GÓP PHẦN BẢO TỒN, PHÁT TRIỂN NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM TRONG XU THẾ TOÀN CẦU HÓA THÔNG QUA DẠY HỌC DỰ án PHẦN LỊCH SỬ LỚP 10 – THPT

Dự án: Góp phần bảo tồn, phát triển những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc việt nam trong xu thế toàn cầu hóa thông qua dạy học dự án phần lịch sử lớp 10 – THPT ..... Từ những lí

TRƯỜNG THPT QUỲNH LƯU 3

Điện thoại : 0348 824 090

Nghệ An, tháng 04 năm 2022

8 NLGQVĐ&ST Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Kế hoạch nghiên cứu 2

6 Đóng góp mới của đề tài 3

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 4

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 4

1.2 Phương pháp dạy học dự án 4

1.2.1 Khái niệm 4

1.2.2 Mục tiêu và đặc điểm của dạy học dự án 5

1.2.3 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp 5

1.2.4 Hồ sơ bài dạy theo phương pháp dạy học dự án 6

1.2.5 Quy trình dạy học dự án 6

1.3 Vai trò của dạy học dự án trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề sáng tạo cho HS thông qua môn Lịch sử 8

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN 12

2.1 Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học dự án môn lịch sử ở trường THPT 12

2.2 Thuận lợi và khó khăn trong việc áp dụng đề tài 14

CHƯƠNG 3: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 15

3.1 Sơ lược về nội dung văn hóa dân tộc trong chương trình Lịch sử lớp 10 THPT 15

3.2 Vận dụng dạy học dự án trong dạy học phần văn hóa dân tộc trong chương trình lịch sử lớp 10 THPT 16

3.2.1 Nguyên tắc lựa chọn nội dung bài học để dạy học dự án 16

3.2.2 Quy trình tổ chức thực hiện các dự án môn Lịch sử lớp 10 THPT 16

3.2.3 Dự án: Góp phần bảo tồn, phát triển những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc việt nam trong xu thế toàn cầu hóa thông qua dạy học dự án phần lịch sử lớp 10 – THPT 17

4.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 45

4.3 Đối tượng thực nghiệm 45

4.4 Tiến hành thực nghiệm 45

4.5 Kết quả thực nghiệm 46

PHẦN III: PHẦN KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 48

1 Kết luận 48

2 Đề xuất 48

TÀI LIỆU THAM KHẢO 50

PHỤ LỤC 1

Trong xu thế chung của một nền giáo dục hiện đại - giáo dục toàn diện nhằm đòi hỏi phát triển năng lực người học ở mọi mặt chứ không nghiêng về một yếu tố nào đó, có nghĩa là phải giáo dục toàn diện học sinh từ “đức, trí, thể, mỹ và nghề nghiệp” nên ngoài các hoạt động học tập trên lớp, học sinh còn có nhiều cơ hội để tham gia và thể hiện các khả năng của mình trên nhiều lĩnh vực khác nhau thông qua các hoạt động thực tế, nhất là hoạt động trải nghiệm thực tiễn Dạy học dự án (DHDA) là một trong những hình thức dạy học vừa có tính tích cực vừa có tính thực tiễn cao DHDA giúp HS nắm vững các kiến thức và rèn luyện các kĩ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính tích cực, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hóa những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chính mình Phương pháp dạy học này mang lí thuyết lại gần với thực tế, gần gũi với cuộc sống của chính người học, góp phần khơi gợi hứng

Trang 2

thú học tập và chuẩn bị những kĩ năng cần thiết cho người học bước vào cuộc sống sau này

Từ những lí do đó tôi chọn đề tài “Góp phần bảo tồn, phát triển những giá

trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa thông qua dạy học dự án phần Lịch sử lớp 10 – THPT” với mong muốn nghiên cứu

sâu hơn về tính ưu việt, khả năng vận dụng phương pháp dạy DHDA nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử 10 nói riêng và chất lượng dạy học lịch sử ở trường phổ thông nói chung

2 Mục đích nghiên cứu

Sử dụng PPDH theo dự án để giảng dạy trong Chương trình Lịch sử 10 THPT nhằm góp phần bảo tồn, phát triển những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, đồng thời nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 10 trường THPT

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của đề tài:

+ Nghiên cứu chương trình, sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 THPT hiện hành, nghiên cứu chương trình GDPT mới (ban hành ngày 26/12/2018)

+ Tìm hiểu về các năng lực chung và chuyên biệt trong dạy học môn Lịch sử

- Nghiên cứu thực trạng việc sử dụng dạy học dự án và khả năng phát triển năng lực giải quyết vấn đề sáng tạo cho HS ở trường THPT hiện nay

- Nghiên cứu và xây dựng các dự án học tập phần văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam trong Chương trình Lịch sử lớp 10 THPT

- Thiết kế giáo án thực nghiệm giảng dạy kiểm chứng tính khả thi của đề tài

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm để kiểm tra, đánh giá tính khả thi và tính hiệu quả của các dự án học tập đã xây dựng

4 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của phương pháp dạy học dự án trong nhà trường

- Nghiên cứu tài liệu, sách giáo khoa, sách tham khảo,… có liên quan

- Khảo sát thực trạng ở trường phổ thông, các phương pháp hỗ trợ, thăm dò ý kiến giáo viên,…

- Thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp thống kê toán học, xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm

5 Kế hoạch nghiên cứu

- Khảo sát thực trạng, tổng hợp số liệu năm trước

- Trao đổi với đồng nghiệp

và đề xuất sáng kiến kinh nghiệm

- Tập hợp lý thuyết của đề tài

- Xử lý số liệu khảo sát được

- Tổng hợp ý kiến của đồng nghiệp

Dạy thử, kiểm tra 15 phút

- Xử lý kết quả trước khi thử nghiệm đề tài

- Tổng hợp và xử lý kết quả thử nghiệm đề tài

4 Tháng

3/2022

- Viết sơ lược sáng kiến

- Xin ý kiến của đồng nghiệp

- Bản thảo sáng kiến

- Tập hợp đóng góp của đồng nghiệp

5 Tháng

4/2022

- Hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm

- Chỉnh sửa, bổ sung sáng kiến kinh nghiệm sau khi chấm cấp trường

- Sáng kiến kinh nghiệm chính thức chấm cấp trường

- Hoàn thành sáng kiến nộp Sở

6 Đóng góp mới của đề tài

Về mặt lý luận: Góp phần hoàn thiện và đóng góp vào thực tiễn dạy học Lịch

sử lớp 10 nói riêng và ở trường THPT nói chung, đáp ứng yêu cầu của Chương trình giáo dục THPT mới

Về mặt thực tiễn: Đây là PPDH gắn nhiều với thực tiễn, đồng thời thấy rõ sự phát triển năng lực của mỗi học sinh Qua đó, giúp học sinh rèn luyện, phát triển bản thân, định hướng nghề nghiệp, chuẩn bị hành trang tốt nhất khi rời ghế nhà trường Đặc biệt, trong thời đại hiện nay, công nghệ thông tin và khoa học kĩ thuật phát triển, là yếu tố rất thuận lợi để thực hiện phương pháp dạy học này Đề tài giúp bổ sung vào ngân hàng dự án học tập dùng trong dạy học Lịch sử 10 ở trường

Mặc dù đã có một số công trình nghiên cứu về văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam, nhưng dạy học dự án về chủ đề văn hóa truyền thống Việt Nam trong các thế kỷ X-XIX thì số lượng nghiên cứu còn rất hạn chế Điều đó chứng tỏ phương pháp DHDA vẫn còn rất mới mẻ với đa số giáo viên và chưa thực sự thâm nhập vào trường học để có thể phát huy những ưu điểm của nó trong việc phát triển con người toàn diện Xã hội đang bước vào thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thời đại công nghệ 4.0, đòi hỏi con người phải phát triển các kĩ năng, đặc biệt là các kĩ năng mềm Vận dụng DHDA giúp HS phát triển nhiều năng lực, kĩ năng của thế kỉ XXI Dạy học phát triển năng lực là mục tiêu cũng như nhiệm vụ quan trọng của giáo viên hiện nay Đặc biệt, năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn thông qua môn Lịch sử là năng lực chuyên biệt của môn Lịch sử, giúp HS giải quyết các vấn

đề xung quanh cuộc sống của bản thân, từ đó các em có sự yêu thích môn học này hơn

1.2 Phương pháp dạy học dự án

1.2.1 Khái niệm

Dạy học theo dự án tạo điều kiện cho HS tự quyết trong tất cả các giai đoạn học tập, giúp HS tạo ra được một hay nhiều sản phẩm hoạt động nhất định Vì vậy, dạy học theo dự án được coi là PPDH mà ở đó GV và HS cùng nhau giải quyết các vấn đề cả về mặt lý thuyết lẫn về mặt thực tiễn Trong PPDH này, HS được cung cấp các điều kiện (tài liệu, phần mềm, ) đảm bảo và các chỉ dẫn, hướng dẫn để áp dụng trong các tình huống cụ thể, qua đó HS tích lũy được kiến thức và có khả năng giải quyết vấn đề

Như vậy, DHDA là một hình thức dạy học hay PPDH phức hợp, trong đó dưới sự hướng dẫn của GV, người học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống (dự án) có thật trong đời sống, theo sát chương trình học, có sự kết hợp giữa lý thuyết với thực hành và tạo ra các sản phẩm cụ thể

- Nội dung học tập theo dự án phải hướng tới các vấn đề thực tiễn, gắn kết nội dung học với cuộc sống thực tế

- DHDA giúp phát triển cho HS những kĩ năng như kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề, các kĩ năng tư duy bậc cao (phân tích, tổng hợp, đánh giá)

- DHDA rèn luyện cho HS nhiều kĩ năng khác như tổ chức kiến thức, kĩ năng sống, kĩ năng làm việc nhóm, giao tiếp, …

- DHDA cho phép HS làm việc một cách độc lập để hình thành kiến thức và cho ra những kết quả thực tế

- DHDA giúp HS nâng cao kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin vào quá trình học tập và tạo ra sản phẩm

* Đặc điểm của dự án

- Dạy học dự án gắn liền với các vấn đề thực tiễn

- Dạy học dự án mang tính định hướng hứng thú và hành động của người học

- Dạy học dự án định hướng sản phẩm

- Dạy học dự án giúp hoàn thiện người học với các kỹ năng thế kỉ XXI

- Dạy học dự án có nhiều hoạt động học tập phong phú, đa dạng

Thường trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của dự án, người học không chỉ cần hiểu biết kiến thức lịch sử, mà người học còn phải biểu biết một số kiến thức liên quan khác và một số kỹ năng cần thiết (kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, kỹ năng viết báo cáo khoa học, kỹ năng xử lý số liệu bằng bảng thống kê, bằng biểu

đồ và đồ thị, kỹ năng sử dụng thiết bị hiện đại…) Chính vì vậy, dạy học theo dự

án tạo cơ hội cho người học tự đánh giá mình, tự khẳng định mình thông qua việc thực hiện dự án

1.2.3 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp

* Những ưu điểm của dạy học theo dự án

DHDA là PPDH hiện đại, có nhiều ưu điểm nổi trội:

- DHDA gắn lý thuyết với thực hành, tư duy với hành động, nhà trường với

xã hội, từ đó làm cho nội dung học tập trở nên có ý nghĩa hơn

- DHDA phát huy được tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của người học

Trang 6

- DHDA tạo ra môi trường thuận lợi cho người học rèn luyện và phát triển

- DHDA giúp người học phát triển khả năng giao tiếp, năng lực đánh giá, vận dụng kiến thức

- DHDA giúp HS rèn luyện năng lực cộng tác làm việc, năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp

* Những hạn chế của dạy học theo dự án

Bên cạnh các ưu điểm đã nêu ở trên, DHDA cũng có những hạn chế cần khắc phục như sau:

- DHDA không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lí thuyết mang tính trừu tượng, hệ thống, cũng như rèn luyện hệ thống kĩ năng cơ bản

- DHDA phải đòi hỏi nhiều thời gian Vì vậy, DHDA không thay thế cho các PPDH khác mà là hình thức bổ sung cần thiết cho PPDH truyền thống

- DHDA đòi hỏi phương tiện, cơ sở vật chất và tài chính phù hợp

1.2.4 Hồ sơ bài dạy theo phương pháp dạy học dự án

Để tiến hành DHDA một cách hiệu quả, GV cần xây dựng được hồ sơ bài dạy một cách đầy đủ và chi tiết Hồ sơ bài dạy trong DHDA bao gồm: Bộ câu hỏi định hướng, kế hoạch thực hiện, tình huống xuất hiện dự án, các ý tưởng dự án, các công cụ đánh giá và công cụ trợ giúp, nguồn tư liệu tham khảo Các thành phần trong hồ sơ bài học dự án bao gồm :

- Bộ câu hỏi định hướng

+ Câu hỏi khái quát

+ Câu hỏi nội dung

+ Câu hỏi bài học

+ Phiếu đánh giá (phiếu đánh giá nhóm và phiếu tự đánh giá)

- Các công cụ trợ giúp, nguồn tư liệu tham khảo

1.2.5 Quy trình dạy học dự án

Dựa trên cấu trúc của tiến trình phương pháp, người ta có thể chia cấu trúc của DHDA làm 3 giai đoạn bao gồm 5 bước :

Trang 7

Bước 1: Chọn đề tài, chia nhóm

- Tìm trong chương trình Lịch sử 10 THPT các nội dung cơ bản có liên quan hoặc có thể ứng dụng vào thực tế

- Phát hiện những gì đã và đang xảy ra trong cuộc sống Chú ý vào những vấn

đề lớn mà xã hội và thế giới đang quan tâm

- GV chia lớp học thành các nhóm, hướng dẫn người học đề xuất, xác định tên đề tài Đó là một dự án chứa đựng một nhiệm vụ cần giải quyết, phù hợp với các em, trong đó có sự liên hệ giữa nội dung học tập với hoàn cảnh thực tiễn đời sống xã hội GV cũng có thể giới thiệu một số hướng đề tài để người học lựa chọn

Bước 2: Lập kế hoạch dự án

- GV hướng dẫn HS xác định mục đích, nhiệm vụ, cách tiến hành, kế hoạch thực hiện dự án; xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí…

- Xác định mục tiêu học tập cụ thể bằng cách dựa vào chuẩn kiến thức và kĩ năng của bài học/chương trình, những kĩ năng tư duy bậc cao cần đạt được Đặc biệt, đưa ra được bộ câu hỏi dẫn dắt gồm: câu hỏi khái quát, câu hỏi nội dung, câu hỏi bài học

- Việc lập kế hoạch cho một dự án là công việc hết sức quan trọng vì nó mang tính định hướng hành động cho cả quá trình thực hiện, thu thập kết quả và đánh giá

dự án

Bước 3: Thực hiện dự án

- Các nhóm phân công nhiệm vụ cho mỗi thành viên

- Các thành viên trong nhóm thực hiện kế hoạch đã đề ra Khi thực hiện dự

án, các hoạt động trí tuệ và hoạt động thựchành, thực tiễn xen kẽ và chúng tác động qua lại lẫn nhau, kết quả là tạo ra sản phẩm của dự án

- Học sinh thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau rồi tổng hợp, phân tích

và tích lũy kiến thức thu được qua quá trình làm việc Như vậy, các kiến thức mà người học tích lũy sẽ được thực nghiệm qua thực tiễn

Bước 4: Thu thập kết quả, báo cáo sản phẩm

- Kết quả thực hiện dự án có thể được viết dưới dạng ấn phẩm (bản tin, báo cáo, áp phích, thu hoạch, …) và có thể trình bày trên PowerPoint hoặc thiết kế thành trang Web, …

- Các học sinh cần được tạo điều kiện để trình bày kết quả cùng với kiến thức mới mà họ đã tích lũy được thông qua dự án (theo nhóm hoặc cá nhân)

- Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm người học, giới thiệu trong lớp, trong trường hoặc ngoài xã hội như: báo cáo, thiết kế xây dựng, bài

Trang 8

tiểu luận, bản thiết kế, trình bày nghệ thuật, ấn phẩm, bài trình diễn đa phương tiện, …

Bước 5: Đánh giá dự án, rút kinh nghiệm

- Giáo viên và HS đánh giá quá trình thực hiện dự án, kết quả của dự án dựa trên những sản phẩm thu được, đánh giá đồng đẳng để đưa ra điểm đánh giá đồng đẳng, sau đó tính điểm cho từng thành viên

- GV hướng dẫn HS rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các dự án tiếp theo

1.3 Vai trò của dạy học dự án trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn

đề sáng tạo cho HS thông qua môn Lịch sử

Trong chương trình bồi dưỡng Module 2 cho giáo viên THPT, DHDA trong Lịch sử có khả năng phát triển cho HS những phẩm chất, năng lực như sau:

Về phẩm chất: Yêu nước,nhân ái, trung thực, chăm chỉ, trách nhiệm

Về năng lực chung: giải quyết vấn đề và sáng tạo; giao tiếp và hợp tác; tự chủ

và tự học

Về năng lực lịch sử: Năng lực môn Lịch sử là một thành phần của năng lực tìm hiểu xã hội trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể Đối với học sinh cấp trung học phổ thông, yêu cầu tìm hiểu về năng lực xã hội bao gồm những nội dung sau đây:

- Một là, hiểu và vận dụng được những cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu cơ bản của khoa học xã hội: Vận dụng được các nguyên tắc, phương pháp, kỹ thuật cơ bản thu thập và xử lý thông tin; Biết trình bày và phân tích các nhân vật,

sự kiện, quá trình xã hội từ những góc độ, chiều cạnh khác nhau; Nắm được cách trình bày các ý kiến, lập luận, tranh luận về các vấn đề xã hội

- Hai là, nắm được các tri thức cơ bản về đối tượng của các khoa học xã hội: Hiểu được một số khái niệm cơ bản liên quan đến đối tượng của khoa học xã hội như: phân hóa xã hội, khác biệt xã hội và xung đột xã hội, chiến tranh, cách mạng, tiến bộ xã hội; Hiểu được những tri thức cơ bản về một số đối tượng của khoa học

xã hội như quá trình tiến hóa của lịch sử nhân loại, lịch sử các nền văn minh, giá trị đạo đức truyền thống, bản sắc văn hóa và giao lưu văn hóa, quá trình phát triển nhân cách,

- Ba là, nắm được những tri thức cơ bản về xã hội loài người, hiểu được những quy luật chung của quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam trong mối liên hệ với khu vực và thế giới; hiểu được các xu hướng vận động cơ bản của nhân loại trên các phương diện chính trị, kinh tế, xã hội, tư tưởng, văn hóa, nghệ thuật, quốc phòng và an ninh

Trang 9

- Bốn là, vận dụng những tri thức về xã hội và văn hóa vào cuộc sống: Biết tự nghiên cứu về một vấn đề của xã hội; Biết tham gia tranh luận về một hoặc một số vấn đề đang đặt ra trong đời sống xã hội đương đại, nhất là các vấn đề có liên quan đến thế hệ thanh niên hiện nay; Có trách nhiệm đối với bản thân và xã hội

Trên cơ sở những yêu cầu về tìm hiểu xã hội, môn Lịch sử ở trường phổ thông giúp học sinh phát triển và hoàn thiện những năng lực chuyên môn Lịch sử, bao gồm: Năng lực tìm tòi và khám phá Lịch sử; Năng lực nhận thức và tư duy Lịch sử; Năng lực vận dụng kiến thức Lịch sử vào thực tiễn giúp học sinh có khả năng tiếp cận và xử lý thông tin từ những nguồn khác nhau, có khả năng xâu chuỗi các sự kiện lịch sử có liên quan, đưa ra nhận xét cá nhân về các sự kiện lịch sử, xây dựng năng lực phản biện và sáng tạo, từ đó có khả năng vận dụng những kinh nghiệm lịch sử vào thực tiễn, dùng tri thức lịch sử để giải thích những vấn đề hiện tại Trên nền tảng đó, học sinh được truyền cảm hứng để yêu thích môn Lịch sử, có định hướng để lựa chọn nghề nghiệp, đồng thời trân trọng truyền thống lịch sử, di sản lịch sử

Để đánh giá được vai trò của DHDA trong việc phát triển NLGQVĐ&ST cần dựa vào tiêu chí và các mức độ NLGQVĐ&ST của HS như sau:

vụ của dự án, xác định mục tiêu đầy

đủ, rõ ràng

Phân tích được, tình huống, nhiệm

vụ của dự án, xác định mục tiêu chưa đầy đủ, rõ ràng

Phân tích được, tình huống, nhiệm

Đề xuất được câu hỏi thể hiện định hướng nghiên cứu và xác định được một số nội dung nghiên cứu

rõ ràng nhưng chưa đầy đủ và hiểu được câu hỏi của nhóm nghiên cứu đưa ra

Đề xuất được câu hỏi thể hiện định hướng nghiên cứu nhưng chưa xác định được nội dung nghiên cứu, chưa nêu ra được câu hỏi định hướng nghiên cứu đầy đủ,

Xác định và thu thập được thông tin Biết kiếm các

Xác định và thu thập được thông tin có liên quan

thông tin có liên quan vấn đề ở sách giáo khoa và thảo luận với người khác; lựa chon, sắp xếp, kết nối

thông tin một cách tương đối phù hợp

đến vấn đề ở mức kinh nghiệm bản thân; lựa chon, sắp xếp, kết nối thông tin chưa phù hợp

án giải quyết vấn

đề phù hợp đặt ra trong dự án

Đề xuất được một phương án và lựa chọn được phương

án giải quyết vấn

đề đặt ra trong dự

án

Đề xuất được phương án phương

án giải quyết vấn

đề nhưng chưa thật hợp lí, phù hợp

TC5: lập kế hoạch

thực hiện dự án

Lập được kế hoạch thực hiện dự án chi tiết, đầy đủ, đảm bảo các điều kiện giải quyết được các nhiệm vụ đề ra trong dự án

Lập được kế hoạch thực hiện dự án đảm bào GQVĐ đặt ra

Lập được kế hoạch thực hiện dự án chỉ giải quyết được một số nhiệm vụ

đề ra trong dự án nhưng chưa đầy

đủ, chi tiết hoặc chưa đầy đủ điều kiện đảm bảo thực hiện nhiệm vụ của

dự án, còn lúng túng

TC6:Thực hiện kế

hoach dự án

Thực hiện kế hoạch, hoàn thành nhiệm vụ được giao một cách độc lập theo các nhân

và hợp tác nhóm hiệu quả, sáng tạo

Thực hiện kế hoạch, hoàn thành nhiệm vụ được giao nhưng còn lúng túng trong việc phối hợp với các thành viên khác

Thực hiện kế hoạch, hoàn thành nhiệm vụ được giao nhưng cần nhiều hỗ trợ từ các thành viên trong nhóm

TC7: Xây dựng

sản phẩm dự án/

báo cáo kết quả

Tổng hợp các kết quả nghiên cứa một cách chi tiết,

Tổng hợp các kết quả nghiên cứa đầy đủ, sắp xếp

Tổng hợp được kết quả nghiên nhưng sắp xếp logic, hợp

Sử dụng các phương tiện trực quan nhưng chưa nêu được đầy đủ kết quả nghiên cứu, cách trình bày tương đối đa dạng,

rõ ràng

Sử dụng các phương tiện trực quan trình bày kết quả nghiên cứu chưa đầy đủ, còn

sơ lược kết quả nghiên cứu, cách trình bày chưa thật

rõ ràng, cấu trúc chưa hợp lí

và sản phẩm dự án

để tự đánh giá một cách đầy đủ, chi tiết và có lập luận giải thích

Sử dụng được các tiêu chí đánh giá trong phiếu đánh giá NLGQVĐ&ST

và sản phẩm dự án

để tự đánh giá đầy

đủ nhưng chưa chi tiết và có lập luận giải thích nhưng chưa rõ ràng

Sử dụng các tiêu chí đánh giá trong phiếu đánh giá NLGQVĐ&ST và sản phẩm dự án để

tự đánh giá chưa đầy đủ,chi tiết và chưa biết lập luận giải thích

vận dụng được trong tình huống tương tự

Biết tự điều chỉnh các hoạt động trong quá trình thực hiện giải pháp GQVĐ nhưng chưa đánh giá được giải pháp;

vận dụng được trong tình huống tương tự nhưng còn lúng túng

Biết tự điều chỉnh các hoạt động trong quá trình thực hiện giải pháp GQVĐ nhưng chưa phù hợp; chưa đánh giá được giải pháp; chưa vận dụng được trong tình huống tương tự Dựa vào đặc điểm cũng như những ưu việt của DHDA, chúng ta thấy phương pháp DHDA có thể đáp ứng sự mong đợi của GV Khi giải quyết nhiệm vụ của dự

án, HS được phát triển toàn diện các NL chung cũng như NLGQVĐ&ST Qua tìm

Trang 12

hiểu cơ sở lí luận của DHDA, tôi thấy vai trò của DHDA trong việc phát triển NLGQVĐ&ST của HS được thể hiện như sau:

- HS đã phân tích được các tình huống, phát hiện được các vấn đề

- HS phát biểu được vấn đề nổi trội, cập nhật và thời sự hiện nay

- HS xác định được kiến thức và mối liên hệ giữa các kiến thức

- HS đề xuất được giải pháp giải quyết vấn đề

- HS lập được kế hoạch, thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề

- HS biết tự đánh giá và rút ra kết luận

- HS có tư duy độc lập, sáng tạo để thực hiện nhiệm vụ của dự án

Từ quá trình thực hiện và hoàn thành dự án, HS đã phát triển được NLGQVĐ&ST

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN

2.1 Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học dự án môn lịch sử ở trường THPT

Kết quả thăm dò 20 GV dạy môn Lịch sử của 6 trường THPT trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu và thị xã Hoàng Mai tôi thấy:

- Về mức độ quan trọng của các năng lực cần phát cần phát triển cho HS triển cho HS THPT, đa số GV đều cho rằng các NL đều cần phát triển cho HS,trong đó NL tự học, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng luwcj vận dụng kiến thức lich sử vào cuộc sống có vai trò rất quan trọng

- Về khả năng tổ chức DHDA của GV cho thấy: kĩ năng tổ chức hoạt động cho HS còn yếu, đặc biệt là hoạt động nhóm

- Về mức độ sử dụng: Đa số GV chưa sử dụng PPDHDA; một số GV đã sử dụng dạy học PPDHDA nhưng cũng còn ở mức độ ít khi sử dụng

Trang 13

- Về tính hiệu quả của DHDA trong việc phát triển năng lực toàn diện cho

HS, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Lịch sử: Đa số GV đánh giá cao hiệu quả mà PPDHDA đem lại như: rèn luyện kĩ năng giao tiếp, ứng xử; phát triển các năng lực tư duy, sáng tạo, vận dụng kiến thức Lịch sử vào cuộc sống; rèn luyện năng lực hợp tác, kĩ năng thuyết trình giữa đám đông, kĩ năng giải quyết vấn đề…

Trang 14

Như vậy, tuy DHDA còn gặp một số khó khăn trong quá trình thực hiện nhưng DHDA thực sự là một PPDH hay, có nhiều ưu điểm nổi trội, giúp người GV dạy Lịch sử hướng vào mục tiêu lấy người học làm trung tâm, phát triển người học một cách toàn diện

2.2 Thuận lợi và khó khăn trong việc áp dụng đề tài

* Thuận lợi

Gần đây, Bộ GD và ĐT đã công bố dự thảo chương trình giáo dục phổ thông mới, trong đó nhấn mạnh mục tiêu của môn Lịch sử là: giúp học sinh phát triển và hoàn thiện những năng lực chuyên môn Lịch sử, bao gồm: Năng lực tìm tòi và khám phá lịch sử; Năng lực nhận thức và tư duy lịch sử; Năng lực vận dụng kiến thức lịch sử vào thực tiễn giúp học sinh có khả năng tiếp cận và xử lý thông tin từ những nguồn khác nhau, có khả năng xâu chuỗi các sự kiện lịch sử có liên quan, đưa ra nhận xét cá nhân về các sự kiện lịch sử, xây dựng năng lực phản biện và sáng tạo, từ đó có khả năng vận dụng những kinh nghiệm lịch sử vào thực tiễn, dùng tri thức lịch sử để giải thích những vấn đề hiện tại Môn Lịch sử cũng góp phần cùng các môn học và hoạt động giáo dục khác trong nhà trường phát triển ở học sinh những phẩm chất và năng lực chung đã quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể

Đội ngũ cán bộ giáo viên nhà trường và tổ bộ môn đảm bảo về số lượng và chất lượng, đáp ứng yêu cầu của cấp học Giáo viên trong nhà trường luôn có trách nhiệm cao, say mê với nghề nghiệp và hết lòng yêu thương học sinh Ngay từ đầu năm học, ban giám hiệu và tổ bộ môn đã có triển khai các kế hoạch, chỉ thị năm học; đổi mới PPDH nhằm phát triển năng lực HS, tạo hứng thú học tập cho HS Lãnh đạo trường luôn khuyến khích giáo viên tích cực sử dụng các PPDH mới như DHDA, STEM, trải nghiệm sáng tạo, chủ đề, tích hợp nhằm tăng cường rèn luyện cũng như phát triển các năng lực của HS

Bên cạnh đó, nhiều trường THPT hiện nay cũng như trường THPT nơi tôi công tác có nhiều thế mạnh về cơ sở vật chất PP DHDA đòi hỏi sự tham gia nhiều của CNTT, HS khá thành thạo vi tính, máy chiếu Trường tôi đang công tác có

39 lớp học được trang bị 39 máy chiếu, thêm 1 số máy chiếu rời, vì vậy việc sử dụng để báo cáo sản phẩm dự án của HS rất dễ dàng

* Khó khăn

Phương pháp DHDA đòi hỏi thời gian thực hiện nhiều Đa số HS và cả phụ huynh HS đều không thích mất nhiều thời gian Chương trình giáo dục đang xây dựng theo hướng thay đổi nội dung nhằm phát triển năng lực học sinh, tuy nhiên lại chưa thay đổi phương pháp kiểm tra, đánh giá, thi cử Vì thế, tâm lí HS vẫn nặng về điểm số, vẫn học theo phương pháp truyền thống với mục đích “học để thi” HS chủ yếu giành nhiều thời gian cho việc học kiến thức để đạt kết quả cao trong các kì thi Đối tượng học sinh của trường THPT trường tôi đang công tác, là

CHƯƠNG 3: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

3.1 Sơ lược về nội dung văn hóa dân tộc trong chương trình lịch sử lớp 10 THPT

Nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam có một cộng đồng văn hóa khá rộng lớn được hình thành vào khoảng nửa đầu thiên niên kỉ thứ nhất trước Công nguyên

Những con đường phát triển khác nhau của văn hóa bản địa tại các khu vực khác nhau (lưu vực sông Hồng, sông Mã, sông Cả ) đã hội tụ với nhau, hợp thành văn hóa Đông Sơn Đây cũng là thời kỳ ra đời nhà nước "phôi thai" đầu tiên của Việt Nam dưới hình thức cộng đồng liên làng (để chống giặc và đắp giữ đê trồng lúa), từ đó các bộ lạc nguyên thuỷ phát triển thành dân tộc

Giai đoạn văn hóa Văn Lang-Âu Lạc (gần năm 3000 đến cuối thiên niên kỷ I TCN) vào thời đại đồ đồng sơ khai, trải 18 đời vua Hùng, được coi là đỉnh cao nhất của lịch sử văn hóa Việt Nam thời sơ sử, với sáng tạo tiêu biểu là trống đồng Đông Sơn

Sau giai đoạn chống Bắc thuộc có đặc trưng chủ yếu là song song tồn tại hai

xu hướng Hán hóa và chống Hán hóa, giai đoạn Đại Việt (từ thế kỉ X đến XV) là đỉnh cao thứ hai của văn hóa Việt Nam Qua các triều đại nhà nước phong kiến độc lập, nhất là với hai cột mốc các triều Lý-Trần và Lê, văn hóa Việt Nam được gây dựng lại toàn diện và thăng hoa nhanh chóng có sự tiếp thu ảnh hưởng to lớn của Phật giáo và Nho giáo

Sau thời kì hỗn độn Lê-Mạc và Trịnh-Nguyễn chia cắt đất nước, rồi từ tiền đề Tây Sơn thống nhất đất nước và lãnh thổ, nhà Nguyễn tìm cách phục hưng văn hóa dựa vào Nho giáo, nhưng lúc ấy Nho giáo đã suy tàn và văn hóa phương Tây bắt đầu xâm nhập nước ta

Có thể nói xuyên suốt toàn bộ lịch sử Việt Nam từ khi dựng nước đến thế kỉ XIX, đã có ba lớp văn hóa chồng lên nhau là lớp văn hóa bản địa, lớp văn hóa giao lưu với Trung Quốc và khu vực, lớp văn hóa giao lưu với phương Tây bước đầu xâm nhập Nhưng đặc điểm chính của Việt Nam là nhờ gốc văn hóa bản địa vững chắc nên đã không bị ảnh hưởng văn hóa ngoại lai đồng hóa, trái lại còn biết sử dụng và Việt hóa các ảnh hưởng đó làm giàu cho nền văn hóa dân tộc

Trang 16

Nội dung về văn hóa truyên thống của dân tộc Việt Nam trong chương trình lịch sử 10 được thể hiện ở các bài:

Bài 14: Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam

Bài 20: Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc trong các thế kỉ X-XV

Bài 24: Tình hình văn hóa ở các thế kỉ XVI-XVIII

Bài 25: Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn ( Nửa đầu thế

kỉ XIX)

3.2 Vận dụng dạy học dự án trong dạy học phần văn hóa dân tộc trong chương trình lịch sử lớp 10 THPT

3.2.1 Nguyên tắc lựa chọn nội dung bài học để dạy học dự án

DHDA đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và đòi hỏi sự tự lực cao của HS nên không thể áp dụng cho mọi bài học trong chương trình Lựa chọn bài phù hợp để tiến hành DHDA là một yếu tố quan trọng quyết định đến sự thành công của dự án Dưới đây là các nguyên tắc lựa chọn nội dung bài phù hợp

- Nội dung bài phải có tính thực tiễn

- Nội dung bài phải thiết thực, hữu ích đối với người học

- Nội dung bài phải đảm bảo thời gian hợp lí

- Nội dung bài phải phù hợp với điều kiện thực tế

3.2.2 Quy trình tổ chức thực hiện các dự án môn Lịch sử lớp 10 THPT

Căn cứ vào các biểu hiện của năng lực, dựa trên nguyên tắc dạy học đảm bảo tính khoa học, tính hệ thống, tính vừa sức, phù hợp với thực tiễn dạy học hiện nay, tôi đề xuất các bước tổ chức dạy học dự án gồm 3 giai đoạn tương ứng với 5 bước

và vận dụng tổ chức dạy học môn Lịch sử lớp 10 để phát triển năng lực giải quyết vấn đề, cụ thể như hình dưới

Trang 17

3.2.3 Dự án : GÓP PHẦN BẢO TỒN, PHÁT TRIỂN NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM TRONG XU THẾ TOÀN CẦU HÓA THÔNG QUA DẠY HỌC DỰ ÁN PHẦN LỊCH SỬ LỚP 10 – THPT

A TỔNG QUAN DỰ ÁN

Văn hóa là một lĩnh vực trọng yếu của đời sống xã hội, có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong sự hoàn thiện nhân cách của mỗi cá nhân, sự vững chắc của mỗi cộng đồng và rộng hơn là sự phát triển của mỗi quốc gia Sẽ không thể có một

sự phát triển nhanh và bền vững nếu không phát huy được nội lực của chính quốc gia đó Mà nội lực quan trọng nhất của mỗi một quốc gia chính là con người, là những sáng tạo của con người quốc gia đó Chính vì vậy “khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” phải được xem là nhiệm

vụ chiến lược để khơi dậy sức mạnh nội sinh của dân tộc trong giai đoạn cách mạng hiện nay

Bảo tồn và phát huy bản sắc VHDT là nhiệm vụ chung của toàn xã hội trong

đó giáo dục giữ vai trò quan trọng nhất, bằng con đường giáo dục và thông qua giáo dục, các giá trị về vật chất và tinh thần, các kinh nghiệm hoạt động thực tiễn, kinh nghiệm ứng xử, lối sống, ngôn ngữ, phong tục, tập quán… của các dân tộc được lưu truyền, bảo tồn, vận hành nối liền các thế hệ Giáo dục giúp cho học sinh hiểu biết về truyền thống, bản sắc VHDT, tôn trọng, giữ gìn và phát huy văn hóa truyền thống của dân tộc mình, tôn trọng bản sắc văn hóa của các dân tộc anh em Chúng ta đều đã biết, văn hoá là một phạm trù rất rộng, có thể được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau với nhiều cách tiếp cận khác nhau, rất phong phú, đa dạng Nhưng chung quy có thể hiểu theo hai nghĩa: nghĩa rộng và nghĩa hẹp Nghĩa rộng: thì văn hoá là trình độ phát triển về tinh thần và vật chất của nhân loại trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định Nghĩa hẹp: thì văn hoá là những hoạt động tinh thần của một xã hội, gồm có những lĩnh vực: giáo dục, khoa học, văn học, nghệ thuật, đạo đức (lối sống, cách cư xử, ứng xử giữa người với người, ) Văn hoá cũng bao gồm cả văn hoá vật thể (các di tích lịch sử, các công trình văn hoá, di sản văn hoá, những sản phẩm văn hoá: đình, chùa, miếu thờ, ) và phi vật thể (ca dao, dân ca,

hò vè, lễ hội; các phong tục, tập quán của mỗi quốc gia, mỗi vùng miền, mỗi dân tộc, mỗi địa phương ) Trong giới hạn đề tài của tôi ,văn hoá ở đây khai thác là theo nghĩa hẹp được giới thiệu trong Chương trình sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 THPT

1 Mục tiêu của dự án

a Kiến thức

HS biết:

Trang 18

- Khai thác và sử dụng được các tư liệu lịch sử để tìm hiểu về cơ sở hình thành và những thành tựu văn hóa dân tộc trong các thế kỉ X- XIX

- Nêu được các đặc điểm của văn hóa Đại Việt trong các thế kỉ X- XIX

- Rút ra được ý nghĩa,vai trò của vấn đề bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa Đại Việt (Văn hóa Thăng Long)

- Phân tích được sự phát triển, hội nhập của văn hóa truyền thống dân tộc trong xu thế toàn cầu hóa

- Vận dụng kiến thức lý thuyết để tìm hiểu về lịch sử văn hóa địa phương

- Vận dụng hiểu biết về văn hóa để giới thiệu về đất nước, con người Việt Nam

- Vận dụng những kiến thức đã học để đề xuất các giải pháp để bảo tồn, phát huy và quảng bá những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

* Năng lực chuyên biệt:

- Năng lực thực hành bộ môn: khai thác, sử dụng tranh ảnh, tư liệu, biểu đồ liên quan đến bài học

- Năng lực vận dụng kiến thức lịch sử vào cuộc sống

- Trách nhiệm: có ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam

2 Người thực hiện

- Giáo viên hướng dẫn

- Học sinh thực hiện: áp dụng với tất cả các lớp 10 hoặc áp dụng tùy lớp và có

sự điều chỉnh theo đối tượng

Trang 19

3 Phạm vi nghiên cứu

Kiến thức về các thành tựu tiêu biểu , đặc điểm của văn hóa Đại Việt trong các thế kỉ X- XIX và sự tiếp biến văn hóa trong xu thế toàn cầu hóa Liên hệ với lịch sử văn hóa địa phương nơi các em sinh sống

Các bài học liên quan:

Bài 14: Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt nam

Bài 20: Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc trong các thế kỉ X-XV

Bài 24: Tình hình văn hóa ở các thế kỉ XVI-XVIII

Bài 25: Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn (Nửa đầu thế

kỉ XIX)

4 Thời gian thực hiện: 2 tuần (Từ ngày 20/02/2022 đến ngày 04/03/2022)

B NỘI DUNG CỦA DỰ ÁN

1 Lí do hình thành dự án

Thực tiễn phát triển đất nước trong thời kỳ đổi mới đã khẳng định vị thế quan trọng của văn hóa trong chiến lược phát triển quốc gia Văn hóa không chỉ giới hạn tầm vóc trong chiều sâu những phẩm giá tinh thần mà nó còn là nguồn lực trực tiếp cho sự phát triển đất nước Bên cạnh hiệu ích xã hội lớn lao như vun đắp một đời sống tinh thần lành mạnh cho cá nhân và cộng đồng, khơi dậy lòng tự hào dân tộc

và hướng con người, xã hội loài người theo các giá trị Chân - Thiện - Mỹ thì văn hóa trong xã hội hiện đại còn có những thế mạnh khác như sự mở rộng của thị trường các sản phẩm và dịch vụ văn hóa với những hiệu ích kinh tế không nhỏ đã mang lại những kỳ vọng vào một hướng phát triển nhanh, bền vững, phát huy tối

đa nguồn lực nội sinh chính là văn hóa và con người Việt Nam

Trong những năm gần đây, trước những tác động của xu thế toàn cầu hóa, cùng với quá trình hội nhập, những bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc đang ngày bị mai một, nền văn hóa ngoại lai đang thâm nhập và tác động mạnh mẽ đến người dân Việt Nam đặc biệt là với giới trẻ Việt nam đứng trước nguy cơ đánh mất bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc Trong vai trò là những nhà nghiên cứu văn hóa, những hướng dẫn viên du lịch tương lai, những công dân yêu quý văn hóa truyền thống của dân tộc các em hãy tìm hiểu về những thành tựu, giá trị của văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam, từ đó có những sáng kiến, đề xuất để góp phần giữ gìn, bảo tồn , phát huy những nét đẹp văn hóa truyền thống dân tộc Việt Nam và quảng bá đến các bạn bè trên thế giới về một đất nước nghìn năm văn hiến

2 Nhiệm vụ của dự án

Nhóm 1: Tìm hiểu về hoàn cảnh hình thành và những thành tựu tiêu biểu của văn hóa Đại Việt trong các thế kỉ X- XIX

3 Điều kiện thực hiện dự án

- Người phối hợp: phối hợp với giáo viên bộ môn, phụ huynh học sinh

- Thiết bị, cơ sở vật chất: máy chiếu, máy tính, máy ảnh, điện thoại có quay phim chụp ảnh, các vật dụng cần thiết khác

- Tài chính: Học sinh thiết kế trên Powerpoint, trên giấy Ao nên kinh phí ít

4 Hồ sơ bài dạy

a Bộ câu hỏi định hướng

* Câu hỏi khái quát: Việc bảo tồn và phát huy những di sản văn hóa truyền thống dân tộc có giá trị như thế nào?

* Câu hỏi bài học:

- Đánh giá thực trạng sinh hoạt văn hóa của cộng đồng dân cư, đặc biệt là giới trẻ trong xu thế toàn cầu hóa

- Đề ra giải pháp để bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa truyền thống dân tộc

- Liên hệ trách nhiệm của bản thân trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa truyền thống dân tộc

* Câu hỏi nội dung:

- Cơ sở hình thành nền văn hóa Đại Việt (Văn hóa Thăng Long)

* Câu hỏi dẫn dắt các tiểu chủ đề

- Văn hóa là gì?

- Văn hóa truyền thống dân

tộc là gì?

- Cơ sở hình thành nền văn

hóa Đại Việt ?

- Nét đặc trưng cơ bản của

nền văn hóa truyền thống dân

tộc Việt Nam

- Tại sao tín ngưỡng thờ cúng

tổ tiên lại trở thành tín ngưỡng

“ bản sắc” của người Việt?

Nhóm 1:

- Tìm hiểu các khái niệm:

văn hóa, văn hóa truyền thống

- Đặc trưng cơ bản của văn hóa truyền thống Việt Nam

- Khái niệm: văn hóa, văn hóa truyền thống

- Đặc trưng cơ bản của văn hóa truyền thống Việt Nam

- Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

- Đặc điểm của nền văn hóa

- Đặc điểm của nền văn hóa Đại Việt

- Vai trò của việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc

- Chỉ ra thực trạng vấn đề giữ

gìn và phát huy những bản sắc

văn hóa dân tộc Việt Nam

trong xu thế toàn cầu hóa trên

các lĩnh vực: trang phục, lễ

hội, phong tục tập quán, hoạt

động văn hóa nghệ thuật

- Nêu một số giải pháp để bảo

tồn và phát huy giá trị của văn

hóa truyền thống dân tộc

Nhóm 3:

- Thực trạng vấn đề giữ gìn

và phát huy những bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam trong xu thế toàn câu hóa

- Nêu một số giải pháp để bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa truyền thống dân tộc

- Giải pháp để bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa truyền thống dân tộc

Trang 22

- Hãy liên hệ trách nhiệm của

bản thân trong việc bảo tồn và

phát huy giá trị của văn hóa

phong tục tập quán truyền

thống của dân tộc đang còn

lưu giữ tại địa phương em

- Giới thiệu về đời sống sinh

hoạt tín ngưỡng của nhân dân

địa phương nơi em sinh sống

- Kể tên một số lễ hội truyền

thống đang còn diễn ra tại địa

phương em hiện nay Phát

biểu cảm nghĩ của em khi

được trực tiếp tham gia vào

các lễ hội đó

- Kể tên một số công trình

nghệ thuật hay làn điệu dân ca

ở địa phương mà em biết

- Đánh giá về đời sống văn

hóa của nhân dân địa phương

nơi em sinh sống

Nhóm 4:

Tìm hiểu về lịch sử văn hóa địa phương em

- Lễ hội truyền thống huyện Quỳnh Lưu

- Di tích lịch sử trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu

- Các tôn giáo trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu

b Dự kiến sản phẩm

kiến của nhóm

Sản phẩm chung của dự án Nhóm 1 Tìm hiểu về cơ sở hình thành và

các thành tựu tiêu biểu của văn

hóa Đại Việt trong các thế kỉ X-

XIX

Ghi chép báo cáo

Nhóm 2 - Khái quát đặc điểm của nền văn

hóa Đại Việt

- Vai trò, ý nghĩa của việc bảo

tồn và phát huy những giá trị văn

hóa truyền thống dân tộc

Sơ đồ tư duy Hình ảnh

Trang 23

Nhóm 3 - Thực trạng vấn đề giữ gìn và

phát huy những bản sắc văn hóa

dân tộc Việt Nam?

- Nêu một số giải pháp để bảo

tồn và phát huy giá trị của văn

hóa truyền thống dân tộc.Liên hệ

ca, chơi một nhạc cụ dân tộc, trình diễn trang phục truyền

thống )

Nhóm 4 Tìm hiểu về lịch sử văn hóa địa

phương nơi em sinh sống

Ghi chép báo cáo

Hình ảnh, video

c Công cụ đánh giá (phụ lục): Phiếu đánh giá sản phẩm; Phiếu kiểm tra 15

phút; Phiếu điều tra năng lực

5 Tổ chức thực hiện

a Giai đoạn 1: Triển khai dự án (thực hiện trong 1 tiết – 45 phút)

Bước 1: Chọn đề tài và xác định mục tiêu của dự án (20 phút)

GV nêu tình huống triển

khai, sau đó cho HS

nghiên cứu và lựa chọn nội

dung nghiên cứu

Giáo viên tổ chức cho HS

bắt thăm nội dung

định mục tiêu, bộ câu hỏi

định hướng cho từng đề tài

HS thống nhất lựa chọn dự án “Góp phần bảo tồn, phát triển những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa thông qua dạy học dự án phần lịch sử lớp 10 – THPT” Chia 4 nhóm, các nhóm bắt thăm nội dung

Trang 24

dự án để giúp HS đưa ra

được sơ đồ tư duy hợp lí

cho đề tài dự án của

nhóm

- GV cung cấp cho HS một

số tài liệu tham khảo hỗ trợ

thêm (sách báo, các địa

chỉ các trang web có liên

Nhóm 2: - Nêu được các đặc điểm của văn hóa Đại

Việt trong các thế kỉ X- XIX

- Vai trò, ý nghĩa của việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc

Nhóm 3: - Thực trạng vấn đề giữ gìn và phát huy

những bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam?

- Đề xuất các giải pháp để bảo tồn, phát huy

và quảng bá những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Nhóm 4: Vận dụng kiến thức lý thuyết để tìm hiểu

về lịch sử văn hóa truyền thống địa phương

Các nhóm thảo luận xây dựng kế hoạch

và phân công nhiệm vụ

Bước 2: Xây dựng đề cương và kế hoạch thực hiện dự án (25 phút)

Sau khi chọn chủ đề dự án, thành lập các nhóm cần tổ chức cho nhóm HS thảo luận: Lập kế hoạch thực hiện dự án: Mỗi nhóm chia ra các tốp thành viên, mỗi nhóm phân công thành viên thực hiện các nhiệm vụ theo kế hoạch ghi trong bản

“Kế hoạch dự án”

b Giai đoạn 2: Thực hiện dự án (2 tuần)

Bước 3: Thực hiện dự án

GV thường xuyên theo dõi

tiến độ công việc của nhóm

và điều chỉnh nếu cần

Trong quá trình theo dõi

thực hiện dự án, GV cần

kiểm tra và đánh giá tính

khả thi của các phương án

đề xuất trước khi HS thực

tựu tiêu biểu

của văn hóa

* Văn hóa truyền thống là gì?

Văn hóa truyền thống, theo nghĩa chung được hiểu là những hiện tượng văn hóa – xã hội, bao gồm tư tưởng tình cảm, tập quán, thói quen, phong tục, lối sống, cách ứng xử được hình thành trong những điều kiện lịch sử nhất định, được bảo tồn qua năm tháng trong đời sống vật chất và tinh thần của các cộng đồng xã hội khác nhau và có thể chuyển giao từ thế hệ này qua thế hệ khác Khi điều kiện lịch sử thay đổi, truyền thống cũng có những chuyển biến nhất định chứ không phải là bất biến, vĩnh cửu trong mọi thời đại

* Cơ sở hình thành của văn hóa Đại Việt (VH Thăng Long)

Trang 27

* Thành tựu tiêu biểu:

- Tín ngưỡng và tôn giáo

+ Tín ngưỡng:

Trang 28

Tín ngưỡng dân gian Việt Nam từ cổ xưa đã bao hàm: tín ngưỡng phồn thực, tín ngưỡng sùng bái tự nhiên (nhiên thần)và tín ngưỡng sùng bái con người (nhân thần)

Trong tín ngưỡng sùng bái con người, phổ biến nhất là tục thờ cúng tổ tiên Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là đỉnh cao của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên Tổ tiên khi còn sống thì “khôn”, đến lúc chết thì “thiêng”, vẫn ngự trên bàn thờ, vừa gần gũi, vừa xa lạ, lại rất đỗi linh thiêng Con cháu thành kính, tôn thờ tổ tiên là tỏ lòng biết ơn tổ tiên Ý thức về tổ tiên là ý thức về cội nguồn Thờ cúng tổ tiên là sự phản ánh liên tục của thời gian, là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai Sự sống là bất diệt, chết không phải là hết Các thế hệ tiếp nối nhau, chết chỉ là sự bắt đầu của một chu kỳ sinh mới

Nhà nào cũng thờ Thổ công là vị thần trông coi gia cư, giữ gìn hoạ phúc cho cả nhà Làng nào cũng thờ Thành hoàng là vị thần cai quản che chở cho cả làng (thường tôn vinh những ngươì có công khai phá lập nghiệp cho dân làng, hoặc các anh hùng dân tộc đã sinh hay mất ở làng)

Cả nước thờ vua tổ, có ngày giỗ tổ chung (Hội đền Hùng) Đặc biệt việc thờ Tứ Bất Tử là thờ những giá trị rất đẹp của dân tộc: Thánh Tản Viên (chống lụt), Thánh Gióng (chống ngoại xâm), Chử Đồng Tử (nhà nghèo cùng vợ ngoan cường xây dựng cơ nghiệp giàu có), bà Chúa Liễu Hạnh (công chúa con Trời từ bỏ Thiên đình xuống trần làm người phụ nữ khát khao hạnh phúc bình thường)

+ Tôn giáo

Trang 29

- Phong tục tập quán

- Ngôn ngữ

Về nguồn gốc tiếng Việt: tiếng Việt thuộc dòng Môn-Khmer của ngữ hệ Đông Nam Á, sau chuyển biến thành tiếng Việt-Mường (hay tiếng Việt cổ) rồi tách ra

Trải qua nghìn năm Bắc thuộc, và dưới các triều đại phong kiến, ngôn ngữ chính thống là chữ Hán, nhưng cũng là thời gian tiếng Việt

tỏ rõ sức sống đấu tranh tự bảo tồn và phát triển Chữ Hán được đọc theo cách của người Việt, gọi là cách đọc Hán-Việt và được Việt hóa bằng nhiều cách tạo ra nhiều từ Việt thông dụng Tiếng Việt phát triển phong phú đi đến ra đời hệ thống chữ viết ghi lại tiếng Việt trên cơ sở văn tự Hán vào thế kỉ XIII là chữ Nôm

Thời kỳ thuộc Pháp, nhờ chữ Quốc ngữ, có lợi thế đơn giản về hình thể kết cấu, cách viết, cách đọc, văn xuôi tiếng Việt hiện đại thực

sự hình thành, tiếp nhận thuận lợi các ảnh hưởng tích cực của ngôn ngữ văn hóa phương Tây