Phân tích quan niệm của chủ nghĩa xã hội khoa học và thực tiễn thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam để làm rõ sự tồn tại đan xen và đấu tranh lẫn nhau giữa những nhân tố tiến bộ và lỗi thời

HỌC PHẦN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Đề tài tiểu luận kết thúc học phần Hãy phân tích quan niệm của chủ nghĩa xã hội khoa học và thực tiễn thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam để làm rõ nhận định sau “Đặc điểm nổi bật của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là sự tồn tại đan xen và đấu tranh lẫn nhau giữa những nhân tố tiến bộ, tích cực của xã hội mới và những tàn dư lỗi thời, phản động của xã hội cũ về mọi mặt”

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

HỌC PHẦN: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Đề tài tiểu luận kết thúc học phần: Hãy phân tích quan niệm của chủ nghĩa xã

hội khoa học và thực tiễn thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam để làm rõ nhận định sau:

“Đặc điểm nổi bật của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là sự tồn tại đan xen và đấu tranh lẫn nhau giữa những nhân tố tiến bộ, tích cực của xã hội mới

và những tàn dư lỗi thời, phản động của xã hội cũ về mọi mặt”

GVHD:

Lớp:

Sinh viên thực hiện:

MSSV:

Mã Đề:

Hà Nội, 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3 NỘI DUNG 3

I Quan niệm của chủ nghĩa xã hội khoa học về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 3

1 Tính tất yếu, khách quan 3

2 Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 4

II Liên hệ với thực tiễn thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.6 KẾT LUẬN 8 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

MỞ ĐẦU

Theo (Nhiều tác giả, 2019), chủ nghĩa xã hội có 4 cách tiếp cận như sau: là một trào lưu, phong trào; là trào lưu tư tưởng, lý luận; là một khoa học – chủ nghĩa xã hội khoa học; là một chế độ xã hội Bên cạnh đó, chủ nghĩa xã hội được coi là giai đoạn đầu của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa – hình thái kinh tế thứ 5 theo học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác-Lênin Ngoài ra, VI.Lênin cũng khẳng định rằng giữa thời kỳ chủ nghĩa tư

bản và chủ nghĩa cộng sản có một thời kỳ quá độ nhất định

Tiểu luận này được viết để phân tích về thời kỳ quá độ theo quan niệm của chủ nghĩa xã hội khoa học cũng như là thực tiễn về thời kỳ này ở Việt Nam Qua đó

nhằm làm rõ nhận định: “Đặc điểm nổi bật của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là sự tồn tại đan xen và đấu tranh lẫn nhau giữa những nhân tố tiến bộ, tích cực của xã hội mới và những tàn dư lỗi thời, phản động của xã hội cũ về mọi mặt” Đông thời giúp chúng ta có nhận thức, kiến thức khoa học của con đường

mà đất nước chúng ta đang đi để hiểu sâu về nó cũng như từ đó cảnh giác với những nhận thức sai lệch, chống phá Đảng, Nhà nước, chế độ của ta

NỘI DUNG

I Quan niệm của chủ nghĩa xã hội khoa học về thời kỳ quá độ lên

chủ nghĩa xã hội

1 Tính tất yếu, khách quan

Như đã nói ở trên, VI.Lênin khẳng định có một thời kỳ quá độ nhất định giữa 2 thời kỳ chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa cộng sản Có thể nói rằng việc quá

độ lên chủ nghĩa xã hội là một việc tất yếu lịch sử Dưới đây là 2 lý do cơ bản quy định cho tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ

Đầu tiên đó là trong lòng xã hội cũ thì chủ nghĩa xã hội không thể tự phát

ra đời Thay vào đó, chủ nghĩa tư bản chỉ tạo ra tiền đề vật chất cho sự ra đời của chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên đó chỉ là về yếu tố vật chất, chưa đủ để có thể

ra đời chủ nghĩa xã hội Vì để hình thành chủ nghĩa xã hội thì giai cấp công nhân với nhân dân lao động phải giành được chính quyền nhà nước Bên cạnh đó để cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới thì phải sử dụng bộ máy nhà nước để xây dựng cơ sở hạ tầng, kiến trúc thượng tầng sao cho phù hợp với xã hội mới Chỉ

có như vậy thì mới có thể ra đời cũng như xây dựng được chủ nghĩa xã hội – giai đoạn đầu của hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa

Thứ hai là xã hội khi giai cấp công nhân, nhân dân lao động cầm quyền thì còn thiếu nhiều điều cần thiết như vật chất, văn hóa,… để có thể thực hiện được những chuẩn mực của xã hội xã hội chủ nghĩa Do đó, để có thể đạt được những đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa thì phải trải qua quá trình tổ chức, xây dựng để cải tạo các quan hệ kinh tế - xã hội Trong lĩnh vực quan hệ sản xuất thì phải có các thay đổi tương ứng cũng như phải phát triển hơn nữa lực lượng sản xuất Về xã hội thì phải có cơ cấu xã hội tiến bộ, đời sống xã hội, văn hóa hay tinh thần phải lành mạnh cũng như phù hợp với nhu cầu giải phóng con người Tính tất yếu của thời kỳ quá độ được qui định bởi nhiều các yếu tố, đặc điểm như văn hóa, đặc thù,… của các quốc gia khác nhau, từ đó thì cách thức, mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung,… của các nước cũng sẽ khác nhau Do đó, thời

kỳ quá độ của mỗi quốc gia sẽ có những đặc điểm, đặc sắc riêng

Theo các nhà sáng lập thì có 2 kiểu quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đầu tiên là quá độ trực tiếp, từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản Thứ hai là từ xã hội tiền tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa cộng sản – quá độ gián tiếp Đến tận bây giờ thì quá độ trực tiếp vẫn chưa từng diễn ra, quá độ gián tiếp thì có các quốc gia

đã thực hiện như Trung Quốc, Cuba, Việt Nam,… Nhưng dù là kiểu quá độ nào thì thời kỳ này vẫn là một quá trình đầy gian nan, phức tạp cũng như tốn cả một thời gian dài, chứ không phải muốn là có thể đến được với xã hội ấy luôn

Như đã nói thì thời kỳ quá độ của mỗi nước sẽ có các bản sắc riêng của mình từ đó mà nhiệm vụ, nội dung,… của họ cũng khác nhau Ngoài ra thì điều kiện về kinh tế, xã hội,… khác nhau thì cũng sẽ khiến độ dài, ngắn của quá trình này khác nhau Tuy nhiên, nhìn chung các quốc gia này sẽ đều phải trải qua thời

kỳ này mới có thể thay đổi nền sản xuất, kinh tế,… các lĩnh vực khác trong đời sống xã hội

2 Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Những nhân tố của xã hội mới và tàn tích của xã hội cũ tồn tại, đan xen, đấu tranh qua lại lẫn nhau trên mọi các lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, đạo đức, tư tưởng, tinh thần, tập quán trong xã hội chính là đặc điểm nổi bật của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Tức là những cái cũ vẫn còn tồn tại, những yếu tố, những bộ phận, những tàn dư của xã hội cũ xen kẽ với những cái mới đã nảy sinh, ra đời nhưng vẫn đang trong quá trình hoàn chỉnh nên còn non yếu

Ngoài ra, đây còn là thời kỳ có sự đấu tranh giai cấp rất quyết liệt, gian khó, lâu dài và hết sức phức tạp Do đó, giai cấp công nhân – nhân dân lao động sau khi giành được chính quyền phải biết nỗ lực, cố gắng để xây dựng, phát triển cũng như bình tĩnh để khắc phục, giải quyết nếu có các vấn đề

-Về lĩnh vực chính trị: thực chất là giai cấp công nhân nắm và sử dụng quyền lực nhà nước, trở thành giai cấp cầm quyền, trấn áp tư sản và xây dựng xã hội không giai cấp Thiết lập, xây dựng, hoàn thiện và bảo vệ nhà nước chuyên chính vô sản

-Về lĩnh vực kinh tế: tồn tại 5 thành phần kinh tế, kinh tế: gia trưởng, hàng hóa nhỏ, tư bản, tư bản nhà nước, xã hội chủ nghĩa, (Nhiều tác giả, 2019) Thời

kỳ này tất yếu tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần do sự phát triển lực lượng sản xuất còn chưa đồng đều, và có cả thành phần đối lập

-Về lĩnh vực xã hội: còn nhiều giai cấp và tầng lớp khác nhau, do tồn tại nhiều thành phần kinh tế Có sự đối lập, đối kháng về những lợi ích căn bản nên

có sự vừa đấu tranh, vừa hợp tác giữa các tầng lớp, giai cấp khác nhau Còn tồn tại sự khác biệt giữa thành thị với nông thôn, lao động chân tay với lao động trí óc,… do đó, trên phương diện này thì là thời kỳ chống áp bức, bóc lột, thiết lập công bằng, bình đẳng xã hội

-Về lĩnh vực tư tưởng và văn hóa: tồn tại nhiều loại tư tưởng, chủ yếu là tư tưởng vô sản và tư sản Cũng có nhiều loại văn hóa khác nhau Do đó phải từng bước xây dựng văn hóa vô sản, giữ gìn văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nước ngoài, đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần ngày càng cao của người dân Bên cạnh nền văn hóa mới, vẫn còn các lối sống cũ, lạc hậu gây cản trờ Nhìn chung, trong thời kỳ quá độ, đấu tranh giai cấp chưa kết thúc Vẫn còn cuộc đấu tranh giữa giai cấp vô sản với tư sản; giữa con đường đi lên chủ nghĩa xã hội hay chủ nghĩa tư bản Tuy nhiên nó diễn ra trong điều kiện giai cấp công nhân cầm quyền, nội dung là xây dựng xã hội mới và hình thức mới là hòa bình, ổn định và tổ chức xây dựng

