PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM HIỂU VÀ THAM GIA CÁC HOẠT ĐỘNG KINH TẾ XÃ HỘI CHO HỌC SINH THÔNG QUA GIẢNG DẠY MÔN GDCD LỚP 11

Cơ sở thực tiễn cho dạy học phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh thông qua giảng dạy môn GDCD 11 7 2.2.. Thực trạng phát triển năng lực t

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

_

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM HIỂU VÀ THAM GIA CÁC

HOẠT ĐỘNG KINH TẾ XÃ HỘI CHO HỌC SINH THÔNG QUA GIẢNG DẠY MÔN GDCD LỚP 11

LĨNH VỰC: GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Năm học 2021- 2022

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

_

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM HIỂU VÀ THAM GIA CÁC

HOẠT ĐỘNG KINH TẾ XÃ HỘI CHO HỌC SINH THÔNG QUA GIẢNG DẠY MÔN GDCD LỚP 11

LĨNH VỰC: GIÁO DỤC CÔNG DÂN

MỤC LỤC

1 Lý luận chung về phát triển năng lực; năng lực tìm hiểu và tham gia

các hoạt động kinh tế xã hội

3

1.1 Lý luận chung về dạy học phát triển năng lực 3

1.1.3 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực 6 1.2 Định hướng phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động

kinh tế xã hội cho học sinh trong môn GDCD

7

2 Cơ sở thực tiễn cho dạy học phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia

các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh thông qua giảng dạy môn

GDCD 11

7

2.2 Thực trạng phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh

tế xã hội cho học sinh thông qua giảng dạy môn GDCD 11 tại các trường

THPT hiện nay

7

3 Kinh nghiệm về dạy học phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các

hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh thông qua giảng dạy môn GDCD

11

10

3.1 Nắm vững những yêu cầu, nội dung, chương trình GDCD 11 trong

3.2 Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực tìm

hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh 10

3.2.4 Phương pháp tình huống 17

3.3 Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm phát triển năng lực

tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh 23

3.3.1 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ

3.3.2 Nguyên tắc xây dựng thành công bài học trải nghiệm sáng tạo 24

3.3.3 Kinh nghiệm sử dụng các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm

sáng tạo để phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế

xã hội cho học sinh trong nhà trường phổ thông

25

4 Kết quả nghiên cứu 32

1 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 34

2 Nhận định về áp dụng sáng kiến kinh nghiệm và khả năng mở rộng đề

DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

GDCD: Giáo dục công dân

THPT: Trung học phổ thông

GV: Giáo viên HS: Học sinh

PHẦN MỘT: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục công dân (môn Đạo đức ở cấp tiểu học, môn Giáo dục công dân ở cấp trung học cơ sở, môn Giáo dục kinh tế và pháp luật ở cấp trung học phổ thông) giữ vai trò chủ đạo trong việc giúp học sinh hình thành, phát triển ý thức và hành vi của người công dân Thông qua các bài học về lối sống, đạo đức, pháp luật, kinh tế, môn Giáo dục công dân góp phần bồi dưỡng cho học sinh những phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi của người công dân, đặc biệt là tình cảm, niềm tin, nhận thức, cách ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật, có kĩ năng sống và bản lĩnh để học tập, làm việc và sẵn sàng thực hiện trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế

Trong môn Giáo dục công dân 11 THPT, phát triển năng lực lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh là giúp học sinh có kiến thức phổ thông, cơ bản về kinh tế, xã hội; vận dụng được các kiến thức đã học để phân tích, đánh giá, xử lí các hiện tượng, vấn đề, tình huống trong thực tiễn cuộc sống; có khả năng tham gia các hoạt động phù hợp với lứa tuổi để thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và trong các hoạt động kinh tế

Tuy nhiên, trong quá trình giảng dạy, với các phương pháp đã từng thể hiện, tôi thấy việc học và tìm hiểu kiến thức Giáo dục công dân chưa thật sự gây được hứng thú triệt để cho học sinh Học sinh chưa có ý thức cao trong việc tìm hiểu các kiến thức của môn học, làm cho hoạt động dạy và học không mang lại hiệu quả cao dẫn đến việc không phát huy được hết tính tích cực của học sinh trong quá trình giảng dạy, và bài giảng Giáo dục công dân của giáo viên chưa thể hiện được hết nội dung

mà mình muốn truyền tải, các em ngại tham gia vào các hoạt động kinh tế, xã hội trong thực tế

Nắm được những điểm yếu của học sinh, cũng như những tồn tại và hạn chế trong phương pháp giảng dạy môn Giáo dục công dân của bản thân nói riêng, với mục đích hình thành cho học sinh thói quen tìm hiểu kiến thức kinh tế, xã hội và đời sống, hình thành cho các em cách ứng xử phù hợp và vận dụng thành thạo những kiến thức

ấy để giải quyết các vấn đề thực tiễn nên bản thân đã mạnh dạn nghiên cứu và thử

nghiệm đề tài: “Phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội

cho học sinh thông qua giảng dạy môn GDCD lớp 11.”

2 Mục đích của đề tài

Góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả giảng dạy và rèn luyện thêm kiến thức, kỹ năng cho giáo viên

Góp phần tạo hứng thú môn học, khắc sâu kiến thức, phát huy tính tự giác, độc lập và sáng tạo của học sinh

Hình thành và phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh

3 Tính mới của đề tài

Đây là đề tài lần đầu tiên được áp dụng thực hiện tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách nói riêng và các trường THPT trên địa bàn Huyện Thanh Chương nói chung Đề tài đã khai thác, trang bị cho học sinh những phương pháp, kỹ năng có tính hệ thống trong việc tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội Tên đề tài có thể là không mới hoặc đã có những tác giả khai thác nhưng nội dung của đề tài hoàn toàn

là những kinh nghiệm, những tâm huyết mà bản thân tôi đã đúc kết lại trong quá trình giảng dạy của mình và đã được kiểm định qua thực tế Đề tài đã góp phần nâng cao tính hứng thú, hấp dẫn và hiệu quả cho các giờ học Đồng thời phát huy tối đa khả năng tính tích cực, chủ động độc lập sáng tạo, tự giác trong quá trình học tập của học

sinh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu ở môn Giáo dục công dân 11 - cấp trung học phổ thông

- Thực nghiệm tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách – Thanh Chương

- Thời gian thực hiện: Từ đầu năm học 2021- 2022 đến nay

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thử nghiệm

- Phương pháp thu thập số liệu: Kiểm tra đánh giá học sinh

- Phương pháp xử lí số liệu: nhập và xử lí số liệu

- Nghiên cứu năng lực, kết quả học tập của học sinh các lớp trong sự đối sánh với nhau

- Báo cáo trước tổ, nhóm, hội đồng khoa học nhà trường nhận được những đóng góp, ý kiến của các thành viên

- Thông qua kinh nghiệm thực hiện giảng dạy đối với Chương trình đổi mới SGK bậc THPT

