MỘT SỐ HÌNH THỨC KHỞI ĐỘNG BÀI HỌC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ ở TRƯỜNG THPT THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NHẰM TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH

Tuy nhiên, từ thực tế giảng dạy củabản thân cũng như các đồng nghiệp trên địa bàn, tôi nhận thấy rằng sự sáng tạotrong việc đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động t

SỞGIÁODỤC VÀĐÀOTẠONGHỆAN

 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ HÌNH THỨC KHỞI ĐỘNG BÀI HỌC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NHẰM TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP

MỤC LỤC

A ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích của đề tài 2

3 Tính mới của đề tài 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 3

I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 3

1 Cơ sở lí luận 3

1.1 Mục đích hoạt động khởi động trong giờ học môn Lịch sử 3

1.2 Đặc điểm hoạt động khởi động 3

1.3 Vai trò của hoạt động khởi động trong tiến trình dạy học 4

1.4 Vai trò của hoạt động khởi động trong dạy học Lịch sử 5

1.5 Những yêu cầu của hoạt động khởi động 5

2 Cơ sở thực tiễn 6

2.1 Thực trạng của dạy học Lịch sử hiện nay 6

2.2 Thực trạng dạy học Lịch sử ở trường THPT Phan Đăng Lưu 7

III CÁC GIẢI PHÁP 12

1.Thiết kế các hoạt động khởi động 12

1.1 Quy trình thiết kế các hoạt động khởi động 12

1.2 Điều kiện của việc tổ chức các hình thức khởi động trong dạy học lịch sử nhằm phát triển năng lực học sinh ở trường Trung học phổ thông 13

1.3 Thiết kế và thực hiện các hoạt động khởi động và một số hình thức tổ chức hoạt động khởi động trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT 14

1.3.1 Khởi động bài học dưới dạng trò chơi 14

1.3.2 Khởi động bài học bằng một đoạn phim 23

1.3.3 Khởi động bằng tranh ảnh minh họa 26

1.3.4 Khởi động bằng âm nhạc 32

1.3.5 Khởi động bài học lịch sử từ việc xây dựng tình huống có vấn đề35 2 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 36

C KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 38

1 Kết luận 38

2 Đề xuất 38

sự định hướng phát triển năng lực người học là rất cần thiết đối với giáo viên tronggiai đoạn hiện nay.

Những năm gần đây, chúng ta đã thực hiện thành công bước đầu việc đổimới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá Tuy nhiên, từ thực tế giảng dạy củabản thân cũng như các đồng nghiệp trên địa bàn, tôi nhận thấy rằng sự sáng tạotrong việc đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động tiếp cận

và phát triển các năng lực của học sinh còn nhiều chuyện tiếp tục phải suy nghĩ,trăn trở…Vì thế để có giờ dạy Lịch Sử tốt theo tinh thần đổi mới phương pháp dạyhọc, người giáo viên phải vất vả hơn nhiều trong việc thiết kế và tổ chức giờ dạy.Chính giáo viên phải thực sự chủ động, sáng tạo thì mới có thể khơi dậy được sựhoạt động tích cực, sáng tạo của mọi học sinh trong lớp Bởi vì mỗi bài học đượclựa chọn đưa vào chương trình học đều thể hiện mục tiêu chung của bộ môn, thểhiện được ý đồ người biên soạn Mỗi cá nhân học sinh lại là một chủ thể tiếp nhận

cá biệt, nên sự áp đặt cách hiểu, cách cảm nhận của giáo viên với học sinh là chưađúng với bản chất dạy và học theo tinh thần phát triển năng lực và phẩm chấtngười học mà phải hướng đến sự phát triển toàn diện của học sinh Hoạt động dạy-học Lịch Sử không chỉ là hoạt động lĩnh hội kiến thức mà còn rèn luyện kĩ năngvận dụng kiến thức vào thực tế sinh động Những năng lực này được hình thành vàphát triển không chỉ thông qua nội dung dạy học mà còn thông qua phương pháp

và hình thức tổ chức dạy học mới theo 5 bước: Khởi động, Hình thành kiến thức,Luyện tập, Vận dụng, Tìm tòi mở rộng Trong đó hoạt động khởi động đóng vai tròquan trọng trong giờ học

“Vạn sự khởi đầu nan”, “Đầu xuôi đuôi mới lọt”, là những câu nói dân giancủa ông cha ta khi nói về thành công của bất kỳ việc gì đều ít nhiều phụ thuộc vàoviệc mở đầu như thế nào Trong giảng dạy cũng vậy, khi bạn khởi động thành côngmột bài giảng có nghĩa là bạn đã thắng lợi một nửa Ấn tượng đầu tiên là rất quantrọng Mỗi bài học đều cần có phần khởi động hấp dẫn, lôi cuốn, có hiệu quả vìnhững phút mở đầu sẽ dẫn dắt cả bài học Trong HĐKĐ giáo viên vừa kiểm trađược những kiến thức cũ, kiến thức thực tế của học sinh cũng vừa dẫn dắt học sinhđến với những kiến thức mới mà chính học sinh cần giải quyết nó Nhưng làm thếnào để tổ chức HĐKĐ hay và hấp dẫn“phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ

động, sáng tạo và năng lực tự học của người học”.Việc tổ chức thành công HĐKĐnói riêng và hoạt động học nói chung mang lại hiệu quả rất lớn trong day học Nó

là hoạt động khởi đầu nên có tác động đến cảm xúc, trí tuệ của người học trongtoàn tiết học Nếu tổ chức tốt hoạt động này sẽ tạo ra một tâm lý hưng phấn, tựnhiên để lôi keo học sinh vào giờ học Hơn nữa, nếu càng đa dạng thì sẽ luôn tạonên những bất ngờ thú vị cho học sinh Vì thế người học sẽ không còn cảm giácmệt moi, nhàm chán, nặng nề, lo lắng như khi giáo viên kiểm tra bài cũ Các em sẽđược thoải mái tham gia vào hoạt động học tập mà không hề hay biết Nó như phầnnhạc dạo của một ca khúc góp phần định hướng thái độ hát như: nhiệt tình sôi nổihay sâu lắng thiết tha vì thế giờ học cũng bớt sự căng thăng khô khan Nhưng thực

tế dạy học lại cho thấy rất nhiều giáo viên khó kiếm tìm được một cách khởi động

để cho tiết học sinh động, hấp dẫn hoặc có tổ chức nhưng hiệu quả không cao dohình thức tổ chức nhàm chán, rời rạc, nặng về kiến thức Xuất phát từ tình hìnhthực tiễn và một số kinh nghiệm trong giảng dạy bộ môn, tôi thấy để nâng cao chấtlượng giờ dạy nói riêng và bộ môn Lịch sử nói chung, người giáo viên ngoài việcphát huy các hoạt động dạy học tích cực không thể bo qua HĐKĐ Trên cơ sở đó

tôi đã thực hiện đề tài “Một số hình thức khởi động bài học trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT theo hướng phát triển năng lực nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh”

2 Mục đích của đề tài

Đề tài nhằm mục đích cung cấp một số cơ sở lí luận về đổi mới phươngpháp dạy học, kĩ thuật dạy học cho việc tổ chức HĐKĐ trong các bài dạy Lịch sử ởcấp THPT

Đồng thời cung cấp một số kinh nghiệm của bản thân trong việc thiết kếHĐKĐ cho một số bài dạy môn Lịch sử khối 10, 11, 12

3 Tính mới của đề tài

Sáng kiến này có tính sáng tạo và đổi mới phương pháp dạy học, kỹ thuậtdạy học cho việc tổ chức HĐKĐ trong các bài dạy

Cung cấp một số kinh nghiệm của bản thân tôi trong việc thiết kế HĐKĐcho các bài dạy môn Lịch sử nhằm phát huy năng lực của học sinh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu ở bộ môn Lịch sử cấp THPT

- Thực nghiệm tại trường THPT Phan Đăng Lưu - Yên Thành

- Thời gian thực hiện: Kế hoạch dạy học của năm học 2020 - 2021

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 Cơ sở lí luận

Theo tinh thần của Nghị quyết số 29-NQ/TW, hiện nay, dạy học theo hướngphát huy tính tích cực của học sinh (HS) được đặt ra như một yêu cầu bức thiết.Nghị quyết khăng định: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theohướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức,

kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máymóc (Ban Chấp hành Trung ương, 2013).Vì vậy, trong dạy học, giáo viên (GV)cần quan tâm đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) để người học có cơ hội tự cậpnhật tri thức và phát triển năng lực bản thân Trong đó, việc tổ chức một cách hiệuquả các hoạt động học tập để “kích hoạt” tinh thần học tập của HS là rất quan trọng(Trương Thanh Tòng, 2019) Thông thường, mỗi bài học lịch sử được thiết kếthành các hoạt động nối tiếp nhau, đó là: Hoạt động khởi động (HĐKĐ); Hoạtđộng hình thành kiến thức; Hoạt động luyện tập; Hoạt động vận dụng tìm tòi, mởrộng Như vậy, HĐKĐ là hoạt động đầu tiên của một bài học, có thể coi là bước

“đệm” để dẫn dắt HS vào bài mới tốt hơn Trước yêu cầu đổi mới PPDH lịch sửhiện nay, tất yếu GV cần coi trọng HĐKĐ sao cho tạo được ấn tượng đầu tiên tốtđẹp nhất giúp HS chủ động, tự tin khám phá kiến thức Trên cơ sở khái quát vai trò,yêu cầu của HĐKĐ trong dạy học lịch sử, bài viết phân tích HĐKĐ trong PPDHtruyền thống; cách thực hiện HĐKĐ phát huy tính tích cực học tập của HS Từ đó,lấy ví dụ minh họa thiết kế HĐKĐ ở bài lịch sử cụ thể trong chương trình THPT

1.1 Mục đích hoạt động khởi động trong giờ học môn Lịch sử

HĐKĐ bài học tuy chỉ chiếm thời gian ngắn trong những phút đầu giờ họcnhưng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc kích hoạt sự tích cực của người học, tạohứng thú học tập cho học sinh Một khởi động bài học hiệu quả trước hết phải tạođược hứng thú cho học sinh Bởi không phải bất cứ học sinh nào đều có niềm say

mê, yêu thích đối với môn học Trong tiết học mà học trò không có hứng thú cũngnhư “đập búa trên sắt nguội”.Vì vậy, mục đích của HĐKĐ là khơi gợi hứng thúcho học sinh đối với bài học Bởi với môn Lịch sử, chỉ có niềm đam mê mới giúpcác em có hứng thú học tập

HĐKĐ là huy động vốn tri thức, kĩ năng nền tảng của học sinh, từ đó tạotiền đề để các em khám phá những tri thức mới Vì vậy, một khởi động bài họchiệu quả nên tạo ra cơ hội cho các em tự làm sống lại những kiến thức nền tảng đã

có, từ đó kết nối đặt ra những vấn đề cần giải quyết trong bài học mới Học tập làmột quá trình khám phá Muốn làm được điều đó, khâu khởi động bài học cầnđược quan tâm, đầu tư, giáo viên phải có ý tưởng, biết đặt ra vấn đề, biết tạo tìnhhuống để kích thích trí tò mò của người học

1.2 Đặc điểm hoạt động khởi động

HĐKĐ là một hoạt động đầu tiên nằm trong chuỗi hoạt động học theo môhình trường học mới (VNEN): HĐKĐ, hoạt động hình thành kiến thức, hoạt độngluyện tập, hoạt động vận dụng, hoạt động tìm tòi mở rộng Bởi vậy: HĐKĐ chính

là hoạt động tạo nền móng, tạo bàn đạp đề các hoạt động sau được diễn ra hiệu quả

