Hà của Lý Thường Kiệt là bài thơ đại diện cho cảm hứng yêu nước trong thơ trung đại Là bài thơ được mệnh danh là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta

Nam quốc sơn hà Nam đế cư, Tiệt nhiên định phận tại Thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm, Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư

Trong thơ trung đại, cảm hứng yêu nước còn thể hiện ở tinh thần quyết chiến, quyết thắng quân xâm lược Chúng ta có thể nhận thấy rõ điều này qua thơ các thi sĩ thời Trần, thơ Nguyễn Trãi…Một trong những thành tựu quan trọng của thơ thời Trần là đã thể hiện được chủ nghĩa yêu nước, ý chí quật cường chống quân xâm lược của dân tộc ta Chính cảm hứng này đã tạo

ra Hào khí Đông Á trong lịch sử chống xâm lược của dân tộc Hào khí ấy vang lên hùng tráng mà tha thiết qua khúc ca khải hoàn Tụng giá hoàng kinh

sư của Trần Quang Khải:

Đoạt giáo Chương Dương độ Cầm Hồ Hàm Tử quan

Thái bình tu trí lực Vạn cổ thử giang sơn

Yêu nước, căm thù giặc tất yếu phải chiến đấu đến cùng cho lí tưởng ấy Trong thơ trung đại Việt Nam dường như vẫn còn văng vẳng tiếng mài giáo dưới ánh trăng của Đặng Dung (Cảm hoài), cái múa giáo đầy thách thức của Phạm Ngũ Lão Sự mất còn của non sông đã đặt gánh nặng lên vai con người thời cuộc với thử thách nặng nề: giết giặc cứu nước Vậy nên trong Thuật hoài Phạm Ngũ Lão đã xây dựng được hình tượng một con người tràn đầy khí thế, tầm vóc Ở đó có cả sức mạnh của tướng sĩ ba quân trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông, đồng thời đó cũng là sức mạnh của cả dân tộc Tinh thần yêu nước được thể hiện rõ ở chí làm trai, trọng trách lớn lao được đặt lên vai đấng nam nhi Người nam nhi dám đứng lên bảo vệ đất nước thì mới được xem là yêu nước

Múa giáo non sông trải mấy thâu

Ba quân hùm khí nuốt Sao ngưu Công danh nam tử còn vương nợ Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu

Qua ba bài thơ ta có thể thấy cảm hứng yêu nước được thể hiện bằng giọng văn dõng dạc, hào hùng mang khí thế của một người anh hùng bất khuất, sẵn sàng hi sinh hết mình cho đất nước, chưa bao giờ biết chùn bước hay sợ hãi Những lý tưởng, khát vọng mãnh liệt luôn được cháy hết mình Nhưng khi đến với dòng thơ mới, ta sẽ thấy một luồng khí mới được thổi vào cảm hứng yêu nước Có cái gì thầm kín, lặng lẽ, đôi lúc là sự né tránh thực tại, mang trong mình đầy tâm sự đau buồn trước tình cảnh đất nước, lòng khao khát một cuốc sống chân thật và tự do Con hổ của Thế Lữ là một đại diện

Gậm một khối căm hờn trong cũi sắt,

Ta nằm dài, trông ngày tháng dân qua

Khinh lũ người kia ngạo mạn, ngân ngơ, Giương mắt bé diễu oai linh rừng thẳm, Nay sa cơ, bị nhục nhằn tù hãm,

Để làm trò lạ mắt, thứ đồ chơi

Chịu ngang bấy cùng bọn gấu dở hơi, Với cặp báo chuồng bên vô tư lự

Ta còn bắt gặp một vài nhà thơ phủ nhận thực tại đen tối, quay lưng với giai cấp thống trị hay không công nhận trật tự xã hội lúc bấy giờ Họ thấy cuộc đời toàn những đau thương và bất công bủa vây

Mẹ ơi ! sao mẹ giống Đất nước sinh ra con Cùng một bầu khổ thống Cũng bấy nhiêu đau buồn Huy Cận

Quê hương ơi trăm năm như giấc điệp Việc đổi thay không thể nói cho cùng

Có vùng vẫy cũng không qua số kiếp

Ta chỉ là phòng nhỏ của buồng chung

Tế Hanh

Cũng có nhà thơ, trước tình cảnh lầm than của đất nước đã tìm về quá khứ vàng son với một lòng hoài niệm xót đau Chế Lan Viên là một nhà thơ như thế Nhà thơ mượn chuyện dân tộc Chiêm Thành để thổ lộ nỗi đau thầm kín của một người dân Việt Nam mất nước Chiêm Thành với những đổ nát tan tành hôm nay cũng giống như đất nước Việt Nam đang chìm đắm trong lầm than nô lệ, trở về quá khứ rực rỡ huy hoàng của Chiêm Thành trong quá khứ cũng là khao khát của thi sĩ về độc lập, tự do cho đất nước

Đây, những cảnh thái bình trong Chiến Quốc Những cô thôn vàng nhuộm ánh chiều tươi Những Chiêm nữ nhẹ nhàng quay lại ấp

Áo hồng nâu phủ phất xõa lời vui Đây, chiến thuyền nằm mơ trên sông lặng Bầy voi thiêng trầm mặc dạo bên thành

Ta không thể không kể đến cảm hứng yêu nước còn được thể hiện ở tình yêu dành cho vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước, những giá trị văn hóa cổ truyền và hơn hết là tình yêu với tiếng việt Vẻ đẹp của một làng sơn cước thuộc huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh trong bài thơ “Em về đây” Huy Cận, hay

là vẻ đẹp của thôn Vĩ Dạ trong bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử

Vẻ đẹp của sông nước Quãng Ngãi trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh Nét xuân tươi mới ở Bình Định trong bài thơ “Anh ấy Điêu tàn, anh ấy Phù