Tóm lại, thời kỳ quá độ là thời kỳ còn tồn tại nhiều yếu tố không những khác mà còn đối lập, đấu tranh lẫn nhau

Xét về xu hướng tất yếu, các yếu tố mang tính xã hội chủ nghĩa sẽ ngày càng phát triển Tuy nhiên, không loại trừ khả năng có những lúc cái cũ có thể

tạm thời lấn át cái mới khi mà tính tự phát tư bản chủ nghĩa còn có cơ sở rộng lớn Trình độ phát triển kinh tế xã hội sẽ qui định tính khó khăn của thời kỳ này

II Liên hệ với thực tiễn thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt

Nam

Quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở mỗi nước có những đặc sắc, đặc thù riêng tùy thuộc vào từng điều kiện, hoàn cảnh cụ thể Đối với Việt Nam, đặc điểm này

là bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Xuất phát với nền kinh tế còn lạc hậu và là một đất nước nông nghiệp, con đường phát triển đất nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội không qua chế độ tư bản chủ nghĩa đã được Đảng ta xác định Đây là hướng đi tất yếu và chúng ta có thể thực hiện dựa vào những điều kiện dưới đây:

Trên phạm vi toàn thế giới, thời đại ngày nay là thời đại quá độ chủ nghĩa

tư bản lên chủ nghĩa xã hội, vì thế chọn con đường đó là phù hợp với xu thế thời đại Ngoài ra, về khoa học, công nghệ ngày càng tiên tiến, phát triển, kinh tế trí thức ngày càng cho thấy tầm quan trọng cũng như tầm ảnh hưởng đến quá trình phát triển lực lượng sản xuất Xu hướng toàn cầu hóa ngày càng được đông đảo

sự tham gia, hưởng ứng của các quốc gia Từ đó, tạo điều kiện cho việc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam

Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đất nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội Dựa trên (Wikipedia, 2010), cách mạng 1989 - Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu xảy ra, dưới thời điểm đó, Đảng, Nhà nước ta vẫn vững bước trên con đường, đường lối đã định Vững vàng lãnh đạo quần chúng nhân dân bảo vệ đất nước, tiếp tục quá trình xây dựng chủ nghĩa

xã hội Để từ đó đến nay, nhân dân ta vẫn đồng lòng đoàn kết, tiến lên trên con đường đã chọn một cách vững chãi

Các kinh nghiệm, bài học được rút ra từ cách mạng tiếp tục được kế thừa

và tích lũy Đảng, nhân dân cùng tìm kiếm, thử nghiệm từ đó xây dựng đường lối đổi mới đúng đắn, phù hợp với tư tưởng, chính trị cũng như là thực tiễn đời sống của nhân dân ta Từ đó, quan niệm cũng như con đường xây dựng xã hội chủ nghĩa dần được hình thành và trở nên rõ nét Điều này đặc biệt thể hiện rõ khi nhờ đường lối đổi mới hợp lý với tình hình, thực tiễn đất nước cũng như trên thế giới, Đảng đã dẫn dắt đất nước ta thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế, để từ

các bước đệm đó, đất nước ta ngày càng phát triển vượt bậc hơn, tiến đến sánh vai với các cường quốc năm châu, nhân dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, đất nước độc lập, tự do, giàu mạnh

Tuy nhiên, việc làm cho chủ nghĩa xã hội không hề đơn giản khi nước ta vẫn còn trong giai đoạn đang phát triển Cuộc khủng hoảng chủ nghĩa xã hội đang làm nảy sinh nhiều khuynh hướng giao động, thậm chí phủ định khả năng tiến tới giai đoạn này ở các nước kinh tế còn lạc hậu Dù vậy, sau khi xem xét kĩ càng những khó khăn, nước ta vẫn kiên trì đi theo con đường đã chọn

Trên phương diện lịch sử, Việt Nam đã trải qua 2 giai đoạn của thời kỳ quá

độ, đó là: giai đoạn trước khi đất nước thống nhất (năm 1975) và giai đoạn thống nhất quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội (sau năm 1975)

Từ trước năm 1975, miền Bắc đã cải tạo xã hội cũ, từng bước xây dựng xã hội mới trên các lĩnh vực khác nhau trên hơn 20 năm Chủ nghĩa Mác-Lênin như một hệ tư tưởng chính thống dần thâm nhập rộng rãi hơn nữa trong quần chúng nhân dân Mặc dù vẫn còn thiếu sót, còn những nhân tố chưa hoàn thiện song dưới sự lãnh đạo của Đảng, chính quyền do nhân dân lao động làm chủ là đã làm thay đổi bộ mặt dân chủ về chính trị, xã hội ở nước ta Ngay ở các bước đầu tiên, các mặt đó đã có những tính chất tiến bộ, xã hội chủ nghĩa Cho tới hiện nay, nó vẫn luôn được duy trì và phát triển, ngày càng tiến bộ, mở rộng lên Ngoài ra, sự giúp đỡ của các nước xã hội chủ nghĩa khác về vật chất lẫn tinh thần đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nước ta Song song với đó là sự cổ vũ các phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân tiến

bộ trên khắp các quốc gia khác Tất cả các nhân tố ấy tạo điều kiện cho phép để

ta tiến lên thẳng chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa

Ở miền Nam, do bị đế quốc Mỹ xâm lược, và trước ngày giải phóng thì quỹ đạo tư bản chủ nghĩa đã được hoạt động Điều đó khiến cho tư tưởng tư sản, sức mạnh của con đường tư bản chủ nghĩa hay việc phát triển giai cấp tư sản ở miền Nam lúc bấy giờ khá sâu rộng

Sau khi đất nước thống nhất về cả lãnh thổ lẫn nhà nước, con đường quá

độ đi lên chủ nghĩa xã hội cũng được cả nước, toàn thể dân tộc thống nhất, đồng lòng Nhưng khi ấy, nền kinh tế nước ta còn kém phát triển, chưa thoát được khỏi cảnh thiếu thốn, lạc hậu Ngoài ra, sức mạnh của giai cấp tư sản vẫn còn tồn tại và được tiếp sức do sự ủng hộ, khuyến khích của tư sản quốc tế cũng như

các thế lực chống phá, phản động Bên cạnh đó, nền sản xuất khi ấy còn nhỏ, lực lượng đông đảo nhất là nông dân Tuy nhiên những lực lượng xã hội lúc bấy giờ (tiểu tư sản thành thị, nông thôn, nông dân) không phải tự nhiên mà đi lên chủ nghĩa xã hội Thay vào đó họ cần có sự tác động, lãnh đạo của Đảng, của Nhà nước Mọi tầng lớp nhân dân lúc ấy bị tư tưởng tiểu tư sản xâm nhập Các nhân

tố có sự tồn tại của tư bản chủ nghĩa, tạo khả năng khách quan cho chủ nghĩa tư bản hình thành và phát triển Bên cạnh đó là các thế lực thù địch thường xuyên tìm cách phá hoại, chống phá

Thông qua đó, ta thấy được sự đan xen, đấu tranh lẫn nhau của các nhân tố, yếu tố của xã hội mới tiên tiến, tích cực với các yếu tố cũ, lạc hậu, tàn dư của xã hội cũ trên thực tiễn của Việt Nam Tác động, ảnh hưởng qua lại như vậy tạo nên bản chất của thời kỳ quá độ ở nước ta

Thực tiễn thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một minh chứng chứng minh rõ ràng cho quan niệm, lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đó chính là sự tồn tại đan xen và đấu

tranh lẫn nhau giữa cái cũ và cái mới, để từ đó ta có nhận định: “Đặc điểm nổi bật của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là sự tồn tại đan xen và đấu tranh lẫn nhau giữa những nhân tố tiến bộ, tích cực của xã hội mới và những tàn dư lỗi thời, phản động của xã hội cũ về mọi mặt”

KẾT LUẬN

Theo (Nguyễn, 2021), từ lý luận đến thực tế, thực tiễn đều cho thấy, xây dựng chủ nghĩa xã hội là một điều hoàn toàn không hề dễ dàng Đó là cả một sự nghiệp lâu dài với đầy chông gai, thử thách, đòi hỏi người thực hiện phải tự

giác, liên tục, không được nóng vội.

Sự đan xen, đấu đá lẫn nhau giữa cái của xã hội cũ với xã hội mới sẽ luôn

là một đặc điểm nổi bật tồn tại trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Để giảm thiểu, xóa bỏ cái cũ, cái lạc hậu cũng như giúp cái mới, cái tiến bộ phát triển, rộng rãi hơn đòi hỏi phải có sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản cũng như là sự cố gắng, nỗ lực của quần chúng nhân dân Phải kiên định với nền tảng tư tưởng, lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại Để từ đó Việt Nam có thể tiến lên chủ nghĩa xã hội không chỉ nhanh chóng mà còn vững chắc, xây dựng một đất nước giàu mạnh, nhân dân ấm no, hạnh phúc

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nguyễn, P T (2021, Tháng Năm 17) Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về Chủ

nghĩa xã hội và con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Cổng thông tin điện tử Ủy ban Dân tộc.

Nhiều tác giả (2019) Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học.

Wikipedia (2010) Cách mạng 1989.