Trong tài liệu tập huấn việc dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh thì năng lực là: sự kết hợp một cách linh hoạt có tổ chức kiến thức, kĩ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân, nhằm đáp ứng hiệu quả một nhu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định

Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) tổng thể được Ban Chỉ đạo đổi mới chương trình sách giáo khoa giáo dục phổ thông thông qua ngày 28/7/2017, bao gồm

10 năng lực sau:

Những năng lực chung được tất cả các môn học và hoạt động giáo dục góp phần hình thành, phát triển: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

Những năng lực chuyên môn được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học, hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất

Bên cạnh việc hình thành, phát triển các năng lực cốt lõi, chương trình giáo dục phổ thông còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng năng lực đặc biệt ( năng khiếu) của học sinh

Môn GDCD ở trường THPT có vai trò quan trọng trực tiếp trong quá trình hình thành ý thức chính trị, hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh Môn học này có đặc điểm là gần gũi, gắn bó mật thiết với đời thực tiễn sinh động của gia đình, nhà trường và xã hội Đặc điểm này tạo cho môn GDCD có những lợi thế để giáo viên có thể sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực nhằm phát triển các năng lực cho học sinh Bên cạnh các năng lực chung, môn GDCD còn cung cấp các năng lực chuyên biệt sau:

- Tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội

- Tự chịu trách nhiệm và thực hiện trách nhiệm công dân với cộng đồng, đất nước

- Giải quyết các vấn đề đạo đức, pháp luật, chính trị, xã hội

1.1.2 Chương trình giáo dục định hướng năng lực

Chương trình định hướng nội dung chúng ta muốn học sinh cần biết cái gì? Chương trình định hướng năng lực chúng ta muốn học sinh biết và có thể làm được những gì?

Sự khác nhau giữa chương trình định hướng nội dung và chương trình định hướng năng lực:

Chương trình định hướng nội dung

Chương trình định hướng phát triển năng lực

Nội dung giáo

dục

Việc lựa chọn nội dung dựa vào các khoa học chuyên môn, không gắn với các tình huống thực tiễn Nội dung được quy định chi tiết trong chương trình

Lựa chọn nội dung nhằm đạt được kết quả đầu ra đã quy định, gắn với các tình huống thực tiễn Chương trình chỉ quy định nội dung chính không quy định chi tiết

Mục tiêu giáo

dục

Mục tiêu dạy học được

mô tả không chi tiết và không nhất thiết phải quan sát đánh giá được

Kết quả học tập cần đạt được mô tả chi tiết và có thể quan sát, đánh giá được; thể hiện mức độ của học sinh một cách liên tục

Điều kiện dạy

Khai thác các điều kiện bên ngoài như: cơ sở văn hóa, di tích lịch sử, internet, cơ sở nghiên cứu

Phương pháp

dạy học

Giáo viên chủ yếu là người truyền thụ kiến thức, là trung tâm của quá trình dạy học Học sinh tiếp thu thụ động những tri thức được quy định sẵn

Giáo viên chủ yếu là người tổ chức,

hỗ trợ cho học sinh tự học Chú trọng phát triển khả năng giao tiếp, giải quyết vấn đề Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực

Đánh giá kết

quả học tập

Tiêu chí đánh giá được xây dựng chủ yếu dựa trên sự ghi nhớ và tái hiện nội dung đã học

Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực đầu ra, có tính đến sự tiến bộ trong quá trình học tập, chú trọng khả năng vận dụng trong các tình huống thực tiễn

Quản lý dạy

học

Cơ chế bao cấp áp đặt mệnh lệnh Chương trình giáo dục được thực hiện rập khuôn, máy móc của quy định cấp trên

Cơ chế phân quyền, tăng cường sự chủ động sáng tạo của cơ sở

Giáo viên, tổ chuyên môn, nhà trường chủ động phát triển chương trình giáo dục nhà trường phổ thông; xây dựng kế hoạch giáo dục; chủ động thực hiện chương trình và kế hoạch giáo dục

1.1.3 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là dạy học theo chuẩn và định hướng kết quả sản phẩm đầu ra Kết quả đầu ra cuối cùng của quá trình dạy học là học sinh vận dụng được kiến thức, kĩ năng đã học vào giải quyết tình huống trong cuộc sống, nghề nghiệp

Dạy học theo định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết những tình huống cuộc sống và nghề nghiệp

Dạy học theo định hướng năng lực phải tổ chức các hoạt động đa dạng , phong phú, linh hoạt trong phương pháp và ứng xử sư phạm Tổ chức các hoạt động khám phá bằng cách đưa ra hệ thống câu hỏi bằng cách kích thích học sinh tìm ra kết quả Luôn kiểm tra đánh giá kiến thức kĩ năng đạt được ở học sinh

Lấy người học làm trung tâm, mục tiêu dạy học tập trung vào vận dụng kiến thức kĩ năng có thể quan sát được, nội dung dạy học thiết thực, bổ ích, gắn với các

tình huống trong thực tiễn Phương pháp dạy học định hướng hoạt động thực hành, hình thức học tập đa dạng Tăng cường dạy học vận dụng giải quyết các vấn đề thực tiễn

1.2 Định hướng phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh thông qua giảng dạy môn gdcd lớp 11

Năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội:

+ Hiểu được các kiến thức khoa học và một số vấn đề cơ bản về đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; Hiến pháp, pháp luật, hệ thống chính trị của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; quyền và nghĩa vụ công dân; trách nhiệm của thanh niên với tư cách công dân

+ Giải thích được một cách đơn giản một số hiện tượng, vấn đề kinh tế, pháp luật và đạo đức đang diễn ra ở Việt Nam và thế giới

+ Vận dụng được các kiến thức đã học để phân tích, đánh giá, xử lí các hiện tượng, vấn đề, tình huống trong thực tiễn cuộc sống; có khả năng tham gia thảo luận, tranh luận về một số vấn đề trong đời sống xã hội đương đại liên quan đến đạo đức, pháp luật và kinh tế

+ Có khả năng tham gia một số hoạt động phù hợp với lứa tuổi để thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và trong các hoạt động kinh tế

+ Bước đầu đưa ra được quyết định hợp lí và tham gia giải quyết được một số vấn đề của cá nhân, gia đình và cộng đồng bằng các hành vi, việc làm phù hợp với chuẩn mực đạo đức, pháp luật và lứa tuổi

+Tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội, các hoạt động phục vụ cộng đồng, các hoạt động tuyên truyền và thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước phù hợp với lứa tuổi do nhà trường, địa phương tổ chức

Môn Giáo dục công dân là một môn học tích hợp khá nhiều kiến thức của các môn học khác Chính vì thế, giáo viên giảng dạy môn này phải chịu khó mày mò, tìm hiểu và tích lũy kiến thức để có được những bài giảng hay và sâu

Phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội không chỉ chú ý tích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với tình huống cuộc sống, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên học sinh theo hướng cộng tác, nhằm phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh

Dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, từ đó giúp học sinh khám phá điều chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức được sắp đặt sẵn Chú trọng rèn luyện cho học sinh những tri thức phương pháp để các em biết cách tìm lại những kiến thức đã có, biết cách suy luận tìm tòi kiến thức mới Tăng cường học hợp tác trong nhóm để cho học sinh suy nghĩ nhiều hơn, tự giác làm việc

và có thảo luận bàn bạc trong nhóm Cần sử dụng các tình huống, trường hợp điển hình, hiện tượng thực tế, các vấn đề trong đời sống xã hội để phân tích đối chiếu cho bài giảng Khuyến khích học sinh liên hệ thực tiễn trong nhà trường, địa phương, đất nước trong quá trình học tập Đặc biệt, cần hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức bài học để xây dựng dự án nhỏ

2 Cơ sở thực tiễn cho dạy học phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh thông qua giảng dạy môn gdcd lớp 11

2.1.Vai trò của môn GDCD hiện nay

Giáo dục công dân là bộ môn thuộc khoa học xã hội đang được giảng dạy trong trường THPT Đây là môn học tích hợp, tập trung khá nhiều phân môn, chứa đựng nhiều kiến thức của các môn khoa học khác Mặt khác, việc dạy môn học này đòi hỏi gắn liền trực tiếp, cụ thể với đời sống, với việc rèn luyện và tu dưỡng đạo đức học sinh Nó trang bị cho học sinh THPT những kiến thức cơ bản về Triết học, đạo đức, các vấn đề về thời đại ngày nay, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước Qua đó, hình thành và bồi dưỡng cho học sinh thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cộng sản, phương pháp tư duy biện chứng trong việc đánh giá hiện thực khách quan, đặc biệt góp phần hình thành con người xã hội chủ nghĩa

Hơn nữa, trong năm năm trở lại đây, môn GDCD đã được Bộ GDĐT chọn là một trong ba môn thi của bài thi tổ hợp xã hội Điều này khẳng định vai trò của môn này ngày càng quan trọng trong chương trình giáo dục, trong lòng người học và toàn

xã hội

2.2 Thực trạng phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh thông qua giảng dạy môn gdcd lớp 11 tại các trường THPT hiện nay

2.2.1 Khó khăn

+ Đối với giáo viên:

- Giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác, các kiến thức trong thực tiễn, lựa chọn các kiến thức phù hợp để hình thành và phát triển năng lực tự nhận thức và điều chỉnh hành vi cho học sinh

- Vấn đề tâm lý chủ yếu vẫn quen dạy theo lối truyền thụ kiến thức nên dạy theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh, các giáo viên sẽ vất vả hơn, phải xem

xét rà soát nội dung chương trình, sách giáo khoa (SGK) hiện hành để loại bỏ những thông tin cũ, lạc hậu, đồng thời bổ sung, cập nhật những thông tin mới, phù hợp Nội dung của phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh cũng yêu cầu giáo viên cấu trúc, sắp xếp lại nội dung dạy học trong chương trình hiện hành theo định hướng phát triển năng lực học sinh nên không tránh khỏi làm cho giáo viên có cảm giác ngại thay đổi

- Điều kiện cơ sở vật chất (thiết bị thông tin, truyền thông) phục vụ cho việc dạy học trong nhà trường còn nhiều hạn chế nhất là các trường ở nông thôn

- Ở một số trường nông thôn, một bộ phận học sinh còn khá nhút nhát nên việc định hướng phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh còn gặp nhiều khó khăn

Mặt khác, môn GDCD vốn là “môn phụ” nên học sinh cũng không mấy mặn mà, chính vì thế mà việc hợp tác giữa giáo viên và học sinh gặp rất nhiều khó khăn

Qua câu hỏi khảo sát như: Em thấy môn GDCD có quan trọng không? Giáo viên

đã thu được kết quả như sau:

Kết quả được tiến hành khảo sát ở 4 lớp 11C1,11C3,11C4,11C8 tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách – huyện Thanh Chương

Với số liệu trên, chúng ta có thể thấy rằng, trong mắt người học, môn GDCD vẫn

là một môn phụ, dường như chưa thật sự được quan tâm Chính điều này đã gây khó khăn cho giáo viên trong công tác đổi mới phương pháp dạy học

+ Đối với học sinh:

- Dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh là cả một quá trình

từ tiểu học đến THPT nên giai đoạn đầu này, đặc biệt là thế hệ học sinh hiện tại đang quen với lối mòn cũ nên khi đổi mới học sinh thấy lạ lẫm và khó bắt kịp

- Do xu thế chọn nghành nghề theo thực tế xã hội nước ta hiện nay và việc quy định các môn thi trong các kỳ thi tuyển sinh nên đa số các học sinh và phụ huynh kém mặn mà với các môn không thi, ít thi

Quan trọng Bình thường Không

quan trọng 11C1 (47 HS) 7 – 14,9 % 10 - 21,3% 30 - 63,8% 0

11C3 (42 HS) 5 – 11,9 % 12 – 28,6 % 25 – 59,5 % 0

11C4 (43 HS) 2 – 4,6 % 15 – 34,9 % 26 – 60,5 % 0

- Trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường xuyên dạy

những kiến thức có liên quan đến việc hình thành năng lực tự nhận thức và điều chỉnh hành vi con người cho học sinh, tuy nhiên chúng ta chưa đi sâu và chưa có khái niệm,

tên gọi cụ thể mà thôi

- Với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, đánh giá, định hướng hoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học.Vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học

- Trong những năm qua giáo viên cũng đã được trang bị thêm nhiều kiến thức mới về phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực: như phương pháp tình huống, dạy học theo dự án

- Môi trường ”Trường học kết nối ” rất thuận lợi để giáo viên đổi mới trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh

- Nhà trường đã đầu tư nhiều phương tiện dạy học có thể đáp ứng một phần đổi mới phương pháp dạy học hiên nay

- Sự phát triển của công nghệ thông tin, sự hiểu biết của đội ngũ giáo viên của nhà trường là cơ hội để chúng ta triển khai tốt dạy học theo định hướng phát triển năng lực

+ Đối với học sinh:

- SGK trình bày theo hướng “ mở ” nên cũng tạo điều kiện, cơ hội cũng như môi trường thuận lợi cho học sinh phát huy tư duy sáng tạo, từ đó các em có hứng thú tìm hiểu kiến thức môn học Bản thân các em cũng hưởng ứng rất tích cực quá trình đổi

mới phương pháp dạy học Khi được hỏi: Theo em, việc đổi mới phương pháp dạy

học môn GDCD có cần thiết không?

Kết quả được tiến hành khảo sát ở 4 lớp 11C1,11C3,11C4,11C8 tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách – huyện Thanh Chương

Với số liệu trên, chúng ta có thể thấy rằng, việc đổi mới phương pháp dạy học không chỉ là yêu cầu chung, mà còn là mong muốn của tất cả học sinh, chính những

Câu trả lời

Lớp

Rất cần thiết

Cần thiết Bình thường Không

cần thiết 11C1 (47 HS) 30 – 63,8 % 17 - 36,2% 0 0

11C3 (42 HS) 31 – 73,8 % 11 – 26,2 % 0 0

11C4 (43 HS) 20 – 46,5 % 15 – 34,9 % 8 – 18,6 % 0

11C8 (40 HS) 15 – 37,5% 20 – 50,0 % 5 – 12,5 % 0

suy nghĩ này giúp cho giáo viên có động lực để thực hiện những đổi mới trong quá trình dạy học

- Mặc dù, dạy học theo định hướng phát triển năng lực đã được vận dụng vào giảng dạy bộ môn giáo dục công dân, song hiệu quả đạt được chưa cao Do đó phần lớn học sinh hiện nay có thái độ bình thường, chưa phát huy được tính tích cực trong học tập

Vì vậy với nội dung đề tài này, bản thân tôi chỉ muốn đưa ra một số kinh

nghiệm về dạy học phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội thông qua giảng dạy môn GDCD 11

3 Kinh nghiệm về dạy học phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh thông qua giảng dạy môn gdcd lớp 11

3.1 Nắm vững những yêu cầu, nội dung, chương trình GDCD 11 trong dạy

học phát triển năng lực

- Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin, )

- Sử dụng một cách linh hoạt các phương pháp dạy học và đảm bảo nguyên

tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”

- Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chức thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ở ngoài lớp

- Coi trọng thực hành và vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- Sử dụng hiệu quả các thiết bị dạy học môn học, tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học

3.2 Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh

Trong những năm qua, nhận thức được việc đổi mới phương pháp dạy học theo

định hướng phát triển năng lực cho học sinh là vấn đề quan trọng Đặc biệt môn

GDCD, với vị trí đặc thù của mình là giữ vai trò chủ chốt trong việc giáo dục cho học sinh ý thức, hành vi của người công dân góp phần hình thành và phát triển ở các em phẩm chất, năng lực cần thiết của người công dân Môn GDCD có vai trò quan trọng đặc biệt trong trong việc phát triển nhân cách học sinh, góp phần nâng cao nguồn nhân lực, đào tạo học sinh thành người lao động mới đáp ứng yêu cầu đòi hỏi quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Phương pháp dạy học môn GDCD phải theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng

cho học sinh năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên Quá trình dạy học một bài GDCD phải là quá trình học sinh được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên thiết kế hướng dẫn Trong quá trình dạy học giáo viên phải huy động tối đa vốn hiểu biết kinh nghiệm sống của học sinh Dạy môn GDCD phải gắn chặt chẽ với thực tiễn cuộc sống Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn GDCD rất phong phú đa dạng bao gồm các phương pháp truyền thống như: diễn giảng, đàm thoại và các phương pháp mới như: hoạt động nhóm, giải quyết vấn đề, điều tra thực tiễn, dự án, tình huống,

Nhận thức được tầm quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh, giáo viên nói chung và giáo viên bộ môn GDCD của trường THPT Nguyễn Sỹ Sách nói riêng đã thay đổi và có nhiều biến chuyển, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã thực hiện, trong đó chúng tôi đã vận dụng một số phương pháp dạy học sau:

3.2.1 Phương pháp dạy học theo dự án

Phương pháp dự án được hiểu là một phương pháp trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp giữa lí luận và thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả Phương pháp này kích thích động cơ, hứng thú học tập của học sinh, phát huy tính tự lực, tinh thần trách nhiệm, phát triển khả năng sáng tạo, rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn, kĩ năng hợp tác, năng lực nhận thức, điều chỉnh hành vi, năng lực đánh giá

Ví dụ 1: Khi dạy bài 6: Công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, giáo viên có

thể sử dụng phương pháp này

Đây là phương pháp mà người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp giữa lí thuyết với thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả Với nội dung tìm hiểu các vấn đề về công nghiệp hóa, việc áp dụng máy máy của tất cả các ngành kinh tế tại địa phương, giáo viên chia học sinh thành 4 nhóm, hình thức làm việc ngoài giờ học trên lớp, thời gian 1 tuần, sản phẩm có thể là một bài thu hoạch hoặc là video, tranh ảnh:

+ Nhóm 1,3: Quá trình ứng dụng những thành tựu khoa học công nghệ hiện đại

vào sản xuất ở địa phương em hiện nay?

+ Nhóm 2,4: Những thay đổi của địa phương em trong quá trình thực hiện công

nghiệp hóa, hiện đại hóa?

Với nội dung đó, học sinh sẽ xây dựng đề cương, kế hoạch, phân công nhiệm

vụ trong quá trình thực hiện dự án, cả nhóm cùng nhau tìm hiểu, thu thập kết quả, công bố sản phẩm

Học sinh trình bày sản phẩm của mình sau khi đã hoàn thành dự án

Năng lực năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh được hình thành:

+ Học sinh sẽ hiểu được các kiến thức khoa học và một số vấn đề cơ bản về quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

+ Giải thích được một cách đơn giản một số hiện tượng về vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn ra ở địa phương mình

+ Vận dụng được các kiến thức đã học để phân tích, đánh giá, xử lí các hiện tượng, vấn đề, tình huống trong thực tiễn cuộc sống; có khả năng tham gia thảo luận, tranh luận về một số vấn đề trong đời sống xã hội đương đại liên quan đến quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại địa phương

+ Có khả năng tham gia một số hoạt động phù hợp với lứa tuổi như: nâng cao trình độ học vấn, tiếp thu và ứng dụng những thành tựu khóa hoạc kỹ thuật…để tham gia vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại quê nhà

+Tham gia và vận động người thân trong gia đình, xóm làng thực hiện tốt chủ trương, chính sách Đảng và Nhà nước trong quá trình tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại địa phương mình

Ví dụ 2: Khi giảng dạy bài 11: Chính sách dân số và giải quyết việc làm, giáo

viên có thể sử dụng phương pháp dự án

Đây là phương pháp người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp giữa lí thuyết với thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả Với nội dung tìm hiểu quá trình xây dựng quê hương, làng xóm của mình, giáo viên chia học sinh thành 4 nhóm, hình thức làm việc ngoài giờ học trên lớp, thời gian 1 tuần, sản phẩm có thể là một bài thu hoạch hoặc là video, tranh ảnh:

Nhóm 1,2 Tìm hiểu về Công ty gạch ngói Tuynen Rào Gang – Thanh Khai –

Năng lực năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh được hình thành: Học sinh sẽ nhận thức được giá trị của lao động, chỉ có lao động mới giúp con người có cuộc sống ấm no, giúp xã hội giàu mạnh Truyền thống hăng say lao động là một truyền thống quý báu của dân tộc Việt nam nói chung và của quê hương Thanh Chương nói riêng Chính điều này sẽ giúp cho các em phân tích, đánh giá được suy nghĩ và hành vi của mình khi bản thân là lực lượng lao động trong tương lai Giúp các em hiểu được rằng, chỉ có lao động mới giúp thay đổi cuộc sống mình, quê hương làng xóm mình, từ đó các em sẽ tham gia vào các hoạt động kinh tế xã hội một cách tự nguyện và tích cực hơn Đồng thời, thông qua đó học sinh

sẽ thấy được quá trình phân công lao động, sắp xếp và tạo công ăn việc làm cho người lao động địa phương ở chính các xí nghiệp trên địa bàn mình

Học sinh tham quan tại các cơ sở sản xuất trên địa bàn huyện

Thanh Chương – Nghệ An

3.2.2 Phương pháp đóng vai

Phương pháp đóng vai là một phương pháp mà trong quá trình dạy học chúng tôi thường sử dụng để tạo sự hứng thú của học sinh Đây là phương pháp giúp học sinh rèn luyện được tính tự tin, năng lực ngôn ngữ của bản thân

Thông qua phương pháp này sẽ giúp các em học sinh nhận thấy được mình có những điểm mạnh và điểm yếu nào, từ đó sẽ điều chỉnh hợp lý hơn Phương pháp mà trong quá trình dạy học chúng tôi thường sử dụng để tạo sự hứng thú của học sinh hình thành kĩ năng giao tiếp, có cơ hội bộ lộ cảm xúc Đây là phương pháp giúp học sinh rèn luyện được tính tự tin, năng lực ngôn ngữ của bản thân, rèn luyện thực hành

kĩ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo hướng tích cực

Ví dụ 1: Khi giảng Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường, phần

“Trách nhiệm của công dân đối với chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường”, giáo viên có thể sử dụng phương pháp đóng vai nhằm tích hợp nội dung phổ biến pháp luật trong lĩnh vực này:

Giáo viên chia lớp thành hai nhóm và nêu chủ đề thời gian để các nhóm chuẩn

bị 1 tuần và thời gian để nhóm đóng vai tình huống đó trên lớp là 5 phút ( thời gian chuẩn bị bài ở nhà và các nhóm tự sắp xếp lập kế hoạch để đóng vai cho tình huống):

+ Nhóm 1: ( Tình trạng vứt rác bừa bãi)

+ Nhóm 2: ( Nạn săn bắt động vật quý hiếm)

Học sinh trình bày suy nghĩ cảm nhận và ứng xử theo một vai giả định, giúp học suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề từ chỗ đứng góc nhìn của người trong cuộc, tập trung vào một sự kiện cụ thể mà các em quan sát được từ vai của mình

Năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh được hình thành, đó là: Các em học sinh sẽ hiểu được các hành vi như thế nào thì sẽ đe dọa đến tài nguyên, môi trường và kể cả đe dọa con người Vậy nên, thông qua các vai diễn các em sẽ làm toát lên được vai trò, trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức trong việc bảo vệ tài nguyên, môi trường, bảo vệ sự sống của cả loài người Đồng thời, bước đầu các em đưa ra được các quyết định hợp lý và tham gia giải quyết một số vấn đề của cá nhân, gia đình và cộng đồng bằng các hành vi, việc làm phù hợp

Ví dụ 2: Khi dạy bài 10: “Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa”, phần nội dung mục

c: “Nội dung cơ bản của dân chủ trong lĩnh vực văn hóa” và mục d: “Nội dung cơ bản của dân chủ trong lĩnh vực xã hội”, giáo viên có thể sử dụng phương pháp đóng vai

Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, giao chủ đề cho mỗi nhóm, các nhón chuẩn bị trong vòng 1 tuần và sau đó, thời gian diễn trên lớp là 5 phút.( thời gian chuẩn bị ở nhà thì các nhóm tự sắp xếp và bố trí cho phù hợp)

+ Nhóm 1,3: Nạn tảo hôn/Những tư tưởng lạc hậu, mê tín dị đoan

+ Nhóm 2,4: Nạn bạo lực gia đình/ Tình trạng trọng nam khinh nữ trong nhân dân

Học sinh sắp xếp nội dung và các vai diễn, sau đó trình bày cảm nhận và ứng

xử theo một vai giả định Từ đó, giúp các em suy nghĩ sâu sắc hơn về một vấn đề của

xã hội dưới góc nhìn trong của người trong cuộc, các em tập trung vào giải quyết, ứng xử phù hợp

Năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh được hình thành: Học sinh hiểu được các giá trị của đạo đức gia đình, các truyền thống tốt đẹp của hôn nhân, gia đình Việt Nam xưa và nay Từ đó, các em sẽ tự phân tích, đánh giá được những giá trị nào còn phù hợp và những hủ tục nào cần loại bỏ trong việc xây dựng hôn nhân và gia đình, cũng như trong việc giải phóng con người khỏi những thiên kiến, định kiến lạc hậu Thông qua đó, các em học sinh sẽ tham gia một số hoạt động phù hợp trong việc thực hiện quyền dân chủ trong lĩnh vực văn hóa, xã hội, như: vấn đề tuyên truyền bình đẳng giới, xóa bỏ các hủ tục lạc hậu, hướng con người đến

những điều tốt đẹp, hay như tuyên truyền hôn nhân đúng pháp luật

3.2.3 Phương pháp giải quyết vấn đề

Phương pháp giải quyết vấn đề: học sinh vạch ra những cách giải quyết vấn đề, tình huống cụ thể gặp phải trong đời sống hàng ngày thông qua đó phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề

(Theo Báo 2 Sao.net, ngày 10/3/2022)

Để giải quyết vấn đề trên học sinh phải xem xét, phân tích những vấn đề đang tồn tại và xác định các nội dung cơ bản như:

+ Hành vi của các chủ xăng dầu vi phạm quy luật cạnh tranh, biểu hiện cụ thể

là họ đã sử dụng nhiều thủ đoạn phi pháp, bất lương, đầu cơ, tích trữ, gây rối loạn thị trường

+ Đưa ra các cách giải quyết như: Đối với nhà nước phải có những biện pháp

xử phạt nghiêm minh; đối với công dân thì có thể lên án, phê phán, tố cáo đối với các hiện tượng trên

Năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh được hình thành: Học sinh hiểu được một cách đơn giản về các hiện tượng kinh tế, biết được đâu là những hành vi vi phạm pháp luật cần được điều chỉnh Thông qua đó, giúp các em có cách ứng xử phù hợp với các quy định của pháp luật và có thể tự tin giải quyết các tình huống trong thực tế, nâng cao ý thức trách nhiệm trong quá trình tham gia các hoạt động kinh tế; đồng thời biết lên án, phê phán những hành động sai

trái, vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân

Ví dụ 2: Khi giảng bài 9: Nhà nước xã hội chủ nghĩa, phần 2c: Chức năng của

nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt nam, giáo viên có thể kể hoặc trình chiếu câu chuyện về các vụ án kinh tế, tham nhũng nổi bật trong thời gian qua

Thông tin:

Vụ án ông Nguyễn Bắc Son (cựu Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông) bị TAND cấp cao tại Hà Nội tuyên y án chung thân về tội “Vi phạm quản lý đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng” và tội “Nhận hối lộ” vào ngày 23/4/2020 vì có sai phạm nghiêm trọng trong vụ án Mobifone mua 95% cổ phần AVG Đây là vụ án có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, trong đó ông Nguyễn Bắc Son và đồng phạm nhận số tiền hối lộ đặc biệt lớn Trong vụ án này, ông Nguyễn Bắc Son là người có chức vụ quyền hạn cao nhất, có vai trò quyết định trong thực hiện dự án MobiFone mua 95% cổ phần AVG bất chấp quy định của pháp luật nên đã phải nhận hình phạt cao nhất

(Báo Công an nhân dân, ngày 30/12/2020)

Câu hỏi:

1 Em có suy nghĩ gì khi đọc các thông tin trên?

2 Nhà nước cần làm gì để hạn chế những hành vi tham ô, tham nhũng?

Học sinh nghe (quan sát) câu chuyện đó, sau đó từng em có thể cảm nhận riêng biệt nhưng về cơ bản các em thấy được những hành vi vi phạm pháp luật cần được lên

án và xử lý nghiêm minh

Năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh được hình thành: Học sinh hiểu được thế nào là tham nhũng, là vi phạm pháp luật, và từ đó các em biết về vai trò của nhà nước trong việc quản lý xã hội Và một điều chắc chắn rằng, hình ảnh một Bộ trưởng bị xử lý nghiêm minh sẽ tác động rất lớn đến suy nghĩ

và hành động của các em học sinh, giúp các em hiểu và suy nghĩ được về sự nghiêm minh của pháp luật, hiểu được những giá trị trong cuộc sống Từ đó, các em sẽ tự tin giải quyết các tình huống thực tiễn và tham gia vào các hoạt động xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam một cách tích cực hơn

3.2.4 Phương pháp tình huống

Phương pháp tình huống hay còn gọi là phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình, trong đó học sinh tự lực nghiên cứu một tình huống thực tiễn và giải quyết vấn đề của tình huống đặt ra Tình huống là một vấn đề thực tế, trong đó chứa đụng những mâu thuẫn Người ta phải đưa ra một quyết định trên cơ sở cân nhắc phương án giải quyết khác nhau Tình huống cũng có thể là một hoàn cảnh gắn với câu chuyện

có cốt truyện, nhân vật có chứa đựng xung đột, có tính phức hợp được viết ra để chứng minh một vấn đề hay một số vấn đề của cuộc sống thực tế Với phương pháp giải quyết tình huống học sinh phải tự suy nghĩ điều gì sẽ xảy ra hay mình sẽ làm gì nếu là nhân vật trong tình huống đó, đưa ra cách giải quyết vấn đề Học sinh phải huy động kiến thức để giải quyết tình huống, phát huy được năng lực tự học, năng lực

tư duy, tìm kiếm và xử lí thông tin, năng lực sáng tạo Phương pháp này bộ môn GDCD thường hay sử dụng trong giảng dạy để phát huy tính sáng tạo và biết liên hệ thực tiễn của học sinh

Ví dụ 1: Khi giảng dạy Mục 3: Trách nhiệm của công dân trong việc tham gia

xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bài 9: Nhà nước xã hội chủ nghĩa, giáo viên có thể sử dụng các tình huống sau:

Tình huống 1: Sau khi tan buổi học T nói với H : chúng ta phải về nhanh để

tập văn nghệ chào mừng quốc khánh 2/9 với mọi người trong xóm, vì hôm nay là thứ

7 theo kế hoạch của xóm là tập trung diễn lại các tiết mục văn nghệ

- H nói: Thôi việc này liên quan gì đến bọn mình ! Đó là việc của người lớn !

Câu hỏi

1 Em có đồng ý với ý kiến của H không ? Vì sao ?

2 Em sẽ giải thích như thế nào để bạn H hiểu được trách nhiệm của mình và mọi người đối với việc tham gia các hoạt động của địa phương?

Tình huống 2: Trên đường đi học, A và B phát hiện một thanh niên đang rải

truyền đơn nói xấu chế độ và Nhà nước Thấy vậy, A định chạy lại ngăn cản thì B kéo

A đi và nói :

- Thôi việc này liên quan gì đến bọn mình ! Đi đi kẻo muộn học !

Câu hỏi:

1 Em có đồng ý với ý kiến và việc làm của B không ? Vì sao ?

2 Nếu là B, em sẽ ứng xử như thế nào ? Vì sao em lại ứng xử như vậy ?

Để giải quyết tình huống trên, học sinh có thể trao đổi thảo luận theo nhóm và đưa ra cách giải quyết tình huống và các giải pháp tình huống đưa ra

Với các tình huống này học sinh phải huy động kiến thức hay cách giải quyết của cả nhóm và lựa ra phương án giải quyết tốt nhất Thông qua đó hình thành cho các em năng lực hợp tác, tìm kiếm và xử lí thông tin, biết liên hệ thực tiễn, tham gia tích cực các hoạt động văn hóa tại địa phương Từ đó nêu và hiểu được trách nhiệm của học sinh trong việc giữ gìn và phát huy truyền thống yêu nước của dân tộc, góp phần xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước, giúp các em có các hành vi phù hợp

Thông qua giải quyết tình huống, năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh được hình thành: Các em hiểu được các giá trị đạo đức, truyền thống văn hóa, các quy định của pháp luật và nhận ra được các yếu tố tác động đến bản thân mình trong quá trình học tập Ngoài ra, giúp các em phân tích, đánh giá, xử lý được các yếu tố tác động đến bản thân, có cách ứng xử phù hợp với các tình huống trong thực tế Mặt khác, thông qua cách giải quyết tình huống, học sinh tự đánh giá và đưa ra các quyết định của mình cho phù hợp với pháp luật và đạo đức xã hội, đặc biệt là trong vấn đề xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, từ đó sẽ tham gia tích cực vào công tác tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước

Ví dụ 2: Khi giảng dạy Mục 2a: Nhiệm vụ của khoa học công nghệ, bài 13:

Chính sách giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, văn hóa, giáo viên có thể sử dụng các tình huống sau:

Tình huống: Khi trao đổi về tầm quan trọng của khoa học và công nghệ đối

với một đất nước, Minh cho rằng: Một đất nước có nền kinh tế phát triển chủ yếu là

do sở hữu được nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng Khi có nguồn tài nguyên phong phú ấy, chúng ta chỉ cần bán đi và thu ngoại tệ về sẽ nhanh chóng trở lên giàu có Vì thế, khoa học và công nghệ không thể quan trọng bằng tài nguyên thiên nhiên

Câu hỏi: Em có nhận xét gì về ý kiến trên?

Để giải quyết tình huống trên, học sinh có thể trao đổi thảo luận theo nhóm và đưa ra cách giải quyết tình huống và các giải pháp tình huống đưa ra

Với các tình huống này học sinh phải huy động kiến thức hay cách giải quyết của cả nhóm và lựa ra phương án giải quyết tốt nhất Thông qua đó hình thành cho các em năng lực hợp tác, tìm kiếm và xử lí thông tin, biết liên hệ thực tiễn, tham gia tìm hiểu về vai trò và nhiệm vụ của khoa học công nghệ trong sự phát triển của địa phương mình Từ đó nêu và hiểu được trách nhiệm của học sinh trong việc tiếp thu và ứng dụng khoa học công nghệ trong đời sống nhằm góp phần xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước, giúp các em có các hành vi phù hợp

Thông qua giải quyết tình huống, năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh được hình thành: Các em hiểu được các vai trò và nhiệm

vụ của khoa học công nghệ Ngoài ra, giúp các em phân tích, đánh giá được các yếu

tố tác động đến hoạt động khoa học công nghệ tại địa phương mình, có cách ứng xử phù hợp với các tình huống trong thực tế Mặt khác, thông qua cách giải quyết tình huống, học sinh tự đánh giá và đưa ra các quyết định của mình trong việc học tập, nâng cao trình độ, thái độ trong việc tiếp thu những thành tựu của khoa học công nghệ; đồng thời tích cực vận động mọi người thay đổi tư tưởng và hành động trong quá trình sản xuất và chuyên môn hóa, từ đó giúp địa phương mình ngày càng phát triển

3.2.5 Phương pháp thảo luận nhóm

Phương pháp thảo luận nhóm: đây là phương pháp sử dụng rộng rãi nhằm giúp học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho học sinh có thể chia sẻ kinh nghiệm Với phương pháp này phát huy được năng lực tự học, hợp tác, biết tìm kiếm và xử lí thông tin, học sinh tự tin hơn trong trình bày ý kiến của mình Đồng thời, thông qua phương pháp này, học sinh tự nhận biết được trách nhiệm của mình nên từ đó giúp các em điều chỉnh được hành vi của bản thân, các em tự biết được mình nên làm gì khi tham gia vào hoạt động của cả nhóm Đây là phương pháp

mà đa số giáo viên trong trường vận dụng trong quá trình dạy học

Ví dụ 1: Khi giảng mục 2a (Bài 5: Cung cầu trong sản xuất và lưu thông hàng

hóa): Nội dung quan hệ cung cầu, giáo viên có thể chia lớp thành 4 nhóm với 4 nội dung:

Nhóm 1:

Thông tin: Giả sử sắp đến ngày 20/10 năm nay nhu cầu hoa tươi sẽ tăng 20% so với năm ngoái

Câu hỏi: Trước thông tin nghiên cứu thị trường trên, nhà cung cấp hoa tươi sẽ làm

gì? Cung cầu tác động lẫn nhau như thế nào?

Nhóm 2:

Tình huống

Đi học về, A thấy mẹ ngồi thẫn thờ bên xe chanh mới hái, A lo lắng hỏi mẹ: Mẹ

ơi, mẹ làm sao vậy?

- Mẹ buồn vì mùa chanh này con – mẹ A đáp

A: Chanh năm nay được mùa, cây nào cũng trĩu quả, sao mẹ buồn?

Mẹ: Chanh nhà ai cũng được mùa con ạ

Câu hỏi: Theo em, tại sao mẹ bạn A lại không vui khi chanh được mùa? Cung cầu

ảnh hưởng như thế nào đến giá cả thị trường?

Nhóm 3:

Thông tin: Giá một đôi giày trượt patin hiện tại là 1200000đồng/1 đôi, tăng gần 50% so với năm ngoái Dự đoán đôi giày patin sẽ còn tăng cao hơn nữa do nhu cầu của học sinh hiện nay rất thích trượt patin vì vừa chơi được thể thao, vừa rất hợp thời trang Hiện nay nhu cầu đã vượt qua nguồn cung

Câu hỏi: Khi giá giày patin tăng sẽ tác động như thế nào đến lượng cung giày

patin? Vậy, giá cả ảnh hưởng đến lượng cung như thế nào?

Nhóm 4:

Thông tin: Nhân dịp lễ 20/10 một số cửa hàng thực hiện giảm giá từ 30% - 70% một số mặt hàng như: quần áo, đồng hồ, giày dép…của nữ

Câu hỏi: Thông tin trên tác động như thế nào đến người tiêu dùng? Giá cả ảnh

hưởng như thế nào đến cầu?

Với các nội dung thảo luận như trên, có thể dự kiến sản phẩm của các nhóm như sau:

Nhóm 1:

- Trước thông tin nghiên cứu thị trường trên, nhà cung cấp hoa tươi sẽ nhập nhiều hoa tươi về để bán

- Cung cầu tác động lẫn nhau:

+ Cầu tăng → SXKD mở rộng → Lượng cung hàng hóa tăng

+ Cầu giảm → SXKD thu hẹp → lượng cung hàng hóa giảm

Nhóm 2:

- Sở dĩ mẹ bạn A không vui khi chanh được mùa vì khi chanh được mùa thì giá

sẽ thấp, lợi nhuận sẽ ít

- Cung – cầu ảnh hưởng đến giá cả thị trường:

+ Cung > cầu → giá cả thị trường < giá trị hàng hóa

+ Cung < cầu → giá cả thị trường > giá trị hàng hóa

+ Cung = cầu → giá cả thị trường = giá trị hàng hóa trong sản xuất

Nhóm 3:

- Khi giá giày patin tăng thì lượng cung giày patin sẽ tăng lên

- Giá cả ảnh hưởng đến lượng cung: Về phía cung: Khi giá tăng → mở rộng SX

→ cung tăng và ngược lại

Nhóm 4:

- Với thông tin trên tác động đến người tiêu dùng: nhiều người tiêu dùng sẽ đi

mua các sản phẩm giảm giá

- Giá cả ảnh hưởng đến cầu: Khi giá cả giảm → cầu tăng và ngược lại

Trong thực tế các trường hợp của cung – cầu vận động không ăn khớp với nhau

Qua các nội dung thảo luận đó, năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh được hình thành: Các em hiểu được nội dung và các biểu hiện của quan hệ cung cầu Ngoài ra, giúp các em phân tích, đánh giá được sự tác động lẫn nhau giữa các yếu tố trong quan hệ cung cầu Mặt khác, thông qua cách giải quyết các nội dung được giao, học sinh tự đánh giá và đưa ra các quyết định của mình trong cách giải quyết nội dung được giao; đồng thời biết vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng cung cầu trong thực tiễn, từ đó bản thân sẽ biết vận dụng mối quan hệ đó sao cho có lợi nhất

Ví dụ 2: Khi dạy bài 11: Chính sách dân số và giải quyết việc làm, mục 2: Chính

sách giải quyết việc làm, giáo viên có thể sử dụng phương pháp thảo luận nhóm để giảng dạy nội dung này Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm với 2 nội dung sau

Nhóm 1,3: Em có nhận xét gì về tình hình việc làm ở nước ta hiện nay?Mục tiêu

của chính sách giải quyết việc làm

Nhóm 2,4: Đảng và Nhà nước ta có những chính sách nào để thực hiện hiệu quả

chính sách giải quyết việc làm?

- HS sau 5 phút yêu cầu đại diện các nhóm lên trình bày nội dung đã thảo luận Các nhóm bổ sung, Gv nhận xét và rút ra kết luận ( 5 phút )

- Dự kiến các nội dung học sinh có thể nêu ra được:

- Tình hình việc làm ở nước ta

+ Chính sách việc làm của Chính phủ đã tạo ra nhiều việc làm mới Tuy vậy tình trạng thiếu việc làm ở nước ta vẫn là vấn đề rất bức xúc cả ở thành thị và nông thôn

+ Số người trong độ tuổi lao động chiếm tỷ lệ lớn

+ Cơ cấu dân số vàng nhưng không ít những thách thức

- Mục tiêu chính sách giải quyết việc làm

+ Tập trung giải quyết việc làm cả ở nông thôn và thành thị

+ Phát triển nguồn nhân lực

+ Mở rộng thị trường lao động

+ Giảm tỷ lệ thất nghiệp

+ Tăng tỷ lệ lao động đã qua đào tạo nghề

- Phương hướng cơ bản

+ Thúc đẩy phát triển sản xuất và dịch vụ, khuyến khích các thành phần kinh tế, các nhà đầu tư sản xuất, kinh doanh có hiệu quả nhằm tạo ra việc làm cho người lao động

+ Khuyến khích làm giàu theo pháp luật, tự do hành nghề, khôi phục và phát triển nghề truyền thống, đẩy mạnh phong trào thanh niên lập nghiệp

+ Đẩy mạnh xuất khẩu lao động, đặc biệt là lao động đã qua đào tạo nghề, tăng thu nhập cho người lao động

+ Sử dụng có hiệu quả nguồn vốn trong chương trình mục tiêu quốc gia để giải quyết việc làm, cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động

Học sinh trình bày sản phẩm sau khi thảo luận

Năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh được hình thành: Học sinh sẽ biết và hiểu về thực trang lao động việc làm của cả nước nói chung và Thanh Chương nói riêng; các em hiểu được những mực tiêu và phương hướng mà Đảng và Nhà nước đưa ra nhằm giải quyết vấn đề việc làm cho người lao động Thông qua đó, các em hiểu về truyền thống hăng say lao động của quê hương, đất nước mình Chính điều này sẽ giúp cho các em phân tích, đánh giá được suy nghĩ

và hành vi của mình khi bản thân là lực lượng lao động trong tương lai Giúp các em hiểu được rằng, chỉ có lao động mới giúp thay đổi cuộc sống mình, quê hương làng xóm mình, từ đó các em sẽ tham gia vào các hoạt động kinh tế xã hội một cách tự nguyện và tích cực hơn Đồng thời, thông qua đó học sinh sẽ thấy được sự chuyển biến trong quá trình phân công lao động, sắp xếp và tạo công ăn việc làm cho người

lao động địa phương ở chính các xí nghiệp trên địa bàn mình

3.3 Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm phát triển năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội cho học sinh

Trong quá trình giảng dạy, vai trò của người thầy không chỉ dừng lại ở việc dạy học sinh những kiến thức trên lớp, điều quan trọng là làm sao để các em vận dụng những kiến thức ấy vào giải quyết vấn đề thực tiễn Chính vì thế, việc lựa chọn các hình thức tổ chức dạy học phù hợp sẽ mang lại kết quả học tập tích cực cho học sinh, rèn luyện cho các em các kỹ năng cơ bản trong cuộc sống

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống gia đình, nhà trường cũng như ngoài

xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình Trải nghiệm sáng tạo là hoạt động được coi trọng trong từng môn học

3.3.1 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ thông mới của Việt Nam

Hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) là những hoạt động có chủ đích, có kế hoạch hoặc có sự định hướng của nhà giáo dục, được thực hiện thông qua những cách thức phù hợp để chuyển tải nội dung giáo dục tới người học nhằm thực hiện mục tiêu

giáo dục

+ Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành của Việt Nam, kế hoạch giáo dục bao gồm các môn học và hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) Khái niệm hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) dùng để chỉ các hoạt động giáo dục được tổ chức ngoài giờ dạy học các môn học và được sử dụng cùng với khái niệm hoạt động dạy học các môn học Như vậy, hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp)

Các hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) gồm:

- Hoạt động tập thể (sinh hoạt lớp, sinh hoạt trường, sinh hoạt Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, sinh hoạt Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh)

- Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được tổ chức theo các chủ đề giáo dục

- Hoạt động giáo dục hướng nghiệp (cấp Trung học cơ sở và cấp Trung học phổ thông) giúp học sinh tìm hiểu để định hướng tiếp tục học tập và định hướng nghề nghiệp

- Hoạt động giáo dục nghề phổ thông (cấp Trung học phổ thông) giúp học sinh hiểu được một số kiến thức cơ bản về công cụ, kĩ thuật, quy trình công nghệ, an toàn lao động, vệ sinh môi trường đối với một số nghề phổ thông đã học; hình thành và phát triển kĩ năng vận dụng những kiến thức vào thực tiễn; có một số kĩ năng sử dụng công cụ, thực hành kĩ thuật theo quy trình công nghệ để lảm ra sản phẩm đơn giản

+ Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, kế hoạch giáo dục bao gồm các môn học, chuyên đề học tập (gọi chung là môn học) và hoạt động trải nghiệm sáng tạo; hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo

3.3.2 Nguyên tắc xây dựng thành công bài học trải nghiệm sáng tạo

- Gắn với các tình huống từ thực tiễn đời sống

Học tập trải nghiệm sáng tạo mang ý nghĩa rộng là các tình huống hay bối cảnh

có ý nghĩa vận dụng kiến thức vào giải quyết và nó mang ý nghĩa một hoạt động xã hội

Học tập trải nghiệm gắn với các tình huống từ thực tiễn cuộc sống đòi hỏi học sinh phải hòa mình vào thực tiễn để giải quyết vấn đề đó Hơn nữa các nội dung học tập trải nghiệm phải mang tính xã hội có nghĩa là nói tới quy mô rộng lớn của học tập trải nghiệm hướng tới

Với mục tiêu đào tạo ra những con người mới, thế hệ mới làm chủ nhân tương lai đất nước thì việc đưa học sinh gần hơn tới thực tế cuộc sống, xã hội sẽ làm nâng cao vốn hiểu biết từ đó có được kĩ năng sống và vốn kiến thức cần thiết

- Gắn với những vấn đề cần giải quyết ở địa phương

Cần đảm bảo chủ đề học tập trải nghiệm phải gắn với những vấn đề cần giải quyết ở địa phương nơi tập thể sinh sống và học tập, hoặc những điểm nổi bật Như các lĩnh vực: Ngành nghề sản xuất cơ bản đang tồn tại trong xã hội, lĩnh vực phục vụ cộng đồng, lĩnh vực khoa học – công nghệ, lĩnh vực thủ công nghiệp, gia đình…