Nhiệm vụ học tập trong HĐKĐ cần đảm bảo học sinh không thể giải quyếttrọn vẹn với kiến thức-kỹ năng cũ mà cần phải học thêm kỹ năng, kiến thức mớitrong các hoạt động hình thành kiến thức và luyện tập đề hoàn thiện

HĐKĐ diễn ra nhanh chóng trong một thời gian rất ngắn, thường chỉ tối đa

là 5 phút sau khi ổn định tổ chức và trước khi vào bài mới Nếu lâu hơn sẽ bất lợi

1.3 Vai trò của hoạt động khởi động trong tiến trình dạy học

HĐKĐ bài học thường chỉ chiếm một vài phút đầu giờ nhưng có ý nghĩa rấtquan trọng trong việc kích hoạt sự tích cực của người học

Trước hết, HĐKĐ có vai trò tạo hứng thú học tập cho học sinh

Khởi động bài học hiệu quả trước hết phải tạo được hứng thú cho học sinh

“Hứng thú là một thái độ đặc biệt của cá nhân đối với một hiện tượng nào đó vừa

có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trìnhhọc tập” Không phải bất cứ học sinh nào đều có sẵn niềm say mê, yêu thích đốivới môn học Vì vậy, nhiệm vụ của HĐKĐ là khơi gợi hứng thú đối với bài học vàhơn thế nữa còn khơi dậy niềm đam mê, gây dựng, bồi đắp tình yêu lâu bền đối vớimôn học Dạy học trò không có hứng thú cũng chỉ như “đập búa trên sắt nguội” màthôi Bởi vậy, người thầy trước hết phải là người “thắp lửa đam mê”

HĐKĐ là huy động vốn tri thức, kĩ năng nền tảng của học sinh Bởi dạy học

là một quá trình kiến tạo Nếu vị trí, kĩ năng học sinh tiếp nhận được ví như ngôinhà, thì nền móng sẽ xuất phát từ những tri thức, kĩ năng vốn có, nền tảng củangười học Quan điểm dạy học kiến tạo đặc biệt chú ý đến việc huy động kiến thức,

kĩ năng, hệ giá trị nền tảng của cá nhân người học tạo tiền đề cho việc tiếp nhậnkiến thức mới Vì vậy, việc khởi động bài học hiệu quả nên tạo ra cơ hội cho các

em tự làm sống lại những kiến thức nền đã có, cần thiết cho việc học bài mới Việcthiết kế chương trình Lịch sử theo các cấp thực chất là một vòng tròn đồng tâm,cấp học sau là sự mở Irộng, nâng cao, đào sâu hơn những tri thức đã được trang bị

từ cấp học trước, Đó là một tiền đề để thầy cô thiết kế HĐKĐ

HĐKĐ là tạo ra mâu thuẫn nhận thức cho người học Học tập là một quátrình khám phá Quá trình ấy bắt đầu bằng sự tò mò, nhu cầu cần được hiểu biết vàgiải quyết mâu thuẫn giữa điều đã biết và điều muốn biết Một khởi động bài họcthành công cần khơi gợi trong học trò mong muốn được tìm hiểu, khám phá bằngnhững hoạt động tiếp theo trong giờ học, thậm chí là sau giờ học Muốn như vậy,HĐKĐ cần tạo ra mâu thuẫn trong nhận thức cho học trò Đây là tiền đề để thựchiện một loạt các hoạt động tìm tòi, giải quyết vấn đề Muốn như vậy, giáo viênphải là người có ý tưởng, biết gieo vấn đề để kích thích trí tò mò của người học

1.4 Vai trò của hoạt động khởi động trong dạy học Lịch sử

Ở mỗi bài học, HĐKĐ chỉ chiếm khoảng vài phút đầu giờ, nhưng lại đóngvai trò rất quan trọng đối với việc phát triển tính tích cực học tập của HS

Một bài học với cách khởi động thú vị, hấp dẫn sẽ có tác dụng kích thíchhứng thú học tập Bởi sự say mê, yêu thích đối với mỗi môn học không phải emnào cũng sẵn có Phần nhiều nhờ sự sáng tạo của GV biết cách dẫn dắt HS vàotừng hoạt động học tập - trước tiên là HĐKĐ mà các em có được sự thích thú.Theo kết quả nghiên cứu của Xlôvaytrich (1975), có việc gì người ta không làmđược dưới ảnh hưởng của hứng thú Điều đó cho thấy, khi đã có hứng thú, HS sẽ tựnguyện tham gia vào các hoạt động học tập một cách tự nhiên, sáng tạo

HĐKĐ có tác dụng nối liền kiến thức cũ với kiến thức mới, tạo nền tảng choviệc thực hiện các nhiệm vụ học tập của bài học Bởi, lịch sử là tất cả những gì đãxảy ra trong quá khứ và không lặp lại dưới bất cứ hình thức nào Nhưng các sựkiện, hiện tượng lịch sử bao giờ cũng có mối quan hệ qua lại, tác động lẫn nhau,cái này là hệ quả tất yếu của cái kia Vì vậy, khi thiết kế HĐKĐ, GV cần tạo cơ hộicho HS tự làm sống lại các kiến thức nền đã học, cần thiết cho việc lĩnh hội nhiệm

vụ mới Như vậy, vừa giúp các em ghi nhớ chắc chắn hơn kiến thức cũ, vừa giúphình thành các kĩ năng kĩ xảo cần thiết trong học tập và trong cuộc sống

HĐKĐ giúp khái quát nội dung cơ bản của bài học, hướng sự suy nghĩ, tưduy của HS vào nội dung chính ngay từ đầu, bởi có một thực tế là khi bắt đầu bàihọc, nếu GV không có sự định hướng, HS sẽ loay hoay với rất nhiều câu hoi như:

“Hôm nay không biết học bài gì? Nội dung có khó (hoặc hấp dẫn) hay không?Chúng ta sẽ phải thực hiện những nhiệm vụ nào?” Như vậy, tư duy HS bị phân tán

sẽ ảnh hưởng đến việc lĩnh hội kiến thức của bài Do đó, trong HĐKĐ cần thiết

GV phải có những cách thức chuyển giao nhiệm vụ linh hoạt để khái quát nội dung

cơ bản của bài

HĐKĐ giúp GV và HS có cơ hội hiểu nhau hơn; thậm chí, theo Nguyễn ThịMinh Phượng và cộng sự (2016), HĐKĐ giúp phá tan sự lo lắng, e ngại ban đầucủa người học đối với GV, thu hút HS vào việc học chủ động, tích cực, tạo tâm thế

và kiến thức cần thiết cho bài mới Như vậy, khởi động tốt của mỗi tiết học giúp

HS hứng thú, hăng hái trong học tập, thuận lợi cho hoạt động hình thành kiến thức

ở phần sau Nhưng GV cần lưu ý, kết thúc hoạt động này, GV không “chốt” về nộidung kiến thức của bài mà chỉ giúp HS phát biểu được vấn đề học tập để chuyểnsang các hoạt động tiếp theo Qua đó tiếp tục hoàn thiện câu trả lời hoặc giải quyếtđược vấn đề trong suốt quá trình dạy học

1.5 Những yêu cầu của hoạt động khởi động

Để HĐKĐ góp phần vào hiệu quả của bài học lịch sử, khi thực hiện, GV cầnđảm bảo những yêu cầu sau:

HĐKĐ phải gắn chặt với nội dung cơ bản của bài học để giúp định hướng tưduy HS vào nội dung chính ngay từ đầu, tránh bị phân tán vào các vấn đề lan man,không cần thiết, làm giảm hiệu quả bài học.

HĐKĐ phải phù hợp với trình độ HS và điều kiện dạy học của nhà trường.Đảm bảo tính vừa sức HS trong HĐKĐ cũng nhằm mục đích giúp HS dễ dàngtham gia vào hoạt động học tập, đạt được mục tiêu dạy học đề ra Ngoài ra, HĐKĐcũng cần phải phù hợp với điều kiện dạy học của nhà trường Chăng hạn, GVkhông thể thực hiện được HĐKĐ có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin nếu GVkhông có máy tính hoặc nhà trường không được trang bị máy chiếu Do vậy, ngay

từ khi xây dựng kế hoạch dạy học, GV đã phải xem xet điều kiện dạy học cầnthiết để thiết kế HĐKĐ cho phù hợp

Theo Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 8/10/2014 về việc hướngdẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới PPDH và kiểm tra đánh giá; tổ chức và quản

lí các hoạt động chuyên môn của trường trung học/trung tâm GDTX qua mạng, khi

tổ chức HĐKĐ, GV phải chuyển giao nhiệm vụ rõ ràng thể hiện ở yêu cầu về sảnphẩm mà HS phải hoàn thành khi thực hiện nhiệm vụ; hình thức giao nhiệm vụsinh động, hấp dẫn, kích thích được hứng thú nhận thức của HS; đảm bảo cho tất

cả HS tiếp nhận và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ Trên cơ sở đó, đối chiếu mục tiêuvới sản phẩm thì GV sẽ đánh giá được khả năng của HS và bổ sung để hoàn thiệnnếu cần thiết

GV cần lựa chọn các tình huống, những câu hoi đắt giá để giúp HS động nãochứ không nên đưa những câu hoi mờ nhạt, đưa ra rồi không giải quyết Làm nhưvậy sẽ không phát huy được tính tích cực học tập của HS

Kết thúc HĐKĐ, GV cần bố trí thời gian thích hợp để HS bày to quan điểmcũng như sản phẩm hoạt động của mình Đây cũng là dịp để GV đánh giá sự nỗ lựccủa các thành viên trong lớp Qua đây, các em có hứng thú học tập, có động lực đểthực hiện các nhiệm vụ tiếp theo, có sự tự tin trước tập thể, phát triển các năng lựccủa bản thân

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Thực trạng của dạy học Lịch sử hiện nay

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trìnhgiáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗquan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụngđược cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải chuyển từphương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vậndụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất cho học sinhnhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học

Thực tế trong những năm học qua, phần lớn giáo viên đã được tiếp cận vớicác phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực như dạy học nêu vấn đề, dạy học

theo dự án… Phương pháp “bàn tay nặn bột” với các kỹ thuật dạy học tích cực: kỹthuật “khăn trải bàn”, kỹ thuật “các mảnh ghep”, kỹ thuật động não, kỹ thuật tiachớp, kỹ thuật “3 lần 3”… Tuy nhiên, qua việc dự giờ thăm lớp, qua buổi thaogiảng liên môn ở trường, qua việc dạy thể nghiệm theo nghiên cứu bài học minhhọa ở các môn học, qua việc trao đổi với giáo viên (cùng môn) của trường bạn, bảnthân thấy việc nắm vững và vận dụng chúng còn hết sức hạn chế, có khi máy móc

và lạm dụng, có lúc “làm cho có” và rất lúng túng, kem hiệu quả Điều này rất dễhiểu bởi một tình trạng là giáo viên không trải nghiệm thường xuyên, lo sợ “cháygiáo án” do học sinh không hoàn thành các hoạt động được giao trong giờ học.Chính vì vậy, mặc dù có cố gắng nhưng việc sử dụng các phương pháp dạy họctích cực hiện nay chưa thực sự tổ chức được hoạt động nhận thức tích cực, sáng tạo

và bồi dưỡng phương pháp tự học cho học sinh, chưa kết hợp được sự đánh giá củagiáo viên và sự tự đánh giá của học sinh trong quá trình dạy học Như vậy, sự hiểubiết của giáo viên về các phương pháp dạy học, kỹ thuật dạy học tích cực còn hạnchế, chủ yếu mới dừng lại ở mức độ “biết” một cách rời rạc, thiếu tính hệ thống,chưa làm chủ được phương pháp mới nên giáo viên “vất vả” hơn khi sử dụng sovới phương pháp truyền thống Vì vậy dẫn tới tâm lý ngại sử dụng Mặt khác chưa

kể đến hiệu quả khai thác sử dụng các phương tiện dạy học và tài liệu bổ trợ theophương pháp dạy học tích cực còn hạn chế

Chính những hạn chế đó mà dẫn tới các hình thức kiểm tra kết quả học tậpcủa học sinh còn lạc hậu, chủ yếu là đánh giá sự ghi nhớ của học sinh mà chưađánh giá được khả năng vận dụng sáng tạo, kỹ năng thực hành và năng lực giảiquyết vấn đề của học sinh Đó cũng là lí do chưa tạo được động lực cho đổi mớiphương pháp và hình thức tổ chức dạy học

Với mong muốn hướng tới phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh, giúp

đỡ học sinh về phương pháp học tập, động viên sự cố gắng, hứng thú học tập củacác em trong quá trình dạy học Thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩmchất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thựctiễn nhằm chuẩn bị cho học sinh năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống

và nghề nghiệp Mặt khác, nhằm khắc phục những hạn chế trên và đặc biệt gâyđược hứng thú học tập, phát huy tính tích cực , chủ động của học sinh, giáo viênphải thường xuyên đổi mới phương pháp dạy học và các hình thức tổ chức hoạtđộng dạy học Chính vì vậy mà việc khơi dậy niềm đam mê yêu thích môn học chohọc sinh là điều hết sức cần thiết, trong đó hoạt động khởi động bài học trên lớp

có tác dụng kích thích tính tò mò và định hướng hoạt động của học sinh vào bàihọc mới

2.2 Thực trạng dạy học Lịch sử ở trường THPT Phan Đăng Lưu

Trong thực tế giảng dạy nói chung, ở trường THPT Phan Đăng Lưu nóiriêng, tôi nhận thấy việc đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các môn học, đặcbiệt là môn Lịch sử chưa được tiến hành thường xuyên, liên tục Nhìn chungphương pháp dạy học trong các giờ học môn Lịch sử vẫn là thuyết trình, vấn đáp

các tiết học được dạy “chay” một cách đơn điệu, tẻ nhạt, nhàm chán Sự đa dạnghóa các hình thức HĐKĐ khá đơn điệu và nghèo nàn Dễ gặp nhất là lời dẫn trựctiếp, đi thăng, trực diện vào bài; đầu tư hơn là một vài câu hoi hay liên hệ từ thực tế,thảo luận; hoạt động tập thể, liên tưởng loại suy cần sự chuẩn bị nhiều hơn nên ítxuất hiện Về nhận thức của giáo viên đối với HĐKĐ hầu hết chưa thấu đáo Đaphần họ coi nhẹ hoạt động này, coi đây là hoạt động phụ trợ, bởi thực tế họ khôngphải thể hiện trong giáo án và họ chỉ quan tâm đến việc học sinh khắc sâu đượcnhững kiến thức gì sau giờ học Điều quan tâm đó là đúng nhưng chưa đầy đủ.Thực trạng trên không xứng tầm với vai trò, ý nghĩa và tác dụng của HĐKĐ Hyvọng vấn đề này cần được cải thiện hơn trong một tương lai gần Chính vì vậy,người viết muốn tạo được một cái nhìn đầy đủ, hoàn thiện và sâu sắc hơn vềHĐKĐ trong giờ học nói chung và trong giờ đọc hiểu văn bản văn chương nóiriêng.

Một số giáo viên có đổi mới phương pháp dạy học nhưng vì tâm lí sợ cháygiáo án, ngại thay đổi, lười đầu tư nên giáo viên chỉ chú trọng đổi mới phươngpháp dạy học ở khâu hình thành kiến thức Để tiết kiệm thời gian tập trung chophần hình thành kiến thức, giáo viên thường dẫn dắt, giới thiệu bài học qua loa,đơn điệu, thiếu sinh động, chưa thu hút học sinh, chưa tạo được hứng thú học tậpcho học sinh ngay từ phần mở đầu

Xuất phát từ thực tế đó, trong quá trình dạy học tôi đã tìm tòi, trải nghiệmnhiều hình thức tổ chức phần khởi động bài học theo hướng tăng cường hoạt độngcủa học sinh, tạo tình huống có vấn đề để khơi gợi hứng thú học tập cho học sinh.Sau một thời gian thực hiện, dù có những khó khăn, tốn thời gian, phải đầu tư chấtxám…nhưng đã có những tín hiệu tích cực

Để có cơ sở nhận xet về thực trạng tổ chức HĐKĐ trong giờ học môn Lịch

sử ở trường THPT Phan Đăng Lưu như đã nêu trên, tôi đã tiến hành khảo sát việcthiết kế khâu khởi động bài học của các giáo viên trong tổ Xã Hội và khảo sátHĐKĐ trên lớp của 8 lớp mà tôi không trực tiếp và trực tiếp giảng dạy Kết quả cụthể như sau:

Kết quả khảo sát giáo viên:

Đối tượng khảo sát: giáo viên môn Lịch Sử, Địa Lý và GDCD của trườngTHPT Phan Đăng Lưu

Số giáo viên được khảo sát: 10 giáo viên (không bao gồm tác giả đề tài)

STT Nội dung khảo sát Số lượng

trả lời

Tỉ

lệ % 1

Việc thực hiện hoạt động khởi động 10

2

Cơ sở để giáo viên thiết kế phần khởi động 10

3

Theo giáo viên mục tiêu của hoạt động khởi động 10

Tạo hứng thú học tập cho học sinh vào bài mới 2 20%

Kết quả khảo sát học sinh:

Đối tượng khảo sát: Học sinh trường THPT Phan Đăng Lưu, năm học

2020-2021, gồm 8 lớp, trong đó có 3 lớp khối 10, 2 lớp khối 11, 3 lớp khối 12 khảo sátnày không thực hiện ở những lớp tôi trực tiếp giảng dạy và không giảng dạy

Số lượng học sinh trong 8 lớp được khảo sát: 335 học sinh

Hình thức khảo sát: Dùng phiếu thăm dò ý kiến của học sinh về HĐKĐtrong các tiết học môn Lịch sử

Khởi động có giúp em định hướng được kiến thức

mới cần hình thành trong bài mới không? 335 100%

Học sinh tham gia trò chơi, cuộc thi, xem vi deo… 10 3%

5 Em thích giáo viên tổ chức hoạt động khởi động giờ học theo hình thức nào? 335 100%

Qua khảo sát học sinh, tôi nhận thấy đa số giáo viên chọn hình thức tạo tâmthế cho học sinh vào bài mới bằng cách dẫn dắt trực tiếp vào bài, rất ít giáo viên tổchức các HĐKĐ cụ thể, giáo viên vẫn đóng vai trò chính mà chưa có sự tham giacủa học sinh Trong khi đó, đa số học sinh mong muốn phần khởi động bài họcđược tổ chức bằng các trò chơi, cuộc thi, xem hình ảnh, video, hát,…Điều đó khiếnhiệu quả HĐKĐ của tiết học không cao.

Xuất phát từ thực trạng đó, bản thân tôi đã nghiên cứu, trải nghiệm một sốhình thức khởi động theo hướng phát triển năng lực học sinh nhằm tạo hứng thúhọc tập môn Lịch sử cho học sinh đồng thời khơi dậy niềm đam mê của các em đốivới môn học

II NGUYÊN NHÂN

- Về phía giáo viên:

+ Một bộ phận giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về sự cần thiết phải đổi mớiphương pháp dạy học theo năng lực học sinh Việc ứng dụng công nghệ thông tincủa giáo viên trong một số tình huống chưa tốt nên còn ngại trong việc đổi mớiphương pháp dạy học và thiết kế giáo án theo hướng phát huy tính tích cực của họcsinh trong hoạt động khởi động

+ Chỉ chú trọng đến nội dung bài học mà chưa chú trọng việc tổ chức hoạt độngkhởi động để tạo hứng thú học tập cho học sinh Tâm lý giáo viên còn nặng vềtruyền thụ kiến thức bài học mới, còn sợ nếu dành nhiều thời gian cho hoạt độngkhởi động có thể bị “cháy giáo án” hoặc không đủ thời gian dành cho việc khaithác kiến thức mới

+ Việc áp dụng các hình thức khởi động hiện tại còn hạn chế vì cơ sở vật chất, thiệt

bị dạy học, hạ tầng công nghệ thông tin - truyền thông trong các nhà trước cònchưa đáp ứng được yêu cầu

+ Chương trình môn Lịch sử THPT hiện tại ở các môn học còn tương đối dài, giáoviên còn gặp khó khăn trong việc xây dựng phân phối chương trình, phân phối thờigian cho phù hợp để dành nhiều thời gian cho hoạt động khởi động

Giáo viên tổ chức trò chơi, cuộc thi, xem video, hình

ảnh, sân khấu hóa…từ đó đặt ra vấn đề, tạo tình huống

có vấn đề có liên quan đến kiến thức cần hình thành

6

Nếu phần khởi động đặt ra những vấn đề em chưa

biết, em có sẵn sàng tham gia các hoạt động học tập

để giải quyết vấn đề không?

+ Chương trình kiểm tra, thi hiện nay còn phân bố số điểm tương đối nhiều choviệc ghi nhớ, do đó giáo viên khi dạy còn áp lực nhiều về việc cung cấp đủ kiếnthức cho học sinh, để học sinh có đủ kiến thức cơ bản đáp ứng cho việc kiểm trakiến thức thường xuyền và định kì

- Về phía học sinh:

Vẫn còn phụ thuộc vào sự hướng dẫn của giáo viên và thụ động, chưa có phươngpháp phù hợp với bản thân, chưa phát huy được tính tích cực tự học, chưa hứng thúvới các tiết học môn lịch sử

III CÁC GIẢI PHÁP

1.Thiết kế các hoạt động khởi động

1.1 Quy trình thiết kế các hoạt động khởi động

Khi tổ chức HĐKĐ, giáo viên cần thực hiện theo các bước cơ bản sau:

Bước 1: Xác định mục tiêu của HĐKĐ (ôn tập lại kiến thức đã học, tạo tâm thếbước vào bài học, khơi gợi tình huống có vấn đề để dẫn dắt vào nội dung học tậpBước 2: Xác định các phương pháp và kỹ thuật phối kết hợp

Bước 3: Thiết kế xây dựng câu hoi, hình thức tổ chức, phương tiện cần dụng, dựđịnh cách thức chuyển giao nhiệm vụ học tập

Bước 4: Vận dụng vào quá trình dạy học

Bước 5: Đánh giá hiệu quả của việc tổ chức HĐKĐ ( kiến thức, kỹ năng, thái độ tâm thế, hứng khởi)

-Bước 6: Rút kinh nghiệm, cận dụng với những HĐKĐ khác

Như vậy, chúng ta thấy để tổ chức hiệu quả HĐKĐ, giáo viên phải xác định

rõ mục tiêu cần đạt, phương pháp và kỹ thuật tổ chức, phương tiện cần dùng;chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh một cách rõ ràng Nhiệm vụ khi chuyển giaocho học sinh trong HĐKĐ cần đảm bảo các yêu cầu: kiểm tra lại kiến thức của họcsinh (xem học sinh đã có được kiến thức gì liên quan đến bài học), tạo hứng thúcho học sinh, tạo ra tình huống có vấn đề để dẫn dắt học sinh vào phần hình thànhkiến thức mới

Với phương pháp dạy học truyền thống, giáo viên thường tổ chức HĐKĐchỉ bằng một vài câu dẫn nhập nên không mất nhiều thời gian Với phương phápdạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, khởi động bài học cần tổchức thành hoạt động để học sinh trực tiếp tham gia nên sẽ cần lượng thời giannhiều hơn

Vì vậy khi xây dựng kịch bản cho HĐKĐ, giáo viên lưu ý đến một số kỹthuật cơ bản sau:

Không lấy những nội dung không thiết thực với bài học, tránh lấy những nộidung mang tính chất minh họa mà cần cụ thể: sử dụng nội dung bài học để khởiđộng, sao cho trong khởi động sẽ bao quát được nội dung bài học, qua đó giúp giáoviên biết được học sinh đã có kiến thức gì trong bài mới và chưa biết gì để khai

thác sâu vào những nội dung học sinh chưa biết (điều này có thể sẽ khác nhau ởtừng lớp nên giáo viên cần có sự điều chỉnh kịp thời để phù hợp với đối tượng họcsinh ở các lớp).

HĐKĐ là bước thực hiện hâm nóng trí tuệ trước khi thực hiện các nội dungcủa bài học nên việc khởi động cũng cần nhẹ nhàng và sinh động, phù hợp với tâm

lý tuổi từng lớp học, từng đối tượng học sinh để tạo sự hấp dẫn cho học sinh Việcđặt câu hoi hay tình huống khởi động cần chú ý tạo được hứng thú cho học sinh: đểhọc sinh được thực hiện nhiệm vụ, được tham gia trả lời câu hoi hoặc tham gia vàocác tình huống khởi động Câu hoi tình huống đưa ra ở phần này cũng cần có nhiềumức độ trong đó nhất thiết phải có câu dễ học sinh nào cũng có thể trả lời được.Khi các em trả lời được sẽ phần nào sẽ cảm thấy vui vẻ, thích thú để tạo tâm lý tốtkhi vào bài học Ở mỗi HĐKĐ đều xuất phát từ nội dung bài học, nhưng nếu tìnhhuống nào đưa ra học sinh cũng giải quyết được thì các em sẽ không có hứng thútìm hiểu kiến thức mới, không kích thích được trí tò mò và nhu cầu học tập mộtcách chủ động và tích cực của các em

Khi áp dụng tổ chức HĐKĐ cho tất cả các tiết học ở các lớp thì người giáonên lưu ý: kế hoạch hoạt động đã xây dựng cần có sự điều chỉnh cho phù hợp vớiđặc điểm học sinh của từng lớp, tránh việc xây dựng 1 tình huống cố định dùngchung cho tất cả các lớp trong cùng một khối Phương án xây dựng tình huốngkhởi động giữa các tiết, các bài học nên có sự đổi mới về hình thức, phương pháp,tránh sự nhàm chán cho học sinh khi tiết học nào cũng tổ chức HĐKĐ theo kiểu

“đến hẹn lại lên” với các bước tuần tự như nhau

1.2 Điều kiện của việc tổ chức các hình thức khởi động trong dạy học lịch sử nhằm phát triển năng lực học sinh ở trường Trung học phổ thông

- Đối với giáo viên:

Phân tích nội dung chương trình môn lịch sử ở các bậc học và tìm ra nhữngmạch nội dung để vận dụng tổ chức các hình thức khởi động trong dạy học chophù hợp

Luôn chú ý mối quan hệ chặt chẽ giữa các phần, chương, bài, mục trongchương trình môn lịch sử Mối quan hệ giữa môn lịch sử với các môn học khác

Chuẩn bị cho mình vốn kiến thức rộng trên các lĩnh vực khác nhau, thựchiện học tập suốt đời

Hướng dẫn các em chuẩn bị bài bằng những câu hoi cụ thể Lựa chọn nộidung phù hợp với trình độ của học sinh

Lựa chọn phương pháp, phương tiện phù hợp để phối hợp trong quá trình tổchức các hình thức khởi động dạy học Hướng dẫn học sinh biết cách vận dụngnhững kiến thức đã học để tiếp thu kiến thức mới Luôn chú ý kiểm tra, đánh giácông việc chuẩn bị của học sinh

Như vậy việc tổ chức các hình thức khởi động trong dạy học lịch sử đòi hoingười giáo viên không chỉ có những kiến thức vững chắc về bộ môn lịch sử màcòn phải nắm vững những nội dung, kiến thức cơ bản về môn được tích hợp.

Vận dụng linh hoat nhẹ nhàng, đúng nội dung bài giảng, không làm nặng nềhoặc rối tiết học, tránh biến môn lịch sử thành môn học khác

- Đối với học sinh

Chuẩn bị bài theo sự hướng dẫn của giáo viên, khâu chuẩn bị bài của họcsinh là một yếu tố rất quan trọng, quyết định sự thành công của phương pháp này

Tích cực tham gia quá trình học trên lớp theo yêu cầu của giáo viên: Phátbiểu ý kiến, trình bày kết quả chuẩn bị của mình

Ngoài ra, học sinh phải thường xuyên sưu tầm các tác phẩm văn học, tranhảnh, lược đồ, sơ đồ có liên quan đến bài giảng, tự đọc và tìm kiếm cho mình nhữngkiến thức quan trọng khác Ôn tập, củng cố, tổng hợp ở mức cao hơn và được vậndung thông minh hơn trong học tập

1.3 Thiết kế và thực hiện các hoạt động khởi động và một số hình thức tổ chức hoạt động khởi động trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

1.3.1 Khởi động bài học dưới dạng trò chơi

Những khái niệm mang tính lí thuyết về các phương pháp, kĩ thuật tổ chứchoạt động dạy học đã được các chuyên gia trình bày trong rất nhiều tài liệu và đãđược phổ biến trong nhiều đợt tập huấn chuyên môn Do đó, trong khuôn khổ đềtài này, tôi chỉ chia sẻ một số hình thức tổ chức phần khởi động bài học theo hướngphát triển năng lực nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh trong một số tiết học

Đồng thời, trong thực tế có nhiều hình thức khởi động bài học nhưng trongphạm vi của đề tài, tôi chỉ trình bày một số hình thức khởi động bài học phổ biến

mà bản thân đã trải nghiệm thấy phù hợp và mang lại hiệu quả thiết thực

*Khởi động bằng trò chơi sư phạm

Sinh thời, Khổng Tử người thầy lỗi lạc, một triết gia nổi tiếng của đất nướcTrung Quốc từng khăng định “ Biết mà học, không bằng thích mà học, thích màhọc không bằng vui mà học” Đúng vậy “Học mà chơi, chơi mà học” là mộtphương châm được đề cao trong dạy học

Trò chơi sư phạm đem lại hiệu quả cao trong dạy học, gây sự hứng thú tronggiờ học Thông qua trò chơi lịch sử nội dung của bài học được truyền tải đến họcsinh một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, sâu sắc và dễ hiểu Mặt khác, còn có ý nghĩalàm thay đổi hình thức học tập, làm cho hình thức học tập trở nên đa dạng, phongphú hơn và biến quá trình học tập của học sinh trở thành hình thức học tập vuichơi hấp dẫn Ngoài tác dụng truyền thụ kiến thức cho học sinh nó còn giúp các emhình thành nhân cách khiến cho các em vui vẻ, nhanh nhẹn, cởi mở hơn, tiếp thubài học một cách tự nhiên, tự giác, tích cực

Trò chơi sư phạm là một hoạt động của con người nhằm mục đích chủ yếu làtiếp thu kiến thức một cách có hiệu quả nhất, ngoài ra còn giúp các em vui chơi,giải trí và thư giãn Giúp các em yêu thích môn học hơn Thông qua trò chơi họctập, giúp học sinh có thể rèn luyện được thể lực, rèn luyện về giác quan, tạo cơ hộigiao lưu với mọi người, cùng hợp tác với bạn bè, đồng đội trong nhóm tổ… đây làmột hoạt động được tổ chức có tính chất vui chơi, giải trí, thư giản Nhưng thôngqua hoạt động này học sinh có điều kiện học mà chơi, chơi mà học Khi tham giacác trò chơi học tập học sinh sẽ có điều kiện thể hiện khả năng của mình, giúp các

em mạnh dạn hơn, tự tin hơn, giao tiếp cũng tốt hơn, sống hòa nhã với bạn bè hơn,được suy ngẫm, thử nghiệm các tình huống, các lập luận để đạt kết quả cao

Trò chơi sư phạm còn tạo không khí vui tươi, hồn nhiên, nhẹ nhàng, sinhđộng trong giờ học Giúp cho đặc thù bộ môn lịch sử bớt đi sự khô khan, giúp các

em ghi nhớ sự kiện, nhân vật lịch sử, thấu hiểu bài học một cách nhanh nhất, giúpcác em tiếp thu tri thức một cách tích cực và tự giác.Từ đó bồi dưỡng cho các emlòng say mê, yêu thích môn lịch sử Sử dụng trò chơi học tập ở các môn học nóichung, trong môn lịch sử nói riêng là một trong những phương pháp mới nhằmphát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

- Trò chơi “Hái lộc đầu xuân”: Giáo viên thiết kế các slide chứa câu hoi bất kì vàmột slide chính là các bao lì xì trong đó mỗi bao lì xì tương xứng với một câu hoi.Sau đó giáo viên chia lớp thành hai đội là Đội Hoa Mai và Đội Hoa Đào, mỗi đội

có quyền lần lượt chọn bao lì xì để trả lời câu hoi

Ví dụ: Khi dạy Bài 5 “ Trung Quốc thời phong kiến” giáo viên đưa ra trò chơi

để kiểm tra kết quả học tập của học sinh mặt khác để dẫn dắt kiếnthức của bài mới

Bước 1: Giáo viên nêu tên trò chơi, phổ biến thể lệ trò chơi.

Bước 2: Giáo viên trình chiếu slide chứa các bao lì xì, mỗi bao lì xì có chứa đựng

một câu hoi bất kì Giáo viên chia lớp thành 2 đội và đưa ra luật chơi: mỗi đội lầnlượt chọn 1 bao lì xì, nếu đội đó trả lời đúng câu hoi trong bao lì xì sẽ được 10điểm, mặt khác đội trả lời sai sẽ không nhận được điểm

Những câu hoi trong bao lì xì:

Câu 1: Đây là một nhà thơ nổi tiếng thời Đường?

Câu 2: Tác giả của tiểu thuyết “ Tây Du Kí’’ là ai?

A.Tần Thủy Hoàng B Ngô Thừa Ân C Khổng Tử D Mạnh TửCâu 3: Tư tưởng “Tam cương, Ngũ thường” là thuộc dòng tôn giáo nào của TrungQuốc?

A Phật giáo B Đạo giáo C Thiên chúa giáo D Nho giáo

Câu 4: Trong xã hội phong kiến giai cấp nào là giai cấp chịu bóc lột nặng nề nhất?

A Qúy tộc B Nông dân. C Tăng lữ D Tư sảnCâu 5: Công lao lớn nhất của Tần Thuỷ Hoàng đối với đất nước Trung Quốc là gì?

A Giành độc lập B.Thống nhất. C Phá hoại D Xây dựngCâu 6: Một phát minh quan trọng về kĩ thuật của nhân dân Trung Quốc là gì?

.Câu 7: Cho biết chức quan trấn giữ biên ải thời Đường?

Câu 8: Net chính về tình hình xã hội Trung Quốc trong thời kì Xuân Thu chiếnquốc là gì?

Câu 9: Dưới thời phong kiến một trong những thành tựu nổi nhất của nền văn hoáTrung Quốc là thành tựu nào?

Câu 10: Tất cả các dữ kiện trên đều liên quan đến lịch sử Trung Quốc thời kì nào?

Bước 3: Giáo viên nhận xet, đánh giá Đội nào thắng sẽ có một phần quà chúc

mừng Sau đó giáo viên dẫn dắt vào bài mới

Ở Trung Quốc vào những thế kỉ cuối trước công nguyên do sự phát triển củasản xuất, xã hội phân hóa giai cấp nên chế độ phong kiến được hình thành sớm.Thời phong kiến, kinh tế Trung Quốc phát triển nhất là nông nghiệp Trên cơ sởhình những điều kiện kinh tế xã hội mới, kế thừa những truyền thống của nền vănhóa cổ, nhân dân Trung Quốc đạt được nhiều thành tựu văn hóa rực rỡ

Một số hình ảnh thực